12. а̄л̣авакасуттаван̣н̣ана̄

246. а̄л̣авийанти иттхилин̇гавасена там̣ рат̣т̣хампи нагарампи вуччати. рат̣т̣хе адхиппетепи на еттха бахувачанам̣ татха̄рул̣хийа̄ абха̄вато. тан̃ча бхавананти тан̃ча а̄л̣авакасса йаккхасса бхаванам̣. таттха̄ти а̄л̣авакасса бхаване. ‘‘атха кхо а̄л̣авако йаккхо йена бхагава̄ тенупасан̇камӣ’’ти еттха тасмим̣ па̄т̣хападесе. айаманупуббикатха̄ти айам̣ ида̄ни вуччама̄на̄ анупуббато а̄гата̄ катха̄. а̄л̣авийа̄ иссароти а̄л̣аво, а̄л̣авакоти ча ра̄джа̄ вутто. када̄чи чорапат̣иба̄ханаттхам̣, када̄чи усса̄хасаттивибха̄ванавасена пат̣ира̄джаниседханаттхам̣, када̄чи лаккхайогйавинийогавасена бйа̄йа̄макаран̣аттхан̃ча. мига̄нам̣ вананато васанато ва̄нато ва̄ ‘‘мигава̄’’ти ладдхасаман̃н̃ам̣ мигавам̣. тассева̄ти ран̃н̃о ева. миготи еко ен̣имиго. тийоджананти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣. удакам̣ вийа пависитва̄ т̣хитанти йатха̄ париссамаппатто удакам̣ пависитва̄ т̣хито нирасса̄со хоти, евам̣ вийа т̣хитам̣. мӯланти самӣпам̣. йаккхам̣ дисва̄ва ран̃н̃о бхайам̣ чхамбхитаттам̣ ӯруттхамбхам̣ ахоси, тасма̄ ра̄джа̄ пала̄йитум̣ на̄саккхи. тена вуттам̣ ‘‘кха̄дитум̣ упагато’’ти. атха ра̄джа̄ двидха̄ чхиннам̣ мигам̣ датва̄ атта̄нам̣ мочетука̄мо ахоси. йаккхо ‘‘нану мама хаттхагатака̄лато пат̣т̣ха̄йа мигопи мама сантако, таттха кинна̄ма те кера̄т̣ийамидам̣ датва̄ аттано мочана’’нти ра̄джа̄нам̣ на мун̃чи. атха ра̄джа̄ тасса та̄дисам̣ пат̣ин̃н̃а̄там̣ ака̄си. тена вуттам̣ ‘‘ра̄джа̄ тена саддхи’’нтиа̄ди. бхаванам̣ анупагатанти идам̣ мама бхаванам̣ анупагатам̣. ананун̃н̃а̄танти упагатена са̄мибхӯтена ананун̃н̃а̄тан̃ча. етена упагатам̣ там̣, ида̄ни та̄дисена анун̃н̃а̄тан̃ча кха̄дитум̣ лабха̄мӣти дассети.

маччупатхети маччугочаре. а̄саннамаран̣ата̄йа евама̄хам̣су.

там̣ а̄л̣авакакума̄рам̣ а̄да̄йа паккамим̣сӯти йоджана̄. тасса ран̃н̃о махесӣ а̄л̣авакакума̄расса ма̄та̄ти вутта̄. девисахасса̄нам̣ виппалапантӣнанти вачанам̣ парин̣а̄метаббам̣.

десана̄парийоса̄нети йаккхам̣ даметва̄ пачча̄гантва̄ нагарадва̄расамӣпе руккхамӯле нисиннена бхагавата̄ сара̄джика̄йа махатийа̄ париса̄йа деситадесана̄йа парийоса̄не. соти бхагава̄. бхаване ева̄ти вима̄не ева. бхагава̄пи пассати пакатичаккхуна̄ва нигродхасса упари ниббаттатта̄.

татра̄ти тасмим̣ ‘‘росетука̄мата̄йа̄’’ти вачане. тесанти са̄та̄гирихемавата̄нам̣. ка̄ладӣпадесакуладжанеттиа̄йуппама̄н̣ависайам̣ пан̃чамаха̄вилокитам̣. ‘‘сӣтам̣ бйапагатам̣ хоти, ун̣хан̃ча упасамматӣ’’тиа̄дина̄ (бу. вам̣. 2.83) а̄гата̄ни дваттим̣са пуббанимитта̄ни. кат̣иппадесаваттхикосакан̣н̣ато тидха̄. саддоти а̄л̣авакасса уггхоситасаддо.

имина̄ пасан̇гена сакаладжамбудӣпам̣ бйа̄петва̄ паватте апарепи тайо садде йатха̄ ете, евам̣ а̄л̣авакасса уггхоситасаддопӣти дассетум̣ ‘‘чатта̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. осаккантети париха̄йама̄не.

