3. косаласам̣йуттам̣
1. пат̣хамавагго
1. дахарасуттаван̣н̣ана̄
112. бхагавата̄ саддхим̣ саммодӣти бхагавато гун̣е аджа̄нанто косалара̄джа̄ аттано кхаттийама̄нена кевалам̣ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. пат̣хама̄гате хи саттхари тасса саммодита̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄ кхаманӣйа̄дӣни пуччхантоти йатха̄ бхагава̄ ‘‘каччи те, маха̄ра̄джа, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйа’’нтиа̄дина̄ тена ран̃н̃а̄ саддхим̣ пат̣хамам̣ паваттамодо ахоси пуббабха̄сита̄йа, таданукаран̣ена евам̣ сопи ра̄джа̄ бхагавата̄ саддхим̣ самаппаваттамодо ахосӣти йоджана̄. там̣ пана самаппаваттамоданам̣ упама̄йа дассетум̣ ‘‘сӣтодакам̣ вийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха саммодитанти сам̣сандитам̣ екӣбха̄ванти саммоданакирийа̄йа сама̄натам̣ екарӯпатам̣, кхаманӣйанти ‘‘идам̣ чатучаккам̣ навадва̄рам̣ сарӣрайантам̣ дуккхабахулата̄йа сабха̄вато дуссахам̣, каччи кхамитум̣ саккун̣еййа’’нти пуччхати. йа̄панӣйанти паччайа̄йаттавуттикам̣ чирапабандхасан̇кха̄та̄йа йа̄пана̄йа каччи йа̄петум̣ саккун̣еййам̣. сӣсарога̄диа̄ба̄дха̄бха̄вена каччи аппа̄ба̄дхам̣. дуккхаджӣвика̄бха̄вена каччи аппа̄тан̇кам̣. там̣там̣киччакаран̣е ут̣т̣ха̄насукхата̄йа каччи лахут̣т̣ха̄нам̣. таданурӯпабалайогато каччи балам̣. сукхавиха̄расамбхавена каччи пха̄сувиха̄ро аттхӣти таттха таттха каччи-саддам̣ йоджетва̄ аттхо ведитаббо. балаваппатта̄ пӣти пӣтийева. тарун̣апӣти па̄моджджам̣. саммоданам̣ джанети каротӣти саммоданӣйам̣. саммодитаббато саммоданӣйанти имам̣ пана аттхам̣ дассенто ‘‘саммодитум̣ йуттабха̄вато’’ти а̄ха. саритаббабха̄ватоти ануссаритаббабха̄вато. ‘‘саран̣ӣйа’’нти ваттаббе дӣгхам̣ катва̄ ‘‘са̄ран̣ӣйа’’нти вуттам̣.
суййама̄насукхатоти а̄па̄тхамадхуратам̣ а̄ха, ануссарийама̄насукхатоти вимаддараман̣ӣйатам̣. бйан̃джанапарисуддхата̄йа̄ти сабха̄ванируттибха̄вена тасса̄ катха̄йа вачанача̄турийама̄ха, аттхапарисуддхата̄йа̄ти аттхасса нирупаккилесатам̣. анекехи парийа̄йехӣти анекехи ка̄ран̣ехи. адит̣т̣хатта̄ти упасан̇каманавасена адит̣т̣хатта̄. гун̣а̄гун̣авасена̄ти гун̣авасена гамбхӣрабха̄вам̣ ва̄ агун̣авасена утта̄набха̄вам̣ ва̄. оват̣т̣икаса̄рам̣ катва̄ти оват̣т̣ика̄йа гахетаббаса̄раваттхум̣ катва̄. локаниссаран̣абхавоккантипан̃ханти локато ниссат̣абха̄вапан̃хан̃чева а̄дито бхавоккаманапан̃хан̃ча. саттху самма̄самбуддхатам̣ пуччханто хи ‘‘ким̣ бхавам̣ готамо саббалокато ниссат̣о, саббасаттехи ча джет̣т̣хо’’ти? пуччхати на̄ма. йатха̄ хи саттху самма̄самбуддхата̄йа локато ниссат̣ата̄ вин̃н̃а̄йати, евам̣ саббасаттехи джет̣т̣хабха̄вато сет̣т̣хабха̄вато. сва̄йаматтхо аггапаса̄дасутта̄дӣхи (итиву. 90; а. ни. 4.34) вибха̄ветаббо. катхам̣ пана самбуддхата̄ вин̃н̃а̄йатӣти? авипарӣтадхаммадесанато. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄дӣсу (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.124) вуттанайена ведитаббо.
ра̄джа̄ саттху авипарӣтадхаммадесанам̣ аджа̄нанто тато евасса самма̄самбодхим̣ асаддаханто ‘‘вуд̣д̣хатаресупи чирапаббаджитесу самма̄самбуддхабха̄ве алаббхама̄не таббипарӣте катхам̣ лаббхеййа̄’’ти ман̃н̃ама̄но ‘‘ким̣ пана бхавам̣ готамо’’тиа̄дим̣ ваккхати. ра̄джа̄ аттано ладдхийа̄ на пуччхати аттано саммукха̄ техи асамма̄самбуддхабха̄вассева пат̣ин̃н̃а̄татта̄. йасма̄ те муса̄ва̄дита̄йа аттано упат̣т̣ха̄ка̄дӣнам̣ ‘‘буддха̄ майа’’нти пат̣иджа̄ним̣су, тасма̄ вуттам̣ ‘‘локе маха̄джанена гахитапат̣ин̃н̃а̄васена пуччхатӣ’’ти. сва̄йаматтхо а̄гамиссати. буддхасӣхана̄данти буддха̄нам̣ ева а̄вен̣икам̣ сӣхана̄дам̣. ка̄мам̣ магган̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄нам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, самбодхин̃а̄н̣е пана гахите там̣ аттхато гахитамева хотӣти вуттам̣ ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ самма̄самбодхи’’нти.
паббаджджӯпагаманена̄ти йа̄йа ка̄йачи паббаджджа̄йа упагаманаматтена саман̣а̄, на самитапа̄пата̄йа. джа̄тивасена̄ти джа̄тиматтена бра̄хман̣а̄, на ба̄хитапа̄пата̄йа. паббаджитасамӯхасан̇кха̄то сан̇гхоти паббаджитасамӯхата̄маттена сан̇гхо, на ниййа̄никадит̣т̣хивисуддхасӣласа̄ман̃н̃авасена сам̣хататта̄ти адхиппа̄йо. етесам̣ аттхӣти етесам̣ саббан̃н̃упат̣ин̃н̃а̄та̄нам̣ парива̄рабхӯто аттхи. свева̄ти паббаджитасамӯхасан̇кха̄то ева. кечи пана ‘‘паббаджитасамӯхавасена. сан̇гхино, гахат̣т̣хасамӯхавасена ган̣ино’’ти ваданти, там̣ тесам̣ матиматтам̣ ган̣е ева локе сан̇гхасаддасса нирул̣хатта̄. а̄ча̄расиккха̄панавасена̄ти ачелакаватачарийа̄ди-а̄ча̄расиккха̄панавасена. па̄кат̣а̄ти сан̇гхӣа̄дибха̄вена пака̄сита̄. ‘‘аппиччха̄’’ти ватва̄ таттха лаббхама̄нам̣ аппиччхатам̣ дассетум̣ ‘‘апиччхата̄йа ваттхампи на нива̄сентӣ’’ти вуттам̣. на хи тесу са̄саникесу вийа сантагун̣анигухана̄ аппиччха̄ лаббхатӣти. йасоти киттисаддо. таранти етена сам̣са̄рогханти евам̣ саммататта̄ титтхам̣ вуччати ладдхӣти а̄ха ‘‘титтхакара̄ти ладдхикара̄’’ти. са̄дхусаммата̄ти ‘‘са̄дхӯ’’ти саммата̄, на са̄дхӯхи саммата̄ти а̄ха ‘‘санто…пе… путхуджджанасса̄’’ти.
каппакола̄халанти каппато кола̄халам̣, ‘‘каппут̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти девапуттехи уггхоситамаха̄саддо. имети пӯран̣а̄дайо. буддхакола̄халанти девата̄хи гхоситам̣ буддхакола̄халам̣. пайирупа̄ситва̄ти пурисасутипарампара̄йа сутва̄. чинта̄ман̣ивиджджа̄ на̄ма парачиттаджа̄на̄панавиджджа̄. са̄ кеват̣т̣асутте ‘‘ман̣ика̄’’ти а̄гата̄, а̄ди-саддена гандха̄рисамбхававиджджа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. таттха гандха̄рийа̄ викуббанам̣ дассети. аттабха̄вети сарӣре. ра̄джусма̄ти ра̄джатеджо.
суккадхаммоти анаваджджадхаммо никкилесата̄. идам̣ гахетва̄ти идам̣ параммукха̄ ‘‘майам̣ буддха̄’’ти ватва̄ аттано саммукха̄ ‘‘на майам̣ буддха̄’’ти техи вуттавачанам̣ гахетва̄. евама̄ха̄ти ‘‘йепи те, бхо готама…пе… наво ча паббаджджа̄йа̄’’ти евам̣ авоча. аттано пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ти ‘‘на майам̣ буддха̄’’ти тесам̣ аттано пурато паваттитам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄. ӣдисе т̣ха̄не ким̣-саддо пат̣иседхава̄чако хотӣти вуттам̣ ‘‘кинти пат̣иккхепавачана’’нти, касма̄ пат̣иджа̄на̄тӣти аттхо?
на ун̃н̃а̄табба̄ти на гарахитабба̄. гарахаттхо хи айам̣ у-саддо. ‘‘дахаро’’ти адхикататта̄ ваккхама̄натта̄ ча ‘‘кхаттийоти ра̄джакума̄ро’’ти вуттам̣. ураса̄ гаччхатӣти ураго, йо кочи саппо, идха пана адхиппетам̣ дассетум̣ ‘‘а̄сӣвисо’’ти а̄ха. сӣлавантам̣ паббаджитам̣ дассети са̄ман̃н̃ато ‘‘бхиккхӯ’’ти ваданто. идха пана йасма̄ ‘‘бхавампи но готамо’’тиа̄дина̄ бхагавантам̣ уддисса катхам̣ самут̣т̣ха̄песи, тасма̄ бхагава̄ атта̄нам̣ аббхантарам̣ ака̄си. йадипи висесо са̄ман̃н̃аджотана̄йа вибха̄вито хоти, сам̣сайуппаттидӣпакам̣ ноти вуттаггахан̣ам̣ пана там̣ париччхиджджатӣти. тена̄ха ‘‘десана̄кусалата̄йа̄’’тиа̄ди. ида̄ни аван̃н̃а̄парибхаве пайогато вибха̄ветум̣ ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ачиттӣката̄ка̄равасена аван̃н̃а̄йа па̄кат̣абха̄во, вамбханавасена парибхавасса̄ти адхиппа̄йена ка̄йапайогавасена аван̃н̃а̄ дассита̄, вачӣпайогавасена парибхаво, убхайам̣ пана убхайаттха̄пи пабхедато гахитам̣, аван̃н̃апарибхава̄нам̣ двиннампи убхайаттха париггахо. там̣ саббампӣти там̣ аван̃н̃а̄ди саббампи. чатӯсупи там̣ на ка̄таббамева сампати а̄йатин̃ча анаттха̄вахатта̄.
тадаттхадӣпана̄ти тасса а̄дито вуттасса аттхасса дӣпана̄. висесаттхадӣпана̄ти тато висит̣т̣хаттхадӣпана̄. кхетта̄нам̣ адхипатӣти кхаттийоти нируттинайена саддасиддхи ведитабба̄. кхеттато вива̄да̄ сатте та̄йатӣти кхаттийоти локийа̄ катхайанти. ‘‘маха̄саммато, кхаттийо, ра̄джа̄’’ти евама̄гатесу имесу дутийам̣. аккхаранти саман̃н̃а̄. са̄ хи удайаббайа̄бха̄вато ‘‘на када̄чи кхаратӣти аккхара’’нти вутта̄. тена̄ха ‘‘на̄маготтам̣ на джӣратӣ’’ти. джа̄тисампаннанти сампаннаджа̄тим̣ ативисуддхаджа̄тим̣. тӣн̣и кула̄нӣти бра̄хман̣авессасуддакула̄ни. атиккамитва̄ти аттано джа̄тисампаттийа̄ абхибхавитва̄.
кевалам̣ на̄мападам̣ вуттам̣ а̄кхйа̄тападам̣ апеккхатева̄ти а̄ха ‘‘т̣ха̄нам̣ хӣти ка̄ран̣ам̣ виджджатӣ’’ти. уддхат̣адан̣д̣ена̄ти самантато уббхатена дан̣д̣ена са̄санена, балавам̣ упаккамам̣ гарукам̣ ра̄джа̄нампи. там̣ кхаттийам̣ париваджджеййа̄ти кхаттийам̣ аван̃н̃а̄парибхавакаран̣ато ваджджеййа. тена̄ха ‘‘на гхат̣т̣еййа̄’’ти.
