2. дутийавагго

1. саттаджат̣иласуттаван̣н̣ана̄

122. пубба̄ра̄масан̇кха̄тети са̄ваттхинагарасса пуббадиса̄йа кататта̄ пубба̄ра̄мети сан̇кхам̣ гате. татра̄ти ‘‘мига̄рама̄туйа̄ па̄са̄де’’ти тасмим̣ сам̣кхиттавачане. айам̣ ида̄ни вуччама̄на̄ анупуббикатха̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа ануккамакатха̄. паттханам̣ ака̄си тасса бхагавато аггупат̣т̣ха̄йикам̣ екам̣ упа̄сикам̣ дисва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ а̄кан̇кхантӣ. мен̣д̣акапуттасса̄ти мен̣д̣акасет̣т̣хипуттасса. ма̄тит̣т̣ха̄не т̣хапеси тасса̄ упака̄рам̣ гарубха̄ван̃ча дисва̄. та̄йа ка̄рите па̄са̄дети та̄йа маха̄упа̄сика̄йа маха̄лата̄паса̄дханам̣ виссаджджетва̄ навахи кот̣ӣхи карӣсаматте бхӯмибха̄ге ка̄рите сахассагаббхапат̣иман̣д̣ите па̄са̄де.

парӯл̣хакаччха̄ти парӯл̣хакаччхалома̄. каман̣д̣алугхат̣ика̄дим̣ паббаджитапариккха̄рам̣. наггабхогганиссирика̄нанти нагга̄нан̃чева бхогга̄нан̃ча ниссирика̄нан̃ча. те хи аниваттхаваттхата̄йа нагга̄ чева, ачелакавата̄дина̄ бхоггасарӣрата̄йа бхогга̄, собха̄рахитата̄йа ниссирика̄ ча. аттана̄ дит̣т̣хасутам̣ пат̣иччха̄детва̄ на катхеййунти ака̄ран̣аметам̣ тесам̣ ран̃н̃а̄ пайуттачарапурисабха̄вато. евам̣ кате пана те ‘‘ан̃н̃епи паббаджита̄ аттхӣти айам̣ джа̄на̄тӣ’’ти ман̃н̃еййунти кохан̃н̃ачитто евам̣ ака̄сӣти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. татха̄ хи тенаттхена апаритосама̄но ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха.

ка̄сикачандананти уджджалачанданам̣. там̣ кира ван̣н̣авасена самуджджалам̣ хоти пабхассарам̣, тадаттхамева нам̣ сан̣хатарам̣ каронти. тена̄ха ‘‘ка̄сикачандананти сан̣хачандана’’нти. ван̣н̣агандхаттха̄йа̄ти ван̣н̣асобхаттхан̃чева сугандхабха̄ваттхан̃ча. ван̣н̣агандхаттха̄йа̄ти чхавира̄гакаран̣аттхан̃чева сугандхаттха̄йа ча. ‘‘гихина̄’’тиа̄дӣхи падехи евам̣ пама̄давиха̄рина̄ тайа̄ араханто дувин̃н̃еййа̄ти дассети.

сам̣ва̄со на̄ма идха ка̄лена упасан̇камананти дассенто ‘‘упасан̇камантена̄’’ти а̄ха. ка̄йава̄ча̄хи асам̣йатенапи сам̣йата̄ка̄ро, асам̣вутиндрийенапи сам̣вутиндрийа̄ка̄ро. париггахесса̄мӣти вӣмам̣сисса̄ми ‘‘парисуддхам̣ ну кхо, но’’ти. саппан̃н̃ена̄ти сӣлапаригган̣ханапан̃н̃а̄йа саппан̃н̃ена. джа̄нитум̣ на саккоти сабха̄васса сато сӣласса анупадха̄ран̣ато.

катханена̄ти апара̄парам̣ катханена. татха̄ хи ваккхати ‘‘екаччасса хӣ’’тиа̄ди. арийавоха̄роти дит̣т̣ха̄дилаккхан̣ена вохарито ‘‘дит̣т̣хам̣ адит̣т̣ха’’нтиа̄дина̄ павуттасаддавоха̄ро. тасса пана ка̄ран̣амева ган̣ханто ‘‘еттха четана̄’’ти а̄ха. еса найо анарийавоха̄репи. параматтхато хи саччава̄ча̄дайо муса̄ва̄да̄дайо четана̄лаккхан̣а̄ти. пан̃н̃аттивоха̄ро татха̄ татха̄ вохаритаббато евама̄ха ‘‘сам̣воха̄рена кхо, маха̄ра̄джа, сочеййам̣ ведитабба’’нти.

н̃а̄н̣атха̄моти н̃а̄н̣агун̣абалам̣, йена т̣ха̄нуппаттикапат̣ибха̄на̄дина̄ ачча̄йикакиччакаран̣ӣйа̄ни нит̣т̣ха̄пети. сам̣катха̄йа̄ти аттхавӣмам̣санавасена паватта̄йа самма̄катха̄йа. уппилавати лахукабха̄вато. хет̣т̣ха̄чарака̄ти авачарака̄. йе анупависитва̄ паресам̣ рахассавӣмам̣санавасена паватта̄, тесу очаракавоха̄роти вуттам̣ ‘‘чара̄ хӣ’’тиа̄ди.