чун̣н̣ента̄ти чун̣н̣етум̣ саматтхатам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пана чун̣н̣анавасена вуттам̣. тена̄ха ‘‘ма̄ кассачӣ’’тиа̄ди. усса̄вабиндуматтампӣти усса̄вапатанаматтампи. кхураппам̣ саллам̣.

сет̣т̣ха̄нӣти аджеййена аппат̣ихатабха̄вена уттама̄ни. дусса̄вудханти а̄вудхакиччакарам̣ уттарийам̣ дуссам̣. има̄ни кира сакка̄дӣнам̣ пун̃н̃а̄нубха̄вена ниббатта̄ни аппат̣ихатаппабха̄ва̄ни пат̣ипаккхавидхаманайутта̄ни аваджджха̄ни а̄вудха̄ни. тена̄ха ‘‘йади хӣ’’тиа̄ди.

асанивичаккам̣ вийа̄ти асаниман̣д̣алам̣ вийа.

питтанти алагаддапиттам̣. бхиндеййа̄ти а̄син̃чеййа. сукханти сукарам̣. мудубхӯтачиттававаттха̄накаран̣аттханти мудубхӯтам̣ аттано читте ваваттха̄насса каран̣аттхам̣.

евам̣ вуттети ‘‘на кхва̄ха’’нти евам̣ вутте. бхагавато са̄сане т̣хите пайирупа̄ситва̄ уггахитам̣ бхагавантам̣ пайирӯпа̄ситва̄ уггахитамева на̄ма̄ти а̄ха ‘‘кассапам̣…пе... уггахесу’’нти. пут̣т̣хапан̃ха̄ти самма̄самбуддхена пут̣т̣хапан̃ха̄. йасма̄ буддхависайе пут̣т̣хапан̃ха̄, тасма̄ буддхависайа̄ва хонти.

пат̣иседхетва̄ти ва̄ча̄йа асаккун̣еййабха̄венева пат̣иседхетва̄. ‘‘йада̄кан̇кхасӣ’’ти падасандхивасена ниддесоти а̄ха ‘‘йади а̄кан̇кхасӣ’’ти. тена туйхам̣ пуччхам̣ та̄ва сутва̄ виссаджджессанти дассети. тена̄ха ‘‘на ме’’тиа̄ди. дутийавикаппе да-ка̄ро падасандхикароти а̄ха ‘‘йам̣ а̄кан̇кхасӣ’’ти. ‘‘пуччха, а̄вусо, сутва̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти аватва̄ саббан̃н̃убуддхасса анийаметва̄ вачанам̣ саббависайам̣ хотӣти а̄ха ‘‘саббам̣ те’’тиа̄ди.

ким̣ сӯти еттха кинти пуччха̄йам̣, сӯти сам̣сайе, ким̣ нӯти аттхо? идха̄ти имасмим̣ локе. тасма̄ виттанти йасма̄ виттикаран̣ато виттам̣. сукатанти сут̣т̣ху саккаччам̣ катам̣. сукханти ит̣т̣хапхалам̣. таттха йам̣ падха̄нам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘ка̄йикачетасикам̣ са̄та’’нтиа̄ди вуттам̣. ниссандапхалан̃хи таггахан̣ена гахитамева хоти. аппетӣти па̄пети. атисайаттхаджотано тара-саддоти а̄ха ‘‘атисайена са̄дӯ’’ти. расасан̃н̃ита̄йа ит̣т̣ха̄нам̣ ра̄га̄дидхамма̄нам̣. кена пака̄рена̄ти катхам̣-саддасса аттхама̄ха. катхам̣джӣвинти йади сама̄сападаметам̣, ‘‘катха’’нти са̄нуна̄сика̄ ката̄ти а̄ха ‘‘га̄тха̄бандхасукхаттха’’нтиа̄ди.

саддхӣдха виттанти екадесена самуда̄йадассанам̣ самуддапаббатанидассанам̣ вийа. ити-саддо а̄диаттхо дат̣т̣хаббо. ‘‘виттикаран̣ато витта’’нти вуттаматтхам̣ сандха̄йа хетӯпама̄хи йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тена сукха̄ваханато, дуккхапат̣иба̄ханато, да̄лиддийӯпасаманато, ратанапат̣ила̄бхахетуто, локасантатиа̄ваханато ча саддха̄ виттам̣ йатха̄ там̣ хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни. тена̄ха ‘‘ева’’нтиа̄ди. нану четана̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дайо ча са̄тисайам̣ випа̄касукхам̣ а̄ваханти, там̣ катхам̣ саддха̄ а̄вахатӣти? саддха̄дхурабха̄васабха̄вато. тена̄ха ‘‘саддха̄дхурена пат̣ипанна̄на’’нти. тасса ча сесападесупи йоджетаббам̣.