урагасса ча на̄на̄видхаван̣н̣аггахан̣е ка̄ран̣ам̣ вадати ‘‘йена йена хӣ’’тиа̄дина̄. бахубхаккханти маха̄бхаккхам̣ саббабхаккхакха̄дакам̣. па̄вакам̣ содханаттхена асуддхассапи даханена. соти магго. кан̣хо ваттанӣ имасса̄ти кан̣хаваттанӣ. маханто аггиккхандхо хутва̄. йа̄вабрахмалокаппама̄н̣оти каппавут̣т̣ха̄нака̄ле аран̃н̃е аггина̄ гахите ка̄лантаре ева кат̣т̣хатин̣аруккха̄дисамбхавоти дассетум̣ ‘‘джа̄йанти таттха па̄роха̄’’ти па̄л̣ийам̣ вуттанти дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха.
д̣ахитум̣ на саккоти паччаккосана̄дина̄. винассанти саман̣атеджаса̄ вина̄ситатта̄. ‘‘на тасса̄’’ти еттха на-ка̄рам̣ ‘‘виндаре’’ти еттха а̄нетва̄ самбандхитаббанти а̄ха ‘‘на виндантӣ’’ти. ваттхуматта̄васит̣т̣хоти т̣ха̄намева несам̣ авасиссати, сайам̣ пана саббасо саха дханена винассантӣти аттхо.
‘‘саммадева сама̄чаре’’ти еттха йатха̄ ра̄джа̄дӣсу самма̄ сама̄чареййа, там̣ вибха̄гена дассенто ‘‘кхаттийам̣ та̄ва̄’’тиа̄дима̄ха. там̣ сувин̃н̃еййамева. тиссо куласампаттийоти кхаттийа-бра̄хман̣агахапати-маха̄са̄лакула̄ни вадати. пан̃ча рӯпибрахмалоке, чатта̄ро арӯпӣбрахмалокети евам̣ нава брахмалоке каммабхававибха̄гена, сеса̄нам̣ ган̣ана̄нам̣ упапаттибхававибха̄гена.
абхиккантанти ативийа каманӣйам̣. са̄ панасса̄ кантата̄ ативийа ит̣т̣хата̄йа манавад̣д̣ханата̄йа собханата̄йа̄ти а̄ха ‘‘атиит̣т̣хам̣ атимана̄пам̣ атисундаранти аттхо’’ти. ‘‘абхикканта’’нти вачанам̣ апеккхитва̄ напум̣саканиддесо, вачанам̣ пана бхагавато дхаммадесана̄ти татха̄ вуттам̣. аттхаматтадассанам̣ ва̄ етам̣, тасма̄ аттхавасена лин̇гавибхаттивипарин̣а̄мо ведитаббо. дутийападепи есева найо.
адхомукхат̣хапитанти кеначи адхомукхам̣ т̣хапитам̣. хет̣т̣ха̄мукхаджа̄танти сабха̄венева хет̣т̣ха̄мукхам̣ джа̄там̣. уггха̄т̣еййа̄ти виват̣ам̣ кареййа. хаттхе гахетва̄ти ‘‘пураттха̄бхимукхо уттара̄бхимукхо ва̄ гаччха̄’’тиа̄дӣни аватва̄ хаттхе гахетва̄ ниссандехам̣ катва̄ ‘‘еса магго’’ти евам̣ ватва̄ ‘‘гаччха̄’’ти вадеййа. ка̄л̣апаккхача̄туддасӣти ка̄л̣апаккхе ча̄туддасӣ. никкуджджитам̣ уккуджджеййа̄ти а̄дхеййасса ана̄дха̄рабхӯтам̣ бха̄джанам̣ тасса а̄дха̄рабха̄ва̄па̄данавасена уккуджджеййа. ан̃н̃а̄н̣асса абхимукхатта̄ хет̣т̣ха̄мукхаджа̄тата̄йа саддхаммавимукхам̣, тато ева адхомукхабха̄вена асаддхамме патитанти евам̣ пададвайам̣ йатха̄рахам̣ йоджетаббам̣, на йатха̄сан̇кхайам̣. ка̄мам̣ ка̄маччханда̄дайопи пат̣иччха̄дака̄, миччха̄дит̣т̣хи пана сависесам̣ пат̣иччха̄дика̄ти а̄ха ‘‘миччха̄дит̣т̣хигаханапат̣иччханна’’нти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘миччха̄дит̣т̣хипарама̄хам̣, бхиккхаве, ваджджам̣ вада̄мӣ’’ти (а. ни. 1.310). сабба̄па̄йага̄мимагго куммагго ‘‘куччхито магго’’ти катва̄. самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ уджупат̣ипаккхата̄йа миччха̄дит̣т̣хиа̄дайо ат̣т̣ха миччхаттадхамма̄ миччха̄магго. тенева хи тадубхайапат̣ипаккхатам̣ сандха̄йа ‘‘саггамоккхамаггам̣ а̄викаронтена̄’’ти вуттам̣. саппиа̄дисанниссайо падӣпо на татха̄ уджджало, йатха̄ теласанниссайоти телападжджотаггахан̣ам̣. етехи парийа̄йехӣти етехи никкуджджитуккуджджанапат̣иччханнавиваран̣а̄диупамопамитаббаппака̄рехи.
пасанна̄ка̄ранти пасаннехи ка̄таббам̣ сакка̄рам̣. саран̣анти пат̣исаран̣ам̣ пара̄йан̣ам̣. аджджата̄ти аджджа̄ти падасса вад̣д̣ханаматтам̣ хеттха та̄-саддо йатха̄ ‘‘девата̄’’ти. па̄н̣ехи упетанти па̄н̣ехи саха саран̣ам̣ упетам̣. ‘‘йа̄ва ме па̄н̣а̄ дхаранти, та̄ва саран̣ам̣ гатамева мам̣ дха̄ретӯ’’ти а̄па̄н̣акот̣икам̣ аттано саран̣агаманам̣ паведети. тена̄ха ‘‘йа̄ва ме’’тиа̄ди. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.
дахарасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. пурисасуттаван̣н̣ана̄
113. пуримасуттети пуримасуттадесана̄йам̣. таттха хи упасан̇камантавела̄йа саттху гун̣е аджа̄нанто кевалам̣ саммоданам̣ кароти. десанам̣ сутва̄ пана саттху гун̣е н̃атва̄ саран̣ан̇гататта̄ идха имасмим̣ сама̄гаме абхива̄деси пан̃чапатит̣т̣хитена ванди. атта̄нам̣ адхи аджджхаттам̣, авиджахена атта̄нам̣ адхикичча уддисса паваттадхамма̄ аджджхаттам̣ екаджджхам̣ гахан̣авасена, бхумматтхе четам̣ паччаттавачанам̣. ка̄ман̃ча̄йам̣ аджджхаттасаддо гочараджджхаттависайаджджхаттааджджхаттаджджхаттесу паваттати. те панеттха на йуджджантӣти вуттам̣ ‘‘нийакаджджхатта’’нти, нийакасан̇кха̄тааджджхаттадхаммесӯти аттхо. тена̄ха ‘‘аттано санта̄не’’ти. луббханалаккхан̣оти гиджджханалаккхан̣о, а̄рамман̣е дал̣хаггахан̣асабха̄воти аттхо. дуссаналаккхан̣оти куджджханалаккхан̣о, бйа̄паджджанасабха̄воти аттхо. муйханалаккхан̣оти ан̃н̃а̄н̣алаккхан̣о, а̄рамман̣е сабха̄васаммохабха̄воти аттхо. вихет̣хентӣти аттхана̄санаанаттхуппа̄данехи виба̄дхенти. тато ева йатха̄ саггамаггесу на диссати, евам̣ каронтӣти а̄ха ‘‘на̄сенти вина̄сентӣ’’ти. аттани самбхӯта̄ти санта̄не ниббатта̄.
пурисасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. джара̄маран̣асуттаван̣н̣ана̄
114. ан̃н̃атра джара̄маран̣а̄ти джара̄маран̣ена вина̄. джара̄маран̣авирахито джа̄то на̄ма аттхи ну кхоти пуччхати. па̄л̣ийам̣ джа̄тасса̄ти паччатте са̄мивачанам̣. маха̄са̄ла̄ти имина̄ ра-ка̄расса ла-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘маха̄са̄ла̄’’ти вуттанти дассети йатха̄ ‘‘пураттхийоти пулаттхийо’’ти. маха̄са̄раппатта̄ти махантам̣ вибхаваса̄рам̣ патта̄. кот̣исатам̣ дханам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. ‘‘кумбхам̣ на̄ма даса амбан̣а̄нӣ’’ти ваданти. иссара̄ти вибхависсарийена иссара̄. суван̣н̣араджатабха̄джана̄дӣнанти а̄ди-саддена ваттхасеййа̄васатха̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. аса̄дха̄ран̣адхана̄нам̣ нидха̄нагататта̄ ‘‘анидха̄нагатасса̄’’ти вуттам̣. тут̣т̣хикаран̣асса̄ти па̄са̄дасивика̄дисукхаса̄дханасса.
а̄рака̄ килесехӣти нируттинайена саддасиддхима̄ха. а̄рака̄ти ча саббасо самуччхиннатта̄ техи дӯрети аттхо. ра̄га̄дӣнам̣ хататта̄, па̄пакаран̣е раха̄бха̄вато, ануттарадаккхин̣еййата̄дипаччайа̄ ча арахам̣. ка̄ман̃ча̄йам̣ сам̣йуттаван̣н̣ана̄, абхидхамманайо ева пана ниппарийа̄йоти а̄ха ‘‘чатта̄ро а̄сава̄’’ти брахмачарийава̄санти маггабрахмачарийава̄сам̣. вут̣т̣ха̄ти вут̣т̣хаванто. чатӯхи маггехи каран̣ӣйанти паччекам̣ чатӯхи маггехи каттаббам̣ парин̃н̃а̄паха̄насаччхикирийабха̄вана̄бхисамайам̣. евам̣ гатам̣ сол̣асавидхам̣ хоти. осӣда̄панат̣т̣хена бха̄ра̄ вийа̄ти бха̄ра̄. тена̄ха ‘‘бха̄ра̄ хаве пан̃чаккхандха̄’’тиа̄ди (сам̣. ни. 3.22). аттапат̣ибаддхата̄йа аттано авиджаханато параматтхадесана̄йа ча параматтхо арахаттам̣. ка̄ман̃ча̄йаматтхо саббасамиддхисасантатипарийа̄панно анаваджджадхаммо самбхавати акуппасабха̄ва̄, апариха̄надхаммесу пана аггабхӯте арахатте са̄тисайо, на итаресӯти ‘‘арахаттасан̇кха̄то’’тиа̄ди вуттам̣. орамбха̄гийуддхамбха̄гийавибха̄гам̣ дасавидхампи бхавесу сам̣йоджанам̣ килесакаммавипа̄кават̣т̣апаччайо хутва̄ ниссаритум̣ аппада̄навасена бандхатӣти бхавасам̣йоджанам̣. сатипи хи ан̃н̃есам̣ таппаккхийабха̄вена вина̄ сам̣йоджана̄ни тесам̣ таппаччайабха̄во аттхи, бхаванийа̄мо орамбха̄гийуддхамбха̄гийасан̇гахитоти там̣там̣бхаваниббаттакакамманийа̄мо ча хоти, на ча упаччхиннасам̣йоджанасса ката̄нипи камма̄ни бхавам̣ ниббаттентӣти тесам̣йева сам̣йоджанат̣т̣хо дат̣т̣хаббо. самма̄ ка̄ран̣ехи джа̄нитва̄ти н̃а̄йена дуккха̄дӣсу со йатха̄ джа̄нитаббо; татха̄ джа̄нитва̄, пуббака̄лакирийа̄вимутта̄ хи апарака̄лакирийа̄ ча йатха̄ самбхавати, там̣ дассетум̣ ‘‘маггапан̃н̃а̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣.
