11. саккасам̣йуттам̣

1. пат̣хамавагго

1. сувӣрасуттаван̣н̣ана̄

247. абхийам̣сӯти йуддхасаджджа̄бхимукха̄ хутва̄ гаччхим̣су. татра̄ти тасмим̣ асура̄нам̣ абхийа̄не айам̣ да̄ни вуччама̄на̄ анупуббато катха̄. теттим̣са пурисе гахетва̄ти теттим̣са пурисе пун̃н̃акирийа̄йа саха̄йабхӯте гахетва̄. ‘‘йа̄ваджӣвам̣ ма̄та̄питубхаро асса’’нтиа̄дина̄ сама̄динна̄ни сатта ватапада̄ни пӯретва̄. адхиган̣хантам̣ абхибхавантам̣. путтахата̄йа̄ти хатапутта̄йа. са̄ сура̄ на хоти, на сурам̣ пивимха̄ти адхиппа̄йо. тато пат̣т̣ха̄йа̄ти ‘‘на сура̄’’ти вуттака̄лато пат̣т̣ха̄йа. ‘‘на суранти на диббантӣти асура̄’’ти кечи. хет̣т̣химатале антобхӯмийам̣ а̄йа̄мато дасайоджанасахассам̣.

урага̄дисахачарита̄ни т̣ха̄на̄ни урага̄дӣнӣти а̄ха ‘‘урага̄дӣсу пан̃часу т̣ха̄несӯ’’ти. пат̣хама̄линдети пат̣хаме парибхан̣д̣е. пан̃чайоджанасахассавиттха̄рапутхубахала̄хи синерусса чатӯсупи пассесу чатта̄ро парибхан̣д̣а̄. синерусса хи тасмим̣ тасмим̣ пассе йугандхара̄дӣсу пан̃часатапариттадӣпапарива̄ре маха̄дӣпе ча лабхитаббасса махато аттхасса васена махаттха̄. купита̄вилачитта̄ти купитена копена а̄кулачитта̄. йуддхесӣти йуддхесино. сесесӯти сесесу парибхан̣д̣есу. сеса̄ти супан̣н̣а̄дайо.

ваммикамаккхика̄ти сапаккхикаупачика̄. осаккитва̄ти пит̣т̣хибха̄гена ниваттитва̄.

пама̄дам̣ а̄па̄десӣти саккасса а̄н̣а̄йа пама̄дам̣ а̄паджджи. сат̣т̣хийоджанам̣ виттха̄рена. суван̣н̣амаха̄вӣтхинти суван̣н̣амайабхӯмиджагативӣтхим̣.

анут̣т̣хахантоти ут̣т̣ха̄нам̣ ка̄йикавӣрийам̣ акаронто. ава̄йамантоти ва̄йа̄мам̣ четасикавӣрийам̣ акаронто. кин̃чи киччанти касива̄н̣иджджа̄дибхедам̣ ан̃н̃атарам̣ киччам̣ каттаббакаммам̣. варанти паварам̣. тена̄ха ‘‘уттама’’нти. тан̃ча кхо каситаббат̣т̣ха̄нам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘ока̄са’’нти. каммам̣ акатва̄ти кин̃чипи джӣвитахетубхӯтам̣ каммам̣ акатва̄. джӣвитат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄ти тасса джӣвитасса хету на̄ма. нибба̄насса магготи нибба̄насса адхигамупа̄йабхӯто магго.

сувӣрасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сусӣмасуттаван̣н̣ана̄

248. антарети аббхантаре. евам̣на̄маканти ‘‘сусӣмо’’ти евам̣на̄макам̣. екам̣ путтамева ан̃н̃атарам̣ аттано путтамева.

сусӣмасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. дхаджаггасуттаван̣н̣ана̄

249. самупабйӯл̣хоти убхиннам̣ саха ева сама̄гамо, бхусам̣ ва̄ бйӯл̣хоти аттхо. бхуса̄ панасса бйӯл̣хата̄ двиннам̣ сена̄нам̣ сама̄гантва̄ сампин̣д̣итабха̄вена̄ти а̄ха ‘‘сампин̣д̣ито ра̄сибхӯто’’ти. паччхимантоти ратхапан̃джарасса паранто паччхиманто паччхимакот̣т̣ха̄со. ратхасандхитоти ратхапан̃джарасса куббарена саддхим̣ самбандханат̣т̣ха̄нато. тадева пама̄н̣анти тадева ‘‘дийад̣д̣хайоджанасата̄йа̄мо’’ти вуттаппама̄н̣амева. дигун̣ам̣ катва̄ти ‘‘паччхиманто сатайоджано’’тиа̄дина̄ дигун̣ам̣ катва̄. чандаман̣д̣аласӯрийаман̣д̣алакин̇кин̣икаджа̄ла̄дибхедасса сеса̄лан̇ка̄расса. пассанта̄нам̣ дева̄нам̣. ра̄джа̄ ноти амха̄кам̣ ра̄джа̄ девасет̣т̣хо. дутийам̣ а̄санам̣ лабхатӣти сакке нисинне тасса анантарам̣ дутийам̣ а̄санам̣ лабхати. тасма̄ девасет̣т̣хата̄йа сакко вийа га̄рават̣т̣ха̄нийо, йато сакко ‘‘тасса дхаджаггам̣ уллокеййа̄тха̄’’ти а̄ха. еса найо сесесупи. асурехи пара̄джитоти асурехи пара̄джайам̣ а̄па̄дито. раджадхаджам̣ дисва̄ти парасена̄йа упагаччхантийа̄ ут̣т̣хитараджаматтампи дисва̄ т̣хитопи там̣ раджадхаджам̣ дисва̄ бхӣрубха̄вена пала̄йанадхаммо.

йасса дхаджаггапариттасса. а̄нубха̄во ваттати асаммукхӣбхӯта̄хипи девата̄хи сираса̄ сампат̣иччхитаббато. чорабхайа̄дӣхӣти а̄ди-саддена рогабхайа̄дӣнан̃чева ват̣т̣адуккхасса ча сан̇гахо дат̣т̣хаббо видхина̄ бха̄вите париттасса аттхе упача̄раджджха̄на̄дӣнампи иджджханато.

дӣгхава̄пӣна̄маке га̄ме четийам̣ дӣгхава̄пичетийам̣. муддхаведика̄ на̄ма хаммийам̣ париккхипитва̄ катаведика̄. буддхагатам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ париттараккхагуттим̣ а̄ха. париттасса а̄нубха̄вена две ит̣т̣хака̄…пе… ат̣т̣хам̣су. татха̄ хи тасмим̣ ниссен̣ийам̣ т̣хите…пе… ат̣т̣хам̣сӯти.

дхаджаггасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. вепачиттисуттаван̣н̣ана̄

250. ‘‘маха̄нубха̄вата̄йа асура̄нам̣ читтавепанена вепачиттӣ’’ти ваданти. исӣхи пана абхайам̣ йа̄чите ‘‘бхайамева дада̄мӣ’’ти ватва̄ техи ‘‘аккхайам̣ хоту те бхайа’’нти абхисапавасена вуттака̄лато пат̣т̣ха̄йа вепаначиттата̄йа ‘‘вепачиттӣ’’ти вуччати, йам̣ локийа̄ ‘‘пуломо’’ти ча ваданти. нипа̄тапада̄нипи ка̄ничи аттхависесаджотака̄ни хонтӣти а̄ха ‘‘нипа̄таматта’’нти хетуаттха̄дӣнаметтха асамбхавато. танти саккам̣ дева̄наминдам̣. кан̣т̣хе пан̃чамехӣти кан̣т̣хабандханапан̃чамехи, вибхаттиалопена ниддесо. читтенева̄ти ‘‘имам̣ бандха̄ми, айам̣ баджджхатӯ’’ти уппанначиттенева. баджджхати баддхо хоти, айам̣ дева̄нубха̄во. муччатӣти еттха̄пи есева найо. дасахӣти ‘‘чоросӣ’’тиа̄дина̄ идха вуттехи дасахи. тена̄ха ‘‘имехӣ’’ти. ниббаттитва̄ чирака̄латам̣ упа̄да̄йа кхум̣санавасена вадати ‘‘джарасакка̄’’ти. на там̣ аккосам̣ манаси кароти дӣгхараттам̣ кхантисораччесу нирул̣хааджджха̄сайатта̄. маха̄пат̣иггахан̣анти махантам̣ упасамабйан̃джанам̣. асса̄ти вепачиттасса.

пат̣исам̣йуджети пат̣исатту хутва̄ сам̣йуддхам̣ кареййа. тена̄ха ‘‘пат̣иппхареййа̄’’ти. упасамам̣…пе… ман̃н̃е упасаменева паччаттхикасса на̄йакабхӯтасса кодхасса пат̣иседханато. та̄дисе хи кодхо пат̣икирийам̣ алабханто анупа̄да̄но вийа джа̄таведо вӯпасаммати. йада̄-саддо хетуаттхо, на ка̄латтхоти а̄ха ‘‘йасма̄ там̣ ман̃н̃атӣ’’ти. та̄вадева две га̄во йуджджхантети тасмим̣йева кхан̣е двӣсу гон̣есу йуджджхантесу.

кхантито уттаритаро ан̃н̃о аттхо на виджджати анантарева асса виродхам̣ анаттхам̣ пат̣иба̄хитва̄ дит̣т̣хадхаммикасса чева сампара̄йикасса ча сам̣видха̄нато. там̣ кхантим̣ парамам̣ а̄ху сет̣т̣хабалам̣ виродхапаччайам̣ абхибхуййа паваттанато. ба̄лайогато ба̄ло, тасса балам̣ ба̄лабалам̣, ан̃н̃а̄н̣анти а̄ха ‘‘ба̄лабалам̣ на̄ма ан̃н̃а̄н̣абала’’нти. там̣ йасса баланти там̣ ан̃н̃а̄н̣абалам̣ йасса пуггаласса балам̣, абаламева там̣ пан̃н̃а̄балена виддхам̣сетаббато. пат̣иватта̄ на виджджатӣти дхаммат̣т̣хам̣ пат̣иппхаритва̄ абхибхавитва̄ паватта̄ наттхи. пат̣ивачанаматтам̣ пана кочи вадеййа̄пи, там̣ ака̄ран̣анти дассенто ‘‘пат̣иппхаритва̄ ва̄’’тиа̄дима̄ха. ба̄лабаланти ‘‘пат̣иппхаритва̄’’ти вачанасса ка̄ран̣авачанам̣. тассева пуггаласса пат̣икуджджханакасса. на̄натта̄витакканато убхиннам̣ аттхам̣. тикиччхантанти анаттхапат̣иба̄ханамукхена пан̣д̣итакиччакаран̣ена пат̣иседхентам̣. ‘‘ба̄ло айа’’нти евам̣ пан̃н̃апетум̣ хетупхала̄нам̣ анавабодхато чатусаччадхамме ачхека̄ти.

вепачиттисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. субха̄ситаджайасуттаван̣н̣ана̄

251. ‘‘чхеката̄йа̄’’ти ватва̄ тасса ваттум̣ чхекабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘евам̣ кирасса̄’’тиа̄дима̄ха. га̄ханти ладдхим̣. мочетва̄ти йасса пуна ‘‘чоро’’ти уттари ваттум̣ на саккоти, евам̣ вимочетва̄ти пат̣хамам̣ ваттум̣ на сакка̄. гарӯти бха̄рийам̣, дуккаранти аттхо. паччха̄ти ‘‘парасса̄’’ти вутто со кин̃чи пат̣хамам̣ ваданто аттано адхиппа̄йам̣ паведети на̄ма, там̣ йатха̄сатти видитамано тасса уттари ваттум̣ саккоти. тена̄ха ‘‘парасса вачанам̣ анугантва̄ пана паччха̄ сукхам̣ ватту’’нти. апи ча асуриндена ‘‘хоту, дева̄наминда, субха̄ситена джайо’’ти пат̣хамам̣ вуттам̣, висесо ча пуббам̣ упанентам̣ ануваттати. вачаси кусало сакко девара̄джа̄ там̣ висесам̣ тенева пуббам̣ упанайа̄пенто упала̄панавасена ‘‘тумхе кхветтха̄’’тиа̄дима̄ха. пуббадева̄ти саккапамукха̄йа девапариса̄йа локе пуббева уппаннатта̄ ‘‘пуббадева̄’’ти пасам̣савачанам̣. вепачиттим̣ сандха̄йа ‘‘тумхе’’ти ‘‘пуббадева̄’’ти ча вуттатта̄ ‘‘тумха̄кам̣ та̄ва павен̣иа̄гатам̣ бхан̣атха̄’’ти вуттам̣. га̄рават̣т̣ха̄нийатта̄ вепачиттино бахувачанапайого. дан̣д̣ена авача̄ро авачаран̣ам̣ дан̣д̣а̄вачаро, наттхи еттха вутто дан̣д̣а̄вачароти адан̣д̣а̄вачара̄, саккена вутта̄ га̄тха̄йо.

субха̄ситаджайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. кула̄вакасуттаван̣н̣ана̄

252. ратхасаддоти ратха̄лан̇ка̄рабхӯта̄нам̣ кин̇кин̣икаджа̄ла̄дӣнам̣ саддо. татха̄ дхаджасаддо. а̄джа̄нӣйасаддоти а̄джа̄нӣйа̄нам̣ хаситасаддо ча. карун̣а̄сама̄ваджджитахадайоти па̄н̣а̄нам̣ анупародхена пан̣а̄митачитто. ӣса̄мукхена̄ти ратхакаппарамукхена. пун̃н̃апаччайаниббаттоти ул̣а̄рам̣ сувипулам̣ пун̃н̃ам̣ паччайам̣ катва̄ ниббатто. на саджджати каттхачи аппат̣игхат̣т̣анена гаччханто. симбаливанена̄ти симбаливанамаджджхена. вибхаггам̣ нимматхитанти ито чито вибхагган̃чева ниравасесато матхитан̃ча хоти.

кула̄вакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. надуббхийасуттаван̣н̣ана̄

253. супаччаттхикоти сут̣т̣ху ативийа паччаттхико пат̣исатту. гахитосӣти девапа̄сена бандхитва̄ гахито аси. баддхова ахоси саккасса пун̃н̃а̄нубха̄вена. четийара̄джа̄ кира имасмим̣ каппе тато пуббе кеначи авуттапуббам̣ кхарамуса̄ва̄дам̣ абха̄си, та̄вадева вираджджхитва̄ маха̄патхавийа̄ виваре дине нипатитва̄ авӣчиаггиджа̄ла̄наминданамахоси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘четийаран̃н̃о па̄пам̣ сандха̄йа̄’’ти. маха̄па̄па̄нӣти маханта̄ни гарутара̄ни па̄па̄ни. татха̄ хи вепачиттино сапатхакаран̣е нидассанабха̄вена ета̄ни ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гата̄нӣти.

надуббхийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. верочанаасуриндасуттаван̣н̣ана̄

254. два̄рапа̄ларӯпака̄ни вийа̄ти два̄рапа̄ла̄ка̄рена катапат̣има̄йо вийа. ва̄йаметхева, на антара̄ сам̣кочам̣ а̄паджджеййа̄ти адхиппа̄йо. ниппханнасобханесӯти ниппханнабха̄вена сундаресу. саббе хи аниппханна̄ аттха̄ на собханти. киччаджа̄та̄ти виппакатабха̄вена сан̃джа̄такичча̄. акиччаджа̄тоти асан̃джа̄такиччо киччарахито на̄ма наттхи гаманат̣т̣хитасайананисаджджа̄дивасена уппаджджанакадуккхавиноданабха̄вато. сам̣йогапарама̄твева самбхога̄ти имесам̣ сатта̄нам̣ сам̣бхун̃джитаббаваттхӯни на̄ма пакатийа̄ виродхасӣла̄нипи асам̣йогена ва̄ асундара̄нипи, та̄ни абхисан̇кхаран̣апачанасам̣йоджанапарама̄ни ведитабба̄ни татха̄ сати самбхога̄рахабха̄вӯпагаманато. тена̄ха ‘‘па̄рива̄сикаодана̄дӣнӣ’’тиа̄ди. ун̣ха̄петва̄ парибхун̃джитаббайутте парибхаджджитва̄ти адхиппа̄йо.

верочанаасуриндасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. аран̃н̃а̄йатанаисисуттаван̣н̣ана̄

255. джа̄ма̄тика̄ вуччати дхӣтупати, сасуро бхарийа̄йа пита̄, тасма̄ име антараваттино две джана̄ саккавепачиттино суджа̄йа васена джа̄ма̄тикасасура̄. ‘‘чирадиккхита̄на’’нти диккхитва̄ паббаджитва̄ чирака̄ла̄нам̣ ватасама̄да̄навасена ито ба̄хирака̄нам̣ паббаджита̄нанти а̄ха ‘‘чирасама̄диннавата̄на’’нти. ито пат̣иккама̄ти ито йатха̄т̣хитат̣т̣ха̄нато апехи апаккама. на пат̣иккӯласан̃н̃ино гун̣е га̄равайогато. дева̄ хи йебхуййена ‘‘майам̣ пуббе гун̣аванте пайирупа̄ситва̄ тесам̣ ова̄де т̣хатва̄ пун̃н̃а̄ни упачинитва̄ идхӯпапанна̄’’ти гун̣авантесу а̄дарабха̄вам̣ упат̣т̣хапенти.

аран̃н̃а̄йатанаисисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. самуддакасуттаван̣н̣ана̄

256. чаккава̄л̣амаха̄самуддапит̣т̣хийанти чаккава̄л̣апаббатапа̄дасаманта̄ маха̄самуддатӣрапит̣т̣хийам̣. йатхева синерусамӣпе маха̄самуддо анупуббанинно анупуббапон̣о анупуббапаббха̄ро, евам̣ йебхуййена чаккава̄л̣апа̄дасамӣпепи. тена̄ха ‘‘раджатапат̣т̣аван̣н̣е ва̄лукапулине’’ти. вуттаппака̄ра̄сӯти анантарасутте вуттаппака̄ра̄су. ассамападена̄ти ассамападавемаджджхена. евам̣ чинтайим̣сӯти ‘‘йам̣ нӯна майа’’нтиа̄дина̄ йатха̄ па̄л̣ийам̣ а̄гатам̣, евам̣ мантайим̣су.

иччхитакароти йадиччхитакаран̣ам̣. дут̣т̣ха̄нанти дура̄сайа̄нам̣. те пана дут̣т̣хаджджха̄сайа̄ вируддха̄ хонтӣти а̄ха ‘‘дут̣т̣ха̄нам̣ вируддха̄на’’нти. павуттанти бӣджам̣ сандха̄йа вапитам̣. тена̄ха ‘‘кхетте патит̣т̣ха̄пита’’нти.

са̄йама̄сабхаттанти са̄йам̣ аситаббабходжанам̣. йатха̄ва̄рам̣ бхаккхитаметам̣ дева̄нам̣ вийа сукхумам̣ гурува̄сан̃ча на хотӣти ‘‘бхатта’’нти вуттам̣. гелан̃н̃аджа̄танти сан̃джа̄тагелан̃н̃ам̣. вепатӣти кампати паведхати.

самуддакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣хамаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. дутийавагго

1. ватападасуттаван̣н̣ана̄

257. сама̄да̄таббато вата̄ни, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇карасабха̄вена паббаджитаббато пада̄ни, тато ева асам̣кин̣н̣абха̄га̄ти катва̄ ‘‘ватакот̣т̣ха̄са̄нӣ’’ти вуттам̣. саматта̄нӣти пун̃н̃ависесата̄йа пуджджабхавапхаланиббаттанена киттисан̃н̃а̄нена ча самам̣ атта̄ни саматта̄ни. парипун̣н̣а̄нӣти акхан̣д̣а̄дибха̄вена саббасо пун̣н̣а̄ни. сама̄динна̄нӣти таттха саккаччака̄рита̄йа самма̄ а̄динна̄ни. ма̄тула̄нӣти питубхагинӣ, на йа̄ ка̄чи ма̄туласса бхарийа̄ куладжет̣т̣хака̄нам̣ адхиппетатта̄, бхарийа̄пи ва̄ ма̄туласамбандхато гахетабба̄, татха̄ сати маха̄питубхарийа̄дӣнампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

а̄ди-саддена джет̣т̣хабхагинӣнам̣ сан̇гахо. апачитика̄ракоти тесам̣ паччут̣т̣ха̄накаро. йо кочи дадантопи са̄пеккхо дети, со муттача̄го на хоти, айам̣ пана на еванти ‘‘муттача̄го хотӣ’’ти вуттам̣. виссат̣т̣хача̄готи нирапеккхапаричча̄готи аттхо. йатха̄ па̄н̣а̄типа̄табахуло ‘‘лохитапа̄н̣ӣ’’ти вуччати, татха̄ да̄набахуло ‘‘пайатапа̄н̣ӣ’’ти вуттоти а̄ха ‘‘деййадхаммада̄наттха̄йа сада̄ дхотахаттхо’’ти. воссаггаратоти деййадхаммасса париччаджане абхирато. парехи йа̄читабба̄рахоти парехи йа̄читум̣ йутто иччхитасса аттхасса та̄вадева виссаджджанато. да̄ненева йуттоти саббака̄лам̣ да̄ненева йутто абхин̣хам̣ паваттамаха̄да̄натта̄. да̄не ча сам̣вибха̄ге ча̄ти парасса сампун̣н̣ам̣ катва̄ париччаджанасан̇кха̄те да̄не ча аттана̄ парибхун̃джитаббато сам̣вибхаджанасан̇кха̄те сам̣вибха̄ге ча рато абхирато.

ватападасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. саккана̄масуттаван̣н̣ана̄

258. мануссабхӯтоти мануссесу бхӯто, мануссаттам̣ ва̄ патто. а̄васатханти нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ ка̄ретва̄ ада̄си, тасма̄ ва̄сам̣ ада̄сӣти ва̄саво. аттха-саддо идха ка̄ран̣апарийа̄йоти а̄ха ‘‘сахассампи ка̄ран̣а̄на’’нти. сва̄йаматтхо хет̣т̣ха̄ вибха̄витова. виниччхинати, тасма̄ сахассам̣ пан̃н̃а̄аккхӣни етасса̄ти сахассаккхо. магхам̣ вуччати дханам̣, там̣ пана саддха̄сан̇кха̄там̣ магхам̣ асса аттхӣти магхава̄. пуре да̄нам̣ дада̄тӣти пуриндадо ануна̄сикалопам̣ акатва̄. пун̃н̃а̄ни ка̄тум̣ саккотӣти сакко.

саккана̄масуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. маха̄лисуттаван̣н̣ана̄

259. соти сакко девара̄джа̄. бахувачане ваттаббе екавачанам̣ вуттам̣. вуччатӣти вачанам̣, аттхо. тасма̄ бахувачанети бахумхи аттхети аттхо. йатха̄ пат̣ипаджджанто ануккамена те дхамме сама̄дийитва̄ сакко саккаттам̣ аджджхага̄, там̣ пат̣ипаттим̣ дассетум̣ ‘‘сакко кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. анантарети саккабха̄васса атӣта̄нантаре аттабха̄ве. там̣ саббанти саккасса магхама̄н̣авака̄ле самма̄пат̣ипаттим̣, та̄йа саккабха̄вӯпагаманан̃ча̄ти там̣ саббам̣. вутто, тасма̄ таттха вуттанайенева ведитабботи адхиппа̄йо.

маха̄лисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. далиддасуттаван̣н̣ана̄

260. мануссадалиддоти мануссесу дуггато. мануссака̄рун̃н̃атанти мануссесу параманихӣнатам̣. мануссакапан̣оти мануссесу ва̄ параманихӣно. тасмим̣ т̣ха̄нети тасса девапуттасса тасмим̣ уппаджджанат̣т̣ха̄не. ла̄макато чинтентӣти тасса пуримаваттхум̣ нисса̄йа хӣнато чинтенти. катхентӣти тамева паресам̣ катхенти. виттха̄рентӣти вуттаматтхам̣ виттха̄рикам̣ каронти. саббада̄ париччхиджджа парива̄расампанно хутва̄ ад̣д̣хат̣т̣харатане хаттхиккхандхе махаччара̄джа̄нубха̄вена нисиннатта̄ джанака̄йена самуллокийама̄но. аваламбантӣти оламбанти. ванданаматтам̣ ва̄ на̄хоси, ан̃н̃адаттху паччекабуддхато аттано сама̄на̄даракирийам̣ пачча̄сӣсати. тена вуттам̣ ‘‘со’’тиа̄ди. ква̄йанти ко айанти бйа̄паннавасена вадати. ка̄л̣араттехи суттехи сиббитатта̄ ван̣н̣авика̄рам̣ дисва̄ ‘‘кут̣т̣хичӣвара̄ни па̄руто’’ти а̄ха. маха̄нирайе ниббаттитва̄ маха̄дуккхам̣ паччанубхоти. таданурӯпапа̄пакаммасса випа̄ка̄васесена ладдхока̄сена ра̄джагахе…пе… пат̣исандхим̣ ган̣хи. ка̄ман̃ча еттха пат̣исандхиггахан̣ам̣ кусалакамменева, тасса пана акусалакаммасса випа̄кино балавабха̄вато вуттам̣ ‘‘випа̄ка̄васесена̄’’ти. тена̄ха ‘‘гахитака̄лато…пе… никкханто’’ти. бхиккха̄йа чаритум̣ саматтхака̄лато пат̣т̣ха̄йа рогасса балавата̄йа мам̣са̄ни…пе… патанти. н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ти випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ бха̄вана̄н̃а̄н̣ам̣ нибба̄нам̣ пат̣ипесетва̄ паваттетва̄. индрийа̄нам̣ парипаккатта̄ саттху десана̄вила̄сена сота̄паттипхале патит̣т̣хито. чумбат̣анти па̄дачумбат̣ам̣. кут̣т̣хино хи сакалапа̄даталам̣ ма̄ руджӣти чумбат̣ам̣ катва̄ там̣ па̄датале бандхитва̄ гаччханти, маттикапа̄тим̣ бхиндитва̄ вийа татха̄ нихӣнамануссаттабха̄вато чавитва̄ суван̣н̣апа̄тим̣ пат̣илабханто вийа деваттабха̄вам̣ ган̣ханто чутичиттато дутийачиттава̄ре а̄да̄начиттаккхан̣е девалоке ниббатто.

