4. ма̄расам̣йуттам̣
1. пат̣хамавагго
1. тапокаммасуттаван̣н̣ана̄
137. урувела̄йа самӣпе га̄мо урувелага̄мо, там̣ урувелага̄мам̣ абхимукхабха̄вена саммадева саббадхамме буджджхатӣти абхисамбодхи, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, тена саманна̄гататта̄ ча бхагава̄ абхисамбуддхоти вуччати. тасса пан̃чачатта̄лӣса̄йа вассесу а̄дито паннараса васса̄ни пат̣хамабодхи, идха пана сатта̄хаббхантарамева адхиппетанти а̄ха ‘‘абхисамбуддхо хутва̄ антосатта̄хасмим̣ йева̄’’ти. асукхабха̄вена ан̃н̃ехи ка̄тум̣ асаккун̣еййатта̄ дуккарам̣ каротӣти дуккарака̄ро, со ева иттхилин̇гавасена дуккарака̄рика̄. та̄йа мутто ватамхӣти чинтеси. йади евам̣ касма̄ там̣ локана̄тхо чхаббасса̄ни самануйун̃джати? каммапӣл̣итавасена. вуттан̃хетам̣ апада̄не (апа. тхера 1.39.92-94) –
‘‘авача̄хам̣ джотипа̄ло, сугатам̣ кассапам̣ тада̄;
куто ну бодхи мун̣д̣асса, бодхи парамадуллабха̄.
‘‘тена каммавипа̄кена, ачарим̣ дуккарам̣ бахум̣;
чхаббасса̄нурувела̄йам̣, тато бодхимапа̄пун̣им̣.
‘‘на̄хам̣ етена маггена, па̄пун̣им̣ бодхимуттамам̣;
куммаггена гавесиссам̣, пуббакаммена ва̄рито’’ти.
ма̄ретӣти виба̄дхети. випаттиа̄дисам̣йоджанан̃хи са̄дхӯнам̣ параматтхато маран̣ам̣ саччапат̣иведхама̄ран̣атта̄, па̄патаратта̄ па̄патамоти па̄пима̄. са̄ часса па̄патамата̄ па̄павуттита̄йа̄ти а̄ха ‘‘па̄пе нийутто’’ти. адхипатӣти ка̄ма̄дхипати. аппахӣнака̄мара̄ге аттано васе ваттетӣти васаваттӣ. тесам̣йева кусалакамма̄нам̣ антам̣ каротӣти антако. ват̣т̣адуккхато апаримуттапаччайатта̄ намучи. матта̄нам̣ паматта̄нам̣ бандхӯти паматтабандху.
тапокамма̄ти аттакиламатха̄нуйогато. апараддхоти вираджджхаси. ‘‘апара̄дхо’’типи аттхи, сойева аттхо. ка̄йакиламатхам̣ ануйун̃джанто йебхуййена амараттха̄йа ануйун̃джати, со ча каммава̄дӣхи ануйун̃джийама̄но деваттха̄йа сийа̄ти а̄ха ‘‘амарабха̄ваттха̄йа̄’’ти. саббам̣ тапанти саббам̣ аттапарита̄панам̣. аттха̄вахам̣ на бхавати бодхийа̄ анупа̄йатта̄. кин̃часса̄ти кин̃чи сийа̄ти аттхо. пхийа̄риттам̣ва дхамманӣти дхаммам̣ вуччати ван̣н̣у, со идха ‘‘дхамма’’нти вутто, дхаммани ван̣н̣упадесети аттхо. тена̄ха ‘‘аран̃н̃е’’ти. убхосу пассесу пхийа̄хи а̄кад̣д̣хеййа чева ариттехи уппӣл̣еййа ча.
самма̄ва̄ча̄камманта̄джӣва̄ гахита̄ маггасӣласса адхиппетатта̄. сама̄дхино хи гахан̣ена самма̄ва̄йа̄масатисама̄дхайо гахита̄ упака̄рабха̄вато. пан̃н̃а̄йа̄ти еттха̄пи есева найо. буджджхати етена̄ти бодхо. магготи а̄ха ‘‘бодха̄йа̄ти маггаттха̄йа̄’’ти. катхам̣ пана маггам̣ маггаттха̄йа бха̄ветӣти а̄ха ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди. тена йатха̄ йа̄гупачана̄рамбхо йа̄вадева йа̄гуаттхо, евам̣ маггабха̄вана̄рамбхо магга̄дхигаматтха̄йа̄ти дассети. а̄рамбхоти ча арийамаггабха̄вана̄йа бандха̄панам̣ дат̣т̣хаббам̣. кечи пана ‘‘магганти арийамаггам̣, бодха̄йа̄ти арахаттасамбодха̄йа, еван̃ча катва̄ ‘паттосми парамасуддхи’нти идампи вачанам̣ саматтхита’’нти ваданти, апаре пана ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асамбодха̄йа̄ти. со хи саббасма̄пи бодхито уттаритаро’’ти. нихато ниббисеванабха̄вам̣ па̄пито. тена̄ха ‘‘пара̄джито’’ти.
тапокаммасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. хаттхира̄джаван̣н̣асуттаван̣н̣ана̄
138. андхабха̄вака̄ракети пачураджанасса чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттинива̄ран̣ена андхабха̄вака̄раке. маха̄тамети махати тамаси. па̄са̄н̣апхалаке маха̄чӣварам̣ сӣсе т̣хапетва̄ти етена там̣ пхалакам̣ апасса̄йа нисинноти дассети. падха̄нанти бха̄ванам̣. паригган̣хама̄ноти саббасо ган̣ханто ависсадждженто, бха̄ванам̣ ануйун̃джанто анупуббасама̄паттийо пхаласама̄паттин̃ча манасикаронтоти аттхо. тена̄ха ‘‘нану ча̄’’тиа̄ди. арит̣т̣хакоти арит̣т̣хакаван̣н̣о. тена̄ха ‘‘ка̄л̣ако’’ти.
дӣгхамаддха̄нанти чиратарам̣ ка̄лам̣. сам̣саранти а̄са̄дана̄дхиппа̄йена сан̃чаранто, алам̣ туйхам̣ етена ниппайоджананти адхиппа̄йо. на хи тена ма̄расса ка̄чи аттхасиддхӣти.
хаттхира̄джаван̣н̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. субхасуттаван̣н̣ана̄
139. сусам̣вута̄ти маггасам̣варена сут̣т̣ху сам̣вута̄. супихита̄ти сут̣т̣ху пихита̄. васа̄нуга̄ти ка̄йа̄дидва̄раваса̄нуга̄ васаваттино на хонти. баддхачара̄ти пат̣ибаддхачарийа̄ти.
субхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. пат̣хамама̄рапа̄сасуттаван̣н̣ана̄
140. упа̄йаманасика̄рена̄ти аничча̄дӣсу аничча̄дито манасикаран̣ена. упа̄йавӣрийена̄ти ануппанна̄кусала̄нам̣ ануппа̄дана̄йа видхина̄ паваттавӣрийена. ка̄ран̣авӣрийена̄ти ануппанна̄нуппа̄дана̄диаттхасса ка̄ран̣абхӯтена вӣрийена. ануппаннапа̄пака̄нуппа̄дана̄диаттха̄ни хи вӣрийа̄ни йадаттхам̣ хонти, там̣ аттхам̣ са̄дхентийева̄ти етасса аттхасса дӣпако самма̄-саддо. йонисосамма̄саддена хи упа̄йака̄ран̣аттхадӣпакатам̣ сандха̄йа ‘‘упа̄йавӣрийена ка̄ран̣авӣрийена̄’’ти вуттам̣. арахаттапхалавимутти уккат̣т̣ханиддесена. ма̄рена ‘‘майхам̣ кхо, бхиккхаве’’тиа̄дикам̣ бхагавато вачанам̣ сутва̄ вуттам̣ ‘‘арахаттам̣ патва̄пи на туссатӣ’’тиа̄ди.