бхиджджанасабха̄во кхан̣а̄йаттатта̄. никкхипитаббасабха̄во маран̣адхамматта̄. айам̣ ка̄йо усма̄йувин̃н̃а̄н̣а̄пагамо чхад̣д̣анӣйадхаммо, йасмим̣ йам̣ патит̣т̣хитам̣, там̣ тасса санта̄нагатавиппайуттанти катва̄ ваттаббатам̣ арахатӣти а̄ха ‘‘кхӣн̣а̄савасса хи аджӣран̣адхаммопи аттхӣ’’тиа̄ди. тена̄ха бхагава̄ ‘‘имасмим̣йева бйа̄маматте кал̣еваре сасан̃н̃имхи саманаке локан̃ча пан̃н̃апеми локасамудайан̃ча локаниродхан̃ча̄’’тиа̄ди (сам̣. ни. 1.107; а. ни. 4.45). асса кхӣн̣а̄савасса, ‘‘джӣран̣адхамма’’нти йатха̄вуттам̣ аджӣран̣адхаммам̣ т̣хапетва̄ джӣран̣адхаммам̣ дассенто ‘‘тесам̣па̄йам̣ ка̄йо бхеданадхаммо’’ти евама̄ха. джарам̣ паттассева хисса бхедананиккхипитаббата̄нийате аттхе суттадесана̄ паватта̄. аттхасса уппатти ат̣т̣хуппатти, са̄ етасса аттхӣти ат̣т̣хуппаттико. кира-саддо ануссаваттхо, тена ануссава̄гатойаматтхо, на ат̣т̣хакатха̄гатоти дӣпети. тена̄ха ‘‘вадантӣ’’ти. йена̄йам̣ аттхо хетуна̄ ат̣т̣хуппаттико, там̣ дассетум̣ ‘‘сивикаса̄ла̄йам̣ нисӣдитва̄ катхита’’нти вуттам̣. ‘‘вихарати джетаване’’ти нида̄навачанена йатха̄ на вируджджхати, татха̄ ведитаббам̣. нану имасса суттасса пуччха̄васико никкхепоти? саччаметам̣, суттекадесам̣ пана сандха̄йа ат̣т̣хуппаттиката̄вачанам̣. кечи пана ‘‘йа̄нам̣ а̄рухитва̄ ра̄джа̄ а̄гато, ран̃н̃о а̄роханӣйаратхам̣ дассетва̄ вутта’’нтипи ваданти.
сарӣре пхен̣апин̣д̣асаме ким̣ ваттаббам̣? саббхи саддхинти са̄дхӯхи саха паведайанти. на хи када̄чи са̄дхӯнам̣ са̄дхӯхи саха каттабба̄ хонти, тасма̄ сӣданасабха̄ва̄нам̣ килеса̄нам̣ бхиджджанаппаттатта̄ нибба̄нам̣ саббхӣти вуччати. пуримападасса̄ти ‘‘сатан̃ча дхаммо на джарам̣ упетӣ’’ти падасса. ка̄ран̣ам̣ дассенто бйатирекавасена. сатам̣ дхаммо нибба̄нам̣ килесехи сам̣сӣданабхиджджанасабха̄во на хоти, тасма̄ там̣ а̄гамма джарам̣ на упети. килеса̄ пана таннимиттака̄, евамайам̣ вуттака̄ран̣ато джарам̣ на упетӣти. тена̄ха ‘‘ида’’нтиа̄ди. сундара̄дхивачанам̣ ва̄ етам̣ ‘‘саббхӣ’’ти падам̣ апа̄пата̄дӣпанато, саббхидхаммабхӯтанти аттхо. тена̄ха ‘‘вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йати (итиву. 90; а. ни. 4.34), на тена дхаммена саматтхи кин̃чӣ’’ти (кху. па̄. 6.4; су. ни. 227) ча.
джара̄маран̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. пийасуттаван̣н̣ана̄
115. рахаси гатасса̄ти джанасамба̄дхато апаккантасса. нилӣнасса тенева джанавивекена екамантам̣ нисаджджа̄йа екӣбха̄вена пат̣исаллӣнасса вийа. тена̄ха ‘‘екӣбхӯтасса̄’’ти. саббан̃н̃убха̄ситам̣ каронто а̄ха тасса вачанам̣ ‘‘евамета’’нти сампат̣иччхитва̄ тасса вачанам̣ татха̄паччанубха̄санто. антакена̄дхипаннатта̄ ева кхеттаваттхухиран̃н̃асуван̣н̣а̄ди ма̄нусам̣ бхавам̣ джахато. ануганти анугатам̣, тамева ануга̄мӣти аттхо. ничайанти упарӯпари вад̣д̣хийа̄ ничитабхӯтам̣. сампара̄йиканти сампара̄йа хитам̣.
пийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. аттараккхитасуттаван̣н̣ана̄
116. пӣдахананти сам̣йаманам̣. каммапатхабхедам̣ аппаттасса̄ти супинака̄ло вийа паваттиматтата̄йа каммапатхависесам̣ агатасса. каммасса̄ти акусалакаммасса. сам̣варанти сам̣варабха̄вам̣ дассети, итарасса пана сам̣варабха̄во пуримехи тӣхи падехи дасситова̄ти. оттаппампи гахитамева тадавина̄бха̄вато. на хи па̄паджигуччханам̣ па̄паутра̄сарахитам̣, утра̄со ва̄ па̄паджигуччханарахито аттхӣти.
аттараккхитасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. аппакасуттаван̣н̣ана̄
117. ул̣а̄расаддо сет̣т̣хе бахуке ча диссатӣти а̄ха ‘‘пан̣ӣте ча бахуке ча̄’’ти. ма̄намаджджанена̄ти ма̄навасена мадаппаттийа̄. атиккаманти са̄дхумарийа̄давӣтиккамалаккхан̣ам̣ досам̣. кӯт̣о па̄со.
аппакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. ад̣д̣акаран̣асуттаван̣н̣ана̄
118. йасма̄ ка̄манимиттам̣ сатто сампаджа̄намуса̄ бха̄сати, тасма̄ ка̄ма̄ тасса патит̣т̣ха̄ паччайо ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘ка̄махетӯ’’тиа̄ди. бхадрамукхасӣсена вит̣ат̣убхам̣ бхадропача̄рена упачаратӣти аттхо, виниччхайо карӣйати еттха̄ти ад̣д̣акаран̣ам̣, виниччхайат̣т̣ха̄нам̣. кхиппанти кӯт̣ам̣, маччхакхиппантипи ват̣т̣ати. од̣д̣итанти од̣д̣анавасена пхалам̣ па̄питам̣.
ад̣д̣акаран̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. маллика̄суттаван̣н̣ана̄
119. ‘‘касма̄ пуччхатӣ’’ти? пуччха̄ка̄ран̣ам̣ чодетва̄ самудайато пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ ‘‘айам̣ кира маллика̄’’тиа̄ди вуттам̣. ма̄ла̄ра̄мам̣ гантва̄ти аттано питу ма̄ла̄ра̄мам̣ раккхан̣аттхан̃чева авасесапуппхаггахан̣аттхан̃ча гантва̄. ка̄сига̄мети ка̄сират̣т̣хасса га̄ме. со кира га̄мо маха̄косалара̄джена аттано дхӣтуйа̄ патигхарам̣ гаччхантийа̄ пуппхамӯлаттха̄йа динно, там̣нимиттам̣. бха̄гинеййена аджа̄тасаттуна̄. тасса̄ти ран̃н̃о пасенадисса. са̄ти маллика̄. ниваттитунти тасса̄ дхаммата̄йа ниваттитум̣ тасса̄ вачанам̣ пат̣иккхипитум̣. неваджджхага̄ти ваттама̄наттхе атӣтавачананти а̄ха ‘‘на̄дхигаччхатӣ’’ти. путху атта̄ти тесам̣ сатта̄нам̣ атта̄.
маллика̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. йан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄
120. тхӯн̣анти йан̃н̃ӯпаттхамбхам̣. упанӣта̄ни йан̃н̃ам̣ йаджитум̣ а̄рамбха̄йа. етта̄вата̄ти ‘‘идха, бханте…пе… рудама̄на̄ парикамма̄ни каронтӣ’’ти еттакена па̄т̣хена. саннит̣т̣ха̄нанти ‘‘нам̣ иттхим̣ лабхисса̄ми ну кхо, на ну кхо лабхисса̄мӣ’’ти ниччхайам̣ авинданто на н̃а̄йанто. пхен̣уддехаканти йатха̄ йаттха кутхите пхен̣ам̣ уддехати на упадхӣйати, евам̣ анекава̄рам̣ пхен̣ам̣ ут̣т̣ха̄петва̄. там̣ дивасанти тасмим̣ ран̃н̃а̄ ниддам̣ алабхитва̄ дуккхасеййадивасе. а̄локам̣ олокетва̄ти лохакумбхимукхават̣т̣исӣсе патте таттха махантам̣ а̄локам̣ олокетва̄. атта̄но вачанам̣ ран̃н̃о паваттин̃а̄панаттхам̣. маха̄саддо удапа̄ди ‘‘еварӯпам̣ йан̃н̃ам̣ ра̄джа̄ ка̄ра̄петӣ’’ти. ваттука̄мо ахоси, ваттун̃ча пана ависаханто ‘‘са’’ ити ватва̄ лохакумбхийам̣ нимугго. имам̣ га̄тхам̣ ваттука̄мо ахосӣти айам̣ панеттха самбандхо. еса найо сесапададвайепи. дхаммабхерим̣ чара̄песум̣ ‘‘кочи кан̃чи па̄н̣ам̣ ма̄ ханатӯ’’ти. со иттхиса̄мико пурисо сота̄паттипхале патит̣т̣хахи аттано упаниссайасампаттийа̄ сатту ча десана̄вила̄сасампаттийа̄, ра̄джа̄ пана маха̄бодхинируджджханасабха̄ватта̄ кин̃чи висесам̣ на̄дхигаччхи.
сан̇гахаваттхӯнӣти локасса сан̇гахака̄ран̣а̄ни. ниппханнасассато навабха̄ге кассакасса датва̄ ран̃н̃ам̣ екабха̄гаггахан̣ам̣ дасамабха̄гаггахан̣ам̣. евам̣ кассака̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ сасса̄ни сампа̄дентӣти а̄ха ‘‘сассасампа̄дане медха̄вита̄ти аттхо’’ти. тато орабха̄ге кира чхабха̄гаггахан̣ам̣ джа̄там̣. чхама̄сиканти чханнам̣ чханнам̣ ма̄са̄нам̣ пахонакам̣. па̄сетӣти па̄сагате вийа кароти. ва̄ча̄йа пийасса пийакарасса каммам̣ ва̄ча̄пеййам̣. саббасо рат̣т̣хасса иддха̄дибха̄вато кхемам̣. нираббудам̣ чорийа̄бха̄вато. идан̃хи рат̣т̣хам̣ ачорийам̣ нираггал̣анти вуччати апа̄рутагхарабха̄вато.
уддхам̣мӯлакам̣ катва̄ти уммӯлам̣ катва̄. двӣхи парийан̃н̃ехӣти маха̄йан̃н̃асса пуббабха̄ге паччха̄ ча паваттетаббехи двӣхи парива̄райан̃н̃ехи. саттавӣсати…пе… насса̄ти саттавӣса̄дхика̄нам̣ тин̣н̣ам̣ пасусата̄нам̣ два̄вӣсатийа̄ асса̄дӣхи ча сат̣т̣хиадхикадвисатаа̄ран̃н̃акапасӯхи ча саддхим̣ сампин̣д̣ита̄нам̣ пана нава̄дхикачхасатапасӯнам̣ ма̄ран̣ена бхеравасса па̄пабхӣрука̄нам̣ бхайа̄вахасса. татха̄ хи ваданти –
‘‘чхасата̄ни нийуджджанти, пасӯнам̣ маджджхиме хани,
ассамедхасса йан̃н̃асса, адхика̄ни нава̄пи ча̄’’ти.
самманти йугаччхидде паккхипитаббадан̣д̣акам̣. па̄сентӣти кхипанти. сам̣ха̄римехӣти сакат̣ехи вахитаббехи йӯпехи. пуббе кира еко ра̄джа̄ самма̄па̄сам̣ йаджанто сарассатинадӣтӣре патхавийа̄ виваре динне нимуггойева ахоси. андхаба̄лабра̄хман̣а̄ гата̄нугатигата̄ ‘‘айам̣ тасса саггагаманамагго’’ти сан̃н̃а̄йа таттха самма̄па̄сайан̃н̃ам̣ пат̣т̣хапенти. тена вуттам̣ ‘‘нимуггока̄сато пабхутӣ’’ти. айӯпо аппакадивасо йа̄го, сайӯпо бахудивасам̣ са̄дхеййо сатрайа̄го. мантапада̄бхисан̇кхата̄нам̣ саппимадхӯнам̣ ва̄джамити саман̃н̃а̄, хиран̃н̃асуван̣н̣агомахим̣ са̄дисаттарасакадаккхин̣асса. са̄рагаббхакот̣т̣ха̄га̄ра̄дӣсу наттхеттха аггал̣анти нираггал̣о. таттха кира йан̃н̃е аттано са̄патеййам̣ анавасесато анигӯхитва̄ ниййа̄тӣйати. маха̄рамбха̄ти бахупасугха̄такамма̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘вивидха̄ йаттха хан̃н̃аре’’ти ваккхама̄натта̄ ‘‘маха̄кичча̄’’ти аттхо вутто, идха ‘‘маха̄рамбха̄ти папан̃чавасена аджел̣ака̄’’тиа̄ди вуттанти ‘‘бахупасугха̄такамма̄’’ти аттхо вутто. нира̄рамбха̄ти еттха̄пи вуттанайена аттхо ведитаббо. анугатам̣ куланти анукулам̣, кула̄нугатанти аттхо ведитаббо. тена̄ха ‘‘йам̣ ниччабхатта̄ди…пе… аттхо’’ти.