ван̣н̣асан̣т̣ха̄нена̄ти ван̣н̣ена ва̄ сан̣т̣ха̄нена ва̄ ван̣н̣апоккхарата̄йа ва̄ сан̣т̣ха̄насампаттийа̄ ва̄. суджа̄но песало виссасети йоджана̄. лахукадассанена̄ти париттадассанена виджджукена вийа. париккха̄рабхан̣д̣акена̄ти паббаджитапариккха̄рабхӯтена бхан̣д̣акена. лохад̣д̣хама̄соти лохамайо упад̣д̣хаггханакама̄со.

саттаджат̣иласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. пан̃чара̄джасуттаван̣н̣ана̄

123. рӯпа̄ти рӯпасан̇кха̄та̄ ка̄магун̣а̄. те пана нӣла̄дивасена анекабхедабхинна̄пи рӯпа̄йатанатта̄ чаккхувин̃н̃еййатам̣ на̄тиваттантӣти а̄ха ‘‘нӣлапӣта̄дибхедам̣ рӯпа̄рамман̣а’’нти. то-саддопи да̄-саддо вийа ка̄латтхо хотӣти а̄ха ‘‘йатоти йада̄’’ти. манам̣ а̄пайати вад̣д̣хетӣти мана̄пам̣, манорамам̣. мана̄паниппхаттитанти тасса пуггаласса манаса̄ пийа̄йитам̣, тасса аггабха̄вена парийантам̣ парамам̣ кот̣им̣ катва̄ паваттитанти аттхо. пуггаламана̄панти а̄рамман̣асабха̄вам̣ ачинтетва̄ пуггаласса васена мана̄пабха̄венева ит̣т̣хата̄йа ит̣т̣ханти. саммутӣти саман̃н̃а̄. пуггаламана̄пам̣ на̄ма сан̃н̃а̄випалла̄савасена випарӣтампи ган̣ха̄ти итарасабха̄ватоти а̄ха ‘‘йам̣ екасса…пе… ит̣т̣хам̣ канта’’нти. ида̄ни там̣ дживха̄вин̃н̃еййавасена йоджетва̄ дассенто ‘‘паччантава̄сӣна’’нтиа̄дима̄ха. идам̣ пуггаламана̄панти идам̣ йатха̄вуттам̣ дживха̄вин̃н̃еййам̣ вийа ан̃н̃ампи евам̣джа̄тикам̣ тена тена пуггалена мана̄панти гахетабба̄рамман̣ам̣ пуггаламана̄пам̣ на̄ма.

локе пат̣ивибхаттам̣ наттхи, вибхаджитва̄ дассанена локена мадхураджа̄тенапи пат̣ивибхаттам̣ катва̄ гахетум̣ на саккун̣еййа̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘вибхаджитва̄ пана дассетабба’’нти. диббакаппампӣти девалокапарийа̄паннасадисампи амана̄пам̣ упат̣т̣ха̄ти ул̣а̄рапан̣ӣта̄рамман̣апаричайато. маджджхима̄нам̣ пана…пе… вибхаджитаббам̣ тесам̣ мана̄пасса мана̄пато, амана̄пасса амана̄пато упат̣т̣ха̄нато. таттхапи ит̣т̣ха̄нит̣т̣хапариччхедо ниппарийа̄йато евам̣ ведитабботи дассенто а̄ха ‘‘тан̃ча панета’’нтиа̄ди. тан̃ча панетам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хабхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ ка̄ма̄вачараджаванесу акусаласса васена йебхуййена паваттатӣти катва̄ таттха ‘‘раджджати дуссатӣ’’ти акусалассева паватти дассита̄. сесака̄ма̄вачарассапи васена паватти лаббхатева. татха̄ хи там̣ аппат̣икӯлепи пат̣икӯла̄ка̄рато, пат̣икӯлепи аппат̣икӯла̄ка̄рато паваттатӣти. випа̄качиттам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ париччхиндати, на сакка̄ випа̄кам̣ ван̃четунти. кусалакаммам̣ хи екантато ит̣т̣хамева, акусалакамман̃ча анит̣т̣хамева, тасма̄ таттха уппаджджама̄нам̣ випа̄качиттам̣ йатха̄сабха̄вато паваттатӣти.

йам̣ пана саммохавиноданийам̣ ‘‘кусалакаммаджам̣ анит̣т̣хам̣ на̄ма наттхӣ’’ти еттакамева вуттам̣, там̣ пана нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. тена собханам̣ акусалакаммаджампи екачча̄нам̣ сатта̄нам̣ ит̣т̣ханти анун̃н̃а̄там̣ сийа̄. кусалакаммаджам̣ пана саббесам̣ ит̣т̣хамева̄ти ваданти. тираччха̄нагата̄нам̣ кесан̃чи мануссарӯпам̣ амана̄пам̣, йато те дисва̄ва пала̄йанти. манусса̄ ча девата̄нам̣ рӯпам̣ дисва̄ бха̄йанти, тесампи випа̄кавин̃н̃а̄н̣ам̣ там̣ рӯпам̣ а̄раббха кусалавипа̄камева уппаджджати, та̄дисасса пана пун̃н̃асса абха̄ва̄ на тесам̣ таттха абхирати хотӣти дат̣т̣хаббам̣. кусалакаммаджасса пана анит̣т̣хасса абха̄во вийа акусалакаммаджасса собханасса ит̣т̣хасса абха̄во ваттаббо. хаттхиа̄дӣнампи хи акусалакаммаджам̣ манусса̄нам̣ акусалавипа̄кассева а̄рамман̣ам̣, кусалакаммаджам̣ пана паватте самут̣т̣хитам̣ кусалавипа̄касса, ит̣т̣ха̄рамман̣ена вомиссакатта̄ аппакам̣ акусалакаммаджам̣ бахулам̣ акусалавипа̄куппаттийа̄ ка̄ран̣ам̣ на бхависсатӣти сакка̄ ваттум̣. ида̄ни тамева випа̄кавасена ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ававаттха̄нам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘кин̃ча̄пи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тайидам̣ саммутимана̄пасам̣вибха̄гаттхам̣ вуттам̣, идха пана на татха̄ вибхаттанти а̄ха ‘‘бхагава̄ пана̄’’тиа̄ди.

