3. саттивагго

1.саттисуттаван̣н̣ана̄

21. десана̄сӣсанти десана̄падесалаккхан̣авачананти адхиппа̄йо. омат̣т̣хоти адхомукхам̣ катва̄ диннаппаха̄ро. имина̄ ева пасан̇гена паха̄ре вибха̄гато дассетум̣ ‘‘чатта̄ро хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. упари т̣хатва̄ти хаттхиа̄дӣнам̣ упари т̣хатва̄. адхомукхам̣ диннаппаха̄роти кхаггакарава̄ла̄дӣнам̣ адхомукхам̣ катва̄ пахатапаха̄ро. уммат̣т̣хо вуттавипарийа̄йена ведитаббо. вивидхаппаха̄ро вимат̣т̣хо. ‘‘омат̣т̣хо гахито’’ти ватва̄ тассева гахан̣е ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘со хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. дуггандхакимиа̄дӣнам̣ васена антодосо. ман̃чена саддхим̣ бандхитва̄ти йасмим̣ ман̃че ван̣икапуггало нипанно, таттха там̣ субандхам̣ катва̄ па̄дат̣т̣ха̄нам̣ уддхам̣ каронтехи сӣсат̣т̣ха̄нам̣ адхо ка̄таббам̣. тена̄ха ‘‘адхосиро ка̄таббо’’ти. париббаджети паваттеййа. са̄ пана паватти бха̄вана̄виха̄рена йутта̄ти а̄ха ‘‘вихареййа̄’’ти.

салласса уббаханам̣ саллуббаханам̣. аттхам̣ париттакам̣ гахетва̄ т̣хита̄ упама̄ка̄расса виккхамбханаппаха̄насса адхиппетатта̄. тена̄ха ‘‘пунаппуна’’нтиа̄ди. анубандхова хоти сати паччайе уппаджджана̄рахато девата̄йа ка̄мара̄гаппаха̄насса джотитатта̄. нану бхагавата̄ ана̄га̄мимаггена десана̄ нит̣т̣ха̄петабба̄ти? на, итарисса̄ н̃а̄н̣абала̄нурӯпадесана̄йа паваттетаббато. венеййаджджха̄сайа̄нукулан̃хи дхаммам̣ дхаммасса̄мӣ десетӣти.

саттисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. пхусатисуттаван̣н̣ана̄

22. каммам̣ апхусантанти каммапхассам̣ апхусантам̣, каммам̣ акаронтанти аттхо. випа̄ко на пхусатӣти випа̄капхассо на пхусати, випа̄ко на уппаджджатева ка̄ран̣асса абха̄вато. евам̣ бйатирекамукхена каммават̣т̣ена випа̄кават̣т̣ам̣ самбандхам̣ катва̄ аттхам̣ ватва̄ ида̄ни кевалам̣ каммават̣т̣авасена аттхам̣ ваданто ‘‘каммамева̄’’тиа̄дима̄ха. таттха на̄карото карийатӣти каммам̣ акуббато на кайирати, анабхисандхикатакаммам̣ на̄ма наттхӣти аттхо. ида̄ни тамеваттхам̣ анвайато дассетум̣ ‘‘пхусантан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха татоти пхусанахету. сесам̣ вуттанайамева. вуттамеваттхам̣ сака̄ран̣ам̣ катва̄ паривет̣хитавасена вибхӯтам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘тасма̄ пхусанта’’нтиа̄ди вуттам̣. дхаммата̄ти ка̄ракассева каммавипа̄ка̄нубандхо, на̄ка̄ракасса̄ти айам̣ каммавипа̄ка̄нам̣ сабха̄во.

паччети упагаччхати анубандхати. па̄панти па̄пакам̣ каммам̣ пхалан̃ча. айан̃ча аттхо аран̃н̃е луддакасса уййоджана̄йа сунакхехи парива̄рийама̄насса бхиккхуно бхайена руккхам̣ а̄рул̣хасса чӣваре луддасса упари патите тасса сунакхехи кха̄дитва̄ ма̄ритаваттхуна̄ дӣпетабботи.

пхусатисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. джат̣а̄суттаван̣н̣ана̄

23. йена аттхена тан̣ха̄ ‘‘джат̣а̄’’ти вутта̄, тамеваттхам̣ дассетум̣ ‘‘джа̄линийа̄’’ти вуттам̣. са̄ хи ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритапабхеда̄ аттано авайавабхӯта̄ ева джа̄ла̄ етисса̄ аттхӣти джа̄линӣти вуччати. ида̄нисса̄ джат̣а̄ка̄рена паваттим̣ дассетум̣ ‘‘са̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есӯти тасса̄ паваттит̣т̣ха̄нама̄ха рӯпа̄дичхал̣а̄рамман̣авинимуттасса тан̣ха̄висайасса абха̄вато. хет̣т̣хупарийавасена̄ти када̄чи рӯпа̄рамман̣е када̄чи йа̄ва дхамма̄рамман̣а̄, када̄чи дхамма̄рамман̣е када̄чи йа̄ва рӯпа̄рамман̣а̄ти евам̣ хет̣т̣ха̄ ча упари ча паваттивасена. десана̄ккамена четтха хет̣т̣хупарийата̄ ведитабба̄, ка̄мара̄га̄дивасенапи айаматтхо ