10. йаккхасам̣йуттам̣
1. индакасуттаван̣н̣ана̄
235. аттано парин̣а̄йакаттена индо на̄ма махесаккхо, индоти саман̃н̃а̄ асса̄ти катва̄ ‘‘индако’’типи вуччати, тасса индакасса. индакӯт̣е паббате нивасатӣти индакӯт̣анива̄сӣ, тасса индакӯт̣анива̄сино. баликаммехи йаджитаббато пӯджитаббато йаккхо, тасса йаккхасса. индасса нива̄сат̣т̣ха̄набхӯтам̣ кӯт̣ам̣ индакӯт̣анти йаккхато кӯт̣ена на̄мам̣ ладдхам̣. индакӯт̣о индо уттарападалопена йатха̄ ‘‘кела̄сакӯт̣о кела̄со’’ти. индо йаккхоти кӯт̣ато йаккхена на̄мам̣ ладдхам̣. на четтха итарӣтараниссайадосо ан̃н̃аман̃н̃ӯпалаккхан̣абха̄вато йатха̄ там̣ ‘‘ка̄йакаммат̣т̣ха̄на’’нти. рӯпанти сакалам̣ рӯпаккхандхама̄ха, на рӯпа̄йатананти. имам̣ сарӣрам̣ печча айам̣ кинти пат̣илабхатӣти чодети.
куто а̄гаччхатӣти пара̄дха̄рарӯпе джӣве аттани ма̄тукуччхимокканте рӯпасса самбхавоти куто на̄ма т̣ха̄нато а̄гаччхати. тена̄ха ‘‘има̄ни ча ат̣т̣хӣни има̄ ча мам̣сапесийо’’тиа̄ди. катхам̣ нвайанти айам̣ куччхисан̇кха̄те габбхаре катхам̣ саджджатӣти пуччхати. ‘‘сӣха̄нам̣ва наданта̄нам̣, да̄т̣хӣнам̣ гиригаббхаре’’тиа̄дина̄ (тхерага̄. нида̄нага̄тха̄) габбхаро ча куччхива̄чако а̄гато. тена̄ха ‘‘габбхарасминти ма̄тукуччхисми’’нти. пуггалава̄дӣти аттава̄дупа̄да̄но. йатха̄ хи маччхамам̣сам̣ бхуттам̣ пхен̣ам̣ вийа хутва̄ вилӣйати, на ча пан̃н̃а̄йати саттабха̄вена аппаваттанато, евамевам̣ йади ма̄тукуччхисмим̣ габбхабха̄вена уппаннам̣ рӯпам̣ сатто на бхавеййа но вад̣д̣хеййа, вилӣйитва̄ гаччхеййа, пан̃н̃а̄йати ча там̣ рӯпам̣, тасма̄ джӣвоти има̄йа ладдхийа̄. евама̄ха̄ти ‘‘рӯпам̣…пе… габбхарасми’’нти евамавоча. пат̣хаманти етесам̣ пан̃чаннам̣ пат̣хамам̣. тена̄ха ‘‘пат̣хамена пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ена саддхи’’нти. ‘‘джа̄тиун̣н̣ам̣сӯхӣти джа̄тиел̣ака̄йа ун̣н̣ам̣сӯхӣ’’ти ваданти. ‘‘габбхам̣ пха̄летва̄ гахитаун̣н̣а̄ джа̄тиун̣н̣а̄. тасса̄ ам̣сӯхи тӣхи катасуттагге’’ти сам̣йуттабха̄н̣ака̄нам̣ адхиппа̄йо.
ана̄вилоти аччхо, суппасанноти аттхо. евам̣ван̣н̣аппат̣ибха̄ганти вуттаппама̄н̣асан̣т̣ха̄насампариччхиннам̣. калалам̣ сампавуччатӣти аттабха̄во бхӯтупа̄да̄рӯпасан̇кха̄то санта̄навасена паваттама̄но калалам̣ на̄ма̄ти катхӣйати.
калала̄ти йатха̄вуттакалаларӯпахету там̣ нисса̄йа паччайам̣ катва̄. мам̣садхованаудакаван̣н̣анти ван̣н̣ато мам̣садхованаудакаван̣н̣ам̣, сан̣т̣ха̄нато пана вилӣнатипусадисам̣.
парипакканти парипа̄какалалабха̄вато парипа̄кам̣ гатам̣ супарипа̄кам̣ гатам̣. самӯхатанти самӯхабхӯтам̣ сан̇гатам̣. виват̣т̣ама̄нанти парин̣амантам̣. таббха̄ванти каран̣е етам̣ упайогавачанам̣, таббха̄вена парин̣амантанти аттхо. ниссакке ва̄ упайогавачанам̣, таббха̄вато калалабха̄вато калалам̣ випарин̣амантам̣. аббудам̣ на̄ма джа̄йати, аббудам̣ на̄ма сампаджджатӣти аттхо.
вилӣнатипусадиса̄ сан̣т̣ха̄навасена, ван̣н̣авасена пана сита̄ аратта̄ва хотӣти ваданти. ман̣д̣анти да̄рика̄нам̣ татха̄ пӣл̣анато ниббаттамаричапаккасса са̄рабхӯтам̣ расам̣. саббабха̄гехи муччатӣти со ман̣д̣о капа̄ле алагго хутва̄ тасса саббабха̄гехи муччхитва̄ пин̣д̣ито хутва̄ тит̣т̣хати. еварӯпа̄ песи хотӣти са̄ песи габбха̄сайе каттхачи алагга̄ йатха̄вуттаман̣д̣о вийа пин̣д̣ито хутва̄ тит̣т̣хати. тена̄ха ‘‘вилӣнатипусадиса̄’’ти.
песи ниббаттатӣти еттха песӣти ниссакке паччаттавачананти а̄ха ‘‘тато песито’’ти.
гханасса сан̣т̣ха̄нам̣. ниббаттам̣ каммапаччайа̄ти там̣сан̣т̣ха̄нам̣ рӯпадхамманиббаттийа̄ джа̄йати. ‘‘джара̄маран̣ам̣ аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппанна’’нти (сам̣. ни. 2.20) хи вуттам̣.
пӣл̣ака̄ти пӣл̣акасадиса̄ мам̣сапин̣д̣а̄ джа̄йанти.
саттама̄дӣнӣти а̄ди-саддена ат̣т̣хамасатта̄хато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва екачатта̄лӣса̄ чатуттим̣са сатта̄ха̄ни сан̇ган̣ха̄ти. парин̣атака̄ланти габбхасса парин̣атака̄лам̣. навама̄сато бахи парипакко на̄ма хоти кесалома̄диниббаттито. тена̄ха ‘‘два̄чатта̄лӣсе сатта̄хе ета̄ни джа̄йантӣ’’ти.
тасса̄ти габбхасеййакасаттасса. ма̄туударапат̣алена ека̄баддхо хоти йато ма̄тара̄ парибхуттаа̄ха̄ро а̄ма̄сайе патит̣т̣хите габбхасса на̄бхина̄л̣а̄нуса̄рена габбхагатасса сарӣрам̣ сампатва̄ а̄ха̄ракиччам̣ кароти. а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ самут̣т̣ха̄петӣти габбхагатасса ка̄йе оджа̄йа паччайо хоти. са̄ ча там̣ паччайам̣ лабхитва̄ оджат̣т̣хамакам̣ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети. евам̣ ма̄тара̄ парибхуттаа̄ха̄рапаччайена габбхагато даса ма̄се йа̄пети аттано на̄бхина̄л̣а̄нуса̄рагатенева тена йа̄ва а̄ха̄расамут̣т̣ха̄насатта̄хо, тато пат̣т̣ха̄йа а̄харан̣ато. кечи пана ‘‘ма̄тара̄ парибхуттаа̄ха̄ро ба̄хиравагго вийа тасса ка̄йам̣ абхисаннети парисаннети, тена со йа̄петӣ’’ти ваданти. куччхигатам̣ ударапат̣алена тирохитатта̄ бахи т̣хитанти ваттаббатам̣ на арахатӣти ‘‘куччхийа̄ аббхантарагато’’ти а̄ха. ма̄тукуччхигато нароти ма̄ту тирокуччхигато. евам̣ кхоти имина̄ йатха̄вутта̄ка̄рена айам̣ сатто…пе… ниббаттати, тасма̄ рӯпам̣ на джӣво. на хи дит̣т̣хигатасса сатта̄хаккамена вуд̣д̣хиппатто иччхито аниччата̄паттито.
индакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. саккана̄масуттаван̣н̣ана̄
236. саккана̄макоти балипутто вийа саккасса васена гахитана̄мо. ‘‘есо кира̄’’ти па̄т̣хо. ‘‘еко кира̄’’типи ликханти. ма̄расса паккхе гато ма̄рапаккхико. йадан̃н̃анти еттха йанти кирийа̄пара̄масанам̣, тасма̄ йам̣ ан̃н̃асса ануса̄санам̣, там̣ саман̣асса на са̄дхӯти йоджана̄. ка̄ран̣ена̄ти ка̄ран̣аматтена сам̣ва̄со джа̄йати. йена кеначи гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄. там̣ ка̄ран̣антарам̣ сама̄гатам̣ пурисам̣ саппан̃н̃о самбуддхо анукампитум̣ на̄рахати висеса̄дхигама̄бха̄ва̄, сати пана тасмим̣ сависесам̣ паса̄до хотӣти. манаса̄ че…пе… на тена хоти сам̣йутто синехавасена анукампа̄ ануддайа̄ тасса̄ асам̣килит̣т̣хасабха̄ватта̄.