со упа̄сако чанданан̇галага̄ме джа̄татта̄ ‘‘чанданан̇галико’’ти пан̃н̃а̄йати, ‘‘чанданавила̄со’’ти кечи. тасса упа̄сакасса пат̣ибха̄нам̣ удапа̄дӣти йоджана̄. те ра̄джа̄но хатаппабхе хатасобхе дисва̄ти самбандхо. удака̄бхиситтети удакена абхисин̃чите. ан̇га̄ре вийа̄ти ан̇га̄раккхан̣е вийа.

ка̄лассева̄ти пагева. авигатагандхам̣ тан̇кхан̣авикаситата̄йа. ӣдисам̣ вачананти ‘‘аччха̄десӣ’’ти еварӯпам̣ вачананти.

пан̃чара̄джасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. дон̣апа̄касуттаван̣н̣ана̄

124. ‘‘дон̣апа̄какура’’нти еттха вибхаттилопам̣ катва̄ ниддесоти а̄ха ‘‘дон̣апа̄кам̣ кура’’нти. дон̣асса̄ти чатуннам̣ а̄л̣хака̄нам̣, сол̣асана̄л̣ӣнанти аттхо. тадупийанти таданурӯпам̣, тасса вуттапарима̄н̣асса ануччхавиканти аттхо. пуббети там̣дивасато пуриматарадивасесу. балава̄ти маха̄. бхаттапарил̣а̄хоти бхаттасаммадахетуко. асса ран̃н̃о убхосу пассесу гахитата̄лаван̣т̣а̄ бӣджанти йамаката̄лаван̣т̣ехи. пха̄сувиха̄ранти бходжане маттан̃н̃ута̄йа ладдхаббасукхавиха̄рам̣. бходжанаматтан̃н̃ӯ хи сукхавиха̄ро хоти. тена̄ха ‘‘танукасса бхаванти ведана̄, сан̣икам̣ джӣрати а̄йу па̄лайа’’нти.

танукасса̄ти танука̄ асса пуггаласса, бхуттапаччайа̄ висабха̄гаведана̄ на хонтӣти аттхо. сан̣иканти мандам̣ мудукам̣, апариссайамева̄ти аттхо. джӣратӣти парибхутта̄ха̄ро паччати. а̄йупа̄лайанти ниродхо аведано джӣвитам̣ раккханто. атха ва̄ сан̣икам̣ джӣратӣти со бходжане маттан̃н̃ӯ пуггало паримита̄ха̄рата̄йа сан̣икам̣ чирена джӣрати джарам̣ па̄пун̣а̄ти джӣвитам̣ па̄ленто.

парийа̄пун̣итва̄ти еттха йатха̄ саббам̣ со парийа̄пун̣и, тато паран̃ча йатха̄ пат̣ипаджджи, там̣ дассетум̣ ‘‘ран̃н̃а̄ саддхи’’нтиа̄ди вуттам̣. та̄ватаке тан̣д̣уле ха̄реййа̄си тадупийан̃ча бйан̃джананти а̄нетва̄ самбандхо.

пурисабха̄го еса̄ти маджджхимена пурисена бхун̃джитаббабха̄го есо, йадидам̣ на̄л̣икоданаматтам̣. салликхитасарӣрата̄ти бхамам̣ а̄ропетва̄ улликхитасса вийа саббапарил̣а̄хавӯпасамасса путхулата̄пагатасарӣрасса. сӣлам̣ сампара̄йикаттхоти вуттам̣, куто панеттха сӣланти а̄ха ‘‘бходжане’’тиа̄ди. сӣлан̇гам̣ на̄ма хотӣти чатупа̄рисуддхисӣласса авайаво еко бха̄го хоти.

дон̣апа̄касуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. пат̣хамасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄

125. ведена н̃а̄н̣ена ӣхати ирийатӣти ведехӣ, косалара̄джабхагинӣ аджа̄тасаттуно ма̄та̄, са̄ кира сампаджан̃н̃аджа̄тика̄. тена̄ха ‘‘пан̣д̣ита̄дхивачана’’нти, чатта̄ри ан̇га̄ни етиссанти чатуран̇гинӣ. двиннам̣ раджджа̄нанти ка̄сикараджджамагадхараджджа̄нам̣ антаре, со пана га̄мо ка̄сикараджджо.

па̄па̄ти ла̄мака̄ нихӣна̄ча̄ра̄. меджджати синийхатӣти метти, са̄ етесу аттхӣти митта̄. саха айанти паваттантӣти саха̄йа̄. сампаван̇канти сут̣т̣ху онатам̣. джайака̄ран̣ам̣ дисва̄ а̄ха, татха̄ хи ‘‘аджджа имам̣ раттим̣ дуккхам̣ сетӣ’’ти ка̄лапариччхедавасена вуттам̣. веригха̄то на̄ма верипуггале сатӣти а̄ха ‘‘верипуггалам̣ лабхатӣ’’ти.