ида̄ни йам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣а̄ди саддха̄виттасса опаммам̣, там̣ хӣнам̣, саддха̄виттамева уттаманти па̄л̣ийам̣ сет̣т̣хаггахан̣ам̣ катанти дассетум̣ ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. паралокам̣ гатам̣ анугаччхатӣти ануга̄микам̣. ан̃н̃ехи на са̄дха̄ран̣анти анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣. саббасампаттихетӯти сабба̄сам̣ сӣласампада̄дӣнам̣ локийалокуттара̄нам̣ сампаттӣнам̣ хету. анаттха̄йа хоти анупа̄йапат̣ипаттито. тасма̄ ануга̄микатта̄. анан̃н̃аса̄дха̄ран̣атта̄ саббасампаттихетубха̄вато хиран̃н̃а̄дивиттанида̄натта̄ ча саддха̄виттамева сет̣т̣хам̣. уккат̣т̣хапариччхедадесана̄ йатха̄ ‘‘саттха̄ деваманусса̄на’’нти.

‘‘дасакусаладхаммо’’ти имина̄ екачча̄нам̣йева да̄на̄дидхамма̄нам̣ сан̇гахо, на саббесанти асан̇гахитасан̇ган̣ханаттхам̣ ‘‘да̄насӣлабха̄вана̄дхаммо ва̄’’ти вуттам̣. ‘‘сукха’’нти тивидхассапи сукхасса са̄дха̄ран̣аггахан̣аметанти там̣ сависесаладдхам̣ пуггалавасена дассенто ‘‘сон̣асет̣т̣хи…пе… а̄вахатӣ’’ти а̄ха. йо со падумаватийа̄ девийа̄ путто маха̄падумо на̄ма ра̄джа̄ диббасукхасадисам̣ раджджасукхаманубхавитва̄ паччха̄ паччекабуддхо хутва̄ нибба̄насукхаманубхави, там̣ нидассанабха̄вена гахетва̄ а̄ха ‘‘маха̄падума̄дӣнам̣ вийа нибба̄насукхан̃ча а̄вахатӣ’’ти.

аттхуддха̄ранайена саччасаддам̣ сам̣ван̣н̣енто ‘‘анекесу аттхесу диссатӣ’’ти а̄ха. ва̄ча̄сачче диссати саччасаддо ‘‘бхан̣е’’ти вуттатта̄ти адхиппа̄йо. виратисачче диссати. вераман̣ӣсу хи патит̣т̣хита̄ саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘сачче т̣хита̄’’ти вуччанти. атта̄ка̄рампи ваттхум̣ идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти паваттийа̄ка̄рам̣ упа̄да̄йа дит̣т̣хи ева саччанти дит̣т̣хисаччам̣, тасмим̣ дит̣т̣хисачче диссатӣти йоджана̄. бра̄хман̣асачча̄нӣти параматтхабрахма̄нам̣ сачча̄ни, йа̄ни ‘‘саббе па̄н̣а̄ аваджджха̄, саббе ка̄ма̄ аничча̄, саббе бхава̄ аничча̄, на̄хам̣ квачани кассачи кин̃чанатасми’’нтиа̄дина̄ (а. ни. 4.185) чатукканипа̄те а̄гата̄ни. параматтхабхӯтам̣ саччам̣ нибба̄нам̣. аббхантарам̣ катва̄ти антогадхамева катва̄, техи саддхинти аттхо параматтхасачча̄нампи са̄дутаратта̄. йасса̄нубха̄вена̄ти йасса ва̄ча̄саччасса а̄нубха̄вена.

удакамхи дха̄ватӣти удакапит̣т̣хийам̣ абхиджджама̄на̄йам̣ патхавийа̄ вийа дха̄вати гаччхати маха̄каппинара̄джа̄ вийа. висампи саччена хананти пан̣д̣ита̄ти кан̣хадӣпа̄йана̄дайо вийа. саччена̄ти маччхаджа̄таке бодхисаттасса вийа саччена дево тханайам̣ павассати. сачче т̣хита̄ти виратисачче ва̄ча̄сачче ча т̣хита̄ тайопи бодхисатта̄. ниббутинти нибба̄нам̣ паттхайанти. са̄дутаранти са̄татарам̣ ит̣т̣хатаравипа̄када̄нато.

