3. джат̣а̄суттаван̣н̣ана̄
23. йена аттхена тан̣ха̄ ‘‘джат̣а̄’’ти вутта̄, тамеваттхам̣ дассетум̣ ‘‘джа̄линийа̄’’ти вуттам̣. са̄ хи ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритапабхеда̄ аттано авайавабхӯта̄ ева джа̄ла̄ етисса̄ аттхӣти джа̄линӣти вуччати. ида̄нисса̄ джат̣а̄ка̄рена паваттим̣ дассетум̣ ‘‘са̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есӯти тасса̄ паваттит̣т̣ха̄нама̄ха рӯпа̄дичхал̣а̄рамман̣авинимуттасса тан̣ха̄висайасса абха̄вато. хет̣т̣хупарийавасена̄ти када̄чи рӯпа̄рамман̣е када̄чи йа̄ва дхамма̄рамман̣а̄, када̄чи дхамма̄рамман̣е када̄чи йа̄ва рӯпа̄рамман̣а̄ти евам̣ хет̣т̣ха̄ ча упари ча паваттивасена. десана̄ккамена четтха хет̣т̣хупарийата̄ ведитабба̄, ка̄мара̄га̄дивасенапи айаматтхо ведитаббо. сан̇кха̄ра̄нам̣ кхан̣икабха̄вато апара̄паруппатти еттха сам̣сиббананти а̄ха ‘‘пунаппунам̣ уппаджджанато сам̣сиббанат̣т̣хена̄’’ти. идам̣ йена самбандхена джат̣а̄ вийа̄ти джат̣а̄ти джат̣а̄тан̣ха̄нам̣ упамӯпамеййата̄, там̣дассанам̣. айан̃хеттха аттхо – йатха̄ джа̄линӣ вел̣угумбасса са̄кха̄, та̄сам̣ сан̃чайа̄дайо ча аттано авайавехи сам̣сиббита̄ винаддха̄ ‘‘джат̣а̄’’ти вуччанти, евам̣ тан̣ха̄пи сам̣сиббанасабха̄вена̄ти.
име сатта̄ ‘‘мама ида’’нти париггахитам̣ аттаниббисесам̣ ман̃н̃ама̄на̄ аббхантаримам̣ каронти. аббхантарат̣т̣хо ча анто-саддоти сакапариккха̄ресу уппаджджанама̄на̄пи тан̣ха̄ ‘‘антоджат̣а̄’’ти вутта̄. паббаджитасса патта̄ди, гахат̣т̣хасса хаттхиа̄ди сакапариккха̄ро. атта̄ти бхавати еттха абхима̄ноти аттабха̄во, упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣. сарӣранти кечи. ‘‘мама аттабха̄во сундаро, асукасса вийа мама аттабха̄во бхавеййа̄’’тиа̄дина̄ сакааттабха̄ва̄дӣсу тан̣ха̄йа уппаджджана̄ка̄ро ведитаббо. аттано чаккха̄дӣни аджджхаттика̄йатана̄ни, аттано ча паресан̃ча рӯпа̄дӣни ба̄хира̄йатана̄ни, паресам̣ сабба̄ни ва̄. сапарасантатипарийа̄панна̄ни ва̄ чаккха̄дӣни аджджхаттика̄йатана̄ни, татха̄ рӯпа̄дӣни ба̄хира̄йатана̄ни. париттамахаггатабхавесу паваттийа̄пи тан̣ха̄йа антоджат̣а̄бахиджат̣а̄бха̄во ведитаббо. ка̄мабхаво хи кассачипи килесасса авиккхамбхитатта̄ каттхачипи авимутто аджджхаттаггахан̣асса висесапаччайоти ‘‘аджджхаттам̣ анто’’ти ча вуччати, таббипарийа̄йато рӯпа̄рӯпабхаво ‘‘бахиддха̄ бахӣ’’ти ча. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘аджджхаттасам̣йоджано пуггало, бахиддха̄сам̣йоджано пуггало’’ти (а. ни. 2.37).