йан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. бандханасуттаван̣н̣ана̄
121. иданти ‘‘идха, бханте’’тиа̄дикам̣ вачанам̣. те бхиккхӯ а̄рочесунти самбандхо. тесӯти тесу ран̃н̃а̄ бандха̄питамануссесу. сукатака̄ран̣анти сука̄ран̣акирийам̣ а̄рочесум̣, на кевалам̣ тесам̣ манусса̄нам̣ бандха̄питабха̄вам̣. ида̄ни таматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘ран̃н̃о кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хаван̇коти ат̣т̣хам̣со. антогхарача̄риноти антепурава̄сино.
уккат̣т̣хети йуддхе. мантӣсӯти гуттамантӣсу. акутӯхаланти сан̃н̃атам̣. пийанти пийа̄йитаббам̣. аннапа̄намхи мадхуре абхутте уппанне. аттхети аттхе кичче джа̄те тхиранти на катхенти ка̄йабаламаттена апанетум̣ саккун̣еййатта̄. сут̣т̣ху раттаратта̄ти ативийа ратта̄ ева хутва̄ ратта̄. са̄раттена̄ти са̄рабха̄вена са̄рабха̄васан̃н̃а̄йа. оха̄ринанти хет̣т̣ха̄ харан̣асӣланти а̄ха ‘‘чатӯсу апа̄йесу а̄кад̣д̣ханака’’нти. ситхиланти ситхила̄ка̄рам̣, на пана ситхилам̣. тена̄ха бхагава̄ ‘‘дуппамун̃ча’’нти.
бандханасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. дутийавагго
1. саттаджат̣иласуттаван̣н̣ана̄
122. пубба̄ра̄масан̇кха̄тети са̄ваттхинагарасса пуббадиса̄йа кататта̄ пубба̄ра̄мети сан̇кхам̣ гате. татра̄ти ‘‘мига̄рама̄туйа̄ па̄са̄де’’ти тасмим̣ сам̣кхиттавачане. айам̣ ида̄ни вуччама̄на̄ анупуббикатха̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа ануккамакатха̄. паттханам̣ ака̄си тасса бхагавато аггупат̣т̣ха̄йикам̣ екам̣ упа̄сикам̣ дисва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ а̄кан̇кхантӣ. мен̣д̣акапуттасса̄ти мен̣д̣акасет̣т̣хипуттасса. ма̄тит̣т̣ха̄не т̣хапеси тасса̄ упака̄рам̣ гарубха̄ван̃ча дисва̄. та̄йа ка̄рите па̄са̄дети та̄йа маха̄упа̄сика̄йа маха̄лата̄паса̄дханам̣ виссаджджетва̄ навахи кот̣ӣхи карӣсаматте бхӯмибха̄ге ка̄рите сахассагаббхапат̣иман̣д̣ите па̄са̄де.
парӯл̣хакаччха̄ти парӯл̣хакаччхалома̄. каман̣д̣алугхат̣ика̄дим̣ паббаджитапариккха̄рам̣. наггабхогганиссирика̄нанти нагга̄нан̃чева бхогга̄нан̃ча ниссирика̄нан̃ча. те хи аниваттхаваттхата̄йа нагга̄ чева, ачелакавата̄дина̄ бхоггасарӣрата̄йа бхогга̄, собха̄рахитата̄йа ниссирика̄ ча. аттана̄ дит̣т̣хасутам̣ пат̣иччха̄детва̄ на катхеййунти ака̄ран̣аметам̣ тесам̣ ран̃н̃а̄ пайуттачарапурисабха̄вато. евам̣ кате пана те ‘‘ан̃н̃епи паббаджита̄ аттхӣти айам̣ джа̄на̄тӣ’’ти ман̃н̃еййунти кохан̃н̃ачитто евам̣ ака̄сӣти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. татха̄ хи тенаттхена апаритосама̄но ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха.
ка̄сикачандананти уджджалачанданам̣. там̣ кира ван̣н̣авасена самуджджалам̣ хоти пабхассарам̣, тадаттхамева нам̣ сан̣хатарам̣ каронти. тена̄ха ‘‘ка̄сикачандананти сан̣хачандана’’нти. ван̣н̣агандхаттха̄йа̄ти ван̣н̣асобхаттхан̃чева сугандхабха̄ваттхан̃ча. ван̣н̣агандхаттха̄йа̄ти чхавира̄гакаран̣аттхан̃чева сугандхаттха̄йа ча. ‘‘гихина̄’’тиа̄дӣхи падехи евам̣ пама̄давиха̄рина̄ тайа̄ араханто дувин̃н̃еййа̄ти дассети.
сам̣ва̄со на̄ма идха ка̄лена упасан̇камананти дассенто ‘‘упасан̇камантена̄’’ти а̄ха. ка̄йава̄ча̄хи асам̣йатенапи сам̣йата̄ка̄ро, асам̣вутиндрийенапи сам̣вутиндрийа̄ка̄ро. париггахесса̄мӣти вӣмам̣сисса̄ми ‘‘парисуддхам̣ ну кхо, но’’ти. саппан̃н̃ена̄ти сӣлапаригган̣ханапан̃н̃а̄йа саппан̃н̃ена. джа̄нитум̣ на саккоти сабха̄васса сато сӣласса анупадха̄ран̣ато.
катханена̄ти апара̄парам̣ катханена. татха̄ хи ваккхати ‘‘екаччасса хӣ’’тиа̄ди. арийавоха̄роти дит̣т̣ха̄дилаккхан̣ена вохарито ‘‘дит̣т̣хам̣ адит̣т̣ха’’нтиа̄дина̄ павуттасаддавоха̄ро. тасса пана ка̄ран̣амева ган̣ханто ‘‘еттха четана̄’’ти а̄ха. еса найо анарийавоха̄репи. параматтхато хи саччава̄ча̄дайо муса̄ва̄да̄дайо четана̄лаккхан̣а̄ти. пан̃н̃аттивоха̄ро татха̄ татха̄ вохаритаббато евама̄ха ‘‘сам̣воха̄рена кхо, маха̄ра̄джа, сочеййам̣ ведитабба’’нти.
н̃а̄н̣атха̄моти н̃а̄н̣агун̣абалам̣, йена т̣ха̄нуппаттикапат̣ибха̄на̄дина̄ ачча̄йикакиччакаран̣ӣйа̄ни нит̣т̣ха̄пети. сам̣катха̄йа̄ти аттхавӣмам̣санавасена паватта̄йа самма̄катха̄йа. уппилавати лахукабха̄вато. хет̣т̣ха̄чарака̄ти авачарака̄. йе анупависитва̄ паресам̣ рахассавӣмам̣санавасена паватта̄, тесу очаракавоха̄роти вуттам̣ ‘‘чара̄ хӣ’’тиа̄ди.
ван̣н̣асан̣т̣ха̄нена̄ти ван̣н̣ена ва̄ сан̣т̣ха̄нена ва̄ ван̣н̣апоккхарата̄йа ва̄ сан̣т̣ха̄насампаттийа̄ ва̄. суджа̄но песало виссасети йоджана̄. лахукадассанена̄ти париттадассанена виджджукена вийа. париккха̄рабхан̣д̣акена̄ти паббаджитапариккха̄рабхӯтена бхан̣д̣акена. лохад̣д̣хама̄соти лохамайо упад̣д̣хаггханакама̄со.
саттаджат̣иласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. пан̃чара̄джасуттаван̣н̣ана̄
123. рӯпа̄ти рӯпасан̇кха̄та̄ ка̄магун̣а̄. те пана нӣла̄дивасена анекабхедабхинна̄пи рӯпа̄йатанатта̄ чаккхувин̃н̃еййатам̣ на̄тиваттантӣти а̄ха ‘‘нӣлапӣта̄дибхедам̣ рӯпа̄рамман̣а’’нти. то-саддопи да̄-саддо вийа ка̄латтхо хотӣти а̄ха ‘‘йатоти йада̄’’ти. манам̣ а̄пайати вад̣д̣хетӣти мана̄пам̣, манорамам̣. мана̄паниппхаттитанти тасса пуггаласса манаса̄ пийа̄йитам̣, тасса аггабха̄вена парийантам̣ парамам̣ кот̣им̣ катва̄ паваттитанти аттхо. пуггаламана̄панти а̄рамман̣асабха̄вам̣ ачинтетва̄ пуггаласса васена мана̄пабха̄венева ит̣т̣хата̄йа ит̣т̣ханти. саммутӣти саман̃н̃а̄. пуггаламана̄пам̣ на̄ма сан̃н̃а̄випалла̄савасена випарӣтампи ган̣ха̄ти итарасабха̄ватоти а̄ха ‘‘йам̣ екасса…пе… ит̣т̣хам̣ канта’’нти. ида̄ни там̣ дживха̄вин̃н̃еййавасена йоджетва̄ дассенто ‘‘паччантава̄сӣна’’нтиа̄дима̄ха. идам̣ пуггаламана̄панти идам̣ йатха̄вуттам̣ дживха̄вин̃н̃еййам̣ вийа ан̃н̃ампи евам̣джа̄тикам̣ тена тена пуггалена мана̄панти гахетабба̄рамман̣ам̣ пуггаламана̄пам̣ на̄ма.
локе пат̣ивибхаттам̣ наттхи, вибхаджитва̄ дассанена локена мадхураджа̄тенапи пат̣ивибхаттам̣ катва̄ гахетум̣ на саккун̣еййа̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘вибхаджитва̄ пана дассетабба’’нти. диббакаппампӣти девалокапарийа̄паннасадисампи амана̄пам̣ упат̣т̣ха̄ти ул̣а̄рапан̣ӣта̄рамман̣апаричайато. маджджхима̄нам̣ пана…пе… вибхаджитаббам̣ тесам̣ мана̄пасса мана̄пато, амана̄пасса амана̄пато упат̣т̣ха̄нато. таттхапи ит̣т̣ха̄нит̣т̣хапариччхедо ниппарийа̄йато евам̣ ведитабботи дассенто а̄ха ‘‘тан̃ча панета’’нтиа̄ди. тан̃ча панетам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хабхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачараджаванесу акусаласса васена йебхуййена паваттатӣти катва̄ таттха ‘‘раджджати дуссатӣ’’ти акусалассева паватти дассита̄. сесака̄ма̄вачарассапи васена паватти лаббхатева. татха̄ хи там̣ аппат̣икӯлепи пат̣икӯла̄ка̄рато, пат̣икӯлепи аппат̣икӯла̄ка̄рато паваттатӣти. випа̄качиттам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ париччхиндати, на сакка̄ випа̄кам̣ ван̃четунти. кусалакаммам̣ хи екантато ит̣т̣хамева, акусалакамман̃ча анит̣т̣хамева, тасма̄ таттха уппаджджама̄нам̣ випа̄качиттам̣ йатха̄сабха̄вато паваттатӣти.
йам̣ пана саммохавиноданийам̣ ‘‘кусалакаммаджам̣ анит̣т̣хам̣ на̄ма наттхӣ’’ти еттакамева вуттам̣, там̣ пана нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. тена собханам̣ акусалакаммаджампи екачча̄нам̣ сатта̄нам̣ ит̣т̣ханти анун̃н̃а̄там̣ сийа̄. кусалакаммаджам̣ пана саббесам̣ ит̣т̣хамева̄ти ваданти. тираччха̄нагата̄нам̣ кесан̃чи мануссарӯпам̣ амана̄пам̣, йато те дисва̄ва пала̄йанти. манусса̄ ча девата̄нам̣ рӯпам̣ дисва̄ бха̄йанти, тесампи випа̄кавин̃н̃а̄н̣ам̣ там̣ рӯпам̣ а̄раббха кусалавипа̄камева уппаджджати, та̄дисасса пана пун̃н̃асса абха̄ва̄ на тесам̣ таттха абхирати хотӣти дат̣т̣хаббам̣. кусалакаммаджасса пана анит̣т̣хасса абха̄во вийа акусалакаммаджасса собханасса ит̣т̣хасса абха̄во ваттаббо. хаттхиа̄дӣнампи хи акусалакаммаджам̣ манусса̄нам̣ акусалавипа̄кассева а̄рамман̣ам̣, кусалакаммаджам̣ пана паватте самут̣т̣хитам̣ кусалавипа̄касса, ит̣т̣ха̄рамман̣ена вомиссакатта̄ аппакам̣ акусалакаммаджам̣ бахулам̣ акусалавипа̄куппаттийа̄ ка̄ран̣ам̣ на бхависсатӣти сакка̄ ваттум̣. ида̄ни тамева випа̄кавасена ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ававаттха̄нам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘кин̃ча̄пи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тайидам̣ саммутимана̄пасам̣вибха̄гаттхам̣ вуттам̣, идха пана на татха̄ вибхаттанти а̄ха ‘‘бхагава̄ пана̄’’тиа̄ди.