раса̄нанти ниддха̄ран̣аттхе са̄мивачанам̣. ниддха̄ран̣ан̃ча кочи куточи кеначи иманти кассачи вачанам̣ на са̄дхетӣти дассенто ‘‘йе име’’тиа̄дима̄ха. тена хи нибба̄нам̣ расасамуда̄йато са̄дутарата̄висесена ниддха̄рӣйати. таттха йе име вуччантӣти йоджана̄. са̄йанӣйадхамма̄ти дживха̄йа са̄йитабба̄ дхамма̄. раса̄йатанам̣ расоти а̄ха ‘‘мӯларасо кхандхарасо’’тиа̄ди. пхаларасанти пхаласса расам̣, пхалам̣ пӣл̣етва̄ та̄петва̄ гахетаббарасанти аттхо. арасарӯпоти а̄ча̄рарахитасабха̄во. рӯпасса асса̄данавасена уппаджджанакасукхадхамма̄ рӯпараса̄. еса найо саддараса̄дӣсу. саддарасоти бйан̃джанасамбхӯто расо. вимуттирасоти вимуттисампаттико расо. аттхарасоти аттхасса пат̣ивиджджханавасена уппаджджанакасукхам̣ аттхарасо, татха̄ дхаммарасо ведитаббо. рӯпа̄ча̄ра̄тиа̄дӣсу расаггахан̣ена пхаларасам̣ вадати. со хи пхаласса рӯпо ча, раситаббато а̄са̄детаббато расо ча̄ти ‘‘рӯпарасо’’ти вуччати. а̄ча̄ро пана са̄маггӣрасахетута̄йа ‘‘расо’’ти вутто. саччам̣ хавети еттха хавети екам̣саттхе нипа̄то, екам̣саттхо ча авадха̄ран̣амева̄ти а̄ха ‘‘саччамева са̄дутара’’нтиа̄ди. сарӣрамупабрӯхенти, на читтам̣. нану ча сукхуппаттипайоджанатта̄ читтампи упабрӯхентӣти? на, сукхасса сарӣрабрӯханам̣ пат̣ичча уппаннатта̄. виратисаччава̄ча̄ти саччависесена сампаджджанам̣ вадати. читтамупабрӯхети пада̄лика̄йа виратива̄ча̄йа саччарасе сати саматхавипассана̄дӣхи читтапарибрӯханасса самбхавато маггапхала̄нисам̣сам̣ ган̣ха̄ти. асам̣килесикан̃ча сукхама̄вахати виват̣т̣асаннисситатта̄. вимуттирасоти пхаласукхам̣ вадати нибба̄насукхампи ва̄. параматтхасаччарасо на̄ма нибба̄нарасо. татха̄ хи там̣ ‘‘аччутирасам̣ асса̄сакаран̣араса’’нтипи вуччати. тена парибха̄витатта̄ти вимуттирасасса са̄дутарабха̄вадассанаттхам̣. евам̣ сантепи ‘‘вимуттирасапарибха̄витатта̄’’ти етена ка̄мам̣ вимуттирасо ва̄ параматтхасаччарасо ва̄ са̄дутарараса̄ти дассети. тададхигамӯпа̄йабхӯтанти тасса параматтхасаччасса адхигамӯпа̄йабхӯтам̣. аттхан̃ча дхамман̃ча̄ти пхалан̃ча ка̄ран̣ан̃ча нисса̄йа паваттито аттхараса̄ дхаммараса̄ ча са̄дӯ, татопи параматтхасаччамева са̄дурасанти адхиппа̄йо.

локуттарам̣ локийан̃ча аттхам̣ аджа̄нанто андхо, локийаттхамева джа̄нанто екачаккху, убхайам̣ джа̄нанто двичаккху. парахитам̣ аттахитан̃ча аджа̄нанто андхо, аттахитамева джа̄нанто екачаккху, убхайаттхам̣ джа̄нанто двичаккху. со двичаккхупуггало пан̃н̃а̄джӣвӣ. там̣ пана гахат̣т̣хапаббаджитавасена вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘гахат̣т̣хо ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. гахат̣т̣хапат̣ипадам̣ а̄ра̄дхетва̄ ча̄ти йоджана̄. а̄ра̄дхетва̄ти ча са̄дхетва̄ти аттхо.

пуриманайенева̄ти кассапасамма̄самбуддхависсаджджитанайенева. кин̃ча̄пӣти ануджа̄нанасандассанаттхе нипа̄то. ким̣ ануджа̄на̄тӣти? га̄тха̄йа чатӯхи падехи вуттесу аттхесу екасса аттхасса сиддхийам̣ итаресампи сиддхим̣ ануджа̄на̄ти. тена̄ха ‘‘йо чатуббидхамогхам̣…пе… парисуджджхатӣ’’ти. ким̣ сандассетӣти? йесам̣ па̄падхамма̄нам̣ балавабха̄вена огхатаран̣а̄ди на сиджджхати, тесам̣ пат̣ипаккха̄нам̣ ниссандехавасена сандассанам̣. тена̄ха ‘‘евам̣ сантепӣ’’тиа̄ди. огхатаран̣анти огхатаран̣апат̣ипаттим̣. асаддахантоти евам̣ пат̣ипаджджанто има̄йа пат̣ипаттийа̄ огхам̣ таратӣти на саддаханто. на паккхандатӣти паккханданалаккхан̣а̄йа саддха̄йа на уггха̄т̣ӣйатӣти на отарати. читтавоссаггена̄ти йатха̄ка̄ма̄ча̄равасена читтасса воссаджджанена. паматто пама̄дам̣ а̄панно. таттхева̄ти ка̄месу ева. висаттатта̄ лаггатта̄. вокин̣н̣оти висевито. тасма̄ти вуттасса чатуббидхассапи аттхасса хетубха̄вена пачча̄масанам̣. таппат̣ипаккханти ассаддхийа̄дӣнам̣ пат̣ипаккхам̣ саддха̄дӣнам̣ ока̄сатта̄.