висайабхедена паваттиа̄ка̄рабхедена анекабхедабхиннампи тан̣хам̣ джат̣а̄бха̄васа̄ман̃н̃ена еканти гахетва̄ ‘‘та̄йа евам̣ уппаджджама̄на̄йа джат̣а̄йа̄’’ти вуттам̣. са̄ пана паджа̄ти вуттасаттасанта̄напарийа̄панна̄ ева хутва̄ пунаппунам̣ там̣ джат̣ентӣ винандхантӣ паваттатӣти а̄ха ‘‘джат̣а̄йа джат̣ита̄ паджа̄’’ти. татха̄ хи параматтхато йадипи авайавабйатирекена самуда̄йо наттхи, екадесо пана самуда̄йо на̄ма на хотӣти авайавато самуда̄йам̣ бхиннам̣ катва̄ упамӯпамеййам̣ дассенто ‘‘йатха̄ на̄ма вел̣уджат̣а̄дӣхи…пе… сам̣сиббита̄’’ти а̄ха. имам̣ джат̣анти самбандхо. тӣсу дха̄тӯсу екампи асесетва̄ сам̣сиббанена тедха̄тукам̣ джат̣етва̄ т̣хитам̣. тенасса̄ маха̄висайатам̣ виджат̣анасса ча судуккарабха̄вама̄ха. виджат̣етум̣ ко саматтхоти имина̄ ‘‘виджат̣айе’’ти падам̣ саттиаттхам̣, на видхиаттханти дассети.
евам̣ ‘‘антоджат̣а̄’’тиа̄дина̄ пут̣т̣хо атхасса бхагава̄ таматтхам̣ виссадждженто ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. еттха сӣлети кусаласӣле. там̣ пана па̄тимоккхасам̣вара̄дибхедесу парисуддхамева иччхитаббанти а̄ха ‘‘чатупа̄рисуддхисӣле’’ти.
нарати нетӣти наро, пурисо. ка̄мам̣ иттхӣпи тан̣ха̄джат̣а̄виджат̣ане саматтха̄ аттхи, падха̄намева пана саттам̣ дассенто ‘‘наро’’ти а̄ха йатха̄ ‘‘саттха̄ деваманусса̄на’’нти, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана авибха̄гена пуггалапарийа̄йо айанти дассетум̣ ‘‘нароти сатто’’ти вуттам̣. випа̄кабхӯта̄йа саха пан̃н̃а̄йа бхаватӣти сапан̃н̃о. та̄йа хи а̄дито пат̣т̣ха̄йа санта̄навасена бахулам̣ паваттама̄на̄йа айам̣ сатто сависесам̣ сапан̃н̃оти ваттаббатам̣ арахати. випа̄капан̃н̃а̄пи хи санта̄нависесена бха̄вана̄пан̃н̃уппаттийа̄ упаниссайапаччайо хоти ахетукадвихетука̄нам̣ тадабха̄вато. каммаджатихетукапат̣исандхипан̃н̃а̄йа̄ти каммаджа̄йа тихетукапат̣исандхийам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти евам̣ тихетукасаддо пат̣исандхисаддена самбандхитаббо, на пан̃н̃а̄саддена. на хи пан̃н̃а̄ тихетука̄ аттхи. пат̣исандхито пабхути паваттама̄на̄ пан̃н̃а̄ ‘‘пат̣исандхийам̣ пан̃н̃а̄’’ти вутта̄ там̣мӯлакатта̄, на пат̣исандхиккхан̣е паватта̄ ева.
чинтети а̄рамман̣ам̣ упаниджджха̄йатӣти читтам̣, сама̄дхи. со хи са̄тисайам̣ упаниджджха̄накиччо. на хи витакка̄дайо вина̄ сама̄дхина̄ таматтхам̣ са̄дхенти, сама̄дхи пана техи вина̄пи са̄дхетӣти. пагун̣абалавабха̄ва̄па̄данена паччайехи читтам̣, аттасанта̄нам̣ чинотӣтипи читтам̣, сама̄дхи. пат̣хамаджджха̄на̄дивасена читтавичиттата̄йа иддхивидха̄дичиттакаран̣ена ча сама̄дхи читтанти вина̄пи паропадесенасса читтапарийа̄йо лаббхатева. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана читта-саддо вин̃н̃а̄н̣е нирул̣хоти катва̄ вуттам̣ ‘‘читтасӣсена хеттха ат̣т̣ха сама̄паттийо катхита̄’’ти. йатха̄сабха̄вам̣ пака̄рехи джа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄. са̄ йадипи кусала̄дибхедато бахувидха̄, ‘‘бха̄вайа’’нти пана вачанато бха̄ветабба̄ идха̄дхиппета̄ти там̣ дассенто ‘‘пан̃н̃а̄на̄мена випассана̄ катхита̄’’ти. йадипи килеса̄нам̣ паха̄нам̣ а̄та̄панам̣, там̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнампи аттхева, а̄таппасаддо вийа пана а̄та̄па-саддо вӣрийе ева нирул̣хоти а̄ха ‘‘а̄та̄пӣти вӣрийава̄’’ти. йатха̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ та̄йа пан̃н̃а̄йа парито харӣйати паваттӣйати, евам̣ са̄пи тадаттхам̣ йогина̄ти а̄ха ‘‘па̄риха̄рийапан̃н̃а̄’’ти. абхиккама̄дӣни саббакичча̄ни са̄ттхакасампаджан̃н̃а̄дивасена париччхиджджа нетӣти саббакиччапарин̣а̄йика̄.
