4. сатуллапака̄йикавагго

1. саббхисуттаван̣н̣ана̄

31. сатам̣ са̄дхӯнам̣ саран̣агаманасӣла̄дибхедасса дхаммасса уллапанато, аттано ва̄ пуббенива̄са̄нуссатийа̄ тасса дхаммасса уллапанато катханато сатуллапа̄, девата̄, та̄сам̣ ка̄йо самӯхо, таттха бхава̄ти сатуллапака̄йика̄. тена̄ха ‘‘сатам̣ дхамма’’нтиа̄ди. сама̄да̄навасена уллапетва̄, на ван̣н̣ана̄катханаматтена татра̄ти тасмим̣ та̄сам̣ девата̄нам̣ сатуллапака̄йикабха̄ве. идам̣ ваттхӯти идам̣ ка̄ран̣ам̣. самуддава̄н̣иджа̄ти сам̣йаттика̄. кхиттасаравегена̄ти джийа̄муттасарасадисавегена, сӣгхаогхена̄ти аттхо. уппататӣти уппа̄то. уппа̄те бхавам̣ бйасанам̣ уппа̄тикам̣. патит̣т̣ха̄ти хитапатит̣т̣ха̄. паралоке хитасукха̄вахам̣ абхайака̄ран̣ам̣. джан̇гхасатанти мануссасатам̣. джан̇гха̄сӣсена хи мануссе вадати сахача̄рибха̄вато. аггахеси пан̃часӣла̄ни. а̄санна̄на̄саннесу а̄саннассева пат̣хамам̣ випаччанато ‘‘а̄саннака̄ле гахитасӣлам̣ нисса̄йа̄’’ти вуттам̣. гхат̣а̄васена̄ти самӯхавасена.

саббхӣти са̄дхӯхи. те хи сапарахитаса̄дханато па̄сам̣сата̄йа сантагун̣ата̄йа ча сантоти вуччати. те пана йасма̄ пан̣д̣италаккхан̣ехи саманна̄гата̄ хонти, тасма̄ ‘‘пан̣д̣итехӣ’’ти а̄ха. сама̄сетха̄ти сам̣васетха̄ти айаметтха адхиппа̄йоти а̄ха ‘‘саббаирийа̄патхе’’тиа̄ди. миттасантхаванти меттисандха̄нам̣. сатта̄нам̣ хитесита̄лаккхан̣а̄ хи метти, са̄ ча н̃а̄н̣асахита̄ н̃а̄н̣апуббан̇гама̄ва̄ти миттасантхаво асам̣килит̣т̣хо, итаро сам̣килит̣т̣хоти а̄ха ‘‘на кеначи саддхим̣ ка̄таббо’’ти. саддхамманти дит̣т̣хадхаммика̄дихита̄вахам̣ сундарадхаммам̣. сеййоти хитавад̣д̣ханата̄ди вуттанти а̄ха ‘‘вад̣д̣хӣ’’ти.

сатам̣ са̄дхӯнам̣, пан̣д̣ита̄нанти айаметтха аттхо. таппат̣ийогависайатта̄ ан̃н̃а-саддасса вуттам̣ ‘‘ан̃н̃ато андхаба̄лато’’ти. соканимиттам̣ сокака̄ран̣ам̣ уттарападалопена идха сокасаддена гахитанти а̄ха ‘‘сокаваттхӯна’’нтиа̄ди. сокаваттхӯни на̄ма чора̄дайо аччхиндана̄дивасена паресам̣ сокакаран̣ато. сока̄нугата̄ сокаппатта̄.

тхерасса̄ти сам̣киччаттхерасса. аттано бхагинийа̄ джет̣т̣хатта̄ ‘‘тумхе’’ти а̄ха. айам̣ ‘‘идха чора̄ пат̣ипаджджим̣сӯ’’ти амхе тин̣а̄йапи на ман̃н̃атӣти чинтетва̄ екачче ‘‘ма̄рема на’’нти а̄хам̣су. карун̣а̄йа екачче ‘‘виссаджджема̄’’ти а̄хам̣су. мантетва̄ти бха̄сетва̄.

аху ахоси, бхӯтапуббанти аттхо. аран̃н̃асмим̣ браха̄ванети та̄дисе браха̄ване, маха̄ран̃н̃е нива̄сӣти аттхо четоти бйа̄дхо. кӯт̣а̄нӣти ва̄кура̄дайо. од̣д̣етва̄ти саджджетва̄. сасаканти пелакам̣ уббигга̄ти бхӣтатасита̄. екараттинти екараттенева. дханаджа̄нӣти париббайавасена аддхикехи ладдхаббадханато ха̄ни, ‘‘саман̣ампи на̄ма ханти, ким̣ амхесу ладжджиссатӣ’’ти аддхика̄нам̣ ана̄гаманато екадивасам̣ ладдхаббапариббайампи на лабхиссантӣти адхиппа̄йо.

н̃а̄тайопи ма̄та̄питубха̄тубхагиниа̄дике н̃а̄таке. те кира адхимуттасса бхагинийа̄ сантикам̣ упагаччханта̄ антара̄магге тена сама̄гата̄, адхимутто саччава̄чам̣ анураккханто чорабхайам̣ тесам̣ на̄рочеси. тена вуттам̣ ‘‘тесампӣ’’тиа̄ди. там̣ нисса̄йа паббаджитатта̄ ‘‘адхимуттаса̄ман̣ерасса сантике’’ти вуттам̣, на упасампада̄чарийо хутва̄. тена̄ха ‘‘аттано антева̄сике катва̄’’ти. сачча̄нураккхан̣ена ануттарагун̣а̄дхигамена ча н̃а̄тимаджджхе вирочати.

са̄татанти сататам̣. са-саддасса хи идха са̄бха̄во йатха̄ ‘‘са̄ра̄го’’тиа̄дӣсу. са̄табха̄во ва̄ са̄татанти а̄ха ‘‘сукхам̣ ва̄’’ти. ка̄ран̣ена̄ти тена тена ка̄ран̣ена. сабба̄сам̣ та̄сам̣ вачанам̣ субха̄ситам̣, бхагавато пана уккам̣сагатам̣ субха̄ситамева. сва̄йаматтхо там̣там̣га̄тха̄паденева вин̃н̃а̄йатӣти там̣ нӣхаритва̄ дассетум̣ ‘‘на кевала’’нтиа̄ди вуттам̣. тена саппурисӯпасам̣севасаддхамма̄бхийого йатха̄ сатта̄нам̣ вад̣д̣хийа̄ пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхасса екантикам̣ ка̄ран̣ам̣, евам̣ сокапаччайе сати високабха̄васса, н̃а̄тимаджджхе собха̄йа, сугатигаманасса, чирам̣ сукхат̣т̣ха̄насса, ват̣т̣адуккхамочанассапи ан̃н̃а̄са̄дха̄ран̣ам̣ хотӣти вуттамева̄ти дат̣т̣хаббам̣.

саббхисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. маччхарисуттаван̣н̣ана̄

32. памаджджана̄ка̄рена паватта̄ анупаладдхи пама̄до. тена екантато сатирахита̄ хонтӣти вуттам̣ ‘‘сативиппава̄салаккхан̣ена̄’’ти. дит̣т̣хивичикиччха̄дайо четтха пама̄денева сан̇гахита̄. ида̄ни йатха̄ маччхарийанимиттан̃ча пама̄данимиттан̃ча да̄нам̣ на дӣйати, там̣ дассетум̣ ‘‘екаччо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. париккхайам̣ гамиссатӣти бхогапариха̄ним̣ гамиссати. кхид̣д̣а̄дӣти а̄ди-саддена ман̣д̣анавибхӯсаначхан̣анаккхаттакиччабйасана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. йасада̄йаканти киттийасасса парива̄райасасса ча да̄йакам̣. сирӣда̄йаканти собхаггада̄йакам̣. сампаттида̄йаканти кулабхогарӯпабхогасампада̄хи сампаттида̄йакам̣. пун̃н̃анти ва̄ идха пун̃н̃апхалам̣ дат̣т̣хаббам̣ ‘‘евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.80) вийа. аттхи да̄насса пхаланти еттха деййадхаммасса анават̣т̣хитатам̣ бахуласа̄дха̄ран̣атам̣, там̣ паха̄йа гаманӣйатам̣, таббисайа̄йа пӣтийа̄ са̄ваджджатам̣, да̄надхаммасса анан̃н̃аса̄дха̄ран̣атам̣ ануга̄микатам̣, таббисайа̄йа пӣтийа̄ анаваджджатам̣, лобха̄дипа̄падхамма̄нам̣ виноданам̣, сесапун̃н̃а̄нам̣ упаниссайан̃ча джа̄нантена̄ти ваттаббам̣.

там̣йева ба̄ланти йо маччхарӣ, тамева. ада̄насӣла̄ ба̄ла̄. екаччо дханасса парибхогапариккхайабхайена аттана̄пи на парибхун̃джати атилобхасет̣т̣хи вийа̄ти а̄ха ‘‘идхалокапаралокесӯ’’ти.

йасма̄ екаччо ада̄насӣло пурисо аддхике дисва̄ пассантопи на пассати, тесам̣ катхам̣ сун̣антопи на сун̣оти, сайам̣ кин̃чи на катхети, ада̄тукамйата̄тхамбхе баддхо хоти, тасма̄ таттха маталин̇га̄ни упалаббхантийева̄ти а̄ха ‘‘ада̄насӣлата̄йа маран̣ена матесӯ’’ти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана да̄наматтамева гахетва̄ матенасса саматам̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. да̄насӣласса пана аматалин̇га̄ни вуттавипарийа̄йато ведитабба̄ни. ваджанти путхутте екавачанам̣, тасма̄ вачанавипалла̄сена вуттанти а̄ха ‘‘саха ваджанта̄’’ти. да̄насӣла̄дидхаммо пура̄тано, на аджджатаноти санантано, со етесу аттхӣти санантана̄, пан̣д̣ита̄, тесам̣ дхамма̄ти тесам̣ васенапи дхаммо санантаноти а̄ха ‘‘санантана̄нам̣ ва̄ пан̣д̣ита̄нам̣ еса дхаммо’’ти. аппасмимпи деййадхамме сати еке да̄нам̣ даданти, еке на даданти маччхарибха̄ва̄. сахассада̄насадиса̄ти ека̄пи даккхин̣а̄ паричча̄гачетана̄йа ул̣а̄рабха̄вато сахассада̄насадиса̄ хоти.

дуранугаманоти асаман̇гина̄ анугантум̣ дуккаро. ананугаманан̃часса дхаммасса апӯран̣амева̄ти а̄ха ‘‘дуппӯро’’ти. ‘‘дхаммам̣ чаре’’ти айам̣ дхаммачарийа̄ гахат̣т̣хасса васена а̄раддха̄ти а̄ха ‘‘дасакусалакаммапатхадхаммам̣ чаратӣ’’ти. тена̄ха ‘‘да̄ран̃ча поса’’нти. самун̃джаканти кассакехи аттана̄ ка̄таббам̣ катва̄ висат̣т̣хадхан̃н̃акаран̣ато кхале ун̃чха̄чарийавасена самун̃джаниа̄дина̄ чхад̣д̣итадхан̃н̃асам̣харан̣ам̣. тена̄ха ‘‘йо апи…пе… самун̃джакам̣ чаратӣ’’ти. етена̄ти сатасахассасахассайа̄гиггахан̣ена дасаннампи бхиккхукот̣ӣнам̣ пин̣д̣апа̄то дассито хоти. ‘‘динно’’ти падам̣ а̄нетва̄ йоджана̄. дасаннам̣ ва̄ каха̄пан̣акот̣ӣнам̣ пин̣д̣апа̄тоти дасаннам̣ каха̄пан̣акот̣ӣнам̣ винийун̃джанавасена сампа̄дитапин̣д̣апа̄то. тайидам̣ сатасахассам̣ сахассайа̄гӣнам̣ да̄нам̣ еттакам̣ хотӣти катва̄ вуттам̣. самун̃джакам̣ чарантопӣти самун̃джакам̣ чаритва̄пи, самун̃джакачаран̣ахетӯти аттхо. сесапададвайепи есева найо. да̄рам̣ посентопи дхаммам̣ чарати, аппакасмим̣ дадантопи дхаммам̣ чаратӣти йоджана̄. татха̄видхасса̄ти та̄дисасса татха̄дхаммача̄рино йа̄ дхаммачарийа̄, тасса̄ калампи наггханти ете сахассайа̄гино аттано сахассайа̄гита̄йа. йам̣ тена далиддена̄тиа̄ди тассеваттхасса виваран̣ам̣. саббесампи тесанти ‘‘сатам̣сахасса̄нам̣ сахассайа̄гина’’нти вутта̄нам̣ тесам̣ саббесампи. итаресанти ‘‘татха̄видхасса̄’’ти вуттапурисато ан̃н̃есам̣. дасакот̣исахассада̄нанти дасакот̣исан̇кха̄там̣ тато анекасахассабхедата̄йа сахассада̄нам̣.

‘‘калам̣ наггхатӣ’’ти идам̣ тесам̣ да̄нато имасса да̄насса ул̣а̄ратарабха̄вена випулатарабха̄вена випулатарапхалата̄йа вуттанти а̄ха ‘‘катхам̣ ну кхо етам̣ махаппхалатаранти джа̄нанаттха’’нти. паччайависесена махаттам̣ гатоти махаггато, ул̣а̄роти аттхо. тена̄ха ‘‘випулассетам̣ вевачана’’нти. самена̄ти н̃а̄йена, дхаммена̄ти аттхо. висамети на саме маччхарийалаккхан̣аппатте. чхетва̄ти пӣл̣етва̄. там̣ пана пӣл̣анам̣ потхананти дассенто ‘‘потхетва̄’’ти а̄ха. ассумукха̄ти тинтаассумукхасаммисса̄ парам̣ рода̄петва̄. маха̄да̄нанти йатха̄вуттам̣ бахудеййадхаммасса париччаджанена махантада̄нам̣. уппаттийа̄ апарисуддхата̄йа̄ти аджджха̄сайасса деййадхаммагавесана̄йа ча суддхата̄йа малӣнатта̄. итарам̣ дхаммачарийа̄йа ниббаттитада̄нам̣. париттада̄нанти париттасса деййадхаммасса васена париттада̄нам̣. аттано уппаттийа̄ парисуддхата̄йа̄ти аджджха̄сайасса деййадхаммагавесана̄йа ча висуддхата̄йа. евантиа̄дима̄ха̄ти ‘‘евам̣ сахасса̄нам̣ сахассайа̄гина’’нти авоча. таттха сахасса̄нанти сатам̣сахасса̄нам̣. га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ сатаггахан̣ам̣ на катам̣. сесам̣ вуттанайамева.

маччхарисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. са̄дхусуттаван̣н̣ана̄

33. уда̄нам̣ уда̄несӣти пӣтивегена уггиритаббата̄йа уда̄нам̣ уггири учча̄реси. тайидам̣ йасма̄ пӣтисамут̣т̣ха̄питам̣ вачанам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘уда̄ха̄рам̣ уда̄харӣ’’ти. йатха̄ пана там̣ вачанам̣ ‘‘уда̄на’’нти вуччати, там̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. саддха̄йа̄ти еттха йа-ка̄ро хетуаттхо. паричча̄гачетана̄йа хи саддха̄ висесапаччайо ассаддхасса тадабха̄вато. пи-саддо вуттаттхасампин̣д̣анаттхо. ‘‘са̄хӯ’’ти падам̣ са̄дхусаддена сама̄наттхам̣ дат̣т̣хаббам̣. катханти да̄найуддха̄нам̣ випаккхасабха̄ва̄ти адхиппа̄йо. етам̣ убхайанти да̄нам̣ йуддханти идам̣ двайам̣. джӣвитабхӣрукоти джӣвитавина̄сабхӣруко. кхайабхӣрукоти бхогаккхайасса бхӣруко. вадантоти джӣвите са̄лайатам̣, тато ева йуджджхане асаматтхатам̣ паведенто. чхеджджанти хаттхапа̄да̄дичхедо. уссахантоти вӣрийам̣ каронто. евам̣ бхоге раккхисса̄мӣти татха̄ бхоге апариккхӣн̣е карисса̄мӣти. вадантоти идха бхогесу лобхам̣, тато ева да̄тум̣ асаматтхатам̣ паведенто. еванти евам̣ джӣвитабхоганирапеккхата̄йа да̄нан̃ча йуддхан̃ча самам̣ хоти. саддха̄дисампанноти саддха̄дхаммаджӣвита̄вӣмам̣са̄сӣла̄дигун̣асаманна̄гато. со хи деййаваттхуно париттакатта̄ аппакампи даданто аттано пана читтасампаттийа̄ кхеттасампаттийа̄ ча бахум̣ ул̣а̄рапун̃н̃ам̣ павад̣д̣хенто бахувидхам̣ лобха-доса-исса̄-маччхарийа-дит̣т̣хивичикиччха̄дибхедам̣ таппат̣ипаккхам̣ абхибхавати, тато ева ча там̣ махаппхалам̣ хоти маха̄нисам̣сам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘маччхерам̣ маддати’’ччева вуттам̣, тасса пана уджувипаччанӣкабха̄вато.

параттха̄ти паралоке. екаса̄т̣акабра̄хман̣аваттху анвайавасена, ан̇кураваттху бйатирекавасена виттха̄ретаббам̣.

дхаммо ладдхо етена̄ти дхаммаладдхо, пуггало. аггиа̄хитападасса вийа саддасиддхи дат̣т̣хабба̄. ‘‘ут̣т̣ха̄нанти ка̄йикам̣ вӣрийам̣, вӣрийанти четасика’’нти ваданти. ут̣т̣ха̄нанти бхогуппа̄де йуттапайуттата̄. вӣрийанти таджджо усса̄хо. йамасса а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄нам̣. ветаран̣импи итаре нирайе ча атиккамма. те пана аббуда̄дӣнам̣ васена авӣчим̣ дасадха̄ катва̄ авасесамаха̄нирайе саттапи а̄йуппама̄н̣абхедена тайо тайо катва̄ екатим̣са̄ти ваданти. сан̃джӣва̄динирайасам̣ваттанасса каммасса тиккхамаджджхамудубха̄вена тасса а̄йуппама̄н̣асса тивидхата̄ вибха̄ветабба̄. апаре пана ‘‘ат̣т̣ха маха̄нирайа̄ сол̣аса уссаданирайа̄ а̄дито чатта̄ро ситанирайе екам̣ катва̄ сатта ситанирайа̄ти евам̣ екатим̣са маха̄нирайа̄’’ти ваданти. маха̄нирайаггахан̣ато а̄дито чатта̄ро ситанирайа̄ еко нирайо катоти.

тесанти вичинитва̄ гахитапаччайа̄нам̣. пан̃чанавутипа̄сан̣д̣абхеда̄ папан̃часӯданисам̣ван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайена ведитабба̄. таттха̄ти тесу двӣсу вичинанесу. даккхин̣а̄вичинанам̣ а̄ха, упама̄на̄ни хи на̄ма йа̄вадева упамеййаттхавибха̄ванаттха̄ни. етена сукхеттагахан̣атопи даккхин̣еййавичинанам̣ дат̣т̣хаббам̣.

па̄н̣есу сам̣йамоти имина̄ дасавидхампи кусалакаммапатхадхаммам̣ дассети. йатха̄ хи ‘‘па̄н̣есу сам̣йамо’’ти имина̄ сатта̄нам̣ джӣвита̄воропанато сам̣йамо вутто, евам̣ тесам̣ са̄патеййа̄ваха̄рато парада̄ра̄масанато висам̣ва̄данато ан̃н̃аман̃н̃абхеданато пхарусавачанена сан̇гхат̣т̣анато нираттхакавиппалапанато парасантака̄бхиджджха̄нато уччхедачинтанато миччха̄бхинивесанато ча сам̣йамо хотӣти. тена̄ха ‘‘сӣла̄нисам̣сам̣ катхетума̄раддха̄’’ти. пхарусавачанасам̣йамо панеттха сарӯпенева вутто.

парасса упава̄дабхайена̄ти па̄пакирийахету парена аттано ваттаббаупава̄дабхайена. упава̄дабхайа̄ти упава̄дабхайанимиттам̣. ‘‘катхам̣ ну кхо амхе паре на упавадеййу’’нти а̄сӣсанта̄ па̄пам̣ на каронти. дхаммападамева̄ти асан̇кхатадхаммакот̣т̣ха̄со ева сеййо сет̣т̣хо. йасма̄ саббасан̇кхатам̣ аниччам̣ кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхаммам̣, тасма̄ тададхигама̄йа усса̄хо каран̣ӣйоти дассети. пуббасаддо ка̄лависесависайоти а̄ха ‘‘пуббе ча кассапабуддха̄дика̄лепӣ’’тиа̄ди. пуна ака̄лависесо апа̄т̣ийекко бхумматтхависайова̄ти а̄ха ‘‘саббепи ва̄’’тиа̄ди. таттха саббепи ва̄ти ете саббепи кассапабуддха̄дайо локана̄тха̄ санто на̄ма вӯпасантасаббакилесасанта̄па̄ сантасаббхӯтагун̣атта̄.

са̄дхусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. насантисуттаван̣н̣ана̄

34. каманӣйа̄нӣти канта̄ни. тато ева ета̄ни ит̣т̣ха̄рамман̣а̄ни сукха̄рамман̣а̄ни рӯпа̄дӣни, те пана ваттхука̄ма̄, тада̄рамман̣акилесака̄ма̄ ва̄. ‘‘на санти ка̄ма̄ мануджесӯ’’ти десана̄сӣсаметам̣, ниччхайена ка̄ма̄ аничча̄йева. маччу дхӣйати еттха̄ти маччудхеййам̣. на пуна а̄гаччхати еттха там̣ апуна̄гаманам̣. апуна̄гаманасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ анупагаччханато. нибба̄нам̣ хӣтиа̄ди вуттассеваттхасса виваран̣ам̣. баддхоти пат̣ибаддхачитто. паматтоти воссаггапама̄дам̣ а̄панно.

тан̣ха̄чхандато джа̄там̣ тасса висесапаччайатта̄. иччхитам̣ ханатӣти агхам̣, дуккхам̣. идха пана анавасесапарийа̄да̄навасена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дуккханти. чхандавинайа̄ агхавинайоти хетуниродхена хи пхаланиродхо, евам̣ саупа̄дисесанибба̄нам̣ ватва̄ агхавинайа̄ дуккхавинайоти анупа̄дисесанибба̄нам̣ вадати.

читра̄нӣти килесака̄ма̄пи ведана̄дит̣т̣хисампайогабхедена хонти, а̄ка̄рабхедена ча аттхи савигха̄та̄вигха̄та̄ти тато висесетум̣ ‘‘а̄рамман̣ачитта̄нӣ’’ти вуттам̣. сан̇каппитара̄готи субха̄дивасена сан̇каппитаваттхумхи ра̄го. килесака̄мо ка̄моти вутто тассевидха висесато ка̄мабха̄васиддхито. пасӯрасуттена вибха̄ветаббо ‘‘на те ка̄ма̄’’тиа̄дина̄ тасса ваттхумхи а̄гататта̄. ида̄ни таматтхам̣ сан̇кхепенева вибха̄венто ‘‘пасӯрапарибба̄джако хӣ’’тиа̄дима̄ха. на те ка̄ма̄ йа̄ни читра̄ни локети те че ка̄ма̄ на хонти, йа̄ни локе читра̄ни рӯпа̄диа̄рамман̣а̄ни. ведесӣти кевалам̣ сан̇каппара̄ган̃ча ка̄мам̣ катва̄ вадеси че. хехинтӣти бхавеййунти аттхо. сун̣анто садда̄ни манорама̄ни, саттха̄пи те хехити ка̄мабхогӣти паччекам̣ га̄тха̄, идха пана сам̣кхипитва̄ дассита̄. дхӣра̄ на̄ма дхитисампанна̄ти а̄ха ‘‘пан̣д̣ита̄’’ти.

тасса̄ти йо пахӣнакодхама̄но саббасо сам̣йоджана̄тиго на̄марӯпасмим̣ асаджджанто ра̄га̄дикин̃чанарахито, тасса. могхара̄джа̄ на̄ма тхеро ба̄варӣбра̄хман̣асса парича̄рака̄нам̣ сол̣асаннам̣ ан̃н̃атаро. йатха̄нусандхим̣ аппатто са̄васеса-аттхо, кин̃чи ваттаббам̣ аттхӣти адхиппа̄йо. саббасо вимуттатта̄ва деваманусса̄ намассанти, йе там̣ пат̣ипаджджанти. тесам̣ ким̣ хоти? кин̃чипи на сийа̄ти айаметтха аттхависесо? дасабалам̣ сандха̄йевама̄ха уккат̣т̣ханиддесена. анупат̣ипаттийа̄ти пат̣ипаттим̣ анугантва̄ пат̣ипаджджанена. намассанти там̣ пӯдженти.

чатусаччадхаммам̣ джа̄нитва̄ти тена пат̣ивиддхам̣ чатусаччадхаммам̣ пат̣ивиджджхитва̄. татха̄ ча буддхасубуддхата̄йа ниббематика̄ хонтӣти а̄ха ‘‘вичикиччхам̣ паха̄йа̄’’ти. тато парам̣ пана ануккамена аггамагга̄дхигамена сан̇га̄тига̄пи хонти. асеккхадхаммапа̄рипӯрийа̄ пасам̣сийа̄ вин̃н̃ӯнам̣ пасам̣са̄пи хонтӣти.

насантисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. уджджха̄насан̃н̃исуттаван̣н̣ана̄

35. уджджха̄навасена паватта̄ сан̃н̃а̄ етесам̣ аттхи, уджджха̄навасена ва̄ сан̃джа̄нантӣти уджджха̄насан̃н̃ӣ. ка̄райети ката̄нам̣ парийантам̣ ка̄райети аттхо. парийантака̄ританти париччхиннака̄ритам̣ паримитавачананти аттхо. пам̣сукӯла̄дипат̣ипаккханайена паттун̣н̣адукула̄ди вуттам̣. на̄мам̣ гахитанти етена ‘‘уджджха̄насан̃н̃ика̄’’ти еттха ка-саддо сан̃н̃а̄йанти дассети.

ан̃н̃ена̄ка̄рена бхӯтанти аттана̄ паведийама̄на̄ка̄рато ан̃н̃ена асуддхена а̄ка̄рена виджджама̄нам̣ упалаббхама̄нам̣ атта̄нам̣. ван̃четва̄ти паламбхетва̄. тасса кухакасса. там̣ чатуннам̣ паччайа̄нам̣ парибхун̃джанам̣. париджа̄нантӣти тасса пат̣ипаттим̣ париччхиджджа джа̄нанти. ка̄ракоти самма̄пат̣ипаттийа̄ катта̄, самма̄пат̣ипаджджита̄ти аттхо.

иданти лин̇гавипалла̄сена вуттам̣, айанти аттхо. дхамма̄нудхаммапат̣ипада̄ти нибба̄надхаммасса ануччхавиката̄йа анудхаммабхӯта̄ пат̣ипада̄. пат̣ипаккхавидхамане аситхилата̄йа дал̣ха̄. бха̄ситаматтена ча саванаматтена ча̄ти еттха ча-саддо висесаниваттиаттхо. тена бха̄ситасса сутасса ча самма̄пат̣ипаттивисесам̣ ниваттети. локапарийа̄йанти локасса паривидхаманам̣ уппа̄даниродхавасена сан̇кха̄ра̄нам̣ пара̄вуттим̣. тена̄ха ‘‘сан̇кха̄ралокасса удайаббайа’’нти. сва̄йаматтхо саччапат̣иведхенева хотӣти а̄ха ‘‘чатусаччадхамман̃ча ан̃н̃а̄йа̄’’ти. евам̣ на куббантӣти аттани виджджама̄нампи гун̣ам̣ ана̄вӣкаронто ‘‘йатха̄ тумхе вадатха, евам̣ на куббантӣ’’ти авиджджама̄натам̣ бйа̄каротӣти аттхо.

ака̄ракамева̄ти досам̣ ака̄ракамева. аччайасса пат̣игган̣ханам̣ на̄ма адхива̄санам̣, евам̣ со десакена десийама̄но тато вигато на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘пат̣игган̣ха̄тӯти кхаматӯ’’ти.

сабха̄вена̄ти сабха̄вато. екасадисанти паресам̣ читта̄ча̄рам̣ джа̄нантампи аджа̄нантехи саха екасадисам̣ каронта̄. паратоти паччха̄. катха̄йа уппанна̄йа̄ти ‘‘кассаччайа̄ на виджджантӣ’’тиа̄дикатха̄йа паваттама̄на̄йа ‘‘татха̄гатасса буддхасса̄’’тиа̄дина̄ буддхабалам̣ буддха̄нубха̄вам̣ дӣпетва̄. кхамисса̄мӣти аччайадесанам̣ пат̣игган̣хисса̄ми. таппат̣иггахо хи идха кхамананти адхиппетам̣, саттха̄ пана саббака̄лам̣ кхамо ева.

копо антаре читте етасса̄ти копантаро. досо гару гарука̄таббо асса̄ти досагару. ‘‘пат̣имуччатӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо, айамева аттхо. ачча̄йикакамманти сахаса̄ анупадха̄ретва̄ кирийа̄. но чидха̄ти но че идха. идха̄ти нипа̄таматтам̣. апагатам̣ апанӣтам̣. досо но че сийа̄, тена парийа̄йена йади апара̄дхо на̄ма на бхавеййа̄ти. на саммеййум̣ на вӯпасамеййум̣. кусалоти анаваджджо.

дхӣро сатоти пададвайена ват̣т̣ачхиндам̣ а̄ха. ко ниччамева пан̣д̣ито на̄ма̄ти аттхоти ‘‘кассаччайа̄’’тиа̄дика̄йа пуччха̄га̄тха̄йа аттхо. дӣгхамаджджхимасам̣ван̣н̣ана̄су татха̄гата-саддо виттха̄рато сам̣ван̣н̣итоти а̄ха ‘‘евама̄дӣхи ка̄ран̣ехи татха̄гатасса̄’’ти. буддхатта̄дӣхӣти а̄ди-саддена ‘‘бодхета̄ паджа̄йа̄’’тиа̄дина̄ (маха̄ни. 192; чӯл̣ани. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ниддеса 97) ниддесе а̄гатака̄ран̣а̄ни сан̇гайханти. вимоккхам̣ вуччати арийамагго, тасса анто аггапхалам̣, таттха бхава̄ пан̣н̣атти, тасса̄ васена. евам̣ буддхабалам̣ дӣпети. ида̄ни кхиттам̣ сан̇кхепена сам̣хара̄питам̣ хотӣти дассети.