ета̄йа̄ти га̄тха̄йам̣ имина̄ падена̄ти самбандхо. саппурисасам̣сево саддхаммассаванам̣ йонисоманасика̄ро дхамма̄нудхаммапат̣ипаттӣти имесам̣ сота̄паттимагга̄дхигамасса ан̇га̄нам̣ а̄саннака̄ран̣ам̣ саддхиндрийанти а̄ха ‘‘сота̄паттийан̇гападат̣т̣ха̄нам̣ саддхиндрийа’’нти. вуттан̃хетам̣ – ‘‘саддха̄джа̄то упасан̇камати, упасан̇каманто пайирупа̄сати, пайирупа̄санто сотам̣ одахати, охитасото дхаммам̣ сун̣а̄тӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 2.183, 432). дит̣т̣хогхам̣ тарати етена̄ти дит̣т̣хогхатаран̣ам̣, дит̣т̣хогхасса таран̣ам̣. ка̄ман̃четтха ‘‘тарати огха’’нти вуттам̣, ваттама̄насамӣпепи пана ваттама̄нам̣ вийа вохаран̣ам̣ йуттам̣ дит̣т̣хогхасса тин̣н̣абха̄васса екантикатта̄ти ‘‘сота̄паннан̃ча пака̄сетӣ’’ти вуттам̣. еса найо сесесупи. дит̣т̣хивичикиччха̄дипат̣ипаттантара̄йакара̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ самуччхиннатта̄ сота̄панно…пе… аппама̄дена саманна̄гато. ‘‘сота̄патти…пе… таратӣ’’ти еттаке вутте сакидева имасса локасса а̄гаманампи гахитам̣ сийа̄ти танниваттанаттхам̣ ‘‘а̄ра̄дхетва̄…пе… авасеса’’нти вуттам̣. нану ‘‘авасеса’’нти вуттатта̄ сота̄паттимаггена атин̣н̣ам̣ анавасесам̣ бхавогхаваттху гахитамева сийа̄ти? на, упари двӣхи маггехи таритабба̄нам̣ тесам̣ парато двиннам̣ паха̄навасена вуччама̄натта̄. апава̄дависайампи парихарати – ‘‘евам̣ еса̄ чодана̄ аттано висайе на патит̣т̣ха̄тӣ’’ти. ана̄дика̄лабха̄ватта̄ ка̄масан̃н̃а̄йа ка̄могхатаран̣ам̣ махата̄ ева вӣрийена са̄дхетаббанти а̄ха ‘‘вӣрийена̄’’ти. татийам̣ маггам̣ а̄ра̄дхетва̄. ка̄могхасса ваттху ка̄могхаваттху, ка̄магун̣ехи саддхим̣ саббо ка̄мабхаво. ка̄могхасан̃н̃итанти ка̄могхасан̇кха̄там̣. ка̄манат̣т̣хена ка̄мо ча со дуккхо ча̄ти ка̄мадуккхам̣. асса̄данат̣т̣хена ка̄мо ева сан̃н̃а̄ти ка̄масан̃н̃а̄, саббасо самуччхиннатта̄ вигата̄ ка̄масан̃н̃а̄ етисса̄ти вигатака̄масан̃н̃а̄. саббесам̣ ра̄га̄димала̄нам̣ мӯлабхӯтатта̄ саттасанта̄насса висесато малӣнасабха̄ва̄па̄данато парамам̣ уккам̣сагатам̣ маланти парамамалам̣, авиджджа̄. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘авиджджа̄парамам̣ мала’’нти (дха. па. 243).

пан̃н̃а̄падам̣ гахетва̄ти йатха̄вуттам̣ пан̃н̃а̄падам̣ хадайе т̣хапетва̄. таппасан̇гена аттано пат̣ибха̄нена саббехи вийа уггахитанийа̄мена. саббаттхева̄ти пан̃часупи т̣ха̄несу. аттхайуттипуччха̄ти пан̃н̃а̄диаттхасамадхигамасса йуттийа̄ ка̄ран̣асса пуччха̄. тена̄ха ‘‘айам̣ хӣ’’тиа̄ди. пан̃н̃а̄диаттхам̣ н̃атва̄ти пан̃н̃а̄дхана-китти-митта-абхисампара̄йасан̇кха̄там̣ аттхам̣ сарӯпато саччапат̣иведханиппха̄данена н̃а̄н̣ена джа̄нитва̄. нану еса локуттарам̣ сота̄паттимаггапхалапан̃н̃ам̣ тададхигамӯпа̄йам̣ локийапан̃н̃ан̃ча абхибхавитва̄ т̣хито, со касма̄ таттха аттхайуттим̣ пуччхатӣти? саччаметам̣, упари пана сама̄дхисса йуттим̣ пуччхитука̄мо пан̃н̃а̄йа сет̣т̣хабха̄вато, тасса ча екадесенева адхигататта̄ тамева а̄дим̣ катва̄ пуччхати. ‘‘ка̄йа йуттийа̄’’тиа̄ди аттхаван̣н̣анам̣ атидиссати ‘‘еса найо дхана̄дӣсӯ’’ти. таттха̄пи аттхайуттипуччха̄бха̄во пана ‘‘саббаттхева̄’’ти имина̄ вибха̄витоти.