пат̣хамасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. дутийасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄

126. сун̣а̄тха̄ти ‘‘ватва̄’’ти вачанасесо. упакаппатӣти самбхавати. сайхам̣ хотӣти ка̄тум̣ сакка̄ хоти. ‘‘йада̄ чан̃н̃е’’ти ча-ка̄ро нипа̄таматтанти а̄ха ‘‘йада̄ ан̃н̃е’’ти. вилумпантӣти вина̄сам̣ аччхинданам̣ каронти. вилумпӣйатӣти вилуттапарасантакасса асакатта̄ пуггало дит̣т̣хадхаммикам̣ каммапхалам̣ пат̣исам̣веденто вийа сайампи парена вилумпӣйати, дханаджа̄ним̣ па̄пун̣а̄ти. ‘‘ка̄ран̣а’’нти хи ман̃н̃атӣти па̄пакирийам̣ аттано хита̄вахам̣ ка̄ран̣ам̣ катва̄ ман̃н̃ати. джайанто пуггало ‘‘идам̣ на̄ма джина̄мӣ’’ти ман̃н̃ама̄но сайампи тато пара̄джайам̣ па̄пун̣а̄ти. гхат̣т̣ета̄ранти па̄пакаммавипа̄кам̣. каммавиват̣т̣ена̄ти каммасса виват̣т̣анена, паччайала̄бхена ладдха̄васарена виват̣т̣етва̄ вигамитена каммена̄ти аттхо.

дутийасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. маллика̄суттаван̣н̣ана̄

127. екачча̄ти пан̣д̣ита̄ сапан̃н̃а̄. сеййа̄ти вара̄. га̄тха̄сукхаттхам̣ сасурасаддалопам̣ катва̄ ‘‘сассудева̄’’ти вуттанти а̄ха ‘‘сассусасурадевата̄’’ти. диса̄джет̣т̣хака̄ти чатӯсупи диса̄су джет̣т̣хакасӣсена хи локам̣ вадати. та̄диса̄йа̄ти татха̄рӯпа̄йа медха̄вита̄дигун̣авуттийа̄. субхарийа̄йа̄ти сукхеттабхӯта̄йа сундариттхийа̄ти аттхо.

маллика̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. аппама̄дасуттаван̣н̣ана̄

128. самадхиггайха̄ти самма̄ ативийа гахетва̄, н̃а̄йена висесато ган̣хитва̄. ка̄ра̄пакааппама̄доти тин̣н̣ам̣ пун̃н̃акирийаваттхӯнам̣ паваттакааппама̄до. самавадха̄нанти самавародхам̣ антогадхам̣. упаккхепанти бахи ахутва̄ паккхипитаббатам̣. сесапададжа̄та̄ни вийа ава…пе… дхамма̄ саппадесатта̄. аппама̄де самодха̄нам̣ гаччханти тасса ниппадесатта̄. аггам̣ сет̣т̣хам̣ махантам̣ сесадхамма̄нам̣ аппама̄до. пат̣ила̄бхакат̣т̣хена̄ти адхигамахетута̄йа. локийопи сама̄ноти ка̄ма̄вачаропи сама̄но. махаггата̄нуттара̄нам̣ пуббабха̄ге паваттааппама̄до хи идха̄дхиппето.

пасам̣санти пан̣д̣ита̄ти йоджана̄. аппама̄дасса па̄сам̣сабха̄ве екантато каттаббата̄йа пана ‘‘ета̄нӣ’’тиа̄дина̄ ка̄ран̣ам̣ а̄ха. имисса̄ йоджана̄йа ‘‘пун̃н̃акирийа̄сӯ’’ти падасса ‘‘аппаматто’’ти имина̄ самбандхо. йасма̄ пан̣д̣ита̄ аппама̄дам̣ пасам̣санти, йасма̄ ча пун̃н̃акирийа̄су аппаматто убхо аттхе адхигган̣ха̄ти, тасма̄ а̄йуа̄дӣни паттхайантена аппама̄дова ка̄табботи. дутийайоджана̄йа пана пан̣д̣ита̄ аппама̄дам̣ пасам̣санти. каттха? пун̃н̃акирийа̄су. касма̄ти че? аппаматтотиа̄ди. тена̄ха ‘‘йасма̄…пе… аттхо’’ти. аттхапат̣ила̄бха̄ти дит̣т̣хадхаммика̄дихитапат̣ила̄бха̄.

аппама̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. калйа̄н̣амиттасуттаван̣н̣ана̄

129. сӣла̄дигун̣асаманна̄гато калйа̄н̣о бхаддако митто етасса̄ти калйа̄н̣амитто, тасса дхаммо калйа̄н̣амиттассева сва̄кха̄то на̄ма хоти сутва̄ каттаббакиччасса са̄дханато. тена̄ха ‘‘аттхам̣ пӯретӣ’’ти. итарасса̄ти па̄памиттасса. тена̄ти аттхапӯран̣ена. етанти ‘‘со ча кхо калйа̄н̣амиттасса̄’’ти етам̣ вачанам̣. десана̄дхаммоти парийаттидхаммо. со хи калйа̄н̣амиттато паччаккхато ладдхаббо, итаре тадупаниссайа̄ паччаттапурисака̄рехи, тена ладдхаббо калйа̄н̣амиттоти еваматтхо гахетаббо. са̄вакабодхисаттавасена хеса̄ десана̄ а̄гата̄. на хи сесабодхисатта̄нам̣ паропадесена пайоджанам̣ аттхи.

упад̣д̣хам̣ калйа̄н̣амиттатоти брахмачарийам̣ чарантасса упад̣д̣хагун̣о калйа̄н̣амиттато ладдхаббо. упад̣д̣хам̣ паччаттапурисака̄ратоти итарам̣ упад̣д̣хам̣ н̃а̄н̣ам̣ пат̣ипаджджантасса аттано пурисака̄рато. локепи па̄кат̣ойаматтхо ‘‘а̄чарийато упад̣д̣хам̣, паччаттапурисака̄рато упад̣д̣хам̣ ладдхабба̄ тевиджджата̄’’ти, тасма̄ тхеро татха̄ чинтеси. ниппадесанти анавасесато. татоти калйа̄н̣амиттато. упад̣д̣хам̣ а̄гаччхатӣти упад̣д̣хагун̣о пат̣ипаджджантам̣ упагаччхати. бахӯхи пурисехи. виниббхого вивечанам̣ наттхи екаджджхам̣ аттхасса вивечетум̣ асаккун̣еййатта̄. еса̄ти паратогхосапаччаттапурисака̄рато ча сиджджхама̄но аттхо. еттаканти еттако бха̄го. йади на сакка̄ ладдхум̣, атха касма̄ упад̣д̣ханти вуттанти а̄ха ‘‘калйа̄н̣амиттата̄йа̄’’тиа̄ди. самма̄дит̣т̣хиа̄дӣсу на сакка̄ ладдхум̣. асаккун̣еййе сакалампи на самбхавати паратогхосаматтена тесам̣ асиджджханато, падха̄нахетубха̄вадӣпанаттхам̣ пана ‘‘сакаламева̄’’ти вуттам̣. пуббабха̄гапат̣ила̄бхан̇ганти пуббабха̄ге пат̣иладдхаббака̄ран̣ам̣ калйа̄н̣амиттасса упадесена вина̄ тена уттари висесато аладдхаббато. аттхатоти параматтхато. ‘‘калйа̄н̣амиттам̣…пе… чатта̄ро кхандха̄’’ти ватва̄ сутва̄ти аттхо. те пана сӣла̄дайо сан̇кха̄раккхандхапарийа̄панна̄ти а̄ха ‘‘сан̇кха̄раккхандхотипи вадантийева̄’’ти.

ма̄хеванти ма̄ аха еванти чхедо, аха̄ти нипа̄таматтам̣, ма̄ти пат̣иседхе нипа̄то. тена̄ха ‘‘ма̄ евам̣ абхан̣ӣ’’ти. ‘‘ма̄хевам̣ а̄нанда̄’’ти вадато бхагавато имасмим̣ т̣ха̄не та̄дисасса на̄ма те, а̄нанда, калйа̄н̣амиттагун̣е севато ваттум̣ йуттам̣ айа̄тха̄ватоти дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикасса йатха̄бхӯтагун̣акиттанамукхена пат̣иккхепо йуттоти дассенто ‘‘бахуссуто’’тиа̄дима̄ха. иданти идам̣ вачанам̣ бхагава̄ а̄ха̄ти самбандхо. сакаламева хӣти еттха хи-саддо хетуаттхо. тена ‘‘ма̄хева’’нти тасса пат̣иккхепасса ка̄ран̣ам̣ джотитам̣, на сарӯпато вуттам̣. ‘‘калйа̄н̣амиттассета’’нтиа̄дина̄ пана там̣ сарӯпато дасситанти а̄ха ‘‘ида̄ни…пе… а̄дима̄ха̄’’ти. па̄т̣икан̇кхитаббанти иччханат̣т̣хена па̄т̣икан̇кхитаббам̣, на пат̣икан̇кха̄нимиттена̄ти а̄ха ‘‘авассам̣бха̄вӣти аттхо’’ти.