со упа̄сако чанданан̇галага̄ме джа̄татта̄ ‘‘чанданан̇галико’’ти пан̃н̃а̄йати, ‘‘чанданавила̄со’’ти кечи. тасса упа̄сакасса пат̣ибха̄нам̣ удапа̄дӣти йоджана̄. те ра̄джа̄но хатаппабхе хатасобхе дисва̄ти самбандхо. удака̄бхиситтети удакена абхисин̃чите. ан̇га̄ре вийа̄ти ан̇га̄раккхан̣е вийа.
ка̄лассева̄ти пагева. авигатагандхам̣ тан̇кхан̣авикаситата̄йа. ӣдисам̣ вачананти ‘‘аччха̄десӣ’’ти еварӯпам̣ вачананти.
пан̃чара̄джасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. дон̣апа̄касуттаван̣н̣ана̄
124. ‘‘дон̣апа̄какура’’нти еттха вибхаттилопам̣ катва̄ ниддесоти а̄ха ‘‘дон̣апа̄кам̣ кура’’нти. дон̣асса̄ти чатуннам̣ а̄л̣хака̄нам̣, сол̣асана̄л̣ӣнанти аттхо. тадупийанти таданурӯпам̣, тасса вуттапарима̄н̣асса ануччхавиканти аттхо. пуббети там̣дивасато пуриматарадивасесу. балава̄ти маха̄. бхаттапарил̣а̄хоти бхаттасаммадахетуко. асса ран̃н̃о убхосу пассесу гахитата̄лаван̣т̣а̄ бӣджанти йамаката̄лаван̣т̣ехи. пха̄сувиха̄ранти бходжане маттан̃н̃ута̄йа ладдхаббасукхавиха̄рам̣. бходжанаматтан̃н̃ӯ хи сукхавиха̄ро хоти. тена̄ха ‘‘танукасса бхаванти ведана̄, сан̣икам̣ джӣрати а̄йу па̄лайа’’нти.
танукасса̄ти танука̄ асса пуггаласса, бхуттапаччайа̄ висабха̄гаведана̄ на хонтӣти аттхо. сан̣иканти мандам̣ мудукам̣, апариссайамева̄ти аттхо. джӣратӣти парибхутта̄ха̄ро паччати. а̄йупа̄лайанти ниродхо аведано джӣвитам̣ раккханто. атха ва̄ сан̣икам̣ джӣратӣти со бходжане маттан̃н̃ӯ пуггало паримита̄ха̄рата̄йа сан̣икам̣ чирена джӣрати джарам̣ па̄пун̣а̄ти джӣвитам̣ па̄ленто.
парийа̄пун̣итва̄ти еттха йатха̄ саббам̣ со парийа̄пун̣и, тато паран̃ча йатха̄ пат̣ипаджджи, там̣ дассетум̣ ‘‘ран̃н̃а̄ саддхи’’нтиа̄ди вуттам̣. та̄ватаке тан̣д̣уле ха̄реййа̄си тадупийан̃ча бйан̃джананти а̄нетва̄ самбандхо.
пурисабха̄го еса̄ти маджджхимена пурисена бхун̃джитаббабха̄го есо, йадидам̣ на̄л̣икоданаматтам̣. салликхитасарӣрата̄ти бхамам̣ а̄ропетва̄ улликхитасса вийа саббапарил̣а̄хавӯпасамасса путхулата̄пагатасарӣрасса. сӣлам̣ сампара̄йикаттхоти вуттам̣, куто панеттха сӣланти а̄ха ‘‘бходжане’’тиа̄ди. сӣлан̇гам̣ на̄ма хотӣти чатупа̄рисуддхисӣласса авайаво еко бха̄го хоти.
дон̣апа̄касуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. пат̣хамасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄
125. ведена н̃а̄н̣ена ӣхати ирийатӣти ведехӣ, косалара̄джабхагинӣ аджа̄тасаттуно ма̄та̄, са̄ кира сампаджан̃н̃аджа̄тика̄. тена̄ха ‘‘пан̣д̣ита̄дхивачана’’нти, чатта̄ри ан̇га̄ни етиссанти чатуран̇гинӣ. двиннам̣ раджджа̄нанти ка̄сикараджджамагадхараджджа̄нам̣ антаре, со пана га̄мо ка̄сикараджджо.
па̄па̄ти ла̄мака̄ нихӣна̄ча̄ра̄. меджджати синийхатӣти метти, са̄ етесу аттхӣти митта̄. саха айанти паваттантӣти саха̄йа̄. сампаван̇канти сут̣т̣ху онатам̣. джайака̄ран̣ам̣ дисва̄ а̄ха, татха̄ хи ‘‘аджджа имам̣ раттим̣ дуккхам̣ сетӣ’’ти ка̄лапариччхедавасена вуттам̣. веригха̄то на̄ма верипуггале сатӣти а̄ха ‘‘верипуггалам̣ лабхатӣ’’ти.
пат̣хамасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. дутийасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄
126. сун̣а̄тха̄ти ‘‘ватва̄’’ти вачанасесо. упакаппатӣти самбхавати. сайхам̣ хотӣти ка̄тум̣ сакка̄ хоти. ‘‘йада̄ чан̃н̃е’’ти ча-ка̄ро нипа̄таматтанти а̄ха ‘‘йада̄ ан̃н̃е’’ти. вилумпантӣти вина̄сам̣ аччхинданам̣ каронти. вилумпӣйатӣти вилуттапарасантакасса асакатта̄ пуггало дит̣т̣хадхаммикам̣ каммапхалам̣ пат̣исам̣веденто вийа сайампи парена вилумпӣйати, дханаджа̄ним̣ па̄пун̣а̄ти. ‘‘ка̄ран̣а’’нти хи ман̃н̃атӣти па̄пакирийам̣ аттано хита̄вахам̣ ка̄ран̣ам̣ катва̄ ман̃н̃ати. джайанто пуггало ‘‘идам̣ на̄ма джина̄мӣ’’ти ман̃н̃ама̄но сайампи тато пара̄джайам̣ па̄пун̣а̄ти. гхат̣т̣ета̄ранти па̄пакаммавипа̄кам̣. каммавиват̣т̣ена̄ти каммасса виват̣т̣анена, паччайала̄бхена ладдха̄васарена виват̣т̣етва̄ вигамитена каммена̄ти аттхо.
дутийасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. маллика̄суттаван̣н̣ана̄
127. екачча̄ти пан̣д̣ита̄ сапан̃н̃а̄. сеййа̄ти вара̄. га̄тха̄сукхаттхам̣ сасурасаддалопам̣ катва̄ ‘‘сассудева̄’’ти вуттанти а̄ха ‘‘сассусасурадевата̄’’ти. диса̄джет̣т̣хака̄ти чатӯсупи диса̄су джет̣т̣хакасӣсена хи локам̣ вадати. та̄диса̄йа̄ти татха̄рӯпа̄йа медха̄вита̄дигун̣авуттийа̄. субхарийа̄йа̄ти сукхеттабхӯта̄йа сундариттхийа̄ти аттхо.
маллика̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. аппама̄дасуттаван̣н̣ана̄
128. самадхиггайха̄ти самма̄ ативийа гахетва̄, н̃а̄йена висесато ган̣хитва̄. ка̄ра̄пакааппама̄доти тин̣н̣ам̣ пун̃н̃акирийаваттхӯнам̣ паваттакааппама̄до. самавадха̄нанти самавародхам̣ антогадхам̣. упаккхепанти бахи ахутва̄ паккхипитаббатам̣. сесапададжа̄та̄ни вийа ава…пе… дхамма̄ саппадесатта̄. аппама̄де самодха̄нам̣ гаччханти тасса ниппадесатта̄. аггам̣ сет̣т̣хам̣ махантам̣ сесадхамма̄нам̣ аппама̄до. пат̣ила̄бхакат̣т̣хена̄ти адхигамахетута̄йа. локийопи сама̄ноти ка̄ма̄вачаропи сама̄но. махаггата̄нуттара̄нам̣ пуббабха̄ге паваттааппама̄до хи идха̄дхиппето.
пасам̣санти пан̣д̣ита̄ти йоджана̄. аппама̄дасса па̄сам̣сабха̄ве екантато каттаббата̄йа пана ‘‘ета̄нӣ’’тиа̄дина̄ ка̄ран̣ам̣ а̄ха. имисса̄ йоджана̄йа ‘‘пун̃н̃акирийа̄сӯ’’ти падасса ‘‘аппаматто’’ти имина̄ самбандхо. йасма̄ пан̣д̣ита̄ аппама̄дам̣ пасам̣санти, йасма̄ ча пун̃н̃акирийа̄су аппаматто убхо аттхе адхигган̣ха̄ти, тасма̄ а̄йуа̄дӣни паттхайантена аппама̄дова ка̄табботи. дутийайоджана̄йа пана пан̣д̣ита̄ аппама̄дам̣ пасам̣санти. каттха? пун̃н̃акирийа̄су. касма̄ти че? аппаматтотиа̄ди. тена̄ха ‘‘йасма̄…пе… аттхо’’ти. аттхапат̣ила̄бха̄ти дит̣т̣хадхаммика̄дихитапат̣ила̄бха̄.
аппама̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. калйа̄н̣амиттасуттаван̣н̣ана̄
129. сӣла̄дигун̣асаманна̄гато калйа̄н̣о бхаддако митто етасса̄ти калйа̄н̣амитто, тасса дхаммо калйа̄н̣амиттассева сва̄кха̄то на̄ма хоти сутва̄ каттаббакиччасса са̄дханато. тена̄ха ‘‘аттхам̣ пӯретӣ’’ти. итарасса̄ти па̄памиттасса. тена̄ти аттхапӯран̣ена. етанти ‘‘со ча кхо калйа̄н̣амиттасса̄’’ти етам̣ вачанам̣. десана̄дхаммоти парийаттидхаммо. со хи калйа̄н̣амиттато паччаккхато ладдхаббо, итаре тадупаниссайа̄ паччаттапурисака̄рехи, тена ладдхаббо калйа̄н̣амиттоти еваматтхо гахетаббо. са̄вакабодхисаттавасена хеса̄ десана̄ а̄гата̄. на хи сесабодхисатта̄нам̣ паропадесена пайоджанам̣ аттхи.
упад̣д̣хам̣ калйа̄н̣амиттатоти брахмачарийам̣ чарантасса упад̣д̣хагун̣о калйа̄н̣амиттато ладдхаббо. упад̣д̣хам̣ паччаттапурисака̄ратоти итарам̣ упад̣д̣хам̣ н̃а̄н̣ам̣ пат̣ипаджджантасса аттано пурисака̄рато. локепи па̄кат̣ойаматтхо ‘‘а̄чарийато упад̣д̣хам̣, паччаттапурисака̄рато упад̣д̣хам̣ ладдхабба̄ тевиджджата̄’’ти, тасма̄ тхеро татха̄ чинтеси. ниппадесанти анавасесато. татоти калйа̄н̣амиттато. упад̣д̣хам̣ а̄гаччхатӣти упад̣д̣хагун̣о пат̣ипаджджантам̣ упагаччхати. бахӯхи пурисехи. виниббхого вивечанам̣ наттхи екаджджхам̣ аттхасса вивечетум̣ асаккун̣еййатта̄. еса̄ти паратогхосапаччаттапурисака̄рато ча сиджджхама̄но аттхо. еттаканти еттако бха̄го. йади на сакка̄ ладдхум̣, атха касма̄ упад̣д̣ханти вуттанти а̄ха ‘‘калйа̄н̣амиттата̄йа̄’’тиа̄ди. самма̄дит̣т̣хиа̄дӣсу на сакка̄ ладдхум̣. асаккун̣еййе сакалампи на самбхавати паратогхосаматтена тесам̣ асиджджханато, падха̄нахетубха̄вадӣпанаттхам̣ пана ‘‘сакаламева̄’’ти вуттам̣. пуббабха̄гапат̣ила̄бхан̇ганти пуббабха̄ге пат̣иладдхаббака̄ран̣ам̣ калйа̄н̣амиттасса упадесена вина̄ тена уттари висесато аладдхаббато. аттхатоти параматтхато. ‘‘калйа̄н̣амиттам̣…пе… чатта̄ро кхандха̄’’ти ватва̄ сутва̄ти аттхо. те пана сӣла̄дайо сан̇кха̄раккхандхапарийа̄панна̄ти а̄ха ‘‘сан̇кха̄раккхандхотипи вадантийева̄’’ти.