саддха̄суссӯса̄аппама̄даут̣т̣ха̄насан̇кха̄техи чатӯхи ка̄ран̣ехи. ка̄йасучарита̄дибхедена а̄джӣват̣т̣хамакасӣлабхӯтена. саматхавипассана̄бхӯтена ниппарийа̄йена бодхипаккхийе ева ган̣ханто ‘‘апарабха̄ге’’ти а̄ха. парийа̄йабодхипаккхийа̄ пана висесато вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ка̄лепи лаббханти. пуббабха̄гети ва̄ тарун̣авипассана̄ка̄лам̣. тато пуббаса̄дханан̃ча сандха̄йа ‘‘апарабха̄ге’’ти пуна̄ха, тато паранти аттхо. дхамманти пат̣ипаттидхаммам̣. на саддха̄маттакенева пан̃н̃ам̣ лабхатӣти йоджана̄. йади евам̣ касма̄ ‘‘саддаха̄но’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди. ким̣ вуттам̣ хотӣтиа̄дина̄ вуттамева аттхам̣ виварати. на кевалам̣ суссӯса̄маттена пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхо, атха кхо аппама̄дена пан̃н̃ам̣ лабхатӣти дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘аппаматто вичаккхан̣о’’ти вуттанти тадаттхам̣ дассенто ‘‘ева’’нтиа̄дима̄ха.

ида̄ни саддха̄дӣнам̣ пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхасса там̣там̣висесапаччайа̄ни нӣхаритва̄ дассетум̣ ‘‘ева’’нти вуттам̣. суссӯса̄йа̄ти сотука̄мата̄йа. са̄ аттхато упасан̇камана̄ди. пан̃н̃а̄дхигамӯпа̄йанти парийаттидхаммама̄ха. тена̄ха ‘‘сун̣а̄тӣ’’ти. гахитам̣ на памуссати, сатиавиппава̄салаккхан̣о хи аппама̄доти. на кевалам̣ йа̄тха̄вато гахан̣акосалламева вичаккхан̣ата̄, атха кхо йа̄тха̄вато пан̃н̃а̄сампаведханан̃ча̄ти а̄ха ‘‘виттха̄рикам̣ каротӣ’’ти. ида̄ни пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхахетум̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассетум̣ ‘‘суссӯса̄йа ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. аттхамупапариккхатӣти сутаката̄нам̣ дхамма̄нам̣ па̄л̣иаттхӯпапариккха̄пуббакам̣ рӯпа̄рӯпавибха̄гам̣ параматтхам̣ салаккхан̣ато са̄ман̃н̃алаккхан̣ато ча упапариккхати вӣмам̣сати. анупуббена̄ти евам̣ н̃а̄тапарин̃н̃ам̣ патва̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄йа тато ануккамена тӣран̣апарин̃н̃ам̣ паха̄напарин̃н̃ан̃ча маттхакам̣ па̄пенто маггаппат̣ипа̄т̣ийа̄ параматтхасаччабхӯтам̣ нибба̄нам̣ саччхикароти.

има̄ни саддха̄дӣни чатта̄ри ка̄ран̣а̄ни маттхакам̣ па̄петва̄ дассенто а̄ха ‘‘десака̄ла̄дӣни аха̄петва̄’’ти. йасмим̣ десе йасмим̣ ка̄ле йе ча саха̄йаке нисса̄йа йам̣ киччам̣ тиретаббам̣, та̄ни десака̄ла̄дӣни анатиккамитва̄ аттано абхивуд̣д̣хим̣ иччхантена ‘‘айам̣ на̄ма десо, йаттха̄хам̣ етарахи васа̄ми, айам̣ ка̄ло, име митта̄, име амитта̄, име а̄йавайа̄, ахан̃ча едисо джа̄ти-кула-падеса-балабхога-парива̄ра̄дӣхи, там̣ киччам̣ ида̄ни а̄раддхаббам̣, ида̄ни на̄раддхабба’’нти саббам̣ упапариккхитва̄ пат̣ипаджджитаббам̣. евам̣ пат̣ипаджджанто хи локийасса дханасса пат̣ирӯпа̄дхигамӯпа̄йам̣ кароти на̄ма. локуттарасса пана сӣлависодхана̄дивасена ведитаббам̣. вахитаббабха̄вена дхуро вийа̄ти дхуро, бха̄ро. идха пана дхурасампаггахо уттарападалопена дхуро, вӣрийам̣. со са̄тисайо етасса аттхӣти дхурава̄. ‘‘ут̣т̣ха̄та̄’’ти падена ка̄йикавӣрийасса ваккхама̄натта̄ ‘‘четасикавӣрийавасена̄’’ти висеситам̣. аниккхиттадхуро дхорайхабха̄вато. тин̣а̄ бхиййо на ман̃н̃атӣти тин̣ам̣ вийа парибхаванто атибхуййа ваттатӣти аттхо. а̄дина̄ найена̄ти еттха а̄ди-саддена –