идха̄ти антогадха̄вадха̄ран̣ападам̣, идхева̄ти аттхо. имасмим̣йева хи са̄сане арийамаггабха̄вана̄, на ан̃н̃аттха. а̄дипада̄нам̣йева̄ти тасмим̣ тасмим̣ ва̄кйе а̄дито ева вуттасамма̄дит̣т̣хиа̄дипада̄нам̣йева. самма̄дассаналаккхан̣а̄ти чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена саммадева дассанасабха̄ва̄. самма̄абхиропаналаккхан̣оти нибба̄насан̇кха̄те а̄рамман̣е сампайуттадхамме саммадева а̄ропанасабха̄во. самма̄париггахан̣алаккхан̣а̄ти муса̄ва̄да̄дӣнам̣ висам̣ва̄дана̄дикиччата̄йа лӯкха̄нам̣ апаригга̄хака̄нам̣ пат̣ипаккхабха̄вато паригга̄хакасабха̄ва̄ самма̄ва̄ча̄ синиддхабха̄вена сампайуттадхамме самма̄ва̄ча̄паччайам̣ субха̄ситасота̄ран̃ча пуггалам̣ паригган̣ха̄тӣти самма̄париггахан̣алаккхан̣а̄. йатха̄ ка̄йикакирийа̄ кин̃чи каттаббам̣ самут̣т̣ха̄пети, сайан̃ча самут̣т̣хаханам̣ гхат̣анам̣ хоти, татха̄ самма̄камманта сан̇кха̄та̄ виратипӣти самут̣т̣ха̄паналаккхан̣а̄ дат̣т̣хабба̄, сампайуттадхамма̄нам̣ ва̄ уккхипанам̣ самут̣т̣ха̄панам̣ ка̄йикакирийа̄йа бха̄руккхипанам̣ вийа. джӣвама̄насса саттасса, сампайуттадхамма̄нам̣ ва̄, джӣвитаппаваттийа̄ а̄джӣвассева ва̄ суддхи вода̄нам̣. йатха̄ уппаннуппанна̄нам̣ ваджджа̄нам̣ дхаммена паха̄на̄нуппа̄дааттхала̄бха̄дипаривуд̣д̣хи хоти, евам̣ сампайутта̄нам̣ паггахан̣асабха̄воти самма̄паггахалаккхан̣о самма̄ва̄йа̄мо. ка̄йаведана̄читтадхаммесу субхасукханиччааттага̄ха̄нан̃ча видхаманавасена самма̄патит̣т̣ха̄насабха̄ва̄ти самма̄упат̣т̣ха̄налаккхан̣а̄ самма̄сати. сампайуттадхамма̄нам̣ самма̄ сама̄даханам̣ екаггата̄каран̣ам̣ сабха̄во етасса̄ти самма̄сама̄дха̄налаккхан̣о самма̄сама̄дхи. тӣн̣и кичча̄ни хонти пат̣ипаккхадхаммесу, а̄рамман̣адхаммесу, сампайуттадхаммесу ча екасмим̣йева кхан̣е паваттивисесабхӯта̄ни. ида̄ни та̄ни сарӯпато дассетум̣ ‘‘сеййатхида’’нтиа̄ди вуттам̣. саддхинти имина̄ ‘‘ан̃н̃ехӣ’’ти вуттакилеса̄ миччха̄дит̣т̣хийа̄ саха екат̣т̣ха̄ ва̄ анекат̣т̣ха̄ ва̄ти дассети. паджахати паха̄йа нам̣ пат̣ивиджджхати. ниродханти нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти саччхикирийа̄пат̣иведхена пат̣ивиджджхати.

на кевалам̣ маггадхамма̄ вуттанайенева, атха кхо апаренапи найена ведитабба̄ти дассенто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. на̄на̄кхан̣а̄ пунаппунам̣ уппаджджанато. на̄на̄рамман̣а̄ аничча̄нупассана̄дибха̄вато. екаккхан̣а̄ сакидева уппаджджанато. ека̄рамман̣а̄ нибба̄нависайатта̄. чатта̄ри на̄ма̄ни лабхати парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена паваттийа̄. тӣн̣и на̄ма̄ни лабхати ка̄масан̇каппа̄дӣнам̣ паха̄навасена паваттийа̄. пат̣ипаккхапаха̄навасена хисса на̄маттайала̄бхо. еса найо сесесупи. виратийопи хонти четана̄йопи пуббабха̄гепи виккхамбханавасена паваттанато. маггаккхан̣е пана виратийова пат̣ипаккхасамуччхинданасса маггакиччатта̄. на хи четана̄ маггасабха̄ва̄. саммаппадха̄насатипат̣т̣ха̄навасена̄ти чатуббидхасаммаппадха̄начатуббидхасатипат̣т̣ха̄навасена чатта̄ри на̄ма̄ни лабхати ануппанна̄кусала̄нуппа̄дана̄дӣнам̣ кусала̄нан̃ча вад̣д̣ханато. пуббабха̄гепи маггаккхан̣епӣти йатха̄ пуббабха̄ге пат̣хамаджджха̄на̄дивасена на̄на̄. евам̣ маггаккхан̣епи. на хи екопи ча маггасама̄дхи пат̣хамаджджха̄насама̄дхиа̄дина̄ма̄ни лабхати самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ вийа киччавасена бхеда̄бха̄вато. тена̄ха ‘‘маггаккхан̣епи самма̄сама̄дхийева̄’’ти.

н̃атва̄ н̃а̄табба̄ти самбандхо. вуддхи на̄ма вепуллам̣ бхиййобха̄во пунаппунам̣ уппа̄до ева̄ти а̄ха ‘‘пунаппунам̣ джанетӣ’’ти. абхиниббаттетӣти абхивад̣д̣хам̣ па̄пенто ниббаттети. вивиттата̄ти вивиттабха̄во. со хи вивечанӣйато вивиччати, йам̣ вивиччитва̄ т̣хитам̣, тадубхайампи идха вивиттабха̄васа̄ман̃н̃ена ‘‘вивиттата̄’’ти вуттам̣. тесу пуримо вивечанӣйато вивиччама̄ната̄йа вивиччанакирийа̄йа саман̇гӣ дхаммасамӯхо та̄йа ева вивиччанакирийа̄йа васена вивекоти гахито. итаро саббасо тато вивиттасабха̄вата̄йа. таттха йасмим̣ дхаммапун̃дже самма̄дит̣т̣хи паваттати, там̣ йатха̄вутта̄йа вивиччама̄ната̄йа вивекасан̇кха̄там̣ нисса̄йева паваттати, итарам̣ пана там̣нинната̄там̣а̄рамман̣ата̄хӣти вуттам̣ ‘‘вивекам̣ нисситам̣, вивеке ва̄ ниссита’’нти.

