1. пат̣хамавагго

1. сувӣрасуттаван̣н̣ана̄

247. абхийам̣сӯти йуддхасаджджа̄бхимукха̄ хутва̄ гаччхим̣су. татра̄ти тасмим̣ асура̄нам̣ абхийа̄не айам̣ да̄ни вуччама̄на̄ анупуббато катха̄. теттим̣са пурисе гахетва̄ти теттим̣са пурисе пун̃н̃акирийа̄йа саха̄йабхӯте гахетва̄. ‘‘йа̄ваджӣвам̣ ма̄та̄питубхаро асса’’нтиа̄дина̄ сама̄динна̄ни сатта ватапада̄ни пӯретва̄. адхиган̣хантам̣ абхибхавантам̣. путтахата̄йа̄ти хатапутта̄йа. са̄ сура̄ на хоти, на сурам̣ пивимха̄ти адхиппа̄йо. тато пат̣т̣ха̄йа̄ти ‘‘на сура̄’’ти вуттака̄лато пат̣т̣ха̄йа. ‘‘на суранти на диббантӣти асура̄’’ти кечи. хет̣т̣химатале антобхӯмийам̣ а̄йа̄мато дасайоджанасахассам̣.

урага̄дисахачарита̄ни т̣ха̄на̄ни урага̄дӣнӣти а̄ха ‘‘урага̄дӣсу пан̃часу т̣ха̄несӯ’’ти. пат̣хама̄линдети пат̣хаме парибхан̣д̣е. пан̃чайоджанасахассавиттха̄рапутхубахала̄хи синерусса чатӯсупи пассесу чатта̄ро парибхан̣д̣а̄. синерусса хи тасмим̣ тасмим̣ пассе йугандхара̄дӣсу пан̃часатапариттадӣпапарива̄ре маха̄дӣпе ча лабхитаббасса махато аттхасса васена махаттха̄. купита̄вилачитта̄ти купитена копена а̄кулачитта̄. йуддхесӣти йуддхесино. сесесӯти сесесу парибхан̣д̣есу. сеса̄ти супан̣н̣а̄дайо.

ваммикамаккхика̄ти сапаккхикаупачика̄. осаккитва̄ти пит̣т̣хибха̄гена ниваттитва̄.

пама̄дам̣ а̄па̄десӣти саккасса а̄н̣а̄йа пама̄дам̣ а̄паджджи. сат̣т̣хийоджанам̣ виттха̄рена. суван̣н̣амаха̄вӣтхинти суван̣н̣амайабхӯмиджагативӣтхим̣.

анут̣т̣хахантоти ут̣т̣ха̄нам̣ ка̄йикавӣрийам̣ акаронто. ава̄йамантоти ва̄йа̄мам̣ четасикавӣрийам̣ акаронто. кин̃чи киччанти касива̄н̣иджджа̄дибхедам̣ ан̃н̃атарам̣ киччам̣ каттаббакаммам̣. варанти паварам̣. тена̄ха ‘‘уттама’’нти. тан̃ча кхо каситаббат̣т̣ха̄нам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘ока̄са’’нти. каммам̣ акатва̄ти кин̃чипи джӣвитахетубхӯтам̣ каммам̣ акатва̄. джӣвитат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄ти тасса джӣвитасса хету на̄ма. нибба̄насса магготи нибба̄насса адхигамупа̄йабхӯто магго.

сувӣрасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сусӣмасуттаван̣н̣ана̄

248. антарети аббхантаре. евам̣на̄маканти ‘‘сусӣмо’’ти евам̣на̄макам̣. екам̣ путтамева ан̃н̃атарам̣ аттано путтамева.

сусӣмасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. дхаджаггасуттаван̣н̣ана̄

249. самупабйӯл̣хоти убхиннам̣ саха ева сама̄гамо, бхусам̣ ва̄ бйӯл̣хоти аттхо. бхуса̄ панасса бйӯл̣хата̄ двиннам̣ сена̄нам̣ сама̄гантва̄ сампин̣д̣итабха̄вена̄ти а̄ха ‘‘сампин̣д̣ито ра̄сибхӯто’’ти. паччхимантоти ратхапан̃джарасса паранто паччхиманто паччхимакот̣т̣ха̄со. ратхасандхитоти ратхапан̃джарасса куббарена саддхим̣ самбандханат̣т̣ха̄нато. тадева пама̄н̣анти тадева ‘‘дийад̣д̣хайоджанасата̄йа̄мо’’ти вуттаппама̄н̣амева. дигун̣ам̣ катва̄ти ‘‘паччхиманто сатайоджано’’тиа̄дина̄ дигун̣ам̣ катва̄. чандаман̣д̣аласӯрийаман̣д̣алакин̇кин̣икаджа̄ла̄дибхедасса сеса̄лан̇ка̄расса. пассанта̄нам̣ дева̄нам̣. ра̄джа̄ ноти амха̄кам̣ ра̄джа̄ девасет̣т̣хо. дутийам̣ а̄санам̣ лабхатӣти сакке нисинне тасса анантарам̣ дутийам̣ а̄санам̣ лабхати. тасма̄ девасет̣т̣хата̄йа сакко вийа га̄рават̣т̣ха̄нийо, йато сакко ‘‘тасса дхаджаггам̣ уллокеййа̄тха̄’’ти а̄ха. еса найо сесесупи. асурехи пара̄джитоти асурехи пара̄джайам̣ а̄па̄дито. раджадхаджам̣ дисва̄ти парасена̄йа упагаччхантийа̄ ут̣т̣хитараджаматтампи дисва̄ т̣хитопи там̣ раджадхаджам̣ дисва̄ бхӣрубха̄вена пала̄йанадхаммо.

йасса дхаджаггапариттасса. а̄нубха̄во ваттати асаммукхӣбхӯта̄хипи девата̄хи сираса̄ сампат̣иччхитаббато. чорабхайа̄дӣхӣти а̄ди-саддена рогабхайа̄дӣнан̃чева ват̣т̣адуккхасса ча сан̇гахо дат̣т̣хаббо видхина̄ бха̄вите париттасса аттхе упача̄раджджха̄на̄дӣнампи иджджханато.

дӣгхава̄пӣна̄маке га̄ме четийам̣ дӣгхава̄пичетийам̣. муддхаведика̄ на̄ма хаммийам̣ париккхипитва̄ катаведика̄. буддхагатам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ париттараккхагуттим̣ а̄ха. париттасса а̄нубха̄вена две ит̣т̣хака̄…пе… ат̣т̣хам̣су. татха̄ хи тасмим̣ ниссен̣ийам̣ т̣хите…пе… ат̣т̣хам̣сӯти.

дхаджаггасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. вепачиттисуттаван̣н̣ана̄

250. ‘‘маха̄нубха̄вата̄йа асура̄нам̣ читтавепанена вепачиттӣ’’ти ваданти. исӣхи пана абхайам̣ йа̄чите ‘‘бхайамева дада̄мӣ’’ти ватва̄ техи ‘‘аккхайам̣ хоту те бхайа’’нти абхисапавасена вуттака̄лато пат̣т̣ха̄йа вепаначиттата̄йа ‘‘вепачиттӣ’’ти вуччати, йам̣ локийа̄ ‘‘пуломо’’ти ча ваданти. нипа̄тапада̄нипи ка̄ничи аттхависесаджотака̄ни хонтӣти а̄ха ‘‘нипа̄таматта’’нти хетуаттха̄дӣнаметтха асамбхавато. танти саккам̣ дева̄наминдам̣. кан̣т̣хе пан̃чамехӣти кан̣т̣хабандханапан̃чамехи, вибхаттиалопена ниддесо. читтенева̄ти ‘‘имам̣ бандха̄ми, айам̣ баджджхатӯ’’ти уппанначиттенева. баджджхати баддхо хоти, айам̣ дева̄нубха̄во. муччатӣти еттха̄пи есева найо. дасахӣти ‘‘чоросӣ’’тиа̄дина̄ идха вуттехи дасахи. тена̄ха ‘‘имехӣ’’ти. ниббаттитва̄ чирака̄латам̣ упа̄да̄йа кхум̣санавасена вадати ‘‘джарасакка̄’’ти. на там̣ аккосам̣ манаси кароти дӣгхараттам̣ кхантисораччесу нирул̣хааджджха̄сайатта̄. маха̄пат̣иггахан̣анти махантам̣ упасамабйан̃джанам̣. асса̄ти вепачиттасса.