килесапа̄сена̄ти килесама̄расса упа̄йабхӯтена. килесама̄ро хи сатте ка̄магун̣апа̄сехи нибандхати, на пана сайамева. тена̄ха ‘‘йе дибба̄ ка̄магун̣асан̇кха̄та̄’’тиа̄ди. ма̄рабандханети килесама̄расса бандханат̣т̣ха̄не, бхавача̄ракети аттхо. на ме саман̣а моккхасӣти идам̣ ма̄ро ‘‘ануттара̄ вимутти ануппатта̄, вимутта̄ саббапа̄сехӣ’’ти ча бхагавато вачанам̣ асаддаханто вадати саддахантопи ва̄ ‘‘евамайам̣ паресам̣ сатта̄нам̣ моккха̄йа усса̄хам̣ на кареййа̄’’ти аттано кохан̃н̃е т̣хатва̄ вадати.
пат̣хамама̄рапа̄сасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. дутийама̄рапа̄сасуттаван̣н̣ана̄
141. анупуббагаманача̄риканти га̄манигамара̄джадха̄нӣсу ануккамена гаманасан̇кха̄там̣ ча̄рикам̣. евам̣ хи гатесӯти евам̣ тумхесу бахӯсу екаджджхам̣ гатесу.
а̄димхи калйа̄н̣ам̣ етасса̄ти а̄дикалйа̄н̣ам̣, татха̄ сесесу. са̄санасса а̄ди сӣлам̣ мӯлакатта̄. тасса саматха̄дайо маджджхам̣ са̄санасампаттийа̄ вемаджджхабха̄вато. пхаланибба̄на̄ни парийоса̄нам̣ тададхигамато уттари каран̣ӣйа̄бха̄вато. са̄сане самма̄пат̣ипатти на̄ма пан̃н̃а̄йа хоти, тасса̄ ча сӣлам̣ сама̄дхи ча мӯланти а̄ха ‘‘сӣласама̄дхайо ва̄ а̄дӣ’’ти. йасма̄ пан̃н̃а̄ анубодхапат̣иведхавасена дувидха̄, тасма̄ тадубхайам̣ ган̣ханто ‘‘випассана̄магга̄ маджджха’’нти а̄ха. пан̃н̃а̄ниппхатти пхалакиччам̣, нибба̄насаччхикирийа̄ пана самма̄пат̣ипаттийа̄ парийоса̄нам̣ тато парам̣ каттабба̄бха̄ватоти а̄ха ‘‘пхаланибба̄на̄ни парийоса̄на’’нти. пхалаггахан̣ена хи саупа̄дисесанибба̄нам̣ гайхати, итарена итарам̣, тадубхайавасена пат̣ипаттийа̄ оса̄нанти а̄ха ‘‘пхаланибба̄на̄ни парийоса̄на’’нти. ‘‘тасма̄тиха твам̣, бхиккху, а̄димева висодхехи кусалесу дхаммесу. ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣, дит̣т̣хи ча уджука̄’’ти (сам̣. ни. 5.369) вачанато сӣладит̣т̣худжуката̄йа маттхакабхӯта̄ випассана̄, тададхит̣т̣ха̄на̄ сӣласама̄дхӣти име тасса са̄санасса мӯланти а̄ха ‘‘сӣласама̄дхивипассана̄ ва̄ а̄дӣ’’ти. сесам̣ вуттанайамева.
кин̃ча̄пи авайававинимутто самуда̄йо наттхи, йесу пана авайавесу самуда̄йарӯпена апеккхитесу га̄тха̄ти саман̃н̃а̄, там̣ тато бхиннам̣ вийа катва̄ дассенто ‘‘чатуппадикага̄тха̄йа та̄ва пат̣хамапа̄до’’тиа̄дима̄ха. пан̃чападачхаппада̄нам̣ га̄тха̄нам̣ а̄дипарийоса̄наггахан̣ена итаре дутийа̄дайо тайо чатта̄ро ва̄ маджджханти авуттасиддхамева̄ти на вуттам̣. ека̄нусандхикасуттасса̄ти идам̣ бахувибха̄гам̣ йатха̄нусандхина̄ ека̄нусандхикам̣ суттам̣ сандха̄йа вуттам̣, итарасса пана тейева десетаббадхаммавибха̄гена а̄димаджджхапарийоса̄набха̄га̄ лаббханти. нида̄нанти ка̄ладесакапариса̄ди-ападисаналаккхан̣а̄дико аттхо. идамавоча̄ти ити-саддо а̄диаттхо. тена тадавасесанигаманапа̄л̣им̣ сан̇ган̣ха̄ти. анека̄нусандхӣкасса саха нида̄нена пат̣хамо анусандхи а̄ди. саха нигаманена паччхимо парийоса̄нам̣, итарена маджджхимантиа̄димаджджхапарийоса̄на̄ни ведитабба̄ни.
са̄ттхаканти аттхасампаттийа̄ са̄ттхакам̣ катва̄. сабйан̃джананти бйан̃джанасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. сампатти ча на̄ма парипун̣н̣абйан̃джаната̄ти а̄ха ‘‘бйан̃джанехи…пе… десета̄’’ти. сакалапарипун̣н̣анти саббасо парипун̣н̣ам̣ сӣла̄дипан̃чадхаммаккхандхапа̄рипӯрийа̄. нирупаккилесам̣ дит̣т̣хима̄на̄диупаккилеса̄бха̄вато. ависесато тиссо сиккха̄ сакале са̄сане бхаванти. дхаммоти пана брахмачарийам̣ ва̄ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘катамеса̄нам̣ кхо, бханте, буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ брахмачарийам̣ чират̣т̣хитикам̣ ахосӣ’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 18) вийа. дукӯласа̄н̣ийа̄ пат̣иччханна̄ вийа, на ту па̄ка̄расела̄дипат̣иччханна̄ вийа. тена дхамманируттийа̄ сакалакилеса̄нам̣ паха̄на̄нубха̄вам̣ вадати. ала̄бхапариха̄нийа̄, на ладдхапариха̄нийа̄. ад̣д̣худ̣д̣ха̄нӣти пан̃часата̄дхика̄ни тӣн̣и па̄т̣иха̄рийасахасса̄ни. са̄танти сукхам̣.
дутийама̄рапа̄сасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. саппасуттаван̣н̣ана̄
142. сура̄ка̄рака̄нанти пит̣т̣хасура̄йоджанака̄нам̣. косала̄нам̣ иссароти косало, косалара̄джасса айанти косалика̄. парибхогапа̄тӣти бхаттапарибходжанаттха̄йа па̄ти парибхогапа̄ти. камма̄руддханапан̣а̄л̣ийа̄ти камма̄руддханапан̣а̄л̣имукхе. дхамама̄на̄йа̄ти дхамийама̄на̄йа. там̣ пана йасма̄ бхастава̄техи пӯритам̣ на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘бхастава̄тена пӯрийама̄на̄йа̄’’ти вуттам̣. нийа̄мабхӯмийанти бхагавато пат̣исалла̄нат̣т̣ха̄не сан̃чарантам̣ ма̄рам̣ мам̣сачаккхуна̄ва дисва̄. тена̄ха ‘‘виджджулата̄локена̄’’ти.
сеййаттха̄йа̄ти сеййа̄нисам̣са̄йа. тена̄ха ‘‘т̣хасса̄мӣ’’тиа̄ди. аттасан̃н̃атоти аттабха̄вена сам̣йато. тена̄ха ‘‘сам̣йататтабха̄во’’ти. там̣сан̣т̣хитасса̄ти тасмим̣ хаттхапа̄дакуккуччарахите буддхамунисмим̣ ават̣т̣хитасса. воссаджджа чареййа таттха соти имина̄ бхагава̄ там̣ бйа̄карама̄но вибхим̣сита̄ буддха̄нам̣ ким̣ кариссати бхайа̄бха̄вато? кевалам̣ пана анат̣т̣хаваликам̣ уппӣл̣енто вийа твамева а̄йа̄сам̣ а̄паджджиссасӣти ма̄рам̣ сантаджджети.
бхерава̄ти авӣтара̄га̄нам̣ бхайаджанака̄. таттха̄ти там̣нимиттам̣. пхалеййа̄ти бхиджджеййа. саттисалланти саттисан̇кха̄там̣ путхусаллам̣. урасмим̣ ча̄райеййунти пха̄сум̣ виджджхитум̣ т̣хапеййум̣ уггиреййум̣. кхандхупадхӣсӯти кхандхасан̇кха̄тесу упадхӣсу. та̄н̣ам̣ каронти на̄ма̄ти тато бхайанимиттато аттано та̄н̣ам̣ каронти на̄ма.
саппасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. супатисуттаван̣н̣ана̄
143. утуга̄ха̄панаттхам̣ дховитва̄, на раджоджаллавиккха̄ланаттхам̣. тена̄ха ‘‘буддха̄нам̣ пана̄’’тиа̄ди. дхотапа̄даке гехети дхотапа̄дехи аккамитаббаке. ваттабхедо на̄ма наттхи дхаммасса̄мибха̄вато. ваттасӣсе т̣хатва̄ дхованти ан̃н̃есам̣ дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанаттхам̣. соппапаригга̄хакена̄ти еттха соппам̣ на̄ма нидда̄йа антарантара̄ паваттакирийамайачиттаппаваттирахита̄ нирантарабхаван̇гасантатӣти там̣ сабха̄вато пайоджанато ка̄лапариччхедато паригга̄хакам̣ упариниддесасатисампаджан̃н̃ам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘соппапаригга̄хакена сатисампаджан̃н̃ена̄’’ти. кечи пана ‘‘нидда̄соппана̄’’ти ваданти, там̣ бхагавато соппам̣ хӣл̣енто вадати.
ким̣ нӯти еттхам̣ кинти хетуниссакке паччаттавачананти а̄ха ‘‘касма̄ ну супасӣ’’ти? дуббхаго вуччати ниссирико бхиннабхаго, со пана матасадисо висан̃н̃исадисо ча хотӣти а̄ха ‘‘мато вийа висан̃н̃ӣ вийа ча̄’’ти.
а̄дина̄ти а̄ди-саддена ‘‘ба̄хирасса упа̄да̄йа ат̣т̣ха̄раса̄’’тиа̄дина̄ (вибха. 842) а̄гатам̣ тан̣ха̄кот̣т̣ха̄сам̣ сан̇ган̣ха̄ти. таттха таттха висаттата̄йа̄ти таммим̣ тасмим̣ а̄рамман̣е висесато а̄саттабха̄вена. висасса дуккханиббаттакакаммасса хетубха̄вато висамӯлата̄ висам̣ ва̄ дуккхадуккха̄дибхӯтаведана̄ мӯлам̣ етасса̄ти висамӯла̄, тан̣ха̄. тасса рӯпа̄дикасса дуккхасса парибхого, на аматасса̄ти висапарибхогата̄. каттхачи нетунти каттхачи бхаве саббатха̄ нетум̣? париккхайа̄ти саббасо кхӣн̣атта̄. туйхам̣ ким̣ еттха̄ти саббупадхипариккхайа̄ суддхасса мама пат̣ипаттийам̣ туйхам̣ ким̣ уджджха̄йанам̣? кевалам̣ вигха̄тойева тети дассети.
супатисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. нандатисуттаван̣н̣ана̄
144. ат̣т̣хамам̣ утта̄наттхамева.
нандатисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. пат̣хамаа̄йусуттаван̣н̣ана̄
145. пан̣н̣а̄сам̣ ва̄ васса̄ни джӣвати вассасатато упари сеййатха̄пи тхеро ануруддхо. сат̣т̣хи ва̄ васса̄ни сеййатха̄пи тхеро ба̄куло. пат̣ихаритва̄ паччанӣкабха̄ве са̄там̣ сукхам̣ етасса̄ти паччанӣкаса̄то, таббха̄во паччанӣкаса̄тата̄, та̄йа. абхибхавитва̄ абха̄си пат̣ивачанам̣ джа̄нама̄нова.
на хӣл̣еййа на джигуччхеййа. еванти со да̄рако вийа кин̃чи ачинтенто саппурисо чареййа, евам̣ хисса читтадуккхам̣ на хотӣти адхиппа̄йо. паджджалитасӣсо вийа чареййа̄ти йатха̄ паджджалитасӣсо пурисо ан̃н̃ам̣ кин̃чи акатва̄ тассева вӯпасама̄йа ва̄йамеййа, евам̣ саппурисо а̄йум̣ париттанти н̃атва̄ тенева найена саббасан̇кха̄рагатам̣ аниччам̣, аниччатта̄ ева дуккхам̣, анатта̄ти випассанампи отаритва̄ там̣ уссукка̄пентопи сан̇кха̄равигама̄йа чареййа пат̣ипаджджеййа.
пат̣хамаа̄йусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. дутийаа̄йусуттаван̣н̣ана̄
146. немӣва̄ти немисӣсена чаккам̣ вадати. куббарам̣ анупарийа̄йатӣти куббарам̣ анупариваттати. татха̄бхӯто пана со там̣ аджахантова̄ти а̄ха ‘‘на виджахатӣ’’ти. а̄йу анупарийа̄йатӣти мачча̄нам̣ а̄йу гатампи пачча̄гаччхатӣти бхагавато пат̣а̄н̣и хутва̄ вадати, бхагава̄ пана там̣ абхибхавитва̄ ‘‘аччайанти ахоратта̄’’тиа̄дина̄ а̄йуно аччайагаманамаран̣атам̣йева паведеси.
дутийаа̄йусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. дутийавагго
1. па̄са̄н̣асуттаван̣н̣ана̄
147. павиджджхӣти паббатам̣ саббато паваттенто тато тато ниссаджджи. сакаланти саббабха̄гавантам̣, ниссесанти аттхо.
па̄са̄н̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ким̣нусӣхасуттаван̣н̣ана̄
148. вичаккхукамма̄йа̄ти вичаккхубха̄вака̄мата̄йа. йатха̄ са̄ бхагавато десийама̄нам̣ дхаммам̣ аттано пан̃н̃а̄чаккхуна̄ на пасситум̣ саккоти, евам̣ ка̄тум̣ ка̄мата̄йа. тена̄ха ‘‘париса̄йа̄’’тиа̄ди. вина̄сетум̣ на саккоти бхерава̄рамман̣е бха̄йанассева абха̄вато. дасабалаппатта̄ти дасахи балехи саманна̄гата̄.
ким̣нусӣхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. сакаликасуттаван̣н̣ана̄
149. мандабха̄вена̄ти джал̣абха̄вена момӯхабха̄вена̄ти маха̄мӯл̣хата̄йа. каббакаран̣ена маттоти каббакирийа̄пасутата̄дивасена матто каббам̣ катва̄. кимидам̣ соппасева̄ти идам̣ тава соппам̣ киматтхам̣, пурисена на̄ма пурисаттакарена бхавитаббам̣, на соппатийева. аттхам̣ сама̄гантва̄ти параматтхам̣ нибба̄нам̣ самма̄ а̄гантва̄ адхигантва̄. асан̇га…пе… наттхи саббасо сиддхаттхабха̄вато. джаггантоти джа̄гаранто пурисо вийа, на бха̄йа̄ми бхайахетӯнам̣ абха̄ва̄. на̄нутапанти саббаттха саббада̄пи виссат̣т̣хабха̄вато, ма̄манти мамам̣. га̄тха̄сукхаттхан̃хи дӣгхам̣ катва̄ вуттам̣. т̣хитатта̄ти уддесапарипуччха̄йа париччхиджджатта̄. ха̄нинти кассачи джа̄ним̣.
сакаликасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. патирӯпасуттаван̣н̣ана̄
150. ануруджджхати етена̄ти ануродхо, ра̄го. вируджджхати етена̄ти виродхо, пат̣игхо. тесу ануродхавиродхесу таннимиттам̣ саджджати на̄ма сан̇гам̣ кароти на̄ма, ануродхавиродхуппа̄данамева четтха саджджанам̣. йадан̃н̃амануса̄сатӣти йам̣ ан̃н̃есам̣ ануса̄санам̣, там̣ тесам̣ хитесанам̣ анукампанам̣, тасма̄ анукампаке хитесаке самма̄самбуддхе ануродхавиродхе а̄ропетва̄ викампанаттхам̣ миччха̄ вадасӣти.
патирӯпасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. ма̄насасуттаван̣н̣ана̄
151. а̄ка̄се чарантети пан̃ча̄бхин̃н̃е сандха̄йа вадати. анталиккхе чарантепи киччаса̄дханато анталиккхачаро. манаси джа̄тоти ма̄насо. там̣ пана манасанта̄насампайуттата̄йа̄ти а̄ха ‘‘манасампайутто’’ти.
ма̄насасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. паттасуттаван̣н̣ана̄
152. пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ лаккхан̣а̄дӣни чева самудайан̃ча асса̄да̄дӣнаваниссаран̣а̄ни ча гахетва̄ самма̄ тесам̣ лаккхан̣а̄дӣнам̣ гахан̣ам̣ хотӣти а̄ха ‘‘пан̃ча упа̄да̄наккхандхе а̄дийитва̄’’ти. руппанаведийанасан̃джа̄нанаабхисан̇кхаран̣авиджа̄нана̄ни кхандха̄нам̣ сабха̄валаккхан̣а̄ни. а̄ди-саддена расапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄ни чева самудайа̄дӣни ча сан̇ган̣ха̄ти. дассетӣти паччаккхато дассети, хаттха̄малакам̣ вийа па̄кат̣е вибхӯте катва̄ вибха̄вети. ган̣ха̄петӣти те дхамме манаса̄ анупеккхите дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддхе каронто угган̣ха̄пети. сама̄да̄намхӣти таттха аттхасса саммадева а̄дийане кхандха̄нан̃ча саммасанавасена ан̃н̃адхаммавасена сама̄дийане. пат̣ивиддхагун̣ена̄ти та̄йа десана̄йа, там̣ нисса̄йа паччаттапурисака̄рена ча тесам̣ пат̣ивиддхагун̣ена. джота̄петӣти тесам̣ читтасанта̄нам̣ ассаддхийа̄дикилесамалавидхаманена пабхассарам̣ кароти. ат̣т̣хим̣ катва̄ти та̄йа десана̄йа па̄петаббам̣ аттхам̣ пайоджанам̣ дал̣хам̣ катва̄. тена̄ха ‘‘айам̣ но’’тиа̄ди. каммака̄ракачиттам̣ на̄ма отаран̣ачиттам̣. ‘‘йонисоманасика̄рапуббакам̣ випассана̄читта’’нти кечи. охитасота̄ти анан̃н̃авихитата̄йа дхаммассавана̄йа аппитасота̄, тато ева тадаттхам̣ т̣хапитасота̄.
ете рӯпа̄дайо кхандхе йан̃ча сан̇кхатам̣ самиддхапаччайехи катам̣, тан̃ча ‘‘есо ахам̣ на хоми, етам̣ майхам̣ на хотӣ’’ти пассантоти йоджана̄. кхемо атта̄ти кхематта̄, там̣ кхематтам̣. тена̄ха ‘‘кхемибхӯтам̣ аттабха̄ва’’нти. парийесама̄на̄ ма̄расена̄.
паттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. чхапхасса̄йатанасуттаван̣н̣ана̄
153. сан̃джа̄йати етасма̄ти сан̃джа̄ти, со ева сампайуттадхаммо самосарати еттха̄ти самосаран̣ам̣, со ева аттхо, тена сан̃джа̄тисамосаран̣ат̣т̣хена. бхайабхеравам̣ садданти бха̄йати етасма̄ти бхайам̣, тадева йасса кассачи бхерава̄вахатта̄ бхеравам̣, дева̄дисадданти аттхо. вигатавала̄хаке деве уппа̄тавасена уппаджджанакасаддо девадундубхи. асанипа̄та̄дисаддо асанипа̄тасаддо. ундрӣйатӣти випариваттати. локо адхимуччхитоти атитхаддхака̄йо вийа муччхам̣ а̄панно. ма̄расса̄ти килесама̄расса. т̣ха̄набхӯтанти паваттит̣т̣ха̄набхӯтам̣.
чхапхасса̄йатанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. пин̣д̣асуттаван̣н̣ана̄
154. таттха таттха̄ти тасмим̣ тасмим̣ н̃а̄тимиттакуле. па̄хунака̄нӣти пахитаббапан̣н̣а̄ка̄ра̄ни. а̄гантукапан̣н̣а̄ка̄ра̄нӣти а̄гантука̄нам̣ упагата̄нам̣ да̄таббапан̣н̣а̄ка̄ра̄ни. сайам̣чарадивасети кума̄рака̄нан̃ча кума̄рика̄нан̃ча сайам̣ аттана̄ чаритаббачхан̣адивасе. ида̄ни таматтхам̣ виттха̄рато дассенто ‘‘самавайаджа̄тиготта̄’’тиа̄дима̄ха. самавайасамаджа̄тикасамаготта̄ти паччекам̣ сама-саддо йоджетаббо. готтасамата̄ ча а̄ва̄хавива̄хайогйата̄васена дат̣т̣хабба̄, на екаготтата̄васена. тато тато га̄мато. ан̃н̃асмим̣ да̄таббе асати. чхан̣авасена пахин̣итум̣ сампа̄дитам̣ пӯвам̣ чхан̣апӯвам̣. та̄сам̣ сампаттийа̄ти та̄сам̣ да̄нам̣ дхаммассаванан̃ча̄ти тасса̄ дувидха̄йапи сампаттийа̄.
н̃а̄н̣ам̣ на̄ма а̄ваджджанапуббакам̣, тасма̄ аджа̄нанасса ‘‘ана̄ваджджаната̄йа̄’’ти ка̄ран̣ам̣ ватва̄ сесака̄ран̣ам̣ ваданто ‘‘буддха̄на’’нтиа̄дима̄ха. упача̄рабхеданти буддхам̣ дисва̄ мануссехи ка̄таббаупача̄расса бхинданам̣. бхиндитунти видхамитум̣.
бхагава̄ пана̄ти панасаддо висесаттхаджотако. тена на кевалам̣ бхагава̄ уппан̣д̣анам̣ парихаранто там̣ га̄мам̣ на пуна па̄виси, атха кхо ма̄рам̣ анукампантоти идам̣ висесам̣ джотети.
джанесӣти апун̃н̃ам̣ джанеси, джаненто ча йатха̄ тато а̄йатим̣ тхиратарам̣ махантам̣ дуккхам̣ ниппхаджджиссати, евам̣ ниппха̄деси. а̄саджджананти еттха нанти нипа̄таматтам̣. кин̃чати маддати абхибхаватӣти кин̃чананти а̄ха ‘‘маддитум̣ саматтха’’нти.
пин̣д̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. кассакасуттаван̣н̣ана̄
155. нибба̄нам̣ ападиситва̄ти нибба̄нам̣ нисса̄йа нибба̄нагун̣е а̄раббха̄ти аттхо. хат̣ахат̣акесоти ито чито ча викин̣н̣атта̄ а̄кула̄кулакесо. чаккхусампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатананти еттха йатха̄ чаккхуггахан̣ена пхассо висесито, тена ева вин̃н̃а̄н̣а̄йатанам̣. татха̄ сати чаккхувин̃н̃а̄н̣асса ча гахан̣ам̣ а̄паджджеййа̄ти. нану четтха чаккхуггахан̣ена висеситатта̄ чаккхудва̄рика̄нам̣ саббесам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ гахан̣анти? саччаметам̣, тан̃ча кхо пат̣хамена чаккхуггахан̣ена̄ти на̄йам̣ досо. бхаван̇гачиттанти а̄ваджджана̄йа анантарапаччайабхӯтамева адхиппетанти нийаметва̄ дассетум̣ ‘‘са̄ваджджанака’’нти вуттам̣, тасма̄ тада̄рамман̣ампӣти джаваначиттена саха тада̄рамман̣ачиттампи. ‘‘вин̃н̃а̄н̣а̄йатана’’нти ча вутте ниммаламева.
‘‘чаккхӯ’’ти ависесато вуттатта̄ пана ма̄расса айампи аттхо а̄панноти дассетум̣ ‘‘йам̣ локе’’тиа̄ди вуттам̣. упаккавипакканти чаккхупа̄карогена упари хет̣т̣ха̄ ча саббасо паккам̣ кутхитам̣. есева найоти имина̄ йам̣ локе кут̣т̣хакила̄саган̣д̣акаччхуа̄дӣхи упаддутам̣ ван̣апӣл̣ака̄дивасена паггхарантам̣ асучим̣ антамасо парамаджегуччхарӯпампи, саббам̣ там̣ тавева хотӯти евама̄дим̣ ападисати.
йам̣ бхан̣д̣аканти хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дикхеттаваттха̄диупакаран̣ам̣ гахат̣т̣ха̄, паббаджита̄ ча йам̣ паттачӣвара̄дим̣ ‘‘мама ида’’нти абхинивисанта̄ва ваданти, етесу париггахаттхесу ча тесам̣ паригга̄хакапуггалесу ча те читтам̣ йади аттхи, та̄ни а̄раббха тава читтам̣ йади бхавати, евам̣ твам̣ таттха баддхо ева хосӣти аттхо. тена̄ха ‘‘на ме саман̣а моккхасӣ’’ти.
йам̣ бхан̣д̣акам̣ вадантӣти йатха̄вуттам̣ упакаран̣ам̣ локе бахуджана̄ ‘‘мама ида’’нти ваданти. на там̣ майханти там̣ майхам̣ на хоти, на таттха мама тан̣ха̄васена маманти наттхи. на те аханти йе пуггала̄ еттха баддха̄, тепи ахам̣ на хоми, таттха ме дит̣т̣хибаддхо наттхи. на ме маггампи даккхасӣти евам̣ саббасо баддха̄бха̄вена муттасса ме гатамаггампи ма̄ра твам̣ на даккхаси на пассиссаси, йе бхава̄дайо туйхам̣ висайа̄, тесу бхавайонигатиа̄дӣсу майхам̣ гатамаггам̣ на пассиссаси бхаваниссат̣т̣хатта̄ти.
кассакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. раджджасуттаван̣н̣ана̄
156. ахананти каран̣е паччаттавачананти а̄ха ‘‘аханантена̄’’ти, паччатте ева ва̄ паччаттавачанам̣, ‘‘ахананто хутва̄’’ти вачанасесена бхавитаббанти адхиппа̄йо. сесападесупи есева найо. аджинанти антогадхахетуаттхам̣ вадатӣти а̄ха ‘‘парасса дханаджа̄ним̣ акаронтена̄’’ти. ака̄ра̄пентена̄ти парасса дханаджа̄ним̣ ака̄рентена. асочантена̄ти бхогабйасана̄дивасена парам̣ асочантена. касма̄ бхагава̄ евам̣ чинтесӣти таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘итӣ’’тиа̄дина̄. радждже виджите дан̣д̣акарапӣл̣итети дханадан̣д̣а̄дидан̣д̣ена чева балина̄ ча ба̄дхите.
иджджханакакот̣т̣ха̄са̄ти четовасибха̄ва̄дикасса са̄дханакакот̣т̣ха̄са̄. вад̣д̣хита̄ти бха̄вана̄па̄рипӯривасена анубрӯхита̄. пунаппунам̣ ката̄ти бха̄вана̄йа бахулӣкаран̣ена апара̄парам̣ паваттита̄. йуттайа̄нанти йатха̄ йутта̄нам̣ а̄джан̃н̃аратха̄нам̣ са̄ратхина̄ адхит̣т̣хитам̣ йатха̄ручи паваттати, евам̣ йатха̄ручипаваттитам̣ гамита̄. патит̣т̣хат̣т̣хена̄ти адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена. ваттхуката̄ти саббасо упаккилесасодханена иддхивисайата̄йа патит̣т̣ха̄набха̄вато сувисодхитапариссайаваттху вийа ката̄. авиджахита̄ти пат̣ипаккхадӯрӣбха̄вато субха̄витабха̄вена там̣там̣адхит̣т̣ха̄найогйата̄йа на джаха̄пита̄. ничча̄нубаддха̄ти тато ева ниччам̣ анубаддха̄ вийа ката̄. супаричита̄ти сут̣т̣ху саббабха̄гена бха̄вана̄нупачайам̣ гамита̄. авира̄дхитаведхихаттхо вийа̄ти авираджджханабха̄вена вираджджханахаттхо вийа. сут̣т̣ху сама̄раддха̄ти бха̄вана̄уппаттийа̄ саммадева сампа̄дита̄. чинтеййа̄ти аттхуддха̄равасена чинтеййа.
паббатасса̄ти паббато асса. паббато асса̄ти паббато бхавеййа кӣдисасса̄ти а̄ха ‘‘суван̣н̣асса̄’’тиа̄ди. джа̄тарӯпасса̄ти а̄тапарӯпасампаннасса. двиккхаттумпи та̄ва махантоти йаттако со паббато хоти, двиккхаттум̣ таттако. екасса̄ти екассапи пуггаласса на̄лам̣ на парийатто тан̣ха̄йа дуппӯран̣абха̄ва̄. евам̣ джа̄нантоти евам̣ тан̣ха̄йа дуппӯран̣абха̄ва̄дӣнаватам̣ джа̄нанто. самам̣ чареййа̄ти параваттхупара̄ма̄са̄дим̣ виха̄йа ка̄йа̄дӣхи самамева пат̣ипаджджеййа.
дуккхам̣ тан̣ха̄нида̄нам̣, тан̣ха̄ ка̄магун̣анида̄на̄, тасма̄ дуккхасса тан̣ха̄паччайака̄магун̣анида̄наттам̣ вуттам̣. танти дуккхам̣. йатонида̄нам̣ хотӣти йам̣нида̄нам̣ йам̣ка̄ран̣ам̣ там̣ паваттати. евам̣ йо адаккхӣти йо парин̃н̃а̄таваттхуко евам̣ дуккхам̣ тасса нида̄набхӯте ка̄магун̣е ча татхато пан̃н̃а̄чаккхуна̄ пасси. кена ка̄ран̣ена намеййа? там̣ ка̄ран̣ам̣ наттхӣти аттхо. ка̄магун̣аупадхинти ка̄магун̣асан̇кха̄там̣ упадхим̣. саджджати еттха̄ти сан̇го есо, лагганаметанти евам̣ видитва̄. тамева ка̄ма̄бхибхӯто наппат̣исевеййа на лаггеййа̄ти евам̣ винайа̄йа вӯпасама̄йа сиккхеййа̄ти.
раджджасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дутийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. татийавагго
1. самбахуласуттаван̣н̣ана̄
157. джат̣а̄чумбат̣акена̄ти сӣсе пат̣имуккена джат̣а̄кала̄пена. апариггахабра̄хман̣апаббаджита̄ хи джат̣а̄йа ун̃чха̄чарийам̣ чаранти. удумбарадан̣д̣ан̃хи аттагуттаттха̄йа гахитам̣ тесам̣ аппиччхабха̄ваппака̄санам̣. тена̄ха ‘‘аппиччхабха̄ваппака̄санаттха’’нти. сӣсам̣ окампетва̄ти еттха ативийа сӣсасса окампитабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘ханукена урам̣ пахаранто адхонатам̣ катва̄’’ти вуттам̣. дживхам̣ нӣхаритва̄ти ламбанача̄ланавасена мукхато никкха̄метва̄. тена̄ха ‘‘уддха’’нтиа̄ди. тиса̄кханти тибхан̇габхакут̣и вийа нала̄т̣е джа̄татта̄ нала̄т̣икам̣. тена̄ха ‘‘нала̄т̣е ут̣т̣хитам̣ валиттайа’’нти, тибхан̇гаваликам̣ нала̄т̣е катва̄ти аттхо. аттанова телети аттанова па̄пакамманиббаттаке теле, пачитаббат̣т̣ха̄нагехети адхиппа̄йо.
самбахуласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. самиддхисуттаван̣н̣ана̄
158. майхам̣ ла̄бха̄ти еварӯпасса на̄ма самма̄самбуддхасса саттхусса пат̣ила̄бхо, еварӯпасса ча на̄ма ниййа̄никасса саддхаммасса пат̣ила̄бхо, еварӯпа̄нан̃ча суппат̣ипанна̄нам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ пат̣ила̄бхо, ете майхам̣ суладдхала̄бха̄. майхам̣ суладдханти йан̃четам̣ мама ниййа̄никаса̄сане паббаджджа̄ упасампада̄, тасмин̃ча абхиратӣти саббан̃четам̣ майа̄ суладдхам̣. йатха̄ панасса евам̣ четасо паривитакко уппанно, там̣ дассетум̣ ‘‘со кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. чарита̄нурӯпавасена гахитам̣ мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣. па̄са̄диканти паса̄да̄вахам̣. евамахосӣти ‘‘ла̄бха̄ вата ме’’тиа̄дина̄ евам̣ паривитакко ахоси. нисиннасадисоти нисинно вийа. тасмим̣йева т̣ха̄нети йасмим̣ т̣ха̄не нисиннам̣ ма̄ро упасан̇ками, тасмим̣йева т̣ха̄не. тасса̄ти самиддхиттхерасса. каммат̣т̣ха̄нам̣ саппа̄йанти каммат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа ануйун̃джанам̣ саппа̄йам̣ упака̄ра̄вахам̣ бхависсати.
майханти майа̄. сати ча пан̃н̃а̄ ча сатипан̃н̃а̄, та̄ арийамаггена джа̄нанасаматтханабха̄вена авабуддха̄. тхеро кира тада̄ випассанам̣ уссукка̄песи. ка̄манти йатха̄ручи. кечи ‘‘ка̄мам̣ карассӯти а̄йасмато ‘ка̄ма̄’ти ма̄расса а̄лапана’’нти ваданти. вибхим̣сака̄раха̄нӣти бхайа̄нака̄раха̄ни. рӯпа̄нӣти виппака̄ра̄ни. виппака̄раттхопи хи рӯпасаддо ‘‘рӯпам̣ дассети анаппака’’нтиа̄дӣсу вийа. на кампессасӣти саман̣адхаммакаран̣ато на чалиссаси.
самиддхисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. годхикасуттаван̣н̣ана̄
159. паббатасса пассети паббатапа̄де упаччака̄йам̣. самайе самайе ладдхатта̄ са̄майикам̣. тена̄ха ‘‘аппитаппитаккхан̣е паччанӣкадхаммехи вимуччатӣ’’ти. локийавимутти хи аначчантапаха̄йита̄йа самайавимутти на̄ма, локуттаравимутти аччантапаха̄йита̄йа асамайавимутти. та̄хи саманна̄гата̄ ‘‘самайавимутта̄, асамайавимутта̄’’ти ча вуччанти. йа̄ва пат̣хамаджджха̄наниббаттанам̣, та̄ва касма̄ париха̄йӣти аттхо? са̄ба̄дхатта̄ти сарогатта̄. ва̄тапиттасемхавасена̄ти када̄чи ва̄тапиттавасена, када̄чи ва̄тасемхавасена, убхиннампи саннипа̄тавасена. ануса̄йикоти ка̄йам̣ анугантва̄ сайито, йа̄пйа̄майабха̄вена т̣хитоти аттхо. сама̄дхисса̄ти сама̄дхибха̄вана̄йа. упака̄ракадхамме утубходжана̄дике. пӯретунти самодха̄нетум̣. париха̄йӣти сарӣрасса акаллабха̄вато.
а̄хареййанти джӣвитахаран̣аттха̄йа упанеййам̣. нибаддха̄ гати хоти кевалам̣ брахмалокӯпапаттито, на сота̄панна̄дӣнам̣ вийа париччхиннабха̄вена. тена̄ха ‘‘брахмалоке ниббаттатӣ’’ти.
джалама̄на̄ти самут̣т̣хитанийатаиддхийа̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣апарива̄расампаттийа̄ ча садеваке локе джалама̄на̄. мам̣сачаккху диббачаккху дхаммачаккху пан̃н̃а̄чаккху самантачаккхӯти пан̃чахи чаккхӯхи чаккхума̄. а̄нубха̄вадхара̄ти ачинтеййа̄паримеййабуддха̄нубха̄васампанна̄. а̄нубха̄вапарийа̄йопи хи джути-саддо хоти ‘‘иддхиджутибалавӣрийӯпапаттӣ’’тиа̄дӣсу (джа̄. 2.22.1589, 1595) вийа. анавасесато ма̄нам̣ сийати самуччхиндатӣти аггамагго ма̄насам̣. танниббаттана̄ пана арахаттасса ма̄насата̄ дат̣т̣хабба̄. сӣла̄дӣнӣти ануттарасӣла̄дӣни. сиккхама̄ноти сиккха̄ни бха̄венто аттано санта̄не уппа̄денто. на читтабха̄вана̄. тена̄ха ‘‘сакаран̣ӣйо’’ти. джанети саттасса ка̄йе, садеваке локети аттхо. виссута̄ти анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ехи сӣла̄дигун̣ехи виссута̄.