йатха̄ ва̄ вивекавасена паваттам̣ джха̄нам̣ ‘‘вивекаджа’’нти вуттам̣, евам̣ вивекавасена паватта̄ самма̄дит̣т̣хи ‘‘вивеканиссита̄’’ти дат̣т̣хабба̄. ниссайо ча випассана̄магга̄нам̣ васена маггапхала̄нам̣ ведитаббо. асатипи та̄сам̣ пубба̄парабха̄ве ‘‘пат̣иччасамуппа̄до’’ти еттха паччайа̄нам̣ самуппа̄данам̣ вийа абхиннадхамма̄дха̄ра̄ ниссайабха̄вана̄ самбхаванти. тасса тадан̇га-самуччхеданиссаран̣авивеканисситатам̣ ватва̄ пат̣иппассаддхививеканисситата̄йа авачанам̣ арийамаггабха̄вана̄йа вуччама̄натта̄. бха̄витамаггасса хи йе саччхика̄табба̄ дхамма̄. тесам̣ киччам̣ пат̣иппассаддхививеко. аджджха̄сайатоти ‘‘нибба̄нам̣ саччхикарисса̄мӣ’’ти махантааджджха̄сайато. йадипи хи випассана̄ккхан̣е сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ читтам̣, сан̇кха̄ресу пана а̄дӣнавам̣ сут̣т̣ху, дисва̄ таппат̣ипаккхе нибба̄не нинната̄йа аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканиссито хоти, ун̣ха̄бхибхӯтасса пуггаласса сӣтанинначиттата̄ вийа. кечи пана ‘‘йатха̄ сабха̄вато, йатха̄ аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканисситата̄, евам̣ пат̣иппассаддхививеканисситата̄пи сийа̄’’ти ваданти. йадаггена хи нибба̄нанинната̄ сийа̄, тадаггена пхаланинната̄пи сийа̄ ‘‘куда̄ссу на̄ма̄хам̣ тада̄йатанам̣ упасампаджджа вихареййа’’нти аджджха̄сайасампаттийа̄ бха̄вато. йасма̄ паха̄навинайо вийа ра̄ганиродхопи идха̄дхиппетавивекена аттхато ниббисит̣т̣хо, тасма̄ вуттам̣ еса найо вира̄ганиссита̄дӣсӯти. тена̄ха ‘‘вивекаттха̄ ева хи вира̄га̄дайо’’ти.

воссаггасаддо паричча̄гаттхо паккханданаттхо ча̄ти воссаггасса дувидхата̄ вутта̄. воссаджджанан̃хи паха̄нам̣, виссат̣т̣хабха̄вена нира̄сан̇капаватти ча, тасма̄ випассана̄ккхан̣е тадан̇гавасена, маггаккхан̣е самуччхедавасена пат̣ипаккхасса паха̄нам̣ воссагго, татха̄ випассана̄ккхан̣е там̣ниннабха̄вена, маггаккхан̣е а̄рамман̣акаран̣ена виссат̣т̣хасабха̄вата̄ воссагготи ведитаббам̣. тенева̄ха ‘‘таттха паричча̄гавоссагго’’тиа̄ди. айам̣ самма̄дит̣т̣хӣти айам̣ миссакавасена вутта̄ самма̄дит̣т̣хи. йатха̄вуттена пака̄рена̄ти тадан̇гаппаха̄насамуччхедаппаха̄напака̄рена там̣ниннатада̄рамман̣акаран̣аппака̄рена ча.

пуббе воссаггавачанассева аттхасса вуттатта̄ а̄ха ‘‘сакалена вачанена̄’’ти. парин̣амантам̣ випассана̄ккхан̣е, парин̣атам̣ маггаккхан̣е. парин̣а̄мо на̄ма идха парипа̄коти а̄ха ‘‘парипаччантам̣ парипаккан̃ча̄’’ти. парипа̄ко ча а̄севанала̄бхена ладдхаса̄маттхийасса килесе париччаджитум̣ нибба̄нам̣ паккхандитум̣ тиккхависадабха̄во. тена̄ха ‘‘айа’’нтиа̄ди. еса найоти йва̄йам̣ найо ‘‘вивеканиссита’’нтиа̄дина̄ самма̄дит̣т̣хийам̣ вутто, сесесу самма̄сан̇каппа̄дӣсупи есева найо, евам̣ таттха нетаббанти аттхо. пат̣ичча̄ти нисса̄йа. джа̄тисабха̄ва̄ти джа̄йанасабха̄ва̄. сакалоти анавасесо, сабботи аттхо. на кочи магго са̄васесо хутва̄ самбхавати. хет̣т̣химе магге уппанне упаримо уппанно ева на̄ма анантара̄йена уппаджджанато. вавассаггаттхети вачаса̄йаттхе. ван̣н̣айантӣти гун̣аван̣н̣анавасена виттха̄ренти.