ма̄хеванти ма̄ аха еванти чхедо, аха̄ти нипа̄таматтам̣, ма̄ти пат̣иседхе нипа̄то. тена̄ха ‘‘ма̄ евам̣ абхан̣ӣ’’ти. ‘‘ма̄хевам̣ а̄нанда̄’’ти вадато бхагавато имасмим̣ т̣ха̄не та̄дисасса на̄ма те, а̄нанда, калйа̄н̣амиттагун̣е севато ваттум̣ йуттам̣ айа̄тха̄ватоти дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикасса йатха̄бхӯтагун̣акиттанамукхена пат̣иккхепо йуттоти дассенто ‘‘бахуссуто’’тиа̄дима̄ха. иданти идам̣ вачанам̣ бхагава̄ а̄ха̄ти самбандхо. сакаламева хӣти еттха хи-саддо хетуаттхо. тена ‘‘ма̄хева’’нти тасса пат̣иккхепасса ка̄ран̣ам̣ джотитам̣, на сарӯпато вуттам̣. ‘‘калйа̄н̣амиттассета’’нтиа̄дина̄ пана там̣ сарӯпато дасситанти а̄ха ‘‘ида̄ни…пе… а̄дима̄ха̄’’ти. па̄т̣икан̇кхитаббанти иччханат̣т̣хена па̄т̣икан̇кхитаббам̣, на пат̣икан̇кха̄нимиттена̄ти а̄ха ‘‘авассам̣бха̄вӣти аттхо’’ти.
идха̄ти антогадха̄вадха̄ран̣ападам̣, идхева̄ти аттхо. имасмим̣йева хи са̄сане арийамаггабха̄вана̄, на ан̃н̃аттха. а̄дипада̄нам̣йева̄ти тасмим̣ тасмим̣ ва̄кйе а̄дито ева вуттасамма̄дит̣т̣хиа̄дипада̄нам̣йева. самма̄дассаналаккхан̣а̄ти чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена саммадева дассанасабха̄ва̄. самма̄абхиропаналаккхан̣оти нибба̄насан̇кха̄те а̄рамман̣е сампайуттадхамме саммадева а̄ропанасабха̄во. самма̄париггахан̣алаккхан̣а̄ти муса̄ва̄да̄дӣнам̣ висам̣ва̄дана̄дикиччата̄йа лӯкха̄нам̣ апаригга̄хака̄нам̣ пат̣ипаккхабха̄вато паригга̄хакасабха̄ва̄ самма̄ва̄ча̄ синиддхабха̄вена сампайуттадхамме самма̄ва̄ча̄паччайам̣ субха̄ситасота̄ран̃ча пуггалам̣ паригган̣ха̄тӣти самма̄париггахан̣алаккхан̣а̄. йатха̄ ка̄йикакирийа̄ кин̃чи каттаббам̣ самут̣т̣ха̄пети, сайан̃ча самут̣т̣хаханам̣ гхат̣анам̣ хоти, татха̄ самма̄камманта сан̇кха̄та̄ виратипӣти самут̣т̣ха̄паналаккхан̣а̄ дат̣т̣хабба̄, сампайуттадхамма̄нам̣ ва̄ уккхипанам̣ самут̣т̣ха̄панам̣ ка̄йикакирийа̄йа бха̄руккхипанам̣ вийа. джӣвама̄насса саттасса, сампайуттадхамма̄нам̣ ва̄, джӣвитаппаваттийа̄ а̄джӣвассева ва̄ суддхи вода̄нам̣. йатха̄ уппаннуппанна̄нам̣ ваджджа̄нам̣ дхаммена паха̄на̄нуппа̄дааттхала̄бха̄дипаривуд̣д̣хи хоти, евам̣ сампайутта̄нам̣ паггахан̣асабха̄воти самма̄паггахалаккхан̣о самма̄ва̄йа̄мо. ка̄йаведана̄читтадхаммесу субхасукханиччааттага̄ха̄нан̃ча видхаманавасена самма̄патит̣т̣ха̄насабха̄ва̄ти самма̄упат̣т̣ха̄налаккхан̣а̄ самма̄сати. сампайуттадхамма̄нам̣ самма̄ сама̄даханам̣ екаггата̄каран̣ам̣ сабха̄во етасса̄ти самма̄сама̄дха̄налаккхан̣о самма̄сама̄дхи. тӣн̣и кичча̄ни хонти пат̣ипаккхадхаммесу, а̄рамман̣адхаммесу, сампайуттадхаммесу ча екасмим̣йева кхан̣е паваттивисесабхӯта̄ни. ида̄ни та̄ни сарӯпато дассетум̣ ‘‘сеййатхида’’нтиа̄ди вуттам̣. саддхинти имина̄ ‘‘ан̃н̃ехӣ’’ти вуттакилеса̄ миччха̄дит̣т̣хийа̄ саха екат̣т̣ха̄ ва̄ анекат̣т̣ха̄ ва̄ти дассети. паджахати паха̄йа нам̣ пат̣ивиджджхати. ниродханти нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти саччхикирийа̄пат̣иведхена пат̣ивиджджхати.
на кевалам̣ маггадхамма̄ вуттанайенева, атха кхо апаренапи найена ведитабба̄ти дассенто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. на̄на̄кхан̣а̄ пунаппунам̣ уппаджджанато. на̄на̄рамман̣а̄ аничча̄нупассана̄дибха̄вато. екаккхан̣а̄ сакидева уппаджджанато. ека̄рамман̣а̄ нибба̄нависайатта̄. чатта̄ри на̄ма̄ни лабхати парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена паваттийа̄. тӣн̣и на̄ма̄ни лабхати ка̄масан̇каппа̄дӣнам̣ паха̄навасена паваттийа̄. пат̣ипаккхапаха̄навасена хисса на̄маттайала̄бхо. еса найо сесесупи. виратийопи хонти четана̄йопи пуббабха̄гепи виккхамбханавасена паваттанато. маггаккхан̣е пана виратийова пат̣ипаккхасамуччхинданасса маггакиччатта̄. на хи четана̄ маггасабха̄ва̄. саммаппадха̄насатипат̣т̣ха̄навасена̄ти чатуббидхасаммаппадха̄начатуббидхасатипат̣т̣ха̄навасена чатта̄ри на̄ма̄ни лабхати ануппанна̄кусала̄нуппа̄дана̄дӣнам̣ кусала̄нан̃ча вад̣д̣ханато. пуббабха̄гепи маггаккхан̣епӣти йатха̄ пуббабха̄ге пат̣хамаджджха̄на̄дивасена на̄на̄. евам̣ маггаккхан̣епи. на хи екопи ча маггасама̄дхи пат̣хамаджджха̄насама̄дхиа̄дина̄ма̄ни лабхати самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ вийа киччавасена бхеда̄бха̄вато. тена̄ха ‘‘маггаккхан̣епи самма̄сама̄дхийева̄’’ти.
н̃атва̄ н̃а̄табба̄ти самбандхо. вуддхи на̄ма вепуллам̣ бхиййобха̄во пунаппунам̣ уппа̄до ева̄ти а̄ха ‘‘пунаппунам̣ джанетӣ’’ти. абхиниббаттетӣти абхивад̣д̣хам̣ па̄пенто ниббаттети. вивиттата̄ти вивиттабха̄во. со хи вивечанӣйато вивиччати, йам̣ вивиччитва̄ т̣хитам̣, тадубхайампи идха вивиттабха̄васа̄ман̃н̃ена ‘‘вивиттата̄’’ти вуттам̣. тесу пуримо вивечанӣйато вивиччама̄ната̄йа вивиччанакирийа̄йа саман̇гӣ дхаммасамӯхо та̄йа ева вивиччанакирийа̄йа васена вивекоти гахито. итаро саббасо тато вивиттасабха̄вата̄йа. таттха йасмим̣ дхаммапун̃дже самма̄дит̣т̣хи паваттати, там̣ йатха̄вутта̄йа вивиччама̄ната̄йа вивекасан̇кха̄там̣ нисса̄йева паваттати, итарам̣ пана там̣нинната̄там̣а̄рамман̣ата̄хӣти вуттам̣ ‘‘вивекам̣ нисситам̣, вивеке ва̄ ниссита’’нти.
йатха̄ ва̄ вивекавасена паваттам̣ джха̄нам̣ ‘‘вивекаджа’’нти вуттам̣, евам̣ вивекавасена паватта̄ самма̄дит̣т̣хи ‘‘вивеканиссита̄’’ти дат̣т̣хабба̄. ниссайо ча випассана̄магга̄нам̣ васена маггапхала̄нам̣ ведитаббо. асатипи та̄сам̣ пубба̄парабха̄ве ‘‘пат̣иччасамуппа̄до’’ти еттха паччайа̄нам̣ самуппа̄данам̣ вийа абхиннадхамма̄дха̄ра̄ ниссайабха̄вана̄ самбхаванти. тасса тадан̇га-самуччхеданиссаран̣авивеканисситатам̣ ватва̄ пат̣иппассаддхививеканисситата̄йа авачанам̣ арийамаггабха̄вана̄йа вуччама̄натта̄. бха̄витамаггасса хи йе саччхика̄табба̄ дхамма̄. тесам̣ киччам̣ пат̣иппассаддхививеко. аджджха̄сайатоти ‘‘нибба̄нам̣ саччхикарисса̄мӣ’’ти махантааджджха̄сайато. йадипи хи випассана̄ккхан̣е сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ читтам̣, сан̇кха̄ресу пана а̄дӣнавам̣ сут̣т̣ху, дисва̄ таппат̣ипаккхе нибба̄не нинната̄йа аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканиссито хоти, ун̣ха̄бхибхӯтасса пуггаласса сӣтанинначиттата̄ вийа. кечи пана ‘‘йатха̄ сабха̄вато, йатха̄ аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканисситата̄, евам̣ пат̣иппассаддхививеканисситата̄пи сийа̄’’ти ваданти. йадаггена хи нибба̄нанинната̄ сийа̄, тадаггена пхаланинната̄пи сийа̄ ‘‘куда̄ссу на̄ма̄хам̣ тада̄йатанам̣ упасампаджджа вихареййа’’нти аджджха̄сайасампаттийа̄ бха̄вато. йасма̄ паха̄навинайо вийа ра̄ганиродхопи идха̄дхиппетавивекена аттхато ниббисит̣т̣хо, тасма̄ вуттам̣ еса найо вира̄ганиссита̄дӣсӯти. тена̄ха ‘‘вивекаттха̄ ева хи вира̄га̄дайо’’ти.
воссаггасаддо паричча̄гаттхо паккханданаттхо ча̄ти воссаггасса дувидхата̄ вутта̄. воссаджджанан̃хи паха̄нам̣, виссат̣т̣хабха̄вена нира̄сан̇капаватти ча, тасма̄ випассана̄ккхан̣е тадан̇гавасена, маггаккхан̣е самуччхедавасена пат̣ипаккхасса паха̄нам̣ воссагго, татха̄ випассана̄ккхан̣е там̣ниннабха̄вена, маггаккхан̣е а̄рамман̣акаран̣ена виссат̣т̣хасабха̄вата̄ воссагготи ведитаббам̣. тенева̄ха ‘‘таттха паричча̄гавоссагго’’тиа̄ди. айам̣ самма̄дит̣т̣хӣти айам̣ миссакавасена вутта̄ самма̄дит̣т̣хи. йатха̄вуттена пака̄рена̄ти тадан̇гаппаха̄насамуччхедаппаха̄напака̄рена там̣ниннатада̄рамман̣акаран̣аппака̄рена ча.
пуббе воссаггавачанассева аттхасса вуттатта̄ а̄ха ‘‘сакалена вачанена̄’’ти. парин̣амантам̣ випассана̄ккхан̣е, парин̣атам̣ маггаккхан̣е. парин̣а̄мо на̄ма идха парипа̄коти а̄ха ‘‘парипаччантам̣ парипаккан̃ча̄’’ти. парипа̄ко ча а̄севанала̄бхена ладдхаса̄маттхийасса килесе париччаджитум̣ нибба̄нам̣ паккхандитум̣ тиккхависадабха̄во. тена̄ха ‘‘айа’’нтиа̄ди. еса найоти йва̄йам̣ найо ‘‘вивеканиссита’’нтиа̄дина̄ самма̄дит̣т̣хийам̣ вутто, сесесу самма̄сан̇каппа̄дӣсупи есева найо, евам̣ таттха нетаббанти аттхо. пат̣ичча̄ти нисса̄йа. джа̄тисабха̄ва̄ти джа̄йанасабха̄ва̄. сакалоти анавасесо, сабботи аттхо. на кочи магго са̄васесо хутва̄ самбхавати. хет̣т̣химе магге уппанне упаримо уппанно ева на̄ма анантара̄йена уппаджджанато. вавассаггаттхети вачаса̄йаттхе. ван̣н̣айантӣти гун̣аван̣н̣анавасена виттха̄ренти.