веданам̣ виккхамбхетва̄ти уппаннам̣ дуккхаведанам̣ пат̣ичча уппаннааттакиламатхам̣ ануппа̄данавасена виккхамбхетва̄ там̣йева веданам̣ париггахетва̄ паваттавипассана̄ вӣтхимева отаратӣти катва̄ мӯлакаммат̣т̣ха̄нанти вуттам̣. ‘‘самасӣсӣ хутва̄ паринибба̄йӣ’’ти ватва̄ тасса пабхедам̣ вибхаджитва̄ идха̄дхиппетам̣ дассетум̣ ‘‘самасӣсӣ на̄ма тивидхо хотӣ’’тиа̄дима̄ха. ирийа̄патхавасена самасӣсӣ ирийа̄патхасамасӣсӣ. еса найо сесадвайепи.
ирийа̄патхакопанан̃ча̄ти ирийа̄патхехи асама̄його. екаппаха̄ренева̄ти екавела̄йамева. паринибба̄навасена̄ти анупа̄дисесапаринибба̄навасена, на килесаккхайаматтена. еттха̄ти етесу двӣсу найесу. евам̣ сати тенева ирийа̄патхена випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ тенева ирийа̄патхена, екасмим̣ анторогейева випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ тенева рогена паринибба̄йанта̄ кхӣн̣а̄сава̄ бахавопи самасӣсино ева самбхавеййум̣. тасма̄ вуттанайенева аттхо ведитаббо.
сӣсан̃четтха тераса – палибодхасӣсам̣ тан̣ха̄, бандханасӣсам̣ ма̄но, пара̄ма̄сасӣсам̣ дит̣т̣хи, виккхепасӣсам̣ уддхаччам̣, килесасӣсам̣ авиджджа̄, адхимоккхасӣсам̣ саддха̄, паггахасӣсам̣ вӣрийам̣, упат̣т̣ха̄насӣсам̣ сати, авиккхепасӣсам̣ сама̄дхи, дассанасӣсам̣ пан̃н̃а̄, паваттисӣсам̣ джӣвитиндрийам̣, гочарасӣсам̣ вимоккхо, сан̇кха̄расӣсам̣ ниродхоти. имесу терасасу сӣсесу палибодхасӣса̄дӣни паваттисӣсан̃ча парийа̄дийитабба̄ни, адхимоккхасӣса̄дӣни парийа̄да̄йака̄ни, парийа̄да̄йакапхалам̣ гочарасӣсам̣. тан̃хи висайаджджхаттам̣ пхалам̣ вимоккхо, парийа̄да̄йакасса маггасса пхаласса ча а̄рамман̣ам̣ сан̇кха̄расӣсам̣ сан̇кха̄равивекабхӯто ниродхоти парийа̄дийитабба̄нам̣ парийа̄да̄йакапхала̄рамман̣а̄нам̣ саха вийа сам̣сиддхам̣ дассанена самасӣсибха̄вам̣ дассетум̣ пат̣исамбхида̄йам̣ тераса сӣса̄ни вутта̄ни. идха пана ‘‘апуббам̣ ачаримам̣ а̄савапарийа̄да̄нан̃ча хоти джӣвитапарийа̄да̄нан̃ча̄’’ти (пу. па. 16) вачанато тесу килесапаваттасӣса̄намева васена йоджанам̣ каронто ‘‘еттха ча паваттисӣса’’нтиа̄дима̄ха.
таттха паваттисӣсам̣ паваттато вут̣т̣хаханто магго чутито уддхам̣ аппаваттикаран̣авасена йадипи парийа̄дӣйати, йа̄ва пана чути, та̄ва паваттисаббха̄вато ‘‘паваттисӣсам̣ джӣвитиндрийам̣ чутичиттам̣ кхепетӣ’’ти а̄ха. килесапарийа̄да̄нена пана маггачиттена аттано анантарам̣ вийа ниппха̄детабба̄ паччавеккхан̣ава̄ра̄ ча килесапарийа̄да̄нассева ва̄ра̄ти ваттаббатам̣ араханти. ‘‘вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’ти (ма. ни. 1.78; сам̣. ни. 3.12) вачанато паччавеккхан̣апарисама̄панена килесапарийа̄да̄нам̣ сама̄питам̣ на̄ма хоти, там̣ пана парисама̄панам̣ йади чутичиттена хоти, тенева джӣвитапарисама̄панан̃ча хотӣти има̄йа ва̄рачутисамата̄йа килесапарийа̄да̄наджӣвитапарийа̄да̄на̄нам̣ апубба̄чаримата̄ ведитабба̄ти дассенто ‘‘двиннам̣ читта̄нам̣ екато уппа̄до наттхӣ’’тиа̄дима̄ха. двиннам̣ читта̄нанти чутичиттамаггачитта̄нам̣. танти паччавеккхан̣ам̣ парипун̣н̣аджаваначитта̄нам̣ саттаккхаттум̣ паваттийа̄, апарипун̣н̣а̄нам̣ ва̄ пан̃чаккхаттум̣ паваттийа̄. кин̃ча̄пи ‘‘еко ва̄ две ва̄’’ти вуттам̣ йатха̄ ‘‘екам̣ ва̄ две ва̄ тада̄рамман̣ачитта̄нӣ’’ти, хет̣т̣химантена пана две паваттанти.
уппа̄т̣етва̄ти уддхаритва̄ти аттхо. анупа̄дисесена̄ти анупа̄дисесанибба̄нена.
дхӯма̄йитаттанти дхӯмасса вийа айитабха̄вам̣ паваттиа̄ка̄рам̣. дхӯмасадиса̄ вала̄хака̄ дхӯмавала̄хака̄, тимиравала̄хака̄, йе махика̄ ‘‘тимира’’нти вуччанти. аппатит̣т̣хитена̄ти патит̣т̣хам̣ алабхантена. иттхамбхӯталаккхан̣е етам̣ каран̣авачанам̣, ануппаттидхаммена̄ти аттхо. сати хи уппа̄де патит̣т̣хитам̣ на̄ма сийа̄, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана йадева тасса вин̃н̃а̄н̣асса аппатит̣т̣ха̄нака̄ран̣ам̣, тадева паринибба̄нака̄ран̣анти вуттам̣ ‘‘аппатит̣т̣хитака̄ран̣а̄’’ти.
сокена пхут̣т̣хасса̄ти ‘‘апхало вата ме ва̄йа̄мо джа̄то’’ти сокена абхибхӯтасса. абхассатха̄ти балавасока̄бхитуннасса сатисаммоса̄ ситхилам̣ гахита̄ бхасси патита̄ са̄ каччха̄.
годхикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. саттавасса̄нубандхасуттаван̣н̣ана̄
160. йасма̄ капилаваттхуто никкхантака̄лато пат̣т̣ха̄йа ма̄ро ота̄ра̄пеккхо локана̄тхам̣ анубандхитум̣ а̄раддхо, тасма̄ вуттам̣ ‘‘пуре бодхийа̄ чхаббасса̄нӣ’’ти. атигахетва̄ти анугантва̄ тасса йатха̄ручи пат̣ипаттим̣ ануватто вийа хутва̄.
аваджджха̄йантоти паджджха̄йанто. джито виттапара̄джито аси ну. пама̄н̣а̄тиккантанти гарутарам̣.
кханитва̄ уммӯлетва̄. ка̄ма̄сава̄дӣни паджаханто ана̄саво.
пехӣти апехи. па̄рага̄миноти па̄ран̇гаманасӣла̄. тека̄лико айам̣ га̄ми-саддоти а̄ха ‘‘йепӣ’’тиа̄ди.
ма̄рависӯка̄нӣти ма̄ракан̣т̣ака̄ни кан̣т̣акасадиса̄ни ма̄расса дура̄ча̄ра̄ни. вируддхасевита̄ни виродхавасена та̄сам̣йева вевачана̄ни. та̄ни сарӯпато дассетум̣ ‘‘аппама̄йӯ’’тиа̄ди вуттам̣. ниббеджанӣйа̄ти ниббедада̄йика̄. уккан̣т̣ханӣйа̄ти уккан̣т̣хаваха̄.