уджджха̄насан̃н̃исуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. саддха̄суттаван̣н̣ана̄

36. татвасса̄ти о-ка̄расса ва-ка̄ра̄десам̣ а-ка̄расса ча лопам̣ катва̄ ниддесоти а̄ха ‘‘тато асса̄’’ти. ‘‘татасса̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, татоти ча саддха̄хетӯти аттхо. на̄нупатантӣти на ваттанти. пама̄дам̣ каронтӣти памаджджанти, миччха̄ пат̣ипаджджантӣти аттхо. лаккхан̣а̄нӣти аничча̄дилаккхан̣а̄ни. упаниджджха̄йатӣти упечча н̃а̄н̣ачаккхуна̄ пеккхати, анупассатӣти аттхо. а̄гатакиччанти а̄хатакиччам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. са̄дхетӣти асаммохапат̣иведхавасена ниппха̄дети, татхалаккхан̣ам̣ ниродхасаччам̣ упаниджджха̄йатӣти айаматтхо маггепи ваттаббо тена вина̄ асаммохапат̣иведхасса асамбхавато. касин̣а̄рамман̣асса̄ти идам̣ лаккхан̣авачанам̣. акасин̣а̄рамман̣асама̄паттийопи хи сантӣти. йатха̄ ча касин̣а̄рамман̣а̄ни ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ авасеса̄нан̃ча тада̄рамман̣а̄нам̣ паччавеккхан̣авасена читта̄нам̣, евам̣ тена та̄ни а̄рамман̣а̄ни гахита̄нӣти ‘‘касин̣а̄рамман̣асса’’иччева вуттам̣. парамам̣ уттамам̣ сукханти ваттаббато парамасукхам̣ арахаттам̣.

саддха̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. самайасуттаван̣н̣ана̄

37. уда̄нам̣ пат̣ичча̄ти укка̄каран̃н̃а̄ джа̄тисамбхедапариха̄ранимиттам̣ аттано вам̣сапарисуддхам̣ нисса̄йа вуттам̣ пӣтиуда̄ха̄рам̣ пат̣ичча готтавасена ‘‘сакка̄’’ти ладдхана̄ма̄нам̣. йади екопи джанападо, катхам̣ бахувачананти а̄ха ‘‘рул̣хӣсаддена̄’’ти. аккхарачинтика̄ хи ӣдисесу т̣ха̄несу йутте вийа салин̇гавачана̄ни иччханти, айаметтха рул̣хӣ йатха̄ ‘‘авантӣ курӯ’’ти, таббисесане пана джанападасадде джа̄тисаддата̄йа екавачанамева. аропимети кеначи на ропиме.

а̄варан̣ена̄ти сетуна̄. бандха̄петва̄ти пан̣д̣упала̄сапа̄са̄н̣аматтикакхан̣д̣а̄дӣхи а̄лим̣ тхирам̣ ка̄ра̄петва̄. сасса̄ни ка̄рентӣти джет̣т̣хама̄се кира гхаммасса балавабха̄вена химаванте химам̣ вилӣйитва̄ сандитва̄ ануккамена рохин̣им̣ надим̣ пависати, там̣ бандхитва̄ сасса̄ни ка̄ренти. ‘‘джа̄тим̣ гхат̣т̣етва̄ калахам̣ вад̣д̣хайим̣сӯ’’ти сан̇кхепена вуттаматтхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘колийакаммакара̄ вадантӣ’’ти а̄ха. нийуттаамачча̄нанти тасмим̣ сассапарипа̄ланакамме нийоджитамаха̄матта̄нам̣.

тӣн̣и джа̄така̄нӣти ‘‘кут̣ха̄рихаттхо пурисо’’тиа̄дина̄ пханданаджа̄такам̣ (джа̄. 1.13.14 а̄дайо) ‘‘дуддубха̄йати бхадданте’’тиа̄дина̄ дуддубхаджа̄такам̣, (джа̄. 1.4.85 а̄дайо) ‘‘ванда̄ми там̣ кун̃джара̄’’тиа̄дина̄ лат̣укикаджа̄таканти (джа̄. 1.5.39 а̄дайо) има̄ни тӣн̣и джа̄така̄ни. две джа̄така̄нӣти –

‘‘са̄дху самбахула̄ н̃а̄тӣ, апи руккха̄ аран̃н̃аджа̄;

ва̄то вахати екат̣т̣хам̣, брахантампи ванаппати’’нти. –

а̄дина̄ руккхадхаммаджа̄такам̣ (джа̄. 1.1.74).

‘‘саммодама̄на̄ гаччханти, джа̄лама̄да̄йа паккхино;

йада̄ те вивадиссанти, тада̄ ехинти ме васа’’нти. (джа̄. 1.1.33) –

а̄дина̄ саммодама̄наджа̄таканти има̄ни две джа̄така̄ни.

‘‘аттадан̣д̣а̄ бхайам̣ джа̄там̣, джанам̣ пассатха медхагам̣;

сам̣вегам̣ киттайисса̄ми, йатха̄ сам̣виджитам̣ майа̄’’ти. (су. ни. 941) –

а̄дина̄ аттадан̣д̣асуттам̣.

тена̄ти бхагавата̄. калахакаран̣абха̄воти калахакаран̣асса аттхибха̄во. маха̄патхавийа̄ махаггхе кхаттийе касма̄ на̄сетха̄ти дассетва̄ калахам̣ вӯпасаметука̄мо бхагава̄ патхавим̣ нидассанабха̄вена ган̣хӣти дассенто ‘‘патхавӣ на̄ма ким̣ аггхатӣ’’тиа̄дима̄ха. ат̣т̣ха̄нети ака̄ран̣е. верам̣ катва̄ти виродхам̣ уппа̄детва̄. там̣там̣палобханакирийа̄йа параккамантийо ‘‘уккан̣т̣хантӯ’’ти са̄санам̣ песенти. кун̣а̄ладахети кун̣а̄ладахатӣре патит̣т̣ха̄йа. пуччхитам̣ катхеси ануккамена кун̣а̄ласакун̣ара̄джасса пуччха̄пасан̇гена кун̣а̄ладжа̄такам̣ (джа̄. 2.21.кун̣а̄ладжа̄така) катхесса̄мӣти. анабхиратим̣ винодеси иттхӣнам̣ досадассанамукхена ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавока̄расам̣килесавибха̄ванавасена. пурисапурисехӣти косаджджам̣ виддхам̣сетва̄ пурисатха̄мабрӯханена уттамапурисехи но бхавитум̣ ват̣т̣атӣти уппанначитта̄. ависсат̣т̣хасаман̣акамманта̄ апариччаттакаммат̣т̣ха̄на̄бхийога̄ти аттхо. нисӣдитум̣ ват̣т̣атӣти бхагава̄ чинтесӣти йоджана̄.

падуминийанти падумаване. викасим̣су гун̣аган̣авибодхена. айам̣имасса…пе… на катхесӣти имина̄ саббепи те бхиккхӯ та̄вадева пат̣ипа̄т̣ийа̄ а̄гататта̄ ан̃н̃аман̃н̃асса ладжджама̄на̄ аттана̄ пат̣иладдхависесам̣ бхагавато на̄рочесунти дассети. кхӣн̣а̄сава̄нантиа̄дина̄ таттха ка̄ран̣ама̄ха.

осат̣аматтети бхагавато сантикам̣ упагатаматте. арийаман̣д̣алети арийапуггаласамӯхе. па̄чӣнайугандхарапариккхепатоти йугандхарапаббатасса па̄чӣнапариккхепато, на ба̄хиракехи вуччама̄наудайапаббатато. ра̄ман̣еййакадассанаттханти буддхуппа̄дапат̣иман̣д̣итатта̄ висесато раман̣ӣйасса локасса раман̣ӣйабха̄вадассанаттхам̣. уллан̇гхитва̄ти ут̣т̣хахитва̄. еварӯпе кхан̣е лайе мухуттети йатха̄вутте чандаман̣д̣аласса ут̣т̣хитаккхан̣е ут̣т̣хитавела̄йам̣ ут̣т̣хитамухуттети упарӯпарика̄ласса вад̣д̣хитабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣.

тесам̣ бхиккхӯнам̣ джа̄тиа̄дивасена бхагавато анурӯпапарива̄рабха̄вам̣ дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. маха̄самматасса вам̣се уппаннотиа̄ди кулавам̣сасуддхидассанам̣. кхаттийагаббхе джа̄тоти идам̣ сатипи джа̄тивисуддхийам̣ ма̄та̄питӯнам̣ васена ависуддхата̄ сийа̄ти тесампи ‘‘ависуддхата̄ наттхи имеса’’нти висуддхидассанаттхам̣ вуттам̣. сатипи ча габбхависуддхийам̣ катадосена миссакатта̄ араджджа̄рахата̄пи сийа̄ти ‘‘тампи наттхи имеса’’нти дассанаттхам̣ ‘‘ра̄джапаббаджита̄’’тиа̄ди вуттам̣.

са̄манта̄ти самӣпе. чалим̣сӯти ут̣т̣хахим̣су. косаматтам̣ т̣ха̄нам̣ саддантарам̣, ‘‘саддасаванат̣т̣ха̄намева саддантара’’нти апаре. тиккхаттум̣ тесат̣т̣хийа̄ нагарасахассесӯти джамбудӣпе кира а̄дито маханта̄ни тесат̣т̣хи нагарасахасса̄ни уппанна̄ни, татха̄ дутийам̣, татха̄ татийам̣. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘тиккхаттум̣ тесат̣т̣хийа̄ нагарасахассесӯ’’ти. та̄ни пана сампин̣д̣етва̄ сатасахассато парам̣ навасахасса̄дхика̄ни асӣтисахасса̄ни. наванавутийа̄ дон̣амукхасатасахассесӯти навасатасахасса̄дхикесу навутисатасахассесу дон̣амукхесу. дон̣амукханти ча маха̄нагарасса а̄йуппаттит̣т̣ха̄набхӯтам̣ па̄данагарам̣ вуччати. чханавутийа̄ пат̣т̣анакот̣исатасахассесӯти чхакот̣исатасахассаадхикесу навутикот̣исатасахассапат̣т̣анесу. тамбапан̣н̣идӣпа̄дичхапан̣н̣а̄са̄йа ратана̄каресу. евам̣ пана нагара-дон̣амукхапат̣т̣ана-ратана̄кара̄дибха̄вена катханам̣ там̣там̣адхиваттха̄йа васантӣнам̣ та̄сам̣ девата̄нам̣ бахубха̄вадассанаттхам̣. йади дасасахассачаккава̄л̣есу девата̄ саннипатита̄. атха касма̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘дасахи ча локадха̄тӯхӣ’’ти? вуттанти а̄ха ‘‘дасасахасса…пе… адхиппета’’нти. тена сахассилокадха̄ту идха ‘‘ека̄ локадха̄тӯ’’ти ведитабба̄.

лохапа̄са̄дети саббапат̣хамакате лохапа̄са̄де. брахмалокети хет̣т̣химе брахмалоке. йади та̄ девата̄ евам̣ нирантара̄ хутва̄ саннипатита̄, паччха̄ а̄гата̄нам̣ ока̄со ева на бхавеййа̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йатха̄ кхо пана̄’’тиа̄ди.

суддха̄ва̄сака̄йе уппанна̄ суддха̄ва̄сака̄йика̄. та̄сам̣ пана йасма̄ суддха̄ва̄сабхӯми нива̄сат̣т̣ха̄нам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘суддха̄ва̄сава̄сӣна’’нти. а̄ва̄са̄ти а̄ва̄сат̣т̣ха̄набхӯта̄. девата̄ пана орамбха̄гийа̄нам̣ итаресан̃ча сам̣йоджана̄нам̣ самуччхиннат̣т̣хена суддхо а̄ва̄со виха̄ро етесанти суддха̄ва̄са̄. маха̄сама̄гамам̣ н̃атва̄ти маха̄сама̄гамам̣ гата̄ти н̃атва̄.

пураттхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ отари ан̃н̃аттха ока̄сам̣ алабхама̄но. евам̣ сеса̄пи. ман̣ивамманти инданӣламан̣имайам̣ кавачам̣. буддха̄нам̣ абхимукхабха̄го буддхавӣтхи, са̄ йа̄ва чаккава̄л̣а̄ уттаритум̣ на сакка̄. махатийа̄ буддхавӣтхийа̄ва̄ти буддха̄нам̣ сантикам̣ упасан̇камантехи техи девабрахмехи валан̃джитабуддхавӣтхийа̄ва.

самити сан̇гати саннипа̄то самайо, маханто самайо маха̄самайоти а̄ха ‘‘маха̄самӯхо’’ти. паваддхам̣ ванам̣ павананти а̄ха ‘‘ванасан̣д̣о’’ти. девагхат̣а̄ти девасамӯха̄. сама̄дахам̣сӯти сама̄хитам̣ локуттарасама̄дхим̣ сут̣т̣ху аппитам̣ акам̣су. татха̄ сама̄хитам̣ пана сама̄дхина̄ нийоджитам̣ на̄ма хотӣти вуттам̣ ‘‘сама̄дхина̄ йоджесу’’нти. саббесам̣ гомуттаван̇ка̄дӣнам̣ дӯрасамусса̄ритатта̄ аттано…пе… акарим̣су. винайати ассе етехӣти нетта̄ни, йотта̄ни. авӣтхипат̣ипанна̄нам̣ асса̄нам̣ вӣтхипат̣ипа̄данам̣ расмиггахан̣ена хотӣти ‘‘йотта̄ни гахетва̄ ачоденто’’ти ватва̄ там̣ пана ачоданам̣ ава̄ран̣амева̄ти а̄ха ‘‘ачоденто ава̄ренто’’ти.

йатха̄ кхӣлам̣ бхиттийам̣, бхӯмийам̣ ва̄ а̄кот̣итам̣ дуннӣхаран̣ам̣, йатха̄ ча палигхам̣ нагараппавесанива̄ран̣ам̣, йатха̄ ча индакхӣлам̣ гамбхӣранеми суникха̄там̣ дуннӣхаран̣ам̣, евам̣ ра̄га̄дайо саттасанта̄нато дуннӣхаран̣а̄ нибба̄нанагараппавесанива̄ран̣а̄ ча̄ти те ‘‘кхӣлам̣ палигхам̣ индакхӣла’’нти ча вутта̄. ӯхачча̄ти уддхаритва̄. тан̣ха̄еджа̄йа абха̄вена анеджа̄. парамасантут̣т̣хабха̄вена ча̄туддисатта̄ аппат̣ихатача̄рикам̣ чаранти. буддхачаккху-дхаммачаккху-диббачаккху-самантачаккху-пакатичаккхӯнам̣ васена пан̃чахи чаккхӯхи. суданта̄ кутоти а̄ха ‘‘чаккхутопӣ’’ти. чханда̄дӣхӣти чханда̄дӣнам̣ васена на гаччханти на ваттанти. на а̄гаччханти ануппа̄данато. а̄гунти апара̄дхам̣.

саббасам̣йога̄ти вибхаттилопена ниддесо, саббе сам̣йогети аттхо. висаджджа̄ти висаджджитва̄. евампӣти има̄йапи га̄тха̄йа васена ‘‘а̄гум̣ на каротӣ’’ти паде.

гата̄сети гата̄ ева. на гамиссанти паринит̣т̣хитасаран̣агаманатта̄. локуттарасаран̣агаманан̃хеттха адхиппетам̣. тена̄ха ‘‘ниббематикасаран̣агаманена гата̄’’ти. те хи нийамена апа̄йам̣ на гамиссанти, девака̄йан̃ча парипӯрессанти. йе пана локийена саран̣агаманена буддхам̣ саран̣ам̣ гата̄, на те гамиссанти апа̄йам̣, сати ча паччайантарасамава̄йе паха̄йа ма̄нусам̣ дехам̣ девака̄йам̣ парипӯрессантӣти. тена̄ха со брахма̄ ‘‘йе кечи буддхам̣…пе… парипӯрессантӣ’’ти.

самайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. сакаликасуттаван̣н̣ана̄

38. танти уййа̄нам̣ сан̇кхам̣ гатанти самбандхо. дхануна̄ сарена гаханти потхайанти ба̄дхентӣти дхануггаха̄. там̣ сампат̣иччхӣти тасса̄ сила̄йа хет̣т̣ха̄бха̄гена уггантва̄ сампат̣иччхи. саттху пун̃н̃а̄нубха̄вена упахататта̄ сайампи парипатантӣ ва̄там̣ упаттхамбхети. абхихани саттха̄ра̄ ана̄ваджджитатта̄. тан̃ча кхо каммапхалавасена̄ти дат̣т̣хаббам̣. тато ева тато пат̣т̣ха̄йа бхагавато апха̄су джа̄танти етенапи упа̄дин̣н̣акасарӣре на̄ма анит̣т̣ха̄пи сампхассака̄ патанти ева татха̄рӯпена каммуна̄ катока̄сети дассети. айам̣ виха̄роти гиджджхакӯт̣авиха̄ро. уджджан̇гало на каттаббапаро. висамоти бхӯмибха̄гавасена висамо. сивика̄ка̄рена саджджито ман̃чо ева ман̃часивика̄.

бхуса̄ти дал̣ха̄. дуккха̄ти дуккхама̄ дуттитиккха̄. кхара̄ти каккаса̄. кат̣ука̄ти анит̣т̣ха̄. аса̄та̄ти на са̄та̄ аппийа̄. на аппетӣти на упети. на аппа̄йантӣти на кхаманти. ведана̄дхива̄санакхантийа̄ сатисампаджан̃н̃айуттатта̄ саббасаттат̣т̣хита̄ха̄расамудайаваттхуджа̄тасса а̄дӣнаваниссаран̣а̄нам̣ пагева суппат̣ивидитатта̄ йатха̄ самуда̄ча̄ро читтам̣ на̄бхибхавати, евам̣ саммадева упат̣т̣ха̄питасатисампаджан̃н̃атта̄ вуттам̣ ‘‘ведана̄дхива̄сана…пе… хутва̄’’ти. апӣл̣ийама̄ноти аба̄дхийама̄но. ка̄мам̣ анит̣т̣ха̄йа ведана̄йа пхут̣т̣хо та̄йа апӣл̣ийама̄но на̄ма наттхи, парин̃н̃а̄таваттхукатта̄ пана тасса̄ васе аваттама̄но ‘‘авихан̃н̃ама̄но’’ти вутто. тена̄ха ‘‘сампариваттаса̄йита̄йа ведана̄нам̣ васам̣ агаччханто’’ти.

сӣхасеййанти еттха сайанам̣ сеййа̄, сӣхасса вийа сеййа̄ сӣхасеййа̄, там̣ сӣхасеййам̣. атха ва̄ сӣхасеййанти сет̣т̣хасеййам̣ уттамасеййам̣. сва̄йаматтхо ат̣т̣хакатха̄йамева а̄гамиссати. ‘‘ва̄мена пассена сентӣ’’ти евам̣ вутта̄ ка̄мабхогисеййа̄. даккхин̣апассена сайа̄но на̄ма наттхи даккхин̣ахаттхасса сарӣраггахан̣а̄дийогаккхамато. пурисавасена четам̣ вуттам̣. екена пассена сайитум̣ на сакконти дуккхуппаттито. айам̣ сӣхасеййа̄ти айам̣ йатха̄вутта̄ сӣхасеййа̄. теджуссадатта̄ти имина̄ сӣхасса абхӣтабха̄вам̣ дассети. бхӣрукаджа̄тика̄ хи сесамига̄ аттано а̄сайам̣ пависитва̄ утра̄сабахула̄ санта̄сапуббакам̣ йатха̄ татха̄ сайанти, сӣхо пана абхирукабха̄вато сатока̄рӣ бхиккху вийа сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ва сайати. тена̄ха ‘‘две пуримапа̄де’’тиа̄ди. пуримапа̄дети даккхин̣апуримапа̄де ва̄масса пуримапа̄дасса т̣хапанавасена две пуримапа̄де екасмим̣ т̣ха̄не т̣хапетва̄. паччхимапа̄дети две паччхимапа̄де. вуттанайенева идха̄пи екасмим̣ т̣ха̄не т̣хапанам̣ ведитаббам̣. т̣хитока̄сасаллаккхан̣ам̣ абхӣрукабха̄венева. сӣсам̣ пана уккхипитва̄тиа̄дина̄ вуттасӣхакирийа̄ анутра̄сапабуджджханам̣ вийа абхӣрукабха̄васиддха̄ дхаммата̄васенева̄ти ведитабба̄. сӣхавиджамбхитавиджамбханам̣ ативелам̣ ека̄ка̄рена т̣хапита̄нам̣ сарӣра̄вайава̄нам̣ гамана̄дикирийа̄су йоггабха̄ва̄па̄данаттхам̣. тиккхаттум̣ сӣхана̄данаданам̣ аппесаккхамигаджа̄тапарихаран̣аттхам̣.

сети абйа̄ват̣абха̄вена паваттати еттха̄ти сеййа̄, чатуттхаджджха̄намева сеййа̄ чатуттхаджджха̄насеййа̄. ким̣ панеттха там̣ чатуттхаджджха̄нанти? а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нам̣. тато хи вут̣т̣хахитва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ ануккамена аггамаггам̣ адхигантва̄ татха̄гато джа̄тоти. ‘‘тайидам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, на сеййа̄, татха̄пи йасма̄ ‘чатуттхаджджха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ саманантарам̣ бхагава̄ паринибба̄йӣ’ти маха̄паринибба̄не (дӣ. ни. 2.219) а̄гатам̣. тасма̄ локийачатуттхаджджха̄насама̄патти ева татха̄гатасеййа̄’’ти кечи. евам̣ сати паринибба̄нака̄лика̄ва татха̄гатасеййа̄ти а̄паджджати; на ча татха̄гато локийачатуттхаджджха̄насама̄паджджанабахуло виха̄си. аггапхалавасена паваттам̣ панеттха чатуттхаджджха̄нам̣ ведитаббам̣. таттха йатха̄ сатта̄нам̣ ниддупагамалаккхан̣а̄ сеййа̄ бхаван̇гачиттавасена хоти, са̄ ча несам̣ пат̣хамам̣ джа̄тисаманвайа̄ йебхуййавуттика̄, евам̣ бхагавато арийаджа̄тисаманвайам̣ йебхуййавуттикам̣ аггапхалабхӯтам̣ чатуттхаджджха̄нам̣ татха̄гатасеййа̄ти ведитабба̄. сӣхасеййа̄ на̄ма сет̣т̣хасеййа̄ти а̄ха ‘‘уттамасеййа̄’’ти.

‘‘ка̄лапариччхедам̣ катва̄ йатха̄париччхедам̣ ут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти евам̣ тада̄ манасика̄расса акататта̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манасикаритва̄’’ти на вуттанти а̄ха ‘‘ут̣т̣ха̄насан̃н̃анти панеттха на вутта’’нти. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘гила̄насеййа̄ хеса̄’’ти. са̄ хи чирака̄лаппаваттика̄ хоти.

висум̣ висум̣ ра̄сивасена ана̄гантва̄ екаджджхам̣ пун̃джавасена а̄гататта̄ вуттам̣ ‘‘сабба̄пи та̄’’ти. тена̄ха ‘‘саттасата̄’’ти. вика̄раматтампӣти ведана̄йа асаханавасена паваттана̄ка̄раматтампи. сусаммат̣т̣хакан̃чанам̣ вийа̄ти саммат̣т̣хасусаджджитасуван̣н̣ам̣ вийа.

дхамма̄лапананти асан̇кха̄рикасамуппаннасабха̄ва̄лапанам̣. самуллапитан̃хи а̄ка̄расама̄навачанаметам̣. на̄го вийа ва̄ти паваттатӣти на̄гаво. тасса бха̄во на̄гавата̄. вибхаттилопена хеса ниддесо, маха̄на̄гахаттхисадисата̄йа̄ти аттхо. бйаттупаричаран̣ат̣т̣хена̄ти бйаттам̣ упарӯпари аттано кирийа̄чаран̣ена. а̄джа̄нӣйоти самма̄патитам̣ дуккхам̣ саханто аттана̄ ка̄таббакирийам̣ дхӣро хутва̄ ниттха̄рако. ка̄ран̣а̄ка̄ран̣аджа̄нанена̄ти ниййа̄ника̄ниййа̄никакаран̣ан̃а̄тата̄йа. теневат̣т̣хена̄ти аппат̣исамат̣т̣хенева. ‘‘мутто мочеййа’’нтиа̄ди дхурава̄хат̣т̣хена. ниббисеванат̣т̣хена̄ти ра̄га̄дивисавигатабха̄вена.

анийамита̄н̣аттӣти ануддесикам̣ а̄н̣а̄панам̣. са̄ман̃н̃акатопи сама̄дхисаддо пакаран̣ато идха висесаттхоти а̄ха ‘‘сама̄дхинти арахаттапхаласама̄дхи’’нти. пат̣иппассаддхивасена саббакилесехи сут̣т̣ху вимуттанти сувимуттам̣. абхинатам̣ на̄ма а̄рамман̣е абхимукхабха̄вена паваттийа̄. апанатам̣ апагаманавасена паваттийа̄, вимукхата̄йа̄ти аттхо. локийаджджха̄начиттам̣ вийа випассана̄ вийа ча сасан̇кха̄рена саппайогена тадан̇гаппаха̄навиккхамбханапаха̄навасена ча виккхамбхетва̄ на адхигатам̣ на т̣хапитам̣, кин̃чарахи килеса̄нам̣ саббасо чхинната̄йа̄ти а̄ха ‘‘чхиннатта̄ ватам̣ пхаласама̄дхина̄ сама̄хита’’нти. атиккамитаббанти а̄ча̄ра̄тиккамавасена лан̇гхитаббам̣. са̄ пана лан̇гхана̄ а̄са̄дана̄ гхат̣т̣ана̄ти а̄ха ‘‘гхат̣т̣етабба’’нти.

пан̃чаведа̄ на̄ма – ируведо, йаджуведо, са̄маведо, а̄тхаббан̣аведо, итиха̄со ча̄ти евам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣ веда̄нам̣. ‘‘чара’’нти вачанавипалла̄сена вуттанти а̄ха ‘‘чаранта̄’’ти, тапанта̄ти аттхо. хӣнаттарӯпа̄ти хӣна̄дхимуттиката̄йа нихӣначиттасабха̄ва̄. вимуттиката̄йа абха̄вато нибба̄нан̇гама̄ на хонти. арахатта̄дхигамакаммасса абхаббата̄йа парихӣнаттха̄. аджджхоттхат̣а̄ти абхибхӯта̄. та̄дисехева сӣлехӣти госӣла̄дӣхи. баддха̄ти сама̄дапетва̄ паваттанавасена анубаддха̄. лӯкхам̣ тапанти аттакиламатха̄нуйогам̣. там̣ пана екадесена дассенто ‘‘пан̃ча̄тапата̄пана’’нтиа̄дима̄ха. ‘‘евам̣ пат̣ипаннасса моккхо наттхи, евам̣ пат̣ипаннасса ват̣т̣ато мутти аттхӣ’’ти вадантӣ са̄ аттато са̄санасса ниййа̄набха̄во катхито на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘са̄санасса ниййа̄никабха̄вам̣ катхентӣ’’ти. а̄динти га̄тха̄двайам̣.

сакаликасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. пат̣хамападжджуннадхӣтусуттаван̣н̣ана̄

39. ча̄тумаха̄ра̄джикасса̄ти ча̄тумаха̄ра̄джикака̄йикасса. дхаммо анубуддхоти чатусаччадхаммо парин̃н̃еййа̄дибха̄васса анурӯпато буддхо. паччаккхамева̄ти парапаттийа̄ ахутва̄ аттапаччаккхамева катва̄ джа̄на̄ми. дхаммам̣ гараханта̄ на̄ма саддадосавасена ва̄ аттхадосавасена ва̄ гарахеййунти там̣ дассенто ‘‘хӣнаккхара…пе… котива̄’’ти а̄ха. са̄ пана ‘‘тесам̣ вигараха̄ думмедхата̄йа маха̄наттха̄ваха̄ва̄’’ти дассентӣ девата̄ а̄ха ‘‘думмедха̄ упенти рорува’’нти. висум̣ хотӣти авӣчимаха̄нирайато висум̣ ева хоти. кхантийа̄ти н̃а̄н̣акхантийа̄. упасамена̄ти ра̄га̄дӣнам̣ саббасо вӯпасамена. тена̄ха ‘‘руччитва̄’’тиа̄ди.

пат̣хамападжджуннадхӣтусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. дутийападжджуннадхӣтусуттаван̣н̣ана̄

40. буддхан̃ча дхамман̃ча намассама̄на̄ти буддхасубуддхатам̣ дхаммасудхамматан̃ча н̃атва̄ тадубхайам̣ намассама̄на̄. йасма̄ буддхе ча дхамме ча пасанно сан̇гхе ча пасанно ева хоти тасса суппат̣ипаттийа̄ виджа̄нанато, тасма̄ со аттхо га̄тха̄йа ча-саддасан̇гахитоти дассенто ‘‘ча-саддена сан̇гхан̃ча̄’’ти а̄ха аттхаватийоти локийалокуттарааттхасан̇гахита̄ локийакусалалокуттарамаггасан̇ган̣ханато. йам̣ дхаммам̣ са̄ абха̄сӣти йам̣ тумха̄кам̣ дхаммам̣ пат̣ивиджджхитва̄ т̣хита̄, са̄ маха̄коканада̄ аттано бала̄нурӯпам̣ абха̄си. бахуна̄ти на̄наппака̄рена. парийа̄йена̄ти ка̄ран̣ена. та̄дисоти татха̄рӯпо татха̄пат̣ивиддхасаччо аттхадхамма̄дӣсу кусало екекам̣ падампи уда̄харан̣ахетунигамана̄ни нӣхаранто а̄чиккхати десети пан̃н̃апети пат̣хапети виварати вибхаджати утта̄нӣкароти. тена̄ха ‘‘айам̣ бхагава̄’’тиа̄ди. етена ативийа виттха̄раккхамо сугатадхаммоти дассети. парийа̄пут̣анти париваттитам̣. евам̣ виттха̄раккхамам̣ дхаммам̣ йасма̄ девадхӣта̄ ‘‘сам̣кхиттаматтхам̣ лапайисса̄мӣ’’ти авоча, тасма̄ вуттам̣ ‘‘тассаттха’’нтиа̄ди.

дутийападжджуннадхӣтусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сатуллапака̄йикаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.