маггена̄гата̄ти магга̄дхигаманена а̄гата̄ уппанна̄. арийакантасӣланти арийа̄нам̣ кантам̣ мана̄пам̣ манорамам̣ сӣладхаммам̣. арийа̄нам̣ адхичиттаадхипан̃н̃а̄сиккха̄ вийа адхисӣласиккха̄пи сабба̄ ативийа канта̄ ева̄ти а̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. имасмим̣ панаттхети имасмим̣ сота̄паннасса бхавасан̇кха̄те аттхе ниддха̄ретва̄ вуччама̄не. пан̃часӣлампи йасма̄ дит̣т̣хи вийа бхавантарепи аппахӣнам̣.

далиддасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. ра̄ман̣еййакасуттаван̣н̣ана̄

261. а̄раманти еттха сатта̄ти а̄ра̄ма̄, манорама̄ упавана̄дайо. те ева четенти еттха саддха̄йа аттано пӣтисоманассам̣ сандхахантӣти четийа̄ти ча вуччанти. мануссараман̣ӣйабха̄васса̄ти манусса̄нам̣ а̄раман̣ӣйабха̄васса. тасса пана сӣла̄дигун̣авасена ачинтеййа̄паримеййа̄нубха̄вата̄пи хотӣти бхагава̄ ‘‘на̄ггханти сол̣аси’’нти авоча. ачетана̄йа бхӯмийа̄ раман̣ӣйата̄ на̄ма гун̣ависит̣т̣ха̄нам̣ арийа̄нам̣ севанавасена ведитабба̄ти вуттам̣ ‘‘ида̄ни…пе… га̄ме ва̄тиа̄дима̄ха̄’’ти.

ра̄ман̣еййакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. йаджама̄насуттаван̣н̣ана̄

262. йаджанта̄нанти даккхин̣еййам̣ уддисса дента̄нам̣. ат̣т̣хуппаттико суттаниккхепоти дассетва̄ аттхаван̣н̣анам̣ ка̄тум̣ ‘‘тада̄ кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. агганти сет̣т̣хам̣. техи техи ва̄ йатха̄ладдхасаппиа̄дайо ма̄ нассанту, аггабха̄вена гахита̄ни саппиа̄дӣни кевалам̣ аггимхи джха̄панена, дева̄ манусса̄ миччха̄га̄хена ма̄ нассанту. таккена̄ти таккаматтена. ‘‘катхема̄’’ти амхе ман̃н̃атха, ида̄ни пассатха, паччаккхато айам̣ во…пе… а̄гаччхатӣти а̄хам̣сӯти йоджана̄.

упадхивипа̄канти упадхӣсу ва̄ випаччати, упадхайо ва̄ випа̄ка̄ етасса̄ти упадхивипа̄кам̣. виппха̄равантам̣ хоти випулапаккхата̄йа. бхиккхусан̇гхасса адам̣су ‘‘самма̄самбуддхена маха̄брахмуна̄ ча евам̣ ова̄до динно’’ти.

йаджама̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. буддхавандана̄суттаван̣н̣ана̄

263. ут̣т̣хаха̄ти ут̣т̣ха̄нам̣ ка̄йикавӣрийам̣ карохи. тена̄ха ‘‘вичара, локе’’ти. четасикавӣрийам̣ пана бхагавата̄ маттхакам̣ па̄питамева. тена̄ха ‘‘виджитасан̇га̄ма̄’’ти. два̄дасайоджаникасса уччабха̄вена. виттха̄рато пана а̄йа̄мато ча анекайоджанасатасахассапарима̄н̣ачаккава̄л̣ам̣ атибйа̄петва̄ т̣хитасса. паннабха̄ра̄ти па̄титабха̄ра. никкхепитаббато бха̄ра̄ти а̄ха ‘‘оропитакхандха̄’’тиа̄ди. те хи там̣саман̇гино пуггаласса сампа̄танат̣т̣хена бха̄ра̄ на̄ма. вуттан̃хетам̣ ‘‘бха̄ра̄ хаве пан̃чаккхандха̄’’ти (сам̣. ни. 3.22). тадекадеса̄ ча килеса̄бхисан̇кха̄ра̄. паннараса̄йа пун̣н̣ама̄йа раттинти йатха̄ паннарасапун̣н̣ама̄йа раттийам̣ парипун̣н̣ака̄ле упаккилесавимутто чандо собхати, евам̣ тава читтам̣ саббасо упаккилесавимуттам̣ собхатӣти адхиппа̄йо.

буддхавандана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. гахат̣т̣хавандана̄суттаван̣н̣ана̄

264. путхуддиса̄ти бахудиса̄. ка̄ пана та̄ти а̄ха ‘‘чатассо диса̄ чатассо анудиса̄ ча̄’’ти. анудиса̄гахан̣ена четтха уддхам̣ адхопи гайхатӣти ча дассети. бхӯмива̄синоти бхӯмипат̣ибаддхавуттино. етена руккхапаббатанива̄синопи гахита̄ хонти. чирараттасама̄хитачиттети упача̄раппана̄джха̄на̄ни уппа̄детва̄ апарихӣнаджджха̄ната̄йа чирака̄лам̣ сама̄хитачитте. а̄па̄н̣акот̣иканти джӣвитапарийантам̣ йа̄ваджӣвам̣. евама̄дӣти а̄ди-саддена авасесапун̃н̃акирийаваттхӯни сан̇ган̣ха̄ти. ниччасӣлавасена пан̃чахи, нийамасӣлавасена дасахи. пи-саддена тато катипайехи упосатхасӣлавасена ат̣т̣хахипӣти дассети. дхаммикехӣти дхаммато анапетехи. памукхоти памоккхо.