саккана̄масуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. сӯчиломасуттаван̣н̣ана̄
237. гайа̄йа авидӯре бхаво га̄мо ‘‘гайа̄’’ти вуттоти а̄ха ‘‘гайа̄йа’’нти, тена̄ха ‘‘гайа̄йа авидӯре нивит̣т̣хага̄мам̣ упаниса̄йа̄ти аттхо’’ти. гочарага̄манидассанам̣ хетам̣. идам̣ упари идам̣ хет̣т̣ха̄ти наттхи уппат̣ипа̄т̣ийо ман̃чапа̄да̄нам̣ двӣсу пассесу дӣгхабха̄вена. баликамматтха̄йа катам̣ девата̄дхит̣т̣ха̄нанти адхиппа̄йена деват̣т̣ха̄не т̣хапенти. ат̣т̣хапа̄даман̃часадисо кира со хет̣т̣хупарипариваттетаббато. катхинасиббанасӯчи катхинасӯчи. апаччаттхаритва̄ти кин̃чи сан̇гхикасена̄санасса упари пат̣иччхаданам̣ апаччаттхаритва̄. гаваччхивиджджхитам̣ вийа̄ти техи сӯчиломехи гаваччхиджа̄лам̣ вийа гатам̣ саббасо самохатам̣.
идха̄пи ‘‘кхарасарӣро’’ти ватва̄ кхарасарӣрам̣ катхинасӯчисадисата̄йа ломасса̄ти тасса татха̄бха̄васса ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘со кира̄’’тиа̄дима̄ха. аттано хаттхехӣти сан̇гхикателасаммаккхитехи аттано сарӣрам̣ маккхеси. итӣти вутта̄ка̄рена.
сама̄гамат̣т̣ха̄нанти йаккхасаннипа̄тат̣т̣ха̄нам̣. соти сӯчиломо йаккхо. манти ча тамева вадати.
ут̣т̣ха̄петва̄ти уддхагга̄ катва̄. апана̄месӣти йатха̄ со аттано ка̄йам̣ упанетум̣ на саккоти, татха̄ каронто тхокам̣ апана̄меси. аманун̃н̃оти пхарусатиккхата̄йа на манун̃н̃о. читтам̣ ва̄ те кхиписса̄мӣти майхам̣ а̄нубха̄вена тава читтавиккхепам̣ ва̄ карисса̄ми. йатха̄ пана со читтавиккхепам̣ кареййа, там̣ дассетум̣ ‘‘йесан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. бхеравам̣ ва̄ти вутта̄ка̄рена ан̃н̃атха̄ ва̄ бхайа̄накам̣ дассанаматтенева сатта̄нам̣ бхайам̣ чхамбхитаттам̣ ломахам̣сам̣ уппа̄детум̣ саматтхам̣. ‘‘катхента̄нам̣йева̄’’ти ва̄ па̄т̣хо. там̣ двӣсу па̄десу гахетва̄ па̄рам̣ ган̇га̄йа кхиписса̄мӣти йоджана̄.
кутонида̄на̄ти касма̄ ка̄ран̣а̄? ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана сама̄сападаметам̣, вибхаттиалопена ниддесоти дассетум̣ ‘‘ким̣нида̄на̄ ким̣паччайа̄’’ти? аттхо вутто. читтам̣ оссаджантӣти кусалачиттам̣ паваттитум̣ аппада̄навасена пурато кхипанти. куто самут̣т̣ха̄йа̄ти миччха̄витакка̄нам̣ самут̣т̣ха̄нам̣ пуччхати?
ка̄мара̄га̄дайо субханимитта̄дӣсу айонисоманасика̄рахетӯ. ка̄мо пана айонисоманасика̄ро ча нийакаджджхаттапарийа̄панноти а̄ха ‘‘айам̣ аттабха̄во нида̄нам̣ етесанти итонида̄на̄’’тиа̄ди. евамева̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ кӣл̣а̄пасутакума̄рака̄ вийа миччха̄витакка̄ дат̣т̣хабба̄, тесам̣ уппаттит̣т̣ха̄набхӯто локо вийа айам̣ аттабха̄валоко. техи оссаджийама̄нам̣ дхан̇кам̣ вийа читтам̣, тасса па̄де баддхадӣгхасуттакам̣ вийа там̣ дӯра̄нубандхам̣ сам̣йоджананти евам̣ упама̄йа сам̣санданам̣ дат̣т̣хаббам̣.
па̄павитакка̄нам̣ там̣сампайуттакилеса̄нан̃ча тан̣ха̄ висесапаччайо тадабха̄вена тесам̣ абха̄ватоти а̄ха ‘‘тан̣ха̄синехато джа̄та̄’’ти. аттабха̄вапарийа̄паннатта̄ ‘‘аттани самбхӯта̄’’ти вуттам̣. тена несам̣ анан̃н̃ахетукатам̣ дассети, нигродхассева кхандхаджа̄тӣти имина̄ пана путхубха̄ван̃ча, висатта̄тиа̄дина̄ дуббиниссат̣атан̃ча. ваттхука̄месу рӯпа̄рамман̣а̄дӣсу путхӯсу. путхӯ килесака̄ма̄ ка̄марӯпатан̣ха̄дайо. техи килесака̄мехи каран̣абхӯтехи. аттабха̄вам̣ кхандхапан̃чакам̣. йе випассана̄йа йуттапайутта̄ йа̄тха̄вато джа̄нанти.
йатоти паччатте ниссаккавачананти а̄ха ‘‘йам̣ нида̄намасса̄’’ти. ‘‘винодентӣ’’ти каттуниддесена йена на виноденти, там̣ ка̄ран̣ам̣ ба̄дхитамева̄ти а̄ха ‘‘маггасаччена винодентӣ’’ти. виноданан̃четтха санта̄нато нӣхаран̣ам̣ бахикаран̣ам̣ саббасо паха̄нам̣, пахӣне ча тасмим̣ килесе огхам̣ тарантӣти дассенто ‘‘дуттара’’нтиа̄дима̄ха. етасмим̣ адхигате на пуна бхавоти апунаббхаво, нибба̄нанти а̄ха ‘‘апунаббхавасан̇кха̄тасса̄’’тиа̄ди. йасма̄ еттха ‘‘йе нам̣ паджа̄нанти, йатонида̄на’’нти пададвайена дуккхасамудайасачча̄ни, виноданаггахан̣ена маггасаччам̣, апунаббхаваггахан̣ена ниродхасаччам̣ пака̄ситам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘чатта̄ри сачча̄ни пака̄сенто’’ти.
тасмим̣йева̄ти йаттха т̣хито ‘‘ра̄го ча досо ча̄’’тиа̄дина̄ пан̃хам̣ пуччхи, тасмим̣йева падесе т̣хито. десана̄нуса̄рена̄ти саттху са̄муккам̣сикадхаммадесана̄йа ануссаран̣ена. н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ти випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ нибба̄нам̣ пати анубодхан̃а̄н̣ам̣ песетва̄ паваттетва̄. сота̄паттипхале патит̣т̣хитоти сахассанайапат̣иман̣д̣итасса пат̣хамамаггасса адхигамена пат̣хамапхале патит̣т̣хито пат̣илабхатӣти йоджана̄. на килит̣т̣хаттабха̄ве тит̣т̣ханти маха̄нубха̄ватта̄ арийадхаммасса. сетакан̣д̣упӣл̣акасӯчийоти сетабха̄вам̣ патва̄ кан̣д̣упӣл̣ака̄ ломасӯчийо сабба̄ анавасеса̄ патита̄ парибхат̣т̣ха̄ апагата̄. бхуммадевата̄париха̄ранти бхуммадеваттабха̄ванти.
сӯчиломасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. ман̣ибхаддасуттаван̣н̣ана̄
238. сукхам̣ пат̣илабхатӣти дит̣т̣хадхаммика̄дибхедам̣ сукхам̣ адхигаччхати. ниччамева сеййо сатимато а̄йатим̣ хитачаран̣ато. ман̣ибхаддо ‘‘сатима̄пуггало сатока̄рӣ сампати верам̣ наппасаватӣ’’ти адхиппа̄йена ‘‘вера̄ ча паримуччатӣ’’ти а̄ха. бхагава̄ пана сатимантата̄сиддхийа̄ верапаримуччанам̣ на аччантикам̣, на̄пи екантикам̣ пат̣ипаккхена парато ча аппахӣнатта̄ти там̣ ниседхенто ‘‘вера̄ ча на паримуччатӣ’’ти ватва̄, йам̣ аччантикам̣ екантикан̃ча парасса васена верапаримуччанам̣, там̣ дассенто ‘‘йасса̄’’ти га̄тхама̄ха. карун̣а̄йа̄ти аппана̄ппатта̄йа карун̣а̄йа. карун̣а̄пуббабха̄гети карун̣а̄бха̄вана̄йа васена уппа̄дитапат̣хамаджджха̄нӯпача̄ре. соти карун̣а̄бха̄ванам̣ бха̄венто пуггало. меттам̣соти меттачиттам̣ ам̣со еко кусалакот̣т̣ха̄со етасса̄ти меттам̣со. тасса кеначӣти тасса арахато карун̣а̄йа метта̄бха̄вана̄йа ча са̄тисайатта̄ тадабха̄вена кеначи пуггалена саддхим̣ вераппасан̇го на̄ма наттхи. имина̄ кхӣн̣а̄савепи метта̄карун̣а̄бха̄вана̄рахите кочи аттано читтадосена верам̣ кареййа, на пана тасмим̣ метта̄карун̣а̄четовимуттисаманна̄гате кочи верам̣ кареййа. евам̣ махиддхика̄ брахмавиха̄рабха̄вана̄ти дассети.
ман̣ибхаддасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. са̄нусуттаван̣н̣ана̄
239. йаккхена гахито хотӣти йаккхена анупавит̣т̣хо хоти. тасса йаккхагахан̣асса ка̄ран̣ам̣ мӯлато пабхути виттха̄рато дассетум̣ ‘‘со’’тиа̄дима̄ха. тасса антимабхавикатта̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа адхисӣласиккха̄йа саккаччам̣ пӯран̣анти дассети ‘‘со паббаджитака̄лато’’тиа̄дина̄. пачча̄ха̄ранти пат̣иккхепам̣. имасмим̣ сарабхан̃н̃ети имасмим̣ мама дхаммабхан̣ане. паттинти паттида̄нам̣. пийа̄ хонти, тена̄ха бхагава̄ ‘‘а̄кан̇кхеййа че, бхиккхаве, бхиккху ‘сабрахмача̄рӣнам̣ пийо ча ассам̣ мана̄по ча гару ча бха̄ванӣйо ча̄’ти, сӣлесвевасса парипӯрака̄рӣ’’ти (ма. ни. 1.65). татха̄ ча̄ха ‘‘тасмим̣ са̄ман̣ере’’тиа̄ди.
вуд̣д̣химанва̄йа̄ти йоббанаппаттийа̄ ан̇гапаччан̇га̄нам̣ паривуд̣д̣хима̄гамма. ка̄масамбхогасаматтхата̄васена парипаккиндрийо. ануйоджетва̄ва̄ти виссаджджетва̄ва, гихибха̄ве ва̄ ануйоджетва̄ва. ‘‘пуббе туйхам̣ путто сӣлава̄ калйа̄н̣адхаммо ладжджӣ куккуччако сиккха̄ка̄моти самбха̄вито, ида̄ни тато ан̃н̃атха̄ джа̄то’’ти гхосана̄васена девата̄нам̣ антаре ма̄хева ме ладжджам̣ уппа̄деййа.
па̄т̣иха̄рийапаккхан̃ча̄ти ча̄туддасӣпан̃чадасӣат̣т̣хамӣнам̣ йатха̄ккамам̣ а̄дито антато а̄диантато ча павесананиккхаманавасена упосатхасӣласса пат̣и пат̣и абхимукхам̣ пачча̄вахитаббапаккхан̃ча. терасийа̄пӣти парам̣ саттамӣнавамӣсупӣти аттхо. павесабхӯтан̃хи упосатхасӣласса саттамӣсу сама̄диннам̣ сӣлам̣ пат̣ипадам̣, навамӣсу никкхамабхӯтанти а̄чарийа̄. пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана паччуггамана̄нугаманапарийа̄йена вуттанти а̄ха ‘‘манусса̄’’тиа̄ди. ад̣д̣хама̄санти сакалака̄лапаккхам̣. еван̃хи вассава̄сасса анугаманам̣ гатам̣ хоти. сут̣т̣ху сама̄гатанти супарисуддхам̣ сампаннам̣ катва̄ аттано санта̄нам̣ а̄гатам̣. там̣ пана аттано читтена самам̣ пака̄рехи йуттам̣ хотӣти а̄ха ‘‘сампайутта’’нти. араханта̄нам̣ анукаран̣ена сет̣т̣хачарийам̣. ‘‘на те хи йаккха̄ кӣл̣антӣ’’ти аттано путтасса ка̄йе адхимуччанам̣ аттано кӣл̣анам̣ вийа хотӣти катва̄ а̄ха.
упа̄сика̄ йатха̄вуттаупосатхасӣлена сӣлаватӣ, са̄ман̣еро пана аттано са̄ман̣ерасӣлена сӣлава̄. уппатитва̄ти а̄ка̄се уппатитва̄. моккхо наттхи дуккха̄вахасса каммасса катӯпачитатта̄.
дувидхепи ка̄мети ваттхука̄макилесака̄ме. килесака̄мам̣ париччаджанто ева хи ваттхука̄ме париччаджати на̄ма. виббхаманавасена а̄гаччхати бхиккха̄йа а̄хин̣д̣ана̄дипаббаджитакиччато. уппаббаджитва̄ вигатасӣласса джӣвато а̄на̄па̄наматтена джӣвантопи со матакова. вуттан̃хетам̣ ‘‘маран̣ан̃хетам̣, сунаккхатта, арийасса винайе, йо сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттатӣ’’ти (ма. ни. 3.45).
ун̣хат̣т̣хена̄ти сапарил̣а̄хат̣т̣хена. абхидха̄ватха̄ти абхидха̄ватӣти имасмим̣ абхидха̄ванакичче бхаддам̣ те хотӯти ватва̄ гихибха̄ва̄йа абхидха̄ватха. нӣхаритва̄ти никкха̄метва̄. ека̄дасахи аггӣхи а̄диттатта̄ маха̄д̣а̄хасадисе. саллаккхетва̄ти гихибха̄ве а̄дӣнавам̣, паббаджджа̄йа а̄нисам̣сан̃ча саллаккхетва̄. хироттаппам̣ пат̣илабхитва̄ ‘‘мама уппаббаджитука̄матам̣ сабрахмача̄рино джа̄ниссантӣ’’ти. чатуннам̣ париса̄нам̣ читтасан̇кхобхавасена сакаладжамбудӣпам̣ кхобхетва̄.
са̄нусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. пийан̇карасуттаван̣н̣ана̄
240. паччантети парийанте. па̄т̣ийекканти сан̇гӣтика̄ле висум̣. йамакавагга̄дика̄ бра̄хман̣аваггапарийоса̄на̄ чхаббӣсати вагга̄ етисса̄ти чхаббӣсативагга̄, тантӣти па̄л̣и. учча̄рапасса̄ва̄ди еварӯпам̣ дуббходжанам̣, ‘‘асучиджегуччхабха̄вена дут̣т̣ху бходжана’’нти катва̄, дуббходжанаггахан̣ена ва̄ вантагаббхамала̄дӣни атидисати. чхавиа̄дӣни чхетва̄ти чхавиа̄дӣни ативиджджха ативийа пависитва̄. ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча ат̣т̣ха̄си пӣтисамут̣т̣ха̄наул̣а̄рол̣а̄рарӯпаппаваттийа̄. тена̄ха ‘‘хадайан̇гаманӣйо хутва̄’’ти.
дхаммата̄йа сама̄дин̣н̣анти кассачи сантике аггахетва̄ сайамева тасмим̣ кхан̣е сам̣йата̄ хома̄ти йатха̄сам̣йата̄. татийападена̄ти ‘‘сиккхема сусӣлйа’’нти имина̄ падена. сеса̄ти вутта̄васеса̄. тиссо адинна̄да̄намиччха̄ча̄расура̄па̄навиратийо. гахита̄ гобалӣбаддан̃а̄йена. чха̄такам̣ дуббхиккхан̃ча еттха̄ти чха̄такадуббхиккха̄, джигхаччха̄дуббхиккха̄бахула̄йа̄ти аттхо. писа̄чайаккхайонийа̄ти петтивисайасадисайаккхайонийа̄ апи на̄ма муччема̄ти йоджана̄.
пийан̇карасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. пунаббасусуттаван̣н̣ана̄
241. васанат̣т̣ха̄наггахан̣ена раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. два̄дасахаттхаматтамева ган̣ха̄ти пакатисан̃чаран̣ӯпача̄раматтабйа̄панато. йатха̄парисанти париса̄нурӯпам̣, йаттха йаттха париса̄ тит̣т̣хати, там̣ там̣ т̣ха̄нам̣ гаччхати парисапарийантикатта̄. саттху мукхавика̄ра̄бха̄вато павеса̄нун̃н̃ам̣ саллаккхентӣ ‘‘нӯна айам̣ ката̄дхика̄ра̄ бхависсатӣ’’ти анума̄насиддхам̣ упаниссайам̣ дисва̄. екӣбха̄вагаманена̄ти хаттхапа̄сӯпагаманена париса̄йа миссӣбха̄ваппаттийа̄. путтака̄ти путтапуттийо. анукампа̄йан̃хи ка-саддо.
нибба̄на̄рамман̣ена арийамаггена мун̃чийама̄на̄ гантха̄ ‘‘нибба̄нам̣ а̄гамма памуччантӣ’’ти вутта̄. вела̄тикканта̄ти пама̄н̣ато париччхиндитум̣ на сакка̄ти а̄ха ‘‘пама̄н̣а̄тикканта̄’’ти. пийа̄йана̄ти а̄сӣсана̄. а̄сӣсанам̣ пемавасена пемаваттхуно есана̄ паттхана̄ва хотӣти а̄ха ‘‘маггана̄ паттхана̄’’ти. татоти пийапутта̄дито. па̄н̣ӣнанти са̄миаттхе путхувачанам̣ дуккхасадда̄пеккхам̣. ке мочетӣти мочанакирийа̄йа каммам̣ пуччхати? ибхаро пана аттхавасена вибхаттивипарин̣а̄моти ‘‘па̄н̣инети а̄харитва̄ ваттабба’’нти а̄ха. абхисамбудханти абхисамбудханто. тена̄ха ‘‘абхисамбуддхо’’ти. саддхаммасса̄ти упайогаттхе са̄мивачананти а̄ха ‘‘саддхаммамева аджа̄нитва̄’’ти.
путтасса анумоданам̣ каронтӣти путтасса пат̣ипаттианумоданам̣ каронтӣ. уггата̄ти еттха калале ват̣т̣адуккхе нимуджджама̄на̄ тато сӣсам̣ уккхипитум̣ асакконти аджджа буддха̄нубха̄вена пан̃н̃а̄сӣсам̣ уккхипита̄ уггата̄. пуна винипа̄та̄бха̄вато саммадева уггататта̄ самуггата̄. татха̄бхӯта̄ са̄санепи уггата̄ самуггата̄ джа̄та̄. чатусаччапат̣иведхабха̄ванти чатусаччапат̣иведхасса аттхибха̄вам̣. кан̣д̣укаччхуа̄дӣти а̄ди-саддена джегуччхааса̄та̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. диббасампаттим̣ пат̣илабхати паваттийам̣ сампаттида̄йино каммасса катока̄сатта̄. тун̣хӣ уттарике хохӣти ма̄ту-вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ тасса висеса̄дхигамасса авибандхакаран̣асамма̄пайогена йатха̄ладдхависеса̄йа ма̄туйа̄ васена йасма̄ дхӣта̄ дит̣т̣хадхаммикасампаттила̄бхӣ, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ма̄ту а̄нубха̄венева̄’’ти.
пунаббасусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. судаттасуттаван̣н̣ана̄
242. каран̣ӣйена̄ти еттха каран̣ӣйанти ва̄н̣иджджакаммам̣ адхиппетанти там̣ виваранто ‘‘ана̄тхапин̣д̣ико ча̄’’тиа̄дима̄ха. виккӣйатӣти виккайам̣ гаччхати. татхева каротӣти йатха̄ ра̄джагахасет̣т̣хина̄ са̄ваттхим̣ гантва̄ катам̣, татхева ра̄джагахам̣ гантва̄ кароти. сва̄йанти ана̄тхапин̣д̣ико.
там̣ дивасанти йам̣ дивасам̣ ана̄тхапин̣д̣ико, гахапати, ра̄джагахасамӣпам̣ упагато, там̣ дивасам̣. пан̣н̣анти са̄санам̣. на сун̣ӣти асун̣анто ‘‘пан̣н̣ам̣ на сун̣ӣ’’ти вутто. дхаммага̄равена хи со сет̣т̣хи ан̃н̃ам̣ киччам̣ тин̣а̄йапи на ман̃н̃и. тена̄ха ‘‘дхаммассаванаттха̄йа̄’’тиа̄ди. да̄ракарӯпа̄нанти да̄рака̄нам̣. анаттхантаракаро хи рӯпа-саддо йатха̄ ‘‘горӯпа̄на’’нти. пан̃чаван̣н̣анти кхуддика̄дибхедам̣ пан̃чаппака̄рам̣ пӣтим̣ пат̣илабхи. ануккамена хи та̄ етасса самбхаванти. ‘‘сӣсена ут̣т̣ха̄йа…пе… гаччхатӣ’’ти падам̣ пӣтисамут̣т̣ха̄нарӯпавасена лаккхетва̄ вуттам̣.
сиватхика̄йа васатӣти сиватхика̄йа самӣпе васати. суса̄насса̄саннат̣т̣ха̄не хи со виха̄ро. атхасса̄ти атхасса ана̄тхапин̣д̣икасса ‘‘ака̄ло…пе… упасан̇камисса̄мӣ’’ти етам̣ ахоси. буддхагата̄йа сатийа̄ти ан̃н̃ам̣ кин̃чи ачинтетва̄ буддхагата̄йа ева сатийа̄ сайанаварагато нипаджджи. тена вуттам̣ ‘‘там̣ диваса’’нтиа̄ди.
балаваппаса̄доти буддха̄рамман̣а̄ балаватӣ саддха̄. пӣтиа̄локоти пуримабуддхесу чирака̄лам̣ паричайам̣ гатасса балавато паса̄дасса васена ‘‘буддхо’’ти на̄мам̣ саванаматтена уппанна̄йа ул̣а̄ра̄йа пӣтийа̄ самут̣т̣ха̄пито випассанобха̄сасадисо са̄тисайо а̄локо хоти читтапаччайаутусамут̣т̣ха̄но. тена̄ха ‘‘саббатамам̣ вигаччхӣ’’тиа̄ди. ‘‘девата̄ хи ката̄’’типи ваданти, пуримо еветтха йутто.
аманусса̄ти адхигатависеса̄ девата̄. та̄ хи сет̣т̣хисса сампаттим̣ паччаккхато пассим̣су. тена̄ха ‘‘айам̣ маха̄сет̣т̣хӣ’’тиа̄ди. алласарӣранти та̄вадева чхад̣д̣итам̣ аччхиннам̣ ва̄ кал̣еварам̣. апарампӣти матам̣ кутхитакун̣апам̣. парикирим̣сӯти самантато осарита̄ ахесум̣. а̄локо антарадха̄йипӣтивегасса мандабха̄вена там̣самут̣т̣ха̄нарӯпа̄нам̣ дуббалабха̄вато.
имина̄ва̄ти адхика̄рена сахассападена ева самбандхитабба̄ни. падам̣ вӣтихарати еттха̄ти падавӣтиха̄ро, падавӣтиха̄рат̣т̣ха̄нам̣. самагаманети дутавиламбитам̣ акатва̄ самагамане. татоти тесу сол̣асабха̄гесу. еко кот̣т̣ха̄соти йатха̄вуттам̣ падавӣтиха̄рападесам̣ сол̣асадха̄ бхиннасса еко бха̄го. паваттачетана̄ти йатха̄вуттакала̄сан̇кха̄тасса падесасса лан̇гханадха̄ванапаваттачетана̄. падам̣ ва̄ вӣтихарати етена̄ти падавӣтиха̄ро, татха̄паватта̄ кусалачетана̄. ‘‘тасса̄ пхалам̣ сол̣асадха̄ катва̄’’ти ваданти. патит̣т̣хахантасса васена гахитанти йоджана̄. виват̣т̣аниссита̄йа ева ратанаттайапӯджа̄йа дхаммассаванасса сиккха̄падасама̄да̄насса саран̣агаманасса ча аттха̄йа гаччхатопи васена ват̣т̣ати. пат̣хамам̣ вуттагаманам̣ локуттарависеса̄дхигамасса екантикам̣, дутийам̣ анекантиканти ‘‘ват̣т̣атийева̄’’ти са̄сан̇кавачанам̣.
соти ана̄тхапин̣д̣ико сет̣т̣хи. ануйутта̄ти ануга̄мино саха̄йа̄. тева сандха̄йа вадати. ‘‘сивако амануссо’’ти апаре. на кевалам̣ ‘‘ануйутта̄пи ме аттхи, касма̄ бха̄йа̄мӣ’’ти евам̣ сӯро ахоси? атха кхо буддхагата̄йа тиккхависадасабха̄вена саббам̣ париссайам̣ маддитва̄пи агама̄сӣти дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. паккханданалаккхан̣а̄ хи саддха̄, та̄йа йуттако саппурисопи саддхаммагун̣авасена саббам̣ париссайам̣ маддитва̄ паккхандатӣти дат̣т̣хаббам̣.
саббака̄масамиддхата̄ паричча̄гасӣлата̄ ул̣а̄раджджха̄сайата̄ парадуккха̄панайака̄мата̄ паресам̣ хитесита̄ парасампаттипамодана̄ти евама̄дӣнам̣ маха̄гун̣а̄нам̣ васена ниччака̄лам̣ ана̄тха̄нам̣ пин̣д̣ада̄йакатта̄ ‘‘ана̄тхапин̣д̣ико’’ти евам̣ уппаннам̣ на̄мам̣. евама̄ха̄ти ‘‘ехи судатта̄’’ти евам̣ а̄ха.
килесапаринибба̄нена̄ти саббасо ра̄га̄дикилесавӯпасамена. килесавӯпасаманти саббасо саббесам̣ килеса̄нам̣ вӯпасамам̣ аггамаггена патва̄. анупуббикатханти да̄на̄дикатхам̣. са̄ хи анупуббена катхетаббатта̄ ‘‘анупуббикатха̄’’ти вуччати. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ анупуббим̣ катхам̣ катхеси. сеййатхидам̣ – да̄накатхам̣ сӣлакатхам̣ саггакатхам̣ ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сам̣килесам̣ неккхамме а̄нисам̣сам̣ пака̄сесӣ’’ти (чӯл̣ава. 305). маттхакети анупуббикатха̄йа упари парато. чатта̄ри сачча̄ни пака̄сесӣти йатха̄ маха̄сет̣т̣хи сахассанайапат̣иман̣д̣ите сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄ти, евам̣ паваттиниваттийо саха хетуна̄ вибхаджанто чатта̄ри арийасачча̄ни пака̄сесӣти.
судаттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. пат̣хамасукка̄суттаван̣н̣ана̄
243. ратхиканти раччхам̣. гахетва̄ти гантва̄. син̇гха̄т̣аканти ан̃н̃аттха тикон̣а̄ раччха̄ вуччати. идха пана ‘‘чатукка’’нти вуттам̣. ‘‘мадхупӣка̄’’ти еттха мадху-саддена мадхувисесо вуччатӣти а̄ха ‘‘гандхамадхупа̄нам̣ пӣта̄ вийа̄’’ти. са̄ман̃н̃аджотана̄ хи висесе тит̣т̣хатӣти гандхамадхӯти ча ативийа мадхуро маданийо еко мадхувисесо. тена̄ха ‘‘асан̃н̃ӣ хутва̄ сайатева̄’’ти.
на пат̣ива̄нӣйам̣ на апанетаббанти аппат̣ива̄нӣйам̣. тена̄ха ‘‘ба̄хиракан̃хӣ’’тиа̄ди. йам̣ кин̃чи сантапан̣ӣтабха̄ва̄вахам̣ на сечананти асечанакам̣. тато ева ана̄ситтакам̣. оджавантанти бахусамматаоджавантасадисата̄йа оджавантам̣. тена̄ха ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди. дхаммата̄йа̄ти аттано сабха̄венева. мадхуро ит̣т̣хо. пивантӣ вийа̄ти сукка̄йа бхиккхунийа̄ упанӣйама̄нам̣ саддхамма̄матарасам̣ аттано сотан̃джалим̣ пӯретва̄ одахантӣва. вала̄хакато а̄гатам̣ вала̄хакам̣.
пат̣хамасукка̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. дутийасукка̄суттаван̣н̣ана̄
244. бахум̣ вата пун̃н̃ам̣ пасавати саббагантхавимуттийа̄ сӣласаманна̄гатена аггадаккхин̣еййа̄йа сукка̄йа тхерийа̄ бходжанасса диннатта̄.
дутийасукка̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
11. чӣра̄суттаван̣н̣ана̄
245. ека̄дасамам̣ утта̄намева дасамена садисатта̄. таттха хи бходжанам̣ упа̄сакасса а̄бхатам̣, идха чӣварада̄нанти айамева висесо.
чӣра̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
12. а̄л̣авакасуттаван̣н̣ана̄
246. а̄л̣авийанти иттхилин̇гавасена там̣ рат̣т̣хампи нагарампи вуччати. рат̣т̣хе адхиппетепи на еттха бахувачанам̣ татха̄рул̣хийа̄ абха̄вато. тан̃ча бхавананти тан̃ча а̄л̣авакасса йаккхасса бхаванам̣. таттха̄ти а̄л̣авакасса бхаване. ‘‘атха кхо а̄л̣авако йаккхо йена бхагава̄ тенупасан̇камӣ’’ти еттха тасмим̣ па̄т̣хападесе. айаманупуббикатха̄ти айам̣ ида̄ни вуччама̄на̄ анупуббато а̄гата̄ катха̄. а̄л̣авийа̄ иссароти а̄л̣аво, а̄л̣авакоти ча ра̄джа̄ вутто. када̄чи чорапат̣иба̄ханаттхам̣, када̄чи усса̄хасаттивибха̄ванавасена пат̣ира̄джаниседханаттхам̣, када̄чи лаккхайогйавинийогавасена бйа̄йа̄макаран̣аттхан̃ча. мига̄нам̣ вананато васанато ва̄нато ва̄ ‘‘мигава̄’’ти ладдхасаман̃н̃ам̣ мигавам̣. тассева̄ти ран̃н̃о ева. миготи еко ен̣имиго. тийоджананти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣. удакам̣ вийа пависитва̄ т̣хитанти йатха̄ париссамаппатто удакам̣ пависитва̄ т̣хито нирасса̄со хоти, евам̣ вийа т̣хитам̣. мӯланти самӣпам̣. йаккхам̣ дисва̄ва ран̃н̃о бхайам̣ чхамбхитаттам̣ ӯруттхамбхам̣ ахоси, тасма̄ ра̄джа̄ пала̄йитум̣ на̄саккхи. тена вуттам̣ ‘‘кха̄дитум̣ упагато’’ти. атха ра̄джа̄ двидха̄ чхиннам̣ мигам̣ датва̄ атта̄нам̣ мочетука̄мо ахоси. йаккхо ‘‘нану мама хаттхагатака̄лато пат̣т̣ха̄йа мигопи мама сантако, таттха кинна̄ма те кера̄т̣ийамидам̣ датва̄ аттано мочана’’нти ра̄джа̄нам̣ на мун̃чи. атха ра̄джа̄ тасса та̄дисам̣ пат̣ин̃н̃а̄там̣ ака̄си. тена вуттам̣ ‘‘ра̄джа̄ тена саддхи’’нтиа̄ди. бхаванам̣ анупагатанти идам̣ мама бхаванам̣ анупагатам̣. ананун̃н̃а̄танти упагатена са̄мибхӯтена ананун̃н̃а̄тан̃ча. етена упагатам̣ там̣, ида̄ни та̄дисена анун̃н̃а̄тан̃ча кха̄дитум̣ лабха̄мӣти дассети.
маччупатхети маччугочаре. а̄саннамаран̣ата̄йа евама̄хам̣су.
там̣ а̄л̣авакакума̄рам̣ а̄да̄йа паккамим̣сӯти йоджана̄. тасса ран̃н̃о махесӣ а̄л̣авакакума̄расса ма̄та̄ти вутта̄. девисахасса̄нам̣ виппалапантӣнанти вачанам̣ парин̣а̄метаббам̣.
десана̄парийоса̄нети йаккхам̣ даметва̄ пачча̄гантва̄ нагарадва̄расамӣпе руккхамӯле нисиннена бхагавата̄ сара̄джика̄йа махатийа̄ париса̄йа деситадесана̄йа парийоса̄не. соти бхагава̄. бхаване ева̄ти вима̄не ева. бхагава̄пи пассати пакатичаккхуна̄ва нигродхасса упари ниббаттатта̄.
татра̄ти тасмим̣ ‘‘росетука̄мата̄йа̄’’ти вачане. тесанти са̄та̄гирихемавата̄нам̣. ка̄ладӣпадесакуладжанеттиа̄йуппама̄н̣ависайам̣ пан̃чамаха̄вилокитам̣. ‘‘сӣтам̣ бйапагатам̣ хоти, ун̣хан̃ча упасамматӣ’’тиа̄дина̄ (бу. вам̣. 2.83) а̄гата̄ни дваттим̣са пуббанимитта̄ни. кат̣иппадесаваттхикосакан̣н̣ато тидха̄. саддоти а̄л̣авакасса уггхоситасаддо.
имина̄ пасан̇гена сакаладжамбудӣпам̣ бйа̄петва̄ паватте апарепи тайо садде йатха̄ ете, евам̣ а̄л̣авакасса уггхоситасаддопӣти дассетум̣ ‘‘чатта̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. осаккантети париха̄йама̄не.
чун̣н̣ента̄ти чун̣н̣етум̣ саматтхатам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пана чун̣н̣анавасена вуттам̣. тена̄ха ‘‘ма̄ кассачӣ’’тиа̄ди. усса̄вабиндуматтампӣти усса̄вапатанаматтампи. кхураппам̣ саллам̣.
сет̣т̣ха̄нӣти аджеййена аппат̣ихатабха̄вена уттама̄ни. дусса̄вудханти а̄вудхакиччакарам̣ уттарийам̣ дуссам̣. има̄ни кира сакка̄дӣнам̣ пун̃н̃а̄нубха̄вена ниббатта̄ни аппат̣ихатаппабха̄ва̄ни пат̣ипаккхавидхаманайутта̄ни аваджджха̄ни а̄вудха̄ни. тена̄ха ‘‘йади хӣ’’тиа̄ди.
асанивичаккам̣ вийа̄ти асаниман̣д̣алам̣ вийа.
питтанти алагаддапиттам̣. бхиндеййа̄ти а̄син̃чеййа. сукханти сукарам̣. мудубхӯтачиттававаттха̄накаран̣аттханти мудубхӯтам̣ аттано читте ваваттха̄насса каран̣аттхам̣.
евам̣ вуттети ‘‘на кхва̄ха’’нти евам̣ вутте. бхагавато са̄сане т̣хите пайирупа̄ситва̄ уггахитам̣ бхагавантам̣ пайирӯпа̄ситва̄ уггахитамева на̄ма̄ти а̄ха ‘‘кассапам̣…пе... уггахесу’’нти. пут̣т̣хапан̃ха̄ти самма̄самбуддхена пут̣т̣хапан̃ха̄. йасма̄ буддхависайе пут̣т̣хапан̃ха̄, тасма̄ буддхависайа̄ва хонти.
пат̣иседхетва̄ти ва̄ча̄йа асаккун̣еййабха̄венева пат̣иседхетва̄. ‘‘йада̄кан̇кхасӣ’’ти падасандхивасена ниддесоти а̄ха ‘‘йади а̄кан̇кхасӣ’’ти. тена туйхам̣ пуччхам̣ та̄ва сутва̄ виссаджджессанти дассети. тена̄ха ‘‘на ме’’тиа̄ди. дутийавикаппе да-ка̄ро падасандхикароти а̄ха ‘‘йам̣ а̄кан̇кхасӣ’’ти. ‘‘пуччха, а̄вусо, сутва̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти аватва̄ саббан̃н̃убуддхасса анийаметва̄ вачанам̣ саббависайам̣ хотӣти а̄ха ‘‘саббам̣ те’’тиа̄ди.
ким̣ сӯти еттха кинти пуччха̄йам̣, сӯти сам̣сайе, ким̣ нӯти аттхо? идха̄ти имасмим̣ локе. тасма̄ виттанти йасма̄ виттикаран̣ато виттам̣. сукатанти сут̣т̣ху саккаччам̣ катам̣. сукханти ит̣т̣хапхалам̣. таттха йам̣ падха̄нам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘ка̄йикачетасикам̣ са̄та’’нтиа̄ди вуттам̣. ниссандапхалан̃хи таггахан̣ена гахитамева хоти. аппетӣти па̄пети. атисайаттхаджотано тара-саддоти а̄ха ‘‘атисайена са̄дӯ’’ти. расасан̃н̃ита̄йа ит̣т̣ха̄нам̣ ра̄га̄дидхамма̄нам̣. кена пака̄рена̄ти катхам̣-саддасса аттхама̄ха. катхам̣джӣвинти йади сама̄сападаметам̣, ‘‘катха’’нти са̄нуна̄сика̄ ката̄ти а̄ха ‘‘га̄тха̄бандхасукхаттха’’нтиа̄ди.
саддхӣдха виттанти екадесена самуда̄йадассанам̣ самуддапаббатанидассанам̣ вийа. ити-саддо а̄диаттхо дат̣т̣хаббо. ‘‘виттикаран̣ато витта’’нти вуттаматтхам̣ сандха̄йа хетӯпама̄хи йоджетва̄ дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тена сукха̄ваханато, дуккхапат̣иба̄ханато, да̄лиддийӯпасаманато, ратанапат̣ила̄бхахетуто, локасантатиа̄ваханато ча саддха̄ виттам̣ йатха̄ там̣ хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни. тена̄ха ‘‘ева’’нтиа̄ди. нану четана̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дайо ча са̄тисайам̣ випа̄касукхам̣ а̄ваханти, там̣ катхам̣ саддха̄ а̄вахатӣти? саддха̄дхурабха̄васабха̄вато. тена̄ха ‘‘саддха̄дхурена пат̣ипанна̄на’’нти. тасса ча сесападесупи йоджетаббам̣.
ида̄ни йам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣а̄ди саддха̄виттасса опаммам̣, там̣ хӣнам̣, саддха̄виттамева уттаманти па̄л̣ийам̣ сет̣т̣хаггахан̣ам̣ катанти дассетум̣ ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. паралокам̣ гатам̣ анугаччхатӣти ануга̄микам̣. ан̃н̃ехи на са̄дха̄ран̣анти анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣. саббасампаттихетӯти сабба̄сам̣ сӣласампада̄дӣнам̣ локийалокуттара̄нам̣ сампаттӣнам̣ хету. анаттха̄йа хоти анупа̄йапат̣ипаттито. тасма̄ ануга̄микатта̄. анан̃н̃аса̄дха̄ран̣атта̄ саббасампаттихетубха̄вато хиран̃н̃а̄дивиттанида̄натта̄ ча саддха̄виттамева сет̣т̣хам̣. уккат̣т̣хапариччхедадесана̄ йатха̄ ‘‘саттха̄ деваманусса̄на’’нти.
‘‘дасакусаладхаммо’’ти имина̄ екачча̄нам̣йева да̄на̄дидхамма̄нам̣ сан̇гахо, на саббесанти асан̇гахитасан̇ган̣ханаттхам̣ ‘‘да̄насӣлабха̄вана̄дхаммо ва̄’’ти вуттам̣. ‘‘сукха’’нти тивидхассапи сукхасса са̄дха̄ран̣аггахан̣аметанти там̣ сависесаладдхам̣ пуггалавасена дассенто ‘‘сон̣асет̣т̣хи…пе… а̄вахатӣ’’ти а̄ха. йо со падумаватийа̄ девийа̄ путто маха̄падумо на̄ма ра̄джа̄ диббасукхасадисам̣ раджджасукхаманубхавитва̄ паччха̄ паччекабуддхо хутва̄ нибба̄насукхаманубхави, там̣ нидассанабха̄вена гахетва̄ а̄ха ‘‘маха̄падума̄дӣнам̣ вийа нибба̄насукхан̃ча а̄вахатӣ’’ти.
аттхуддха̄ранайена саччасаддам̣ сам̣ван̣н̣енто ‘‘анекесу аттхесу диссатӣ’’ти а̄ха. ва̄ча̄сачче диссати саччасаддо ‘‘бхан̣е’’ти вуттатта̄ти адхиппа̄йо. виратисачче диссати. вераман̣ӣсу хи патит̣т̣хита̄ саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘сачче т̣хита̄’’ти вуччанти. атта̄ка̄рампи ваттхум̣ идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти паваттийа̄ка̄рам̣ упа̄да̄йа дит̣т̣хи ева саччанти дит̣т̣хисаччам̣, тасмим̣ дит̣т̣хисачче диссатӣти йоджана̄. бра̄хман̣асачча̄нӣти параматтхабрахма̄нам̣ сачча̄ни, йа̄ни ‘‘саббе па̄н̣а̄ аваджджха̄, саббе ка̄ма̄ аничча̄, саббе бхава̄ аничча̄, на̄хам̣ квачани кассачи кин̃чанатасми’’нтиа̄дина̄ (а. ни. 4.185) чатукканипа̄те а̄гата̄ни. параматтхабхӯтам̣ саччам̣ нибба̄нам̣. аббхантарам̣ катва̄ти антогадхамева катва̄, техи саддхинти аттхо параматтхасачча̄нампи са̄дутаратта̄. йасса̄нубха̄вена̄ти йасса ва̄ча̄саччасса а̄нубха̄вена.
удакамхи дха̄ватӣти удакапит̣т̣хийам̣ абхиджджама̄на̄йам̣ патхавийа̄ вийа дха̄вати гаччхати маха̄каппинара̄джа̄ вийа. висампи саччена хананти пан̣д̣ита̄ти кан̣хадӣпа̄йана̄дайо вийа. саччена̄ти маччхаджа̄таке бодхисаттасса вийа саччена дево тханайам̣ павассати. сачче т̣хита̄ти виратисачче ва̄ча̄сачче ча т̣хита̄ тайопи бодхисатта̄. ниббутинти нибба̄нам̣ паттхайанти. са̄дутаранти са̄татарам̣ ит̣т̣хатаравипа̄када̄нато.
раса̄нанти ниддха̄ран̣аттхе са̄мивачанам̣. ниддха̄ран̣ан̃ча кочи куточи кеначи иманти кассачи вачанам̣ на са̄дхетӣти дассенто ‘‘йе име’’тиа̄дима̄ха. тена хи нибба̄нам̣ расасамуда̄йато са̄дутарата̄висесена ниддха̄рӣйати. таттха йе име вуччантӣти йоджана̄. са̄йанӣйадхамма̄ти дживха̄йа са̄йитабба̄ дхамма̄. раса̄йатанам̣ расоти а̄ха ‘‘мӯларасо кхандхарасо’’тиа̄ди. пхаларасанти пхаласса расам̣, пхалам̣ пӣл̣етва̄ та̄петва̄ гахетаббарасанти аттхо. арасарӯпоти а̄ча̄рарахитасабха̄во. рӯпасса асса̄данавасена уппаджджанакасукхадхамма̄ рӯпараса̄. еса найо саддараса̄дӣсу. саддарасоти бйан̃джанасамбхӯто расо. вимуттирасоти вимуттисампаттико расо. аттхарасоти аттхасса пат̣ивиджджханавасена уппаджджанакасукхам̣ аттхарасо, татха̄ дхаммарасо ведитаббо. рӯпа̄ча̄ра̄тиа̄дӣсу расаггахан̣ена пхаларасам̣ вадати. со хи пхаласса рӯпо ча, раситаббато а̄са̄детаббато расо ча̄ти ‘‘рӯпарасо’’ти вуччати. а̄ча̄ро пана са̄маггӣрасахетута̄йа ‘‘расо’’ти вутто. саччам̣ хавети еттха хавети екам̣саттхе нипа̄то, екам̣саттхо ча авадха̄ран̣амева̄ти а̄ха ‘‘саччамева са̄дутара’’нтиа̄ди. сарӣрамупабрӯхенти, на читтам̣. нану ча сукхуппаттипайоджанатта̄ читтампи упабрӯхентӣти? на, сукхасса сарӣрабрӯханам̣ пат̣ичча уппаннатта̄. виратисаччава̄ча̄ти саччависесена сампаджджанам̣ вадати. читтамупабрӯхети пада̄лика̄йа виратива̄ча̄йа саччарасе сати саматхавипассана̄дӣхи читтапарибрӯханасса самбхавато маггапхала̄нисам̣сам̣ ган̣ха̄ти. асам̣килесикан̃ча сукхама̄вахати виват̣т̣асаннисситатта̄. вимуттирасоти пхаласукхам̣ вадати нибба̄насукхампи ва̄. параматтхасаччарасо на̄ма нибба̄нарасо. татха̄ хи там̣ ‘‘аччутирасам̣ асса̄сакаран̣араса’’нтипи вуччати. тена парибха̄витатта̄ти вимуттирасасса са̄дутарабха̄вадассанаттхам̣. евам̣ сантепи ‘‘вимуттирасапарибха̄витатта̄’’ти етена ка̄мам̣ вимуттирасо ва̄ параматтхасаччарасо ва̄ са̄дутарараса̄ти дассети. тададхигамӯпа̄йабхӯтанти тасса параматтхасаччасса адхигамӯпа̄йабхӯтам̣. аттхан̃ча дхамман̃ча̄ти пхалан̃ча ка̄ран̣ан̃ча нисса̄йа паваттито аттхараса̄ дхаммараса̄ ча са̄дӯ, татопи параматтхасаччамева са̄дурасанти адхиппа̄йо.
локуттарам̣ локийан̃ча аттхам̣ аджа̄нанто андхо, локийаттхамева джа̄нанто екачаккху, убхайам̣ джа̄нанто двичаккху. парахитам̣ аттахитан̃ча аджа̄нанто андхо, аттахитамева джа̄нанто екачаккху, убхайаттхам̣ джа̄нанто двичаккху. со двичаккхупуггало пан̃н̃а̄джӣвӣ. там̣ пана гахат̣т̣хапаббаджитавасена вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘гахат̣т̣хо ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. гахат̣т̣хапат̣ипадам̣ а̄ра̄дхетва̄ ча̄ти йоджана̄. а̄ра̄дхетва̄ти ча са̄дхетва̄ти аттхо.
пуриманайенева̄ти кассапасамма̄самбуддхависсаджджитанайенева. кин̃ча̄пӣти ануджа̄нанасандассанаттхе нипа̄то. ким̣ ануджа̄на̄тӣти? га̄тха̄йа чатӯхи падехи вуттесу аттхесу екасса аттхасса сиддхийам̣ итаресампи сиддхим̣ ануджа̄на̄ти. тена̄ха ‘‘йо чатуббидхамогхам̣…пе… парисуджджхатӣ’’ти. ким̣ сандассетӣти? йесам̣ па̄падхамма̄нам̣ балавабха̄вена огхатаран̣а̄ди на сиджджхати, тесам̣ пат̣ипаккха̄нам̣ ниссандехавасена сандассанам̣. тена̄ха ‘‘евам̣ сантепӣ’’тиа̄ди. огхатаран̣анти огхатаран̣апат̣ипаттим̣. асаддахантоти евам̣ пат̣ипаджджанто има̄йа пат̣ипаттийа̄ огхам̣ таратӣти на саддаханто. на паккхандатӣти паккханданалаккхан̣а̄йа саддха̄йа на уггха̄т̣ӣйатӣти на отарати. читтавоссаггена̄ти йатха̄ка̄ма̄ча̄равасена читтасса воссаджджанена. паматто пама̄дам̣ а̄панно. таттхева̄ти ка̄месу ева. висаттатта̄ лаггатта̄. вокин̣н̣оти висевито. тасма̄ти вуттасса чатуббидхассапи аттхасса хетубха̄вена пачча̄масанам̣. таппат̣ипаккханти ассаддхийа̄дӣнам̣ пат̣ипаккхам̣ саддха̄дӣнам̣ ока̄сатта̄.
ета̄йа̄ти га̄тха̄йам̣ имина̄ падена̄ти самбандхо. саппурисасам̣сево саддхаммассаванам̣ йонисоманасика̄ро дхамма̄нудхаммапат̣ипаттӣти имесам̣ сота̄паттимагга̄дхигамасса ан̇га̄нам̣ а̄саннака̄ран̣ам̣ саддхиндрийанти а̄ха ‘‘сота̄паттийан̇гападат̣т̣ха̄нам̣ саддхиндрийа’’нти. вуттан̃хетам̣ – ‘‘саддха̄джа̄то упасан̇камати, упасан̇каманто пайирупа̄сати, пайирупа̄санто сотам̣ одахати, охитасото дхаммам̣ сун̣а̄тӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 2.183, 432). дит̣т̣хогхам̣ тарати етена̄ти дит̣т̣хогхатаран̣ам̣, дит̣т̣хогхасса таран̣ам̣. ка̄ман̃четтха ‘‘тарати огха’’нти вуттам̣, ваттама̄насамӣпепи пана ваттама̄нам̣ вийа вохаран̣ам̣ йуттам̣ дит̣т̣хогхасса тин̣н̣абха̄васса екантикатта̄ти ‘‘сота̄паннан̃ча пака̄сетӣ’’ти вуттам̣. еса найо сесесупи. дит̣т̣хивичикиччха̄дипат̣ипаттантара̄йакара̄нам̣ па̄падхамма̄нам̣ самуччхиннатта̄ сота̄панно…пе… аппама̄дена саманна̄гато. ‘‘сота̄патти…пе… таратӣ’’ти еттаке вутте сакидева имасса локасса а̄гаманампи гахитам̣ сийа̄ти танниваттанаттхам̣ ‘‘а̄ра̄дхетва̄…пе… авасеса’’нти вуттам̣. нану ‘‘авасеса’’нти вуттатта̄ сота̄паттимаггена атин̣н̣ам̣ анавасесам̣ бхавогхаваттху гахитамева сийа̄ти? на, упари двӣхи маггехи таритабба̄нам̣ тесам̣ парато двиннам̣ паха̄навасена вуччама̄натта̄. апава̄дависайампи парихарати – ‘‘евам̣ еса̄ чодана̄ аттано висайе на патит̣т̣ха̄тӣ’’ти. ана̄дика̄лабха̄ватта̄ ка̄масан̃н̃а̄йа ка̄могхатаран̣ам̣ махата̄ ева вӣрийена са̄дхетаббанти а̄ха ‘‘вӣрийена̄’’ти. татийам̣ маггам̣ а̄ра̄дхетва̄. ка̄могхасса ваттху ка̄могхаваттху, ка̄магун̣ехи саддхим̣ саббо ка̄мабхаво. ка̄могхасан̃н̃итанти ка̄могхасан̇кха̄там̣. ка̄манат̣т̣хена ка̄мо ча со дуккхо ча̄ти ка̄мадуккхам̣. асса̄данат̣т̣хена ка̄мо ева сан̃н̃а̄ти ка̄масан̃н̃а̄, саббасо самуччхиннатта̄ вигата̄ ка̄масан̃н̃а̄ етисса̄ти вигатака̄масан̃н̃а̄. саббесам̣ ра̄га̄димала̄нам̣ мӯлабхӯтатта̄ саттасанта̄насса висесато малӣнасабха̄ва̄па̄данато парамам̣ уккам̣сагатам̣ маланти парамамалам̣, авиджджа̄. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘авиджджа̄парамам̣ мала’’нти (дха. па. 243).
пан̃н̃а̄падам̣ гахетва̄ти йатха̄вуттам̣ пан̃н̃а̄падам̣ хадайе т̣хапетва̄. таппасан̇гена аттано пат̣ибха̄нена саббехи вийа уггахитанийа̄мена. саббаттхева̄ти пан̃часупи т̣ха̄несу. аттхайуттипуччха̄ти пан̃н̃а̄диаттхасамадхигамасса йуттийа̄ ка̄ран̣асса пуччха̄. тена̄ха ‘‘айам̣ хӣ’’тиа̄ди. пан̃н̃а̄диаттхам̣ н̃атва̄ти пан̃н̃а̄дхана-китти-митта-абхисампара̄йасан̇кха̄там̣ аттхам̣ сарӯпато саччапат̣иведханиппха̄данена н̃а̄н̣ена джа̄нитва̄. нану еса локуттарам̣ сота̄паттимаггапхалапан̃н̃ам̣ тададхигамӯпа̄йам̣ локийапан̃н̃ан̃ча абхибхавитва̄ т̣хито, со касма̄ таттха аттхайуттим̣ пуччхатӣти? саччаметам̣, упари пана сама̄дхисса йуттим̣ пуччхитука̄мо пан̃н̃а̄йа сет̣т̣хабха̄вато, тасса ча екадесенева адхигататта̄ тамева а̄дим̣ катва̄ пуччхати. ‘‘ка̄йа йуттийа̄’’тиа̄ди аттхаван̣н̣анам̣ атидиссати ‘‘еса найо дхана̄дӣсӯ’’ти. таттха̄пи аттхайуттипуччха̄бха̄во пана ‘‘саббаттхева̄’’ти имина̄ вибха̄витоти.
саддха̄суссӯса̄аппама̄даут̣т̣ха̄насан̇кха̄техи чатӯхи ка̄ран̣ехи. ка̄йасучарита̄дибхедена а̄джӣват̣т̣хамакасӣлабхӯтена. саматхавипассана̄бхӯтена ниппарийа̄йена бодхипаккхийе ева ган̣ханто ‘‘апарабха̄ге’’ти а̄ха. парийа̄йабодхипаккхийа̄ пана висесато вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ка̄лепи лаббханти. пуббабха̄гети ва̄ тарун̣авипассана̄ка̄лам̣. тато пуббаса̄дханан̃ча сандха̄йа ‘‘апарабха̄ге’’ти пуна̄ха, тато паранти аттхо. дхамманти пат̣ипаттидхаммам̣. на саддха̄маттакенева пан̃н̃ам̣ лабхатӣти йоджана̄. йади евам̣ касма̄ ‘‘саддаха̄но’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди. ким̣ вуттам̣ хотӣтиа̄дина̄ вуттамева аттхам̣ виварати. на кевалам̣ суссӯса̄маттена пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхо, атха кхо аппама̄дена пан̃н̃ам̣ лабхатӣти дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘аппаматто вичаккхан̣о’’ти вуттанти тадаттхам̣ дассенто ‘‘ева’’нтиа̄дима̄ха.
ида̄ни саддха̄дӣнам̣ пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхасса там̣там̣висесапаччайа̄ни нӣхаритва̄ дассетум̣ ‘‘ева’’нти вуттам̣. суссӯса̄йа̄ти сотука̄мата̄йа. са̄ аттхато упасан̇камана̄ди. пан̃н̃а̄дхигамӯпа̄йанти парийаттидхаммама̄ха. тена̄ха ‘‘сун̣а̄тӣ’’ти. гахитам̣ на памуссати, сатиавиппава̄салаккхан̣о хи аппама̄доти. на кевалам̣ йа̄тха̄вато гахан̣акосалламева вичаккхан̣ата̄, атха кхо йа̄тха̄вато пан̃н̃а̄сампаведханан̃ча̄ти а̄ха ‘‘виттха̄рикам̣ каротӣ’’ти. ида̄ни пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхахетум̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассетум̣ ‘‘суссӯса̄йа ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. аттхамупапариккхатӣти сутаката̄нам̣ дхамма̄нам̣ па̄л̣иаттхӯпапариккха̄пуббакам̣ рӯпа̄рӯпавибха̄гам̣ параматтхам̣ салаккхан̣ато са̄ман̃н̃алаккхан̣ато ча упапариккхати вӣмам̣сати. анупуббена̄ти евам̣ н̃а̄тапарин̃н̃ам̣ патва̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄йа тато ануккамена тӣран̣апарин̃н̃ам̣ паха̄напарин̃н̃ан̃ча маттхакам̣ па̄пенто маггаппат̣ипа̄т̣ийа̄ параматтхасаччабхӯтам̣ нибба̄нам̣ саччхикароти.
има̄ни саддха̄дӣни чатта̄ри ка̄ран̣а̄ни маттхакам̣ па̄петва̄ дассенто а̄ха ‘‘десака̄ла̄дӣни аха̄петва̄’’ти. йасмим̣ десе йасмим̣ ка̄ле йе ча саха̄йаке нисса̄йа йам̣ киччам̣ тиретаббам̣, та̄ни десака̄ла̄дӣни анатиккамитва̄ аттано абхивуд̣д̣хим̣ иччхантена ‘‘айам̣ на̄ма десо, йаттха̄хам̣ етарахи васа̄ми, айам̣ ка̄ло, име митта̄, име амитта̄, име а̄йавайа̄, ахан̃ча едисо джа̄ти-кула-падеса-балабхога-парива̄ра̄дӣхи, там̣ киччам̣ ида̄ни а̄раддхаббам̣, ида̄ни на̄раддхабба’’нти саббам̣ упапариккхитва̄ пат̣ипаджджитаббам̣. евам̣ пат̣ипаджджанто хи локийасса дханасса пат̣ирӯпа̄дхигамӯпа̄йам̣ кароти на̄ма. локуттарасса пана сӣлависодхана̄дивасена ведитаббам̣. вахитаббабха̄вена дхуро вийа̄ти дхуро, бха̄ро. идха пана дхурасампаггахо уттарападалопена дхуро, вӣрийам̣. со са̄тисайо етасса аттхӣти дхурава̄. ‘‘ут̣т̣ха̄та̄’’ти падена ка̄йикавӣрийасса ваккхама̄натта̄ ‘‘четасикавӣрийавасена̄’’ти висеситам̣. аниккхиттадхуро дхорайхабха̄вато. тин̣а̄ бхиййо на ман̃н̃атӣти тин̣ам̣ вийа парибхаванто атибхуййа ваттатӣти аттхо. а̄дина̄ найена̄ти еттха а̄ди-саддена –
‘‘карам̣ пурисакичча̄ни, со сукха̄ на виха̄йати; (дӣ. ни. 3.253);
‘‘на дива̄ соппасӣлена, раттимут̣т̣ха̄надессина̄;
ниччам̣ маттена сон̣д̣ена, сакка̄ а̄васитум̣ гхара’’нти ча. (дӣ. ни. 3.253); –
евама̄дӣнам̣ сан̇гахо. аситхилапараккамо аналасабха̄вато. екамӯсика̄йа̄ти ека̄йа матамӯсика̄йа. начирассева̄ти чатума̄саббхантарейева. чатусатасахассасан̇кхам̣ чӯл̣антева̄сӣ вийа̄ти ка̄кан̣икад̣д̣хакаха̄пан̣а-сол̣аса-каха̄пан̣а-чатувӣсати-каха̄пан̣а-сатахаран̣аккамена две сатасахасса̄ни, чӯл̣акамаха̄сет̣т̣хино дхӣтула̄бхавасена две сатасахасса̄нӣти евам̣ чатусатасахассасан̇кхам̣ дханам̣ екамӯлена йатха̄ чӯл̣антева̄сӣ винди, евам̣ ан̃н̃опи патирӯпака̄рӣ дхурава̄ ут̣т̣ха̄та̄ виндате дханам̣. айан̃ча аттхо чӯл̣акасет̣т̣хиджа̄такена дӣпетаббо. вуттан̃хетам̣ –
‘‘аппакенапи медха̄вӣ, па̄бхатена вичаккхан̣о;
самут̣т̣ха̄пети атта̄нам̣, ан̣ум̣ аггим̣ва сандхама’’нти. (джа̄. 1.1.4);
ваттам̣ катва̄ти адхит̣т̣ха̄наваттам̣ катва̄. ‘‘саччава̄дӣ бхӯтава̄дӣ’’ти киттим̣ паппотӣти йоджана̄. иччхитапаттхитанти йехи миттам̣ иччхати, техи итарам̣ паттхитам̣. митта̄ни гантхатӣти миттабха̄вам̣ гхат̣ети. да̄насса пийабха̄вакаран̣ато ‘‘дадам̣ пийо хотӣ’’ти вуттам̣. йам̣ да̄нам̣ екантато миттабха̄ва̄вахам̣, там̣ дассенто ‘‘дуддадам̣ ва̄ дадам̣ там̣ гантхатӣ’’ти а̄ха. даданти ча лаккхан̣авачанаметанти а̄ха ‘‘да̄намукхена ва̄’’тиа̄ди.
а̄л̣авакасса аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ гахат̣т̣хавасена виссадждженто. саддха̄ етасса аттхӣти саддхо, тасса саддхасса. гхарамесиноти гхара̄ва̄сасан̇кха̄там̣ гхарам̣ есантасса. гхара̄ва̄сасаннисситатта̄ ‘‘гхара’’нти ка̄магун̣а̄ вуччантӣти а̄ха ‘‘пан̃ча ка̄магун̣е’’ти. ‘‘ете чатуро дхамма̄’’тиа̄дина̄ гахита̄ анантарага̄тха̄йа вуттадхамма̄ ева̄ти дассенто ‘‘вуттаппака̄рам̣ сачча’’нтиа̄дима̄ха. таттха ‘‘име кусала̄, име акусала̄’’тиа̄дина̄ те аттхе йа̄тха̄вато дха̄ран̣ато упадха̄ран̣ато дхаммо. сан̃н̃а̄ читтачетасика̄нам̣ дха̄ран̣ам̣, авиччхедато сандха̄ран̣ато кусаласанта̄нам̣ дха̄ретӣти дхити, вӣрийам̣. чаджати етена̄ти ча̄го, да̄нам̣. паччайавекаллато пхалуппа̄данасаматтхата̄васена санти.
ан̃н̃епӣти ито йатха̄вуттадхаммасамуда̄йато ан̃н̃епи дхамма̄ йади санти, те дхамме пуччхассӯти. килесе, ка̄йава̄ча̄дике ва̄ даметӣти дамо, пан̃н̃а̄. ут̣т̣хахати уссахати етена̄ти ут̣т̣ха̄нам̣, вӣрийам̣. еттха̄ти етисса̄ пуччха̄йа. саддхинти сан̇кхепато бха̄ваттхапада̄нам̣ бандханена саха. екамекам̣ паданти пан̃н̃а̄дикамекекам̣ падам̣. ‘‘пан̃н̃а̄ имасмим̣ т̣ха̄не пан̃н̃а̄ти дхаммоти ча а̄гата̄’’тиа̄дина̄ пан̃н̃а̄диаттхасса уддхаран̣ам̣ аттхуддха̄ро. тасса тасса аттхасса ‘‘пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 16) вевачанапада̄нам̣ уддхаран̣ам̣ падуддха̄ро. паджа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄, дха̄ретӣти дхаммо, даметӣти дамоти евам̣ падасса катханам̣ падаван̣н̣ана̄.
аджджа̄ти ва̄ етарахи. йатха̄вуттена пака̄рена̄ти ‘‘саддаха̄но арахата’’нтиа̄дина̄ вуттаппака̄рена. саччасампат̣иведха̄вагахан̣ам̣ ва̄ йатха̄вуттена пака̄рена дит̣т̣хасаччата̄йа идхалокапаралокаттхам̣ йа̄тха̄вато джа̄нанто. еван̃ча йаккхо саттху десана̄нубха̄васиддхам̣ пан̃хам̣ пуччханена аттано пат̣ила̄бхасампаттим̣ вибха̄венто ‘‘катхам̣су лабхате пан̃н̃а’’нтиа̄дима̄ха̄ти а̄чарийа̄. сампара̄йикоти еттха ча-саддо луттаниддит̣т̣хо, тена ‘‘дит̣т̣хадхаммико ча̄’’ти айаматтхо вутто ева̄ти дассенто ‘‘йо аттхо…пе… дассетӣ’’ти а̄ха. арӣйати пхалам̣ етасма̄ти аттхо, ка̄ран̣ам̣. вичаккхан̣е сапайоджаната̄йа.
тасса н̃а̄н̣асса̄ти тасса аттхасса а̄вибха̄ванасса н̃а̄н̣асса. гун̣ависесехи ча садисассапи ан̃н̃асса абха̄вато аггадаккхин̣еййо буддхо бхагава̄. тена̄ха –
‘‘найимасмим̣ локе парасмим̣ ва̄ пана,
буддхена сет̣т̣хова самова виджджати;
а̄хунеййа̄нам̣ парама̄хутим̣ гато,
пун̃н̃аттхика̄нам̣ випулапхалесина’’нти. (ви. ва. 1047);
сахитапат̣ипаттинти пан̃н̃а̄сан̇га̄хикам̣ аттано пат̣ипаттим̣. сундара̄ бодхи субодхи, буддхасса субодхи буддхасубодхи, са̄ ева буддхасубодхита̄. дхаммассаванаттхам̣ саннипатитадевата̄хи сан̇гхут̣т̣хаса̄дхука̄расаддут̣т̣ха̄нан̃ча.
сатапун̃н̃алаккхан̣анти сатасахассакаппе пун̃н̃асамбха̄расса кататта̄ тесам̣ пун̃н̃а̄нам̣ васена сатапун̃н̃алаккхан̣ам̣ анекапун̃н̃аниббатталаккхан̣ам̣. абхинандийата̄йа саббехи ан̇гехи самупетам̣ саманна̄гатам̣. катапун̃н̃абха̄вам̣ бйан̃джентӣти бйан̃джана̄ни, ан̇гапаччан̇га̄ни. тесам̣ парипун̣н̣атта̄ парипун̣н̣абйан̃джанам̣. там̣ йаккхо…пе… пӯресӣти га̄тха̄пӯран̣аттхамева хи бхагава̄ татха̄рӯпа̄ни ака̄си. абйа̄дхита̄ти арога̄. ‘‘абйатхита̄’’ти кечи пат̣ханти, сайасанта̄сарахита̄ти аттхо.
‘‘хаттхайо’’ти ваттаббе ‘‘хаттхако’’ти вуттам̣. а̄л̣авинагаранти а̄л̣авинагарава̄сино вадати. бхавати хи татрат̣т̣хата̄йа там̣-саддо йатха̄ ‘‘га̄мо а̄гато, ман̃ча̄ уккут̣т̣хим̣ каронтӣ’’ти. екакола̄халена ваттама̄нена.
сампин̣д̣итва̄ти саннипатитва̄. ка̄мам̣ самбха̄ро тена катоти наттхи, йуддхаттхам̣ пана бахусо усса̄хасса кататта̄ ‘‘йуддхама̄дим̣ катва̄’’ти вуттам̣. тамева а̄л̣авакасуттам̣ катхеси тасса̄ ева десана̄йа саннипатитапариса̄йа саппа̄йатта̄. тена̄ха ‘‘катха̄пари…пе… ахосӣ’’ти. чатӯхи ваттхӯхӣти чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи. парисанти аттано парисам̣. ‘‘итаран̃ча̄’’типи ваданти.
а̄л̣авакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
йаккхасам̣йуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.