‘‘карам̣ пурисакичча̄ни, со сукха̄ на виха̄йати; (дӣ. ни. 3.253);

‘‘на дива̄ соппасӣлена, раттимут̣т̣ха̄надессина̄;

ниччам̣ маттена сон̣д̣ена, сакка̄ а̄васитум̣ гхара’’нти ча. (дӣ. ни. 3.253); –

евама̄дӣнам̣ сан̇гахо. аситхилапараккамо аналасабха̄вато. екамӯсика̄йа̄ти ека̄йа матамӯсика̄йа. начирассева̄ти чатума̄саббхантарейева. чатусатасахассасан̇кхам̣ чӯл̣антева̄сӣ вийа̄ти ка̄кан̣икад̣д̣хакаха̄пан̣а-сол̣аса-каха̄пан̣а-чатувӣсати-каха̄пан̣а-сатахаран̣аккамена две сатасахасса̄ни, чӯл̣акамаха̄сет̣т̣хино дхӣтула̄бхавасена две сатасахасса̄нӣти евам̣ чатусатасахассасан̇кхам̣ дханам̣ екамӯлена йатха̄ чӯл̣антева̄сӣ винди, евам̣ ан̃н̃опи патирӯпака̄рӣ дхурава̄ ут̣т̣ха̄та̄ виндате дханам̣. айан̃ча аттхо чӯл̣акасет̣т̣хиджа̄такена дӣпетаббо. вуттан̃хетам̣ –

‘‘аппакенапи медха̄вӣ, па̄бхатена вичаккхан̣о;

самут̣т̣ха̄пети атта̄нам̣, ан̣ум̣ аггим̣ва сандхама’’нти. (джа̄. 1.1.4);

ваттам̣ катва̄ти адхит̣т̣ха̄наваттам̣ катва̄. ‘‘саччава̄дӣ бхӯтава̄дӣ’’ти киттим̣ паппотӣти йоджана̄. иччхитапаттхитанти йехи миттам̣ иччхати, техи итарам̣ паттхитам̣. митта̄ни гантхатӣти миттабха̄вам̣ гхат̣ети. да̄насса пийабха̄вакаран̣ато ‘‘дадам̣ пийо хотӣ’’ти вуттам̣. йам̣ да̄нам̣ екантато миттабха̄ва̄вахам̣, там̣ дассенто ‘‘дуддадам̣ ва̄ дадам̣ там̣ гантхатӣ’’ти а̄ха. даданти ча лаккхан̣авачанаметанти а̄ха ‘‘да̄намукхена ва̄’’тиа̄ди.

а̄л̣авакасса аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ гахат̣т̣хавасена виссадждженто. саддха̄ етасса аттхӣти саддхо, тасса саддхасса. гхарамесиноти гхара̄ва̄сасан̇кха̄там̣ гхарам̣ есантасса. гхара̄ва̄сасаннисситатта̄ ‘‘гхара’’нти ка̄магун̣а̄ вуччантӣти а̄ха ‘‘пан̃ча ка̄магун̣е’’ти. ‘‘ете чатуро дхамма̄’’тиа̄дина̄ гахита̄ анантарага̄тха̄йа вуттадхамма̄ ева̄ти дассенто ‘‘вуттаппака̄рам̣ сачча’’нтиа̄дима̄ха. таттха ‘‘име кусала̄, име акусала̄’’тиа̄дина̄ те аттхе йа̄тха̄вато дха̄ран̣ато упадха̄ран̣ато дхаммо. сан̃н̃а̄ читтачетасика̄нам̣ дха̄ран̣ам̣, авиччхедато сандха̄ран̣ато кусаласанта̄нам̣ дха̄ретӣти дхити, вӣрийам̣. чаджати етена̄ти ча̄го, да̄нам̣. паччайавекаллато пхалуппа̄данасаматтхата̄васена санти.