калйа̄н̣амиттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. пат̣хамаапуттакасуттаван̣н̣ана̄
130. дива-саддо дива̄-саддо вийа дивасапарийа̄йо, тасма̄ висесанабха̄вена вуччама̄но дивасаддо аттхависесам̣ дӣпетӣти а̄ха ‘‘дивасасса дива̄’’тиа̄ди. сам̣ вуччати дханам̣, тасса патӣти сампати, дханаса̄мико, тасса хита̄вахатта̄ са̄патеййанти а̄ха ‘‘са̄патеййанти дхана’’нти. тасса гехе ката̄катабхан̣д̣асса атибахубха̄вато вимхайаппатто ра̄джа̄ ‘‘ко пана ва̄до’’ти а̄ха. ка̄л̣алохам̣ на̄ма айопхалам̣. каччхапа̄дирӯпехипи сован̣н̣а̄дӣни т̣хапенти. сакун̣д̣акабхаттанти сакун̣д̣ехи ва̄ сатхусехи ва̄ паккабхаттам̣. билан̇гам̣ вуччати дхан̃н̃абилан̇гам̣, а̄рана̄лантипи вуччати, там̣ дутийам̣ асса̄ти билан̇гадутийам̣. тан̃хи кан̃джито ниббаттатта̄ кан̃джикам̣ на̄ма. тӣхи паккхехи ваттхакхан̣д̣ехи катанива̄санам̣ типаккхавасанам̣. тена̄ха ‘‘тӣн̣и…пе… нива̄сана’’нти.
асанто нӣчо пурисоти асаппурисоти а̄ха ‘‘ла̄макапурисо’’ти. каммасса ниббаттабха̄вена отаран̣ата̄йа пхалам̣ аггам̣ на̄ма, упарибхӯмигататта̄ уддхам̣ аггам̣ асса̄ти уддхаггикам̣. даккхин̣анти да̄нама̄ха. сагго на̄ма ка̄мабхавӯпапаттибхаво, тасса ниббаттанато ‘‘саггасса хита̄’’ти вуттам̣. татрупапаттиджананатоти татра упапаттийа̄ джананато, уппа̄данатоти аттхо.
сетам̣ удакам̣ етисса̄ти сетодака̄. со йена бха̄вена йаттха па̄кат̣атаро хутва̄ диссати, там̣ дассетум̣ ‘‘вӣчӣнам̣ бхиннат̣т̣ха̄не’’ти а̄ха. сукхотаран̣ат̣т̣ха̄ната̄йа каддама̄дидосавирахато ча сундаратиттха̄. там̣ апеййама̄нанти там̣ удакам̣ кеначи апарибхун̃джийама̄нам̣. аттана̄ каттаббакиччакароти аттана̄ ка̄таббакаммасан̇кха̄такиччакаро, парибхогавасена чева сан̇гахетаббасан̇ган̣ханавасена ча нийоджакоти аттхо. кусалакиччакароти аттана̄ ка̄таббапун̃н̃акаро.
пат̣хамаапуттакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. дутийаапуттакасуттаван̣н̣ана̄
131. пин̣д̣апа̄тена̄ти сахайоге каран̣авачанам̣. пат̣ипа̄данам̣ тена саха йоджананти а̄ха ‘‘пин̣д̣апа̄тена саддхим̣ сам̣йоджеси, пин̣д̣апа̄там̣ ада̄сӣти аттхо’’ти. ‘‘пан̣ӣтабходжанам̣ бхун̃джитва̄’’ти вуттам̣, па̄л̣ийам̣ пана ‘‘кан̣а̄джакам̣ бхун̃джати билан̇гадутийа’’нти. там̣ там̣ паваттитам̣ йебхуййавасена вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ида̄ни ‘‘имасса сет̣т̣хисса кассачи саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ детха̄’’ти вачанам̣ на сутапуббам̣, йасма̄ паччекабуддха̄ на̄ма аттано гун̣а̄нубха̄вехи локе па̄кат̣а̄ сан̃джа̄та̄ ева хонти, тасма̄ сет̣т̣хибхарийа̄йа ‘‘на йасса ва̄ тасса ва̄’’тиа̄ди чинтитам̣. татха̄ хи тесам̣ дента̄пи саккаччам̣ йебхуййена пан̣ӣтамева денти. на̄са̄пут̣ам̣ пахари аттано а̄нубха̄вена. со луддхата̄йа ‘‘баху вата дхан̃н̃ам̣ мамасса̄’’ти читтам̣ сам̣йаметум̣ сандха̄ретум̣ асакконто.
виппат̣иса̄руппанна̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘варамета’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘имасса саман̣асса пин̣д̣апа̄там̣ дехӣ’’ти вадато на ека̄йа ева джаванавӣтхийа̄ васена аттхасиддхи. атха кхо таттха а̄дито паваттаджаванава̄ропи аттхи маджджхе паваттаджаванава̄ропи, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пуббапаччхимачетана̄васена̄’’ти. ека̄ четана̄ две пат̣исандхийо на детӣти еттха са̄кетапан̃хавасена ниччхайо ведитаббо. чуддасаннам̣ четана̄нам̣ пуббе пуретарам̣ кататта̄ пура̄н̣ам̣.
паригайхатӣти париггахоти а̄ха ‘‘париггахитам̣ ваттху’’нти. анва̄йа упанисса̄йа джӣвантӣти ануджӣвино. саббаметанти дханадхан̃н̃а̄дисаббам̣ етам̣ йатха̄вуттапариггахаваттхум̣. никкхиппага̄минанти никкхипитаббата̄га̄минам̣. никкхипитаббасабха̄вам̣ хотӣти а̄ха ‘‘никкхиппасабха̄ва’’нти. паха̄йа гаманӣйанти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘париччаджитаббасабха̄вамева̄’’ти.
дутийаапуттакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дутийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. татийавагго
1. пуггаласуттаван̣н̣ана̄
132. ‘‘нӣче куле пачча̄джа̄то’’тиа̄ди аппака̄санабха̄вена таматӣти тамо, тена тамена йуттоти тамо пуггало вуччати, там̣йогато пуггаласса таббоха̄ро йатха̄ ‘‘маччхерайогато маччхеро’’ти. тасма̄ тамоти аппака̄санабха̄вена тамо тамабхӯто андхака̄ро вийа джа̄то, андхака̄раттам̣ ва̄ паттоти аттхо. вутталаккхан̣ам̣ тамамева парампарато айанам̣ гати нит̣т̣ха̄ етасса̄ти тамапара̄йан̣о, тамапара̄йан̣атам̣ ва̄ паттоти аттхо. н̃а̄йенапи тамаггахан̣ена кхандхатамова катхито, на андхака̄ратамо. кхандхатамоти ча сампаттирахита̄ кхандхапаваттийева дат̣т̣хабба̄. ‘‘учче куле пачча̄джа̄то’’тиа̄ди пака̄санабха̄вена джотетӣти джоти, тена джотина̄ йуттотиа̄ди саббам̣ таме вуттанайенева ведитаббам̣. итаре двети джотитамапара̄йан̣о джотиджотипара̄йан̣оти итаре две пуггале.
вен̣уветта̄дикехи пел̣а̄дика̄рака̄ вилӣвака̄рака̄. мигамаччха̄дӣнам̣ ниса̄данато неса̄да̄, ма̄гавикамаччхабандха̄дайо. ратхесу чаммена хананакаран̣ато ратхака̄ра̄ чаммака̄ра̄ вутта̄. ‘‘пу’’ ити карӣсасса на̄мам̣, там̣ кусенти апанентӣти пуккуса̄, пуппхачхад̣д̣ака̄. дуббан̣н̣оти вирӯпо. окот̣имакоти а̄роха̄бха̄вена хет̣т̣химакот̣ико, рассака̄йоти аттхо. тена̄ха ‘‘лакун̣д̣ако’’ти. лаку вийа гхат̣ика̄ вийа д̣ети паваттатӣти хи лакун̣д̣ако, рассо. кан̣ати нимӣлатӣти ка̄н̣о. там̣ панасса нимӣланам̣ екена аккхина̄ двӣхипи ва̄ти а̄ха ‘‘екаккхика̄н̣о ва̄ убхайаккхика̄н̣о ва̄’’ти. кун̣анам̣ кун̣о, хаттхавекаллам̣, со етасса аттхӣти кун̣ӣ. кхан̃джо вуччати па̄давикало. хет̣т̣химака̄йасан̇кха̄то сарӣрасса паккхо падесо хато асса̄ти паккхахато. тена̄ха ‘‘пӣт̣хасампӣ’’ти. падӣпе падӣпане етаббам̣ нетаббанти падӣпеййам̣, телакапалла̄диупакаран̣ам̣. вуттанти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣.
а̄гаманавипаттӣти а̄гаманат̣т̣ха̄навасена випатти а̄гамо еттха̄ти катва̄. пуббуппаннапаччайавипаттӣти пат̣хамуппаннапаччайавасена випатти. чан̣д̣а̄ла̄дисабха̄ва̄ хисса ма̄та̄питаро пат̣хамуппаннапаччайа̄, пат̣хамуппаттийа̄ ва̄ паччайа̄, техевасса випатти ева, на сампатти. паваттапаччайавипаттӣти паватте сукхапаччайавипатти. та̄дисе нихӣнакуле уппаннопи кочи вибхавасампанно сийа̄, айам̣ пана дуггато дурӯпо хоти. а̄джӣвупа̄йавипаттӣти а̄джӣванупа̄йавасена випатти. сукхена хи джӣвикам̣ паваттетум̣ упа̄йабхӯта̄ хаттхисиппа̄дайо имасса наттхи, пуппхачхад̣д̣акасила̄кот̣т̣ана̄дикаммам̣ пана катва̄ джӣвикам̣ паваттети. тена̄ха ‘‘касиравуттике’’ти. аттабха̄вавипаттӣти упадхивипатти. дуккхака̄ран̣асама̄йоготи ка̄йикачетасикадуккхуппаттийа̄ паччайасамодха̄нам̣. сукхака̄ран̣авипаттӣти сукхапаччайапариха̄ни. упабхогавипаттӣти упабхогасукхасса вина̄со анупаладдхи. джоти чева джотипара̄йан̣абха̄во ча суккапаккхо.
дасахи аккосаваттхӯхӣти лаккхан̣авачанам̣ етам̣ йатха̄ ‘‘йади ме бйа̄дхита̄ хонти, да̄таббамидамосадха’’нти, тасма̄ дасахи аккосаваттхӯхи, таттха ва̄ йена кеначи парибха̄сатӣти аттхо. екаггачиттоти да̄нам̣ да̄тум̣ апеккхитата̄йа сама̄хитачитто.
пуггаласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. аййика̄суттаван̣н̣ана̄
133. джара̄джин̣н̣а̄ти джара̄йа джин̣н̣а̄. тена па̄кат̣аджара̄йа маттхакаппаттима̄ха. вайовуд̣д̣ха̄ти вайаса̄ вуд̣д̣ха̄. тена паччхимавайасса осаккасампаваттим̣ вадати. джа̄тимахаллика̄ти джа̄тимахаттагата̄. чирака̄лам̣ атикканта̄ти две тайо ра̄джапариват̣т̣е вӣтиватта̄. вайо-саддо са̄дха̄ран̣авачанопи джин̣н̣асаддасаннидха̄нато оса̄навайам̣ ева вадатӣти а̄ха ‘‘паччхимавайам̣ сампатта̄’’ти. аййика̄ти ма̄та̄махим̣ сандха̄йа вадати. хаттхӣ ева ратанабхӯто хаттхиратананти а̄ха ‘‘сатасахассаггханакена̄’’тиа̄ди. сабба̄ни та̄нӣти кумбхака̄рабха̄джана̄ни, техи саддхим̣ саттасанта̄насса пама̄н̣ам̣ дассенто ‘‘тесу хӣ’’тиа̄дима̄ха, там̣ сувин̃н̃еййамева.