йасма̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена га̄тха̄ бха̄сита̄, тасма̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄намева упамам̣ дассенто ‘‘йатха̄ на̄ма пурисо’’тиа̄дима̄ха. таттха суниситанти сут̣т̣ху ниситам̣, ативийа тикхин̣анти аттхо. саттхасса ниситатарабха̄вакаран̣ам̣ ниса̄насила̄йам̣, ба̄хубалена часса уккхипананти убхайампетам̣ аттха̄паннам̣ катва̄ упама̄ вутта̄ти тадубхайам̣ упамеййам̣ дассенто ‘‘сама̄дхисила̄йам̣ суниситам̣…пе… пан̃н̃а̄хаттхена уккхипитва̄’’ти а̄ха. сама̄дхигун̣ена хи пан̃н̃а̄йа тиккхабха̄во. йатха̄ха ‘‘сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти (сам̣. ни. 3.5; 4.99; 5.1071). вӣрийан̃часса̄ упаттхамбхакам̣ пагган̣ханато. виджат̣еййа̄ти виджат̣етум̣ саккун̣еййа. вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄йа хи ваттама̄на̄йа йога̄вачаро тан̣ха̄джат̣ам̣ виджат̣етум̣ саматтхо на̄ма. виджат̣анан̃четтха самуччхедавасена паха̄нанти а̄ха – ‘‘сан̃чхиндеййа сампада̄леййа̄’’ти.
маггаккхан̣е панеса виджат̣ети на̄ма, аггапхалаккхан̣е саббасо виджат̣итаджат̣о на̄ма. тена̄ха ‘‘ида̄нӣ’’тиа̄ди. йасма̄ джат̣а̄йа виджат̣анам̣ арийамаггена, тан̃ча кхо нибба̄нам̣ а̄гамма, тасма̄ там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘джат̣а̄йа виджат̣анока̄са’’нти. йаттха пана са̄ виджат̣ӣйати, там̣ дассетум̣ ‘‘йаттха на̄ман̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘пат̣игхам̣ рӯпасан̃н̃а̄ ча̄’’ти га̄тха̄сукхаттхам̣ са̄нуна̄сикам̣ катва̄ ниддесо, ‘‘пат̣игхарӯпасан̃н̃а̄’’ти вуттам̣ хоти. пат̣игхасан̃н̃а̄васена ка̄мабхаво гахито ка̄мабхавапарийа̄паннатта̄ та̄йа. патхавӣкасин̣а̄дирӯпе сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄. убхайаттха̄пи сан̃н̃а̄сӣсена читтуппа̄дассева гахан̣ам̣. бхавасан̇кхепена̄ти бхавабха̄вена сан̇кхипитаббата̄йа, бхавалаккхан̣ена екалаккхан̣атта̄ти аттхо. рӯпе ва̄ вираджджанавасена ча ваттум̣ саккун̣еййа̄ идха рӯпасан̃н̃а̄ти вутта̄, евампеттха арӯпабхавасса ча гахитата̄ ведитабба̄. ‘‘на̄ман̃ча рӯпан̃ча̄’’ти анавасесато на̄марӯпам̣ гахитанти арӯпабхава-асан̃н̃абхава̄нампеттха гахан̣ам̣ сиддханти апаре. парийа̄дийанат̣т̣ха̄нети парийа̄дийанака̄ран̣е саббасо кхепананимитте нибба̄не. тена̄ха ‘‘нибба̄нам̣…пе… дассито хотӣ’’ти.
джат̣а̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.