гахат̣т̣хавандана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. саттха̄равандана̄суттаван̣н̣ана̄

265. брахмаджа̄н̣укоти даккхин̣аджа̄н̣уман̣д̣алам̣ патхавийам̣ т̣хапетва̄ вандама̄но брахмаджа̄н̣уко на̄ма татха̄бхӯто хутва̄. йаджитаббато йаккхо, пӯджанӣйо. евам̣ пӯджа̄висесайогато саккоти а̄ха ‘‘со йаккхоти со сакко’’ти. саккасса намакка̄рабха̄джанабхӯтан̃хи пуччханто ма̄тали ‘‘ко на̄ма со йаккхо’’ти а̄ха. гун̣анемиттакехӣти гун̣ахетукехи ананта̄ни хи буддха̄нам̣ на̄ма̄ни, та̄ни ча кхо сабба̄нипи гун̣анемиттака̄нева. анантагун̣атта̄. вуттан̃хетам̣ –

‘‘асан̇кхйеййа̄ни на̄ма̄ни, сагун̣ена махесино;

гун̣ена на̄мамуддхеййам̣, апи на̄масахассато’’ти. –

тасма̄ аномана̄манти парипун̣н̣агун̣ана̄манти аттхо. саматиккамена̄ти самма̄ самуччхинданавасена атиккаманена. килеса̄рӣнам̣ апетачайоти апачайо, со а̄рамитаббат̣т̣хена а̄ра̄мо етесанти апачайа̄ра̄ма̄. тена̄ха ‘‘ват̣т̣авиддхам̣сане рата̄’’ти.

саттха̄равандана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. сан̇гхавандана̄суттаван̣н̣ана̄

266. пӯтимхи дехе ма̄ту сарӣре сайанато, аттано ева ва̄ пӯтидехам̣ сарӣрам̣ тасмим̣ т̣хитата̄йа аваттхаритва̄ сайанато пӯтидехасайа̄ти йоджана̄. кун̣апамхетети ете манусса̄ асучидуггандхаджегуччхапат̣иккӯле ма̄тукуччхисан̇кха̄те кун̣апасмим̣ даса ма̄се нимугга̄. тесам̣ кинна̄ма твам̣ пихайасӣти йоджана̄. етесам̣ етам̣ вихайа̄мӣти етесам̣ исӣнам̣ етам̣ самма̄пат̣ипаттим̣ вихайа̄ми. ида̄ни там̣ пат̣ипаттим̣ дассетум̣ ‘‘на те сам̣ кот̣т̣хе опентӣ’’ти вуттам̣. дхан̃н̃ам̣ кот̣т̣хе на паккхипанти паккхипитаббасса ча абха̄вато. тена̄ха ‘‘на хи етесам̣ дхан̃н̃а’’нти. паресам̣ нит̣т̣хитанти паресам̣ гахитам̣ сантакам̣ тесам̣ па̄ка̄йа нит̣т̣хитам̣. бхиккха̄ча̄раваттена̄ти пин̣д̣а̄чарийа̄йа. есама̄на̄ парийесанта̄. евам̣ парийит̣т̣хена. йа̄пенти, на есанти анесанам̣. сусама̄диннасундаравата̄ти сут̣т̣ху сама̄диннасобханавата̄.

евам̣ субха̄ситабха̄синоти гантхадхуравипассана̄дхура̄нам̣ васена гун̣апарима̄н̣асубха̄ситассева бха̄санасӣла̄. арийена тун̣хӣбхӯтена тун̣хӣбхӯта̄. тато ева манасса са̄тисайам̣ саман̃чара̄. гахитадан̣д̣есу пара̄ма̄са̄дипайуттесу дан̣д̣а̄да̄на̄дихету уппаджджанакакилесапарил̣а̄ха̄бха̄вато ниббута̄. тена̄ха ‘‘виссат̣т̣хадан̣д̣а̄’’ти. са̄да̄несӯти сабхава̄да̄несу. ана̄да̄на̄ти таббирахита̄. тена̄ха ‘‘бхавайонӣ’’тиа̄ди.

сан̇гхавандана̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дутийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. татийавагго

1. чхетва̄суттаван̣н̣ана̄

267. вуттаттхамева хет̣т̣ха̄ девапуттасам̣йуттаван̣н̣ана̄йам̣.

чхетва̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. дуббан̣н̣ийасуттаван̣н̣ана̄