викаппавасена ведитаббо опаммапарикаппависайатта̄ тасса кирийа̄падасса. тена̄ха ‘‘анупаригаччхеййа̄’’ти. еттха̄ти етасмим̣ медаван̣н̣аваттхусмим̣. мудунти мудумадхурасам̣ виндеййа̄ма пат̣илабхеййа̄ма. асса̄доти асса̄детаббо.
саттавасса̄нубандхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. ма̄радхӣтусуттаван̣н̣ана̄
161. чинтесӣти сокавасико хутва̄ чинтайи. ган̣ика̄рахаттхинийоти дӣпакакарен̣уйо. екасатам̣ екасатанти екасатам̣ екасатам̣ паччекам̣ сатам̣ сатанти аттхо. тена̄ха ‘‘екекам̣ сатам̣ сатам̣ катва̄’’ти. кума̄риван̣н̣асатанти кума̄риттхӣнам̣ аттабха̄ва̄нам̣ сатам̣. та̄ кира пат̣хамам̣ кан̃н̃а̄рӯпена атта̄нам̣ дассесум̣. анупагатапуппха̄нан̃хи саман̃н̃а̄ кан̃н̃а̄ти. пуна йатха̄вуттакума̄рирӯпена упагатапуппха̄ хи кума̄рӣ. пуна вадхука̄рӯпена. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘авиджа̄таван̣н̣асата’’нти. татийава̄ре йуватирӯпена. виджа̄та̄ хи иттхӣ анатиккантамаджджхимавайа̄ йуватӣ. етта̄вата̄ ба̄ла̄ тарун̣ӣ порӣти тивидха̄су иттхӣсу пурима̄ две дассита̄, парийоса̄нава̄ресу мануссаджа̄тика̄нам̣ манусситтхийова руччантӣти тена мануссарӯпена та̄ атта̄нам̣ дассесум̣.
аттхасса паттинти екантато хита̄нуппаттим̣. хадайасса сантинти парамачиттупасамам̣. килесасенанти ка̄магун̣асан̇кха̄там̣ пат̣хамам̣ килесасенам̣. са̄ хи килесасена̄ аччхара̄сан̇гха̄тасабха̄ва̄пи пат̣ипаттхайама̄на̄ пийа̄йитаббаиччхитаббарӯпабха̄вато пийарӯпаса̄тарӯпа̄ на̄ма аттано киччавасена. еко ахам̣ джха̄йантоти ган̣асан̇ган̣ика̄йа килесасан̇ган̣ика̄йа ча абха̄вато еко асаха̄йо ахам̣ лаккхан̣ӯпаниджджха̄нена ниджджха̄йанто. анубуджджхинти ануккамена маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ буджджхим̣ пат̣ибуджджхим̣. тасма̄ти йатха̄вуттавивекасукхасамадхигаманимиттам̣. акаран̣ена̄ти миттасантхавасса акаран̣ена. саккхӣти саккхибха̄во.
катамена виха̄рена̄ти джха̄насама̄паттӣнам̣ катамена виха̄рена. идха дутийападасса аттхо виссаджджанага̄тха̄ван̣н̣ана̄йамева а̄ви бхависсати. ана̄мантена ‘‘там̣ пуггала’’нти саммукха̄ т̣хитампи бхагавантам̣ асаммукха̄ вийа катва̄ вадати, катхам̣ тванти аттхо.
‘‘авитаккаджха̄йӣ’’ти ваккхама̄натта̄ айамеветтха ка̄йапассаддхи ведитабба̄ти а̄ха ‘‘чатуттхаджджха̄нена асса̄сапасса̄сака̄йасса пассаддхатта̄ пассаддхака̄йо’’ти. пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дике камма̄бхисан̇кха̄ре. ка̄ма̄лайа̄дӣнам̣ абха̄вато ана̄лайо. на саратӣти на савати. ра̄гавасена хи сатта̄ сам̣са̄раманусаванти. на тхиноти на тхинамиддхачитто. мохавасена хи сатта̄ тхинамиддхам̣ а̄паджджантӣти. дийад̣д̣хакилесасахассанти кхуддакаваттхувибхан̇ге (вибха. 842, 976) а̄гатесу ат̣т̣хасу килесасатесу ат̣т̣хасатам̣ тан̣ха̄вичарита̄ни апанетва̄ сеса̄ пан̃н̃а̄са̄дхикам̣ сатам̣ килеса̄, те брахмаджа̄ле (дӣ. ни. 1.31) а̄гата̄хи два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хӣхи саха пан̃чапан̃н̃а̄са̄дхикам̣ саттасатам̣ хоти; та̄ ча уппанна̄нуппаннабха̄вена дигун̣ита̄ дийад̣д̣хакилесасахассам̣ даса̄дхикам̣ хоти; там̣ аппакам̣ пана ӯнамадхикам̣ ва̄ ган̣анупагам̣ на хотӣти ‘‘дийад̣д̣хакилесасахасса’’нти вуттам̣. итаресам̣ атӣта̄дибха̄ва̄масанато аггахан̣ам̣ паха̄насса адхиппетатта̄. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана абхидхаммат̣ӣка̄йам̣ (дха. са. анут̣ӣ. нида̄накатха̄ван̣н̣ана̄) вуттанайена ведитаббо. пат̣хамападена̄ти ‘‘на куппатӣ’’ти имина̄ падена. дутийена̄ти ‘‘на саратӣ’’ти падена. татийена̄ти ‘‘на тхино’’ти падена. нӣваран̣аппаха̄нена кхӣн̣а̄саватам̣ дассети, анавасесато нӣваран̣а̄нам̣ аччантаппаха̄нам̣ адхиппетам̣.
пан̃чадва̄рикакилесогхам̣ тин̣н̣оти чханнам̣ два̄ра̄нам̣ васена паваттанакилесогхам̣ таритва̄ т̣хито. ка̄могхадит̣т̣хогхабхавогхат̣т̣хакилесабха̄вато ‘‘пан̃чогхаггахан̣ена ва̄ пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни ведитабба̄нӣ’’ти а̄ха. рӯпара̄га̄дайо висесато на пан̃чадва̄рика̄ти вуттам̣ ‘‘чхат̣т̣хаггахан̣ена пан̃чуддхамбха̄гийа̄ни ведитабба̄нӣ’’ти.
маччура̄джасса̄ти самбандхе са̄мивачананти дассенто ‘‘маччура̄джасса хаттхато’’ти а̄ха. найама̄на̄нанти ана̄даре са̄мивачананти катва̄ вуттам̣ ‘‘найама̄несӯ’’ти.
ӯхачча̄ти буддхам̣ нисса̄йа. ‘‘идамавоча̄’’ти десанам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ти етена сам̣йуттесу айам̣ нигаманапа̄л̣и, хет̣т̣ха̄ ана̄гатанайатта̄ пана кесучи поттхакесу на ликхӣйатӣти дассети. даддаллама̄на̄ти джаджджака̄расса хи даддака̄рам̣ катва̄ ниддесо. тена̄ха ‘‘ативийа джалама̄на̄’’ти. нӣхарӣти та̄сам̣ ка̄йавачӣвика̄рам̣ на манасикаронто тин̣а̄йапи аман̃н̃ама̄нова анапеккхенева нӣхари. пхалато бхат̣т̣ханти пхаласипа̄т̣икато бхат̣т̣хам̣. кун̣д̣атин̣а̄дигаччхатӯлам̣ пот̣акитӯлам̣.
ма̄радхӣтусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
татийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
ма̄расам̣йуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.