пат̣исам̣йуджети пат̣исатту хутва̄ сам̣йуддхам̣ кареййа. тена̄ха ‘‘пат̣иппхареййа̄’’ти. упасамам̣…пе… ман̃н̃е упасаменева паччаттхикасса на̄йакабхӯтасса кодхасса пат̣иседханато. та̄дисе хи кодхо пат̣икирийам̣ алабханто анупа̄да̄но вийа джа̄таведо вӯпасаммати. йада̄-саддо хетуаттхо, на ка̄латтхоти а̄ха ‘‘йасма̄ там̣ ман̃н̃атӣ’’ти. та̄вадева две га̄во йуджджхантети тасмим̣йева кхан̣е двӣсу гон̣есу йуджджхантесу.

кхантито уттаритаро ан̃н̃о аттхо на виджджати анантарева асса виродхам̣ анаттхам̣ пат̣иба̄хитва̄ дит̣т̣хадхаммикасса чева сампара̄йикасса ча сам̣видха̄нато. там̣ кхантим̣ парамам̣ а̄ху сет̣т̣хабалам̣ виродхапаччайам̣ абхибхуййа паваттанато. ба̄лайогато ба̄ло, тасса балам̣ ба̄лабалам̣, ан̃н̃а̄н̣анти а̄ха ‘‘ба̄лабалам̣ на̄ма ан̃н̃а̄н̣абала’’нти. там̣ йасса баланти там̣ ан̃н̃а̄н̣абалам̣ йасса пуггаласса балам̣, абаламева там̣ пан̃н̃а̄балена виддхам̣сетаббато. пат̣иватта̄ на виджджатӣти дхаммат̣т̣хам̣ пат̣иппхаритва̄ абхибхавитва̄ паватта̄ наттхи. пат̣ивачанаматтам̣ пана кочи вадеййа̄пи, там̣ ака̄ран̣анти дассенто ‘‘пат̣иппхаритва̄ ва̄’’тиа̄дима̄ха. ба̄лабаланти ‘‘пат̣иппхаритва̄’’ти вачанасса ка̄ран̣авачанам̣. тассева пуггаласса пат̣икуджджханакасса. на̄натта̄витакканато убхиннам̣ аттхам̣. тикиччхантанти анаттхапат̣иба̄ханамукхена пан̣д̣итакиччакаран̣ена пат̣иседхентам̣. ‘‘ба̄ло айа’’нти евам̣ пан̃н̃апетум̣ хетупхала̄нам̣ анавабодхато чатусаччадхамме ачхека̄ти.

вепачиттисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. субха̄ситаджайасуттаван̣н̣ана̄