аййика̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. иссаттасуттаван̣н̣ана̄
135. ат̣т̣хуппаттикоти еттха ка̄ асса ат̣т̣хуппатти? титтхийа̄нам̣ бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча ала̄бха̄йа айаса̄йа парисакканам̣. там̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘бхагавато кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄ там̣ саббадиса̄су йамакамаха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ маха̄огхам̣ вийа сабба̄ па̄рамийо ‘‘имасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ дасса̄ма̄’’ти сампин̣д̣ита̄ вийа ла̄бхасакка̄рамахогхам̣ ниббаттайим̣су. тато тато аннапа̄найа̄наваттхама̄ла̄гандхавилепана̄дихаттха̄ кхаттийабра̄хман̣а̄дайо а̄гантва̄ – ‘‘кахам̣ бхагава̄, кахам̣ девадево нара̄сабхо локана̄тхо’’ти бхагавантам̣ парийесанти, сакат̣асатехипи паччайе а̄харитва̄ ока̄сам̣ алабхама̄на̄ саманта̄ га̄вутаппама̄н̣ампи сакат̣адхурена сакат̣адхурам̣ а̄хачча тит̣т̣ханти чева ануваттанти ча андхакавиндабра̄хман̣а̄дайо вийа. саббам̣ кхандхаке (маха̄ва. 282) тесу тесу суттесу ча а̄гатанайена ведитаббам̣. йатха̄ ча бхагавато, евам̣ бхиккхусан̇гхассапи. вуттампи – ‘‘тена кхо пана самайена бхагава̄ саккато хоти гарукато ма̄нито пӯджито апачито ла̄бхӣ чӣвара…пе… париккха̄ра̄нам̣, бхиккхусан̇гхопи кхо’’тиа̄ди (уда̄. 38), татха̄ ‘‘йа̄вата̄ кхо, чунда, етарахи сан̇гхо ва̄ ган̣о ва̄ локе уппанно, на̄хам̣, чунда, ан̃н̃ам̣ екам̣ сан̇гхампи екам̣ ган̣ампи саманупасса̄ми евам̣ ла̄бхаггайасаггаппаттам̣, йатхарива̄йам̣, чунда, бхиккхусан̇гхо’’ти (дӣ. ни. 3.176). еванти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена. ниджджхаттинти сан̃н̃аттим̣. нанти катхам̣.
евам̣ пуччхитум̣ айуттам̣ титтхийа̄нам̣ катха̄ маха̄джанасаннипа̄те ниййа̄тита̄ хотӣти. тасмим̣ да̄таббам̣, читтаппаса̄даматтена дентепи хи пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати. а̄рочитам̣ аттаноти адхиппа̄йо. бхагава̄ти саттху а̄мантанам̣. читтам̣ на̄ма йатха̄паччайам̣ паваттама̄нам̣ ниган̣т̣ха̄…пе… пасӣдати пасаннасса̄ти адхиппа̄йо. пуббе ависесато деййадхаммасса да̄таббат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма пуччхитам̣, ида̄ни тасса махаппхалабха̄вакаро даккхин̣еййависесоти а̄ха ‘‘ан̃н̃ам̣ тайа̄ пат̣хамам̣ пуччхитам̣, ан̃н̃ам̣ паччха̄’’ти. саллаккхехи етам̣. паччхимам̣ пуримена саддхим̣ а̄нехӣти адхиппа̄йо. пуччхитасса на̄ма пан̃хасса катханам̣ майхамева бха̄ро. самупабйӯл̣хоти екато сена̄йа ра̄сивасена сампин̣д̣итоти аттхо. тена̄ха ‘‘ра̄сибхӯто’’ти. асиккхитоти саттат̣т̣хасам̣ваччхара̄ни дханусиппена сиккхито. дханусиппам̣ сиккхитва̄пи кочи катахаттхо на хоти, айам̣ пана асиккхито на катахаттхо, пон̇кха̄нупон̇кхабха̄войева бйа̄мамут̣т̣хибандхо. тин̣апун̃джаматтика̄пун̃джа̄дӣсӯти а̄ди-саддена пам̣супун̃джава̄лукапун̃джаса̄рапхалакаайогхана̄дике сан̇ган̣ха̄ти. акатапаричайоти тесам̣ сантика̄ виджджханат̣т̣хена акатапаричайо. ра̄джара̄джамаха̄матта̄дике упечча асанам̣ упа̄санам̣, на катам̣ упа̄санам̣ етена̄ти акатӯпа̄сано. асиккхитата̄дина̄ бхӣрубха̄вена ва̄ ка̄йасса чхамбханам̣ сан̇кампанам̣ утта̄со етасса аттхӣти чхамбхӣти а̄ха ‘‘паведхитака̄йо’’ти.
даккхин̣еййата̄йа адхиппетатта̄ ‘‘арахаттамаггена ка̄маччхандо пахӣно хотӣ’’ти а̄ха. аччантаппаха̄насса иччхитатта̄ татийенева куккуччам̣ пахӣнам̣ хоти пат̣игхасампайогам̣. асеккхасса айанти асеккхам̣, сӣлаккхандхо. тайидам̣ на аггапхалам̣ сӣламева адхиппетам̣, атха кхо йам̣ кин̃чи асеккхасанта̄не паваттам̣ сӣлам̣, локуттаро ева на адхиппето сиккха̄йа джа̄татта̄, евам̣ вимуттиккхандхопӣти. секкхасса есоти ва̄, апарийоситасиккхатта̄ сайамева сиккхатӣти ва̄ секкхо, чатӯсу маггесу хет̣т̣химесу ча тӣсу пхалесу сӣлаккхандхо. упари сиккхитабба̄бха̄вато асеккхо. вуд̣д̣хиппатто секкхоти асеккхо. аггапхалабхӯто сӣлаккхандхо вуччеййа, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана випассакасса сӣласса адхиппетатта̄ татха̄ аттхо вутто. саббаттха̄ти ‘‘асеккхена̄’’тиа̄дӣсу. еттха ча йатха̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄ккхандха̄ миссака̄ адхиппета̄, евам̣ вимуттиккхандха̄пӣти тадан̇гавимуттиа̄дайопи ведитабба̄, на пат̣иппассаддхивимутти ева.
йена сиппена исса̄со хоти, там̣ иссаттанти а̄ха ‘‘усусиппа’’нти. йасса̄ ва̄йодха̄туйа̄ васена сарӣрам̣ сан̃джа̄татха̄мам̣ хоти, там̣ балапаччайам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘балам̣ на̄ма ва̄йодха̄тӯ’’ти. самаппаваттито хи висамаппаваттинива̄ракадха̄ту балам̣ на̄ма, тена тато ан̃н̃ам̣ баларӯпам̣ на̄ма наттхи.
йасма̄ араха̄ ева екантато сорато, тасса бха̄во сораччанти а̄ха ‘‘сораччанти арахатта’’нти. ете двети кханти сораччанти ете две дхамма̄. па̄нӣйам̣ пиванти еттха̄ти папа̄, йо кочи джала̄сайо йам̣ кин̃чи па̄нӣйат̣т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘чатурассапоккхаран̣ӣа̄дӣнӣ’’ти. удакавикӯла̄дӣсу каманти атиккаманти етехӣти сан̇камана̄ни, сетуа̄дӣни. сетукаран̣айуттат̣т̣ха̄не сетум̣, чан̇каманакаран̣айуттат̣т̣ха̄не чан̇каманам̣, маггакаран̣айуттат̣т̣ха̄не маггам̣ кареййа̄ти айаметтха адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘пан̣н̣а̄са̄’’тиа̄ди.
бхиккха̄ча̄раваттанти арийа̄нам̣ хитам̣ ваттапат̣ипаттим̣. дентопӣти пи-саддена акхӣн̣а̄савасса дентопӣти имаматтхам̣ дассети йасса кассачипи дентенапи каммапхалам̣ саддахитва̄ виппасанначиттенева да̄таббатта̄. тханайанти идам̣ тасса маха̄мегхабха̄вадассанам̣, йо хи маха̄вассам̣ вассати, со гаджджанто виджджумма̄лам̣ виссадждженто павассати. абхисан̇кхаритва̄ самодха̄нетва̄ти кха̄данӣйасса вивидхаджа̄тийа̄ни сампин̣д̣етва̄. тена̄ха ‘‘ра̄сим̣ катва̄’’ти.
пакиран̣ам̣ на̄ма викиран̣ампи хоти анекаттхатта̄ дха̄тӯнанти а̄ха ‘‘викиратӣ’’ти. пакиранто вийа ва̄ да̄нам̣ детӣти имина̄ гун̣акхеттамева апарийеситва̄ карун̣а̄кхеттепи маха̄да̄нам̣ паваттетӣти дассети. тена ‘‘пакиретӣ’’ти вадантена бхагавата̄ ат̣т̣хуппаттийам̣ а̄гататиттхийава̄дена аппат̣иседхитата̄пи дӣпита̄ хоти. пун̃н̃адха̄ра̄ти пун̃н̃амайадха̄ра̄ пун̃н̃а̄бхисанда̄. синехайантӣти тхӯладха̄ренапи синехена синиддхам̣ каронтӣ. киледайантӣти аллабха̄вам̣ па̄пайантӣ. йатха̄йам̣ пун̃н̃адха̄ра̄ да̄та̄рам̣ анто синехети пӯрети абхисандети, евам̣ пат̣игга̄хака̄нампи анто синехети пӯрети абхисандети. тенева̄ха ‘‘дадам̣ пийо хоти бхаджанти нам̣ бахӯ’’тиа̄ди (а. ни. 5.34) евам̣ сантепи ‘‘да̄та̄рам̣ абхивассатӣ’’ти вуттатта̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ да̄йакавасенева ‘‘синехетӣ’’ти вуттам̣, йасма̄ ва̄ пат̣игга̄хакасса синехуппатти а̄мисаниссита̄ти да̄йакавасенева вуттам̣.
иссаттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. паббатӯпамасуттаван̣н̣ана̄
136. кхаттийа̄ти абхисекаппатта̄. иссарийамадо ка̄магедхо. патхавиман̣д̣аласса махантата̄ там̣нива̄синам̣ ануйантата̄ти саббамидам̣ йатхиччхитасса ра̄джакиччасса сукхена самиджджханасса ка̄ран̣акиттанам̣. йа̄дисе ра̄джакичче уссуккам̣ а̄панно, там̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘еса кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. антарагамана̄нӣти тин̣н̣ам̣ нирантарагамана̄нам̣ антарантара̄ гамана̄ни. чора̄ чинтайим̣сӯти еко антарабхогико ра̄джа̄пара̄дхико пан̃часатамануссапарива̄ро чорийам̣ каронто вичарати, те сандха̄йа вуттам̣.
‘‘айуттам̣ те ката’’нти сача̄хам̣ ваккха̄мӣти йоджана̄. дхуравиха̄рети ратхасса дхурам̣ вийа нагарасса дхурабхӯте виха̄ре. сантхамбхитунти висса̄сабха̄вена упат̣т̣ха̄тум̣. саддха̄йикоти саддха̄йа айитаббо, саддхеййоти аттхо. тена̄ха ‘‘саддха̄таббо’’ти. паччайикоти паттийа̄йитаббо. аббхасамам̣ путхулабха̄вена. ниппотхентоти ниммадденто. сан̣хакаран̣ӣйам̣ атисан̣хам̣ писанто нисадапото вийа писанто.
дхаммачарийа̄тиа̄диттампи сӣсам̣ челан̃ча аджджхупеккхитва̄ самма̄пат̣ипатти ева ка̄табба̄ тасса̄ ева паралоке патит̣т̣ха̄бха̄вато. а̄чиккха̄мӣти катхеми, катхенто ча йатха̄ таматтхам̣ саммадева ра̄джа̄ джа̄на̄ти, евам̣ джа̄на̄пемӣти. ниппхатти йуддхена ка̄таббааттхасиддхи. висиноти бандхати йатха̄дхиппетам̣ читтам̣ етена̄ти висайо, саматтхабха̄во. мантасампанна̄ти сампаннара̄джаманта̄. маха̄амачча̄ти махосадха̄дисадиса̄ нӣтисаттхачхека̄ амаччапуриса̄. упала̄петунти паресам̣ антаре виродхаттхам̣ сан̇ган̣хитум̣.
двейева паббата̄ти паббатасадиса̄ двейева гахита̄. ра̄джова̄дети ра̄джова̄дасутте. а̄гата̄ва таттантийа̄ анурӯпаттхам̣. вилумпама̄на̄ти ити-саддо а̄диаттхо. випаттӣти бхогапариха̄на̄дивина̄со. хаттхийуддха̄дӣхи джара̄маран̣ам̣ джинитум̣ на сакка̄ саттасса ависайабха̄вато. йена пана джинитум̣ сакка̄, там̣ дассенто бхагава̄ ‘‘буддхе…пе… нивесайе’’ти а̄ха. ратанаттайе хи саддха̄ нивит̣т̣ха̄ мӯладжа̄та̄ патит̣т̣хита̄ екантато джара̄маран̣авиджайа̄йа хоти. тена̄ха ‘‘тасма̄ саддха’’нти.
паббатӯпамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
татийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
косаласам̣йуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.