калйа̄н̣амиттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. пат̣хамаапуттакасуттаван̣н̣ана̄

130. дива-саддо дива̄-саддо вийа дивасапарийа̄йо, тасма̄ висесанабха̄вена вуччама̄но дивасаддо аттхависесам̣ дӣпетӣти а̄ха ‘‘дивасасса дива̄’’тиа̄ди. сам̣ вуччати дханам̣, тасса патӣти сампати, дханаса̄мико, тасса хита̄вахатта̄ са̄патеййанти а̄ха ‘‘са̄патеййанти дхана’’нти. тасса гехе ката̄катабхан̣д̣асса атибахубха̄вато вимхайаппатто ра̄джа̄ ‘‘ко пана ва̄до’’ти а̄ха. ка̄л̣алохам̣ на̄ма айопхалам̣. каччхапа̄дирӯпехипи сован̣н̣а̄дӣни т̣хапенти. сакун̣д̣акабхаттанти сакун̣д̣ехи ва̄ сатхусехи ва̄ паккабхаттам̣. билан̇гам̣ вуччати дхан̃н̃абилан̇гам̣, а̄рана̄лантипи вуччати, там̣ дутийам̣ асса̄ти билан̇гадутийам̣. тан̃хи кан̃джито ниббаттатта̄ кан̃джикам̣ на̄ма. тӣхи паккхехи ваттхакхан̣д̣ехи катанива̄санам̣ типаккхавасанам̣. тена̄ха ‘‘тӣн̣и…пе… нива̄сана’’нти.

асанто нӣчо пурисоти асаппурисоти а̄ха ‘‘ла̄макапурисо’’ти. каммасса ниббаттабха̄вена отаран̣ата̄йа пхалам̣ аггам̣ на̄ма, упарибхӯмигататта̄ уддхам̣ аггам̣ асса̄ти уддхаггикам̣. даккхин̣анти да̄нама̄ха. сагго на̄ма ка̄мабхавӯпапаттибхаво, тасса ниббаттанато ‘‘саггасса хита̄’’ти вуттам̣. татрупапаттиджананатоти татра упапаттийа̄ джананато, уппа̄данатоти аттхо.

сетам̣ удакам̣ етисса̄ти сетодака̄. со йена бха̄вена йаттха па̄кат̣атаро хутва̄ диссати, там̣ дассетум̣ ‘‘вӣчӣнам̣ бхиннат̣т̣ха̄не’’ти а̄ха. сукхотаран̣ат̣т̣ха̄ната̄йа каддама̄дидосавирахато ча сундаратиттха̄. там̣ апеййама̄нанти там̣ удакам̣ кеначи апарибхун̃джийама̄нам̣. аттана̄ каттаббакиччакароти аттана̄ ка̄таббакаммасан̇кха̄такиччакаро, парибхогавасена чева сан̇гахетаббасан̇ган̣ханавасена ча нийоджакоти аттхо. кусалакиччакароти аттана̄ ка̄таббапун̃н̃акаро.

пат̣хамаапуттакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. дутийаапуттакасуттаван̣н̣ана̄

131. пин̣д̣апа̄тена̄ти сахайоге каран̣авачанам̣. пат̣ипа̄данам̣ тена саха йоджананти а̄ха ‘‘пин̣д̣апа̄тена саддхим̣ сам̣йоджеси, пин̣д̣апа̄там̣ ада̄сӣти аттхо’’ти. ‘‘пан̣ӣтабходжанам̣ бхун̃джитва̄’’ти вуттам̣, па̄л̣ийам̣ пана ‘‘кан̣а̄джакам̣ бхун̃джати билан̇гадутийа’’нти. там̣ там̣ паваттитам̣ йебхуййавасена вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ида̄ни ‘‘имасса сет̣т̣хисса кассачи саман̣асса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ детха̄’’ти вачанам̣ на сутапуббам̣, йасма̄ паччекабуддха̄ на̄ма аттано гун̣а̄нубха̄вехи локе па̄кат̣а̄ сан̃джа̄та̄ ева хонти, тасма̄ сет̣т̣хибхарийа̄йа ‘‘на йасса ва̄ тасса ва̄’’тиа̄ди чинтитам̣. татха̄ хи тесам̣ дента̄пи саккаччам̣ йебхуййена пан̣ӣтамева денти. на̄са̄пут̣ам̣ пахари аттано а̄нубха̄вена. со луддхата̄йа ‘‘баху вата дхан̃н̃ам̣ мамасса̄’’ти читтам̣ сам̣йаметум̣ сандха̄ретум̣ асакконто.

виппат̣иса̄руппанна̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘варамета’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘имасса саман̣асса пин̣д̣апа̄там̣ дехӣ’’ти вадато на ека̄йа ева джаванавӣтхийа̄ васена аттхасиддхи. атха кхо таттха а̄дито паваттаджаванава̄ропи аттхи маджджхе паваттаджаванава̄ропи, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пуббапаччхимачетана̄васена̄’’ти. ека̄ четана̄ две пат̣исандхийо на детӣти еттха са̄кетапан̃хавасена ниччхайо ведитаббо. чуддасаннам̣ четана̄нам̣ пуббе пуретарам̣ кататта̄ пура̄н̣ам̣.

паригайхатӣти париггахоти а̄ха ‘‘париггахитам̣ ваттху’’нти. анва̄йа упанисса̄йа джӣвантӣти ануджӣвино. саббаметанти дханадхан̃н̃а̄дисаббам̣ етам̣ йатха̄вуттапариггахаваттхум̣. никкхиппага̄минанти никкхипитаббата̄га̄минам̣. никкхипитаббасабха̄вам̣ хотӣти а̄ха ‘‘никкхиппасабха̄ва’’нти. паха̄йа гаманӣйанти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘париччаджитаббасабха̄вамева̄’’ти.

дутийаапуттакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дутийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.