251. ‘‘чхеката̄йа̄’’ти ватва̄ тасса ваттум̣ чхекабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘евам̣ кирасса̄’’тиа̄дима̄ха. га̄ханти ладдхим̣. мочетва̄ти йасса пуна ‘‘чоро’’ти уттари ваттум̣ на саккоти, евам̣ вимочетва̄ти пат̣хамам̣ ваттум̣ на сакка̄. гарӯти бха̄рийам̣, дуккаранти аттхо. паччха̄ти ‘‘парасса̄’’ти вутто со кин̃чи пат̣хамам̣ ваданто аттано адхиппа̄йам̣ паведети на̄ма, там̣ йатха̄сатти видитамано тасса уттари ваттум̣ саккоти. тена̄ха ‘‘парасса вачанам̣ анугантва̄ пана паччха̄ сукхам̣ ватту’’нти. апи ча асуриндена ‘‘хоту, дева̄наминда, субха̄ситена джайо’’ти пат̣хамам̣ вуттам̣, висесо ча пуббам̣ упанентам̣ ануваттати. вачаси кусало сакко девара̄джа̄ там̣ висесам̣ тенева пуббам̣ упанайа̄пенто упала̄панавасена ‘‘тумхе кхветтха̄’’тиа̄дима̄ха. пуббадева̄ти саккапамукха̄йа девапариса̄йа локе пуббева уппаннатта̄ ‘‘пуббадева̄’’ти пасам̣савачанам̣. вепачиттим̣ сандха̄йа ‘‘тумхе’’ти ‘‘пуббадева̄’’ти ча вуттатта̄ ‘‘тумха̄кам̣ та̄ва павен̣иа̄гатам̣ бхан̣атха̄’’ти вуттам̣. га̄рават̣т̣ха̄нийатта̄ вепачиттино бахувачанапайого. дан̣д̣ена авача̄ро авачаран̣ам̣ дан̣д̣а̄вачаро, наттхи еттха вутто дан̣д̣а̄вачароти адан̣д̣а̄вачара̄, саккена вутта̄ га̄тха̄йо.

субха̄ситаджайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. кула̄вакасуттаван̣н̣ана̄

252. ратхасаддоти ратха̄лан̇ка̄рабхӯта̄нам̣ кин̇кин̣икаджа̄ла̄дӣнам̣ саддо. татха̄ дхаджасаддо. а̄джа̄нӣйасаддоти а̄джа̄нӣйа̄нам̣ хаситасаддо ча. карун̣а̄сама̄ваджджитахадайоти па̄н̣а̄нам̣ анупародхена пан̣а̄митачитто. ӣса̄мукхена̄ти ратхакаппарамукхена. пун̃н̃апаччайаниббаттоти ул̣а̄рам̣ сувипулам̣ пун̃н̃ам̣ паччайам̣ катва̄ ниббатто. на саджджати каттхачи аппат̣игхат̣т̣анена гаччханто. симбаливанена̄ти симбаливанамаджджхена. вибхаггам̣ нимматхитанти ито чито вибхагган̃чева ниравасесато матхитан̃ча хоти.

кула̄вакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. надуббхийасуттаван̣н̣ана̄

253. супаччаттхикоти сут̣т̣ху ативийа паччаттхико пат̣исатту. гахитосӣти девапа̄сена бандхитва̄ гахито аси. баддхова ахоси саккасса пун̃н̃а̄нубха̄вена. четийара̄джа̄ кира имасмим̣ каппе тато пуббе кеначи авуттапуббам̣ кхарамуса̄ва̄дам̣ абха̄си, та̄вадева вираджджхитва̄ маха̄патхавийа̄ виваре дине нипатитва̄ авӣчиаггиджа̄ла̄наминданамахоси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘четийаран̃н̃о па̄пам̣ сандха̄йа̄’’ти. маха̄па̄па̄нӣти маханта̄ни гарутара̄ни па̄па̄ни. татха̄ хи вепачиттино сапатхакаран̣е нидассанабха̄вена ета̄ни ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гата̄нӣти.

надуббхийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. верочанаасуриндасуттаван̣н̣ана̄

254. два̄рапа̄ларӯпака̄ни вийа̄ти два̄рапа̄ла̄ка̄рена катапат̣има̄йо вийа. ва̄йаметхева, на антара̄ сам̣кочам̣ а̄паджджеййа̄ти адхиппа̄йо. ниппханнасобханесӯти ниппханнабха̄вена сундаресу. саббе хи аниппханна̄ аттха̄ на собханти. киччаджа̄та̄ти виппакатабха̄вена сан̃джа̄такичча̄. акиччаджа̄тоти асан̃джа̄такиччо киччарахито на̄ма наттхи гаманат̣т̣хитасайананисаджджа̄дивасена уппаджджанакадуккхавиноданабха̄вато. сам̣йогапарама̄твева самбхога̄ти имесам̣ сатта̄нам̣ сам̣бхун̃джитаббаваттхӯни на̄ма пакатийа̄ виродхасӣла̄нипи асам̣йогена ва̄ асундара̄нипи, та̄ни абхисан̇кхаран̣апачанасам̣йоджанапарама̄ни ведитабба̄ни татха̄ сати самбхога̄рахабха̄вӯпагаманато. тена̄ха ‘‘па̄рива̄сикаодана̄дӣнӣ’’тиа̄ди. ун̣ха̄петва̄ парибхун̃джитаббайутте парибхаджджитва̄ти адхиппа̄йо.

верочанаасуриндасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. аран̃н̃а̄йатанаисисуттаван̣н̣ана̄

255. джа̄ма̄тика̄ вуччати дхӣтупати, сасуро бхарийа̄йа пита̄, тасма̄ име антараваттино две джана̄ саккавепачиттино суджа̄йа васена джа̄ма̄тикасасура̄. ‘‘чирадиккхита̄на’’нти диккхитва̄ паббаджитва̄ чирака̄ла̄нам̣ ватасама̄да̄навасена ито ба̄хирака̄нам̣ паббаджита̄нанти а̄ха ‘‘чирасама̄диннавата̄на’’нти. ито пат̣иккама̄ти ито йатха̄т̣хитат̣т̣ха̄нато апехи апаккама. на пат̣иккӯласан̃н̃ино гун̣е га̄равайогато. дева̄ хи йебхуййена ‘‘майам̣ пуббе гун̣аванте пайирупа̄ситва̄ тесам̣ ова̄де т̣хатва̄ пун̃н̃а̄ни упачинитва̄ идхӯпапанна̄’’ти гун̣авантесу а̄дарабха̄вам̣ упат̣т̣хапенти.

аран̃н̃а̄йатанаисисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. самуддакасуттаван̣н̣ана̄

256. чаккава̄л̣амаха̄самуддапит̣т̣хийанти чаккава̄л̣апаббатапа̄дасаманта̄ маха̄самуддатӣрапит̣т̣хийам̣. йатхева синерусамӣпе маха̄самуддо анупуббанинно анупуббапон̣о анупуббапаббха̄ро, евам̣ йебхуййена чаккава̄л̣апа̄дасамӣпепи. тена̄ха ‘‘раджатапат̣т̣аван̣н̣е ва̄лукапулине’’ти. вуттаппака̄ра̄сӯти анантарасутте вуттаппака̄ра̄су. ассамападена̄ти ассамападавемаджджхена. евам̣ чинтайим̣сӯти ‘‘йам̣ нӯна майа’’нтиа̄дина̄ йатха̄ па̄л̣ийам̣ а̄гатам̣, евам̣ мантайим̣су.

иччхитакароти йадиччхитакаран̣ам̣. дут̣т̣ха̄нанти дура̄сайа̄нам̣. те пана дут̣т̣хаджджха̄сайа̄ вируддха̄ хонтӣти а̄ха ‘‘дут̣т̣ха̄нам̣ вируддха̄на’’нти. павуттанти бӣджам̣ сандха̄йа вапитам̣. тена̄ха ‘‘кхетте патит̣т̣ха̄пита’’нти.

са̄йама̄сабхаттанти са̄йам̣ аситаббабходжанам̣. йатха̄ва̄рам̣ бхаккхитаметам̣ дева̄нам̣ вийа сукхумам̣ гурува̄сан̃ча на хотӣти ‘‘бхатта’’нти вуттам̣. гелан̃н̃аджа̄танти сан̃джа̄тагелан̃н̃ам̣. вепатӣти кампати паведхати.

самуддакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.