ан̃н̃епӣти ито йатха̄вуттадхаммасамуда̄йато ан̃н̃епи дхамма̄ йади санти, те дхамме пуччхассӯти. килесе, ка̄йава̄ча̄дике ва̄ даметӣти дамо, пан̃н̃а̄. ут̣т̣хахати уссахати етена̄ти ут̣т̣ха̄нам̣, вӣрийам̣. еттха̄ти етисса̄ пуччха̄йа. саддхинти сан̇кхепато бха̄ваттхапада̄нам̣ бандханена саха. екамекам̣ паданти пан̃н̃а̄дикамекекам̣ падам̣. ‘‘пан̃н̃а̄ имасмим̣ т̣ха̄не пан̃н̃а̄ти дхаммоти ча а̄гата̄’’тиа̄дина̄ пан̃н̃а̄диаттхасса уддхаран̣ам̣ аттхуддха̄ро. тасса тасса аттхасса ‘‘пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 16) вевачанапада̄нам̣ уддхаран̣ам̣ падуддха̄ро. паджа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄, дха̄ретӣти дхаммо, даметӣти дамоти евам̣ падасса катханам̣ падаван̣н̣ана̄.

аджджа̄ти ва̄ етарахи. йатха̄вуттена пака̄рена̄ти ‘‘саддаха̄но арахата’’нтиа̄дина̄ вуттаппака̄рена. саччасампат̣иведха̄вагахан̣ам̣ ва̄ йатха̄вуттена пака̄рена дит̣т̣хасаччата̄йа идхалокапаралокаттхам̣ йа̄тха̄вато джа̄нанто. еван̃ча йаккхо саттху десана̄нубха̄васиддхам̣ пан̃хам̣ пуччханена аттано пат̣ила̄бхасампаттим̣ вибха̄венто ‘‘катхам̣су лабхате пан̃н̃а’’нтиа̄дима̄ха̄ти а̄чарийа̄. сампара̄йикоти еттха ча-саддо луттаниддит̣т̣хо, тена ‘‘дит̣т̣хадхаммико ча̄’’ти айаматтхо вутто ева̄ти дассенто ‘‘йо аттхо…пе… дассетӣ’’ти а̄ха. арӣйати пхалам̣ етасма̄ти аттхо, ка̄ран̣ам̣. вичаккхан̣е сапайоджаната̄йа.

тасса н̃а̄н̣асса̄ти тасса аттхасса а̄вибха̄ванасса н̃а̄н̣асса. гун̣ависесехи ча садисассапи ан̃н̃асса абха̄вато аггадаккхин̣еййо буддхо бхагава̄. тена̄ха –

‘‘найимасмим̣ локе парасмим̣ ва̄ пана,

буддхена сет̣т̣хова самова виджджати;

а̄хунеййа̄нам̣ парама̄хутим̣ гато,

пун̃н̃аттхика̄нам̣ випулапхалесина’’нти. (ви. ва. 1047);

сахитапат̣ипаттинти пан̃н̃а̄сан̇га̄хикам̣ аттано пат̣ипаттим̣. сундара̄ бодхи субодхи, буддхасса субодхи буддхасубодхи, са̄ ева буддхасубодхита̄. дхаммассаванаттхам̣ саннипатитадевата̄хи сан̇гхут̣т̣хаса̄дхука̄расаддут̣т̣ха̄нан̃ча.

сатапун̃н̃алаккхан̣анти сатасахассакаппе пун̃н̃асамбха̄расса кататта̄ тесам̣ пун̃н̃а̄нам̣ васена сатапун̃н̃алаккхан̣ам̣ анекапун̃н̃аниббатталаккхан̣ам̣. абхинандийата̄йа саббехи ан̇гехи самупетам̣ саманна̄гатам̣. катапун̃н̃абха̄вам̣ бйан̃джентӣти бйан̃джана̄ни, ан̇гапаччан̇га̄ни. тесам̣ парипун̣н̣атта̄ парипун̣н̣абйан̃джанам̣. там̣ йаккхо…пе… пӯресӣти га̄тха̄пӯран̣аттхамева хи бхагава̄ татха̄рӯпа̄ни ака̄си. абйа̄дхита̄ти арога̄. ‘‘абйатхита̄’’ти кечи пат̣ханти, сайасанта̄сарахита̄ти аттхо.

‘‘хаттхайо’’ти ваттаббе ‘‘хаттхако’’ти вуттам̣. а̄л̣авинагаранти а̄л̣авинагарава̄сино вадати. бхавати хи татрат̣т̣хата̄йа там̣-саддо йатха̄ ‘‘га̄мо а̄гато, ман̃ча̄ уккут̣т̣хим̣ каронтӣ’’ти. екакола̄халена ваттама̄нена.

сампин̣д̣итва̄ти саннипатитва̄. ка̄мам̣ самбха̄ро тена катоти наттхи, йуддхаттхам̣ пана бахусо усса̄хасса кататта̄ ‘‘йуддхама̄дим̣ катва̄’’ти вуттам̣. тамева а̄л̣авакасуттам̣ катхеси тасса̄ ева десана̄йа саннипатитапариса̄йа саппа̄йатта̄. тена̄ха ‘‘катха̄пари…пе… ахосӣ’’ти. чатӯхи ваттхӯхӣти чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи. парисанти аттано парисам̣. ‘‘итаран̃ча̄’’типи ваданти.

а̄л̣авакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

йаккхасам̣йуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.