268. дуббан̣н̣о дуддасико вирӯпаван̣н̣о. окот̣имакоти рассабха̄вена аваракот̣имако. саккена гахитана̄мамеветам̣, на пана со татха̄рӯпо кочи йаккхо. тена̄ха ‘‘еко рӯпа̄вачарабрахма̄’’ти. йади евам̣ касма̄ со татха̄рӯпо хутва̄ а̄гатоти а̄ха ‘‘сакко кира̄’’ти. катхам̣ панеттха н̃а̄йати ‘‘со еко рӯпа̄вачарабрахма̄, на панесо аваруддхакайаккхо’’ти йуттим̣ дассенто ‘‘аваруддхакайаккха̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. дева̄нам̣ вачанам̣ сутва̄. пхарусена̄ти пхарусасама̄ча̄рена. ‘‘ко на̄ма майхам̣ а̄сане саннисинно’’ти аккхантим̣ ануппа̄денто кхантийам̣ т̣хатва̄. балавачиттӣка̄ранти гарутарам̣ сакка̄рабахума̄нам̣. нӣчавуттийа̄ти параманипаччака̄ре сувӯпасамане ча дассийама̄не. саккасса та̄йа ева а̄ча̄расампаттийа̄ сакка̄сане т̣ха̄тум̣, аттано ча а̄вика̄тум̣ асакконто антарадха̄йи. упахатачиттомхӣти кхантиметта̄нуддайа̄саббха̄вато парасмим̣ упахатачиттомхӣти сакко аттано сабха̄вам̣ вадати. кодхавасе ваттетунти кодхена аттано васе ниббаттетум̣ на сукаромхи, атха кхо кодхам̣ майхам̣ васе на ваттемӣти адхиппа̄йо. чирам̣ на куджджха̄мӣти йади ме када̄чи кодхо уппаджджеййа, там̣ кодхам̣ ануваттенто чирака̄лам̣ на куджджха̄ми. на упанайха̄мӣти анто саче ме кодхо уппаджджеййа, кхиппамева ча нам̣ пат̣ивинеййанти там̣ ме пуббева ватам̣ парипӯритам̣.

дуббан̣н̣ийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. самбарима̄йа̄суттаван̣н̣ана̄

269. а̄ба̄дхикоти а̄ба̄дхо асса аттхӣти а̄ба̄дхико. ва̄чесӣти сиккха̄песи. самбаро на̄ма асурама̄йа̄йа а̄дипурисо пура̄тано асуриндо. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йатха̄ самбаро’’тиа̄ди. евам̣ паччати ан̃н̃опи ма̄йа̄вӣ ма̄йам̣ пайоджетва̄. упава̄дантара̄йо на̄ма кхама̄пане сати вигаччхати, па̄катикамева хотӣти а̄ха ‘‘евамасса пха̄су бхавеййа̄’’ти. тена̄ти вепачиттина̄ самбаравиджджа̄йа ада̄нена ван̃читатта̄. татха̄ акатва̄ти исӣнам̣ сантикам̣ нетва̄ кхама̄панавасена ка̄таббам̣ акатва̄.

самбарима̄йа̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. аччайасуттаван̣н̣ана̄

270. сампайоджесунти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ва̄часикам̣ пхарусам̣ пайоджесум̣. тена̄ха ‘‘калахам̣ акам̣сӯ’’ти, вива̄дам̣ акам̣сӯти аттхо. атиккаммавачананти вачӣсам̣варам̣ атиккамитва̄ вачанам̣. йасма̄ аччайе десийама̄не там̣ кхӣн̣айати ан̃н̃аман̃н̃асса кхамама̄насса кхаманам̣ пат̣игган̣хато, тасма̄ вуттам̣ ‘‘наппат̣иган̣ха̄тӣти на кхаматӣ’’ти. тумха̄кам̣ васе ваттату, висевитам̣ акатва̄ йатха̄ка̄макаран̣ӣйо хоту. миттадхаммо идха уттарападалопена ‘‘митто’’ти вуттоти а̄ха ‘‘миттадхамме’’ти. каран̣авачананти ‘‘миттехӣ’’ти каран̣авачанам̣ бхумматтхе. тена̄ха ‘‘миттесӯ’’ти. йатха̄ ниббаттасабха̄васса бха̄вато ан̃н̃атхаттам̣ джара̄, евам̣ миттабха̄вато вуттавипарийа̄йо амиттадхаммо джара̄парийа̄йена вутто. ага̄райхам̣ анаваджджам̣ саббасо пахӣнакилесам̣. тена̄ха ‘‘кхӣн̣а̄савапуггала’’нти.

аччайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. аккодхасуттаван̣н̣ана̄

271. кодхо тумхе ма̄ абхибхавӣти еттха кодхена анабхибхаванӣйаттам̣ кхантиметта̄карун̣а̄дитаппат̣ипаккхадхаммапарибрӯханена. татха̄ хи там̣саман̇гино кодхо абхибхуййатӣти а̄ха ‘‘тумхева кодхам̣ абхибхаватха. куджджханта̄нам̣ ма̄ пат̣икуджджхиттха̄’’ти. пат̣ипада̄ти еса̄ пат̣ипатти. метта̄ти аппана̄ппатта̄ метта̄. тадупача̄ро метта̄пуббабха̄го. на вихим̣сати кин̃чи ета̄йа̄ти авихим̣са̄. карун̣а̄ти аппана̄ппаттакарун̣а̄ ведитабба̄. тадупача̄ро карун̣а̄пуббабха̄го. ла̄макаджананти кхантиа̄дӣсу йонисоманасика̄ра̄бха̄вена га̄райхасама̄ча̄расама̄йогена ча нихӣнам̣ джанам̣. паччайапарисуддхийа̄ кодхо абхимаддама̄но пуггалам̣ абхимаддати, тасса со пат̣исан̇кха̄набха̄вана̄балехи саммадева паха̄табботи.

аккодхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

татийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

саккасам̣йуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

нит̣т̣хита̄ ча са̄раттхаппака̄синийа̄

сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа сага̄тха̄ваггаван̣н̣ана̄.

пат̣хамо бха̄го нит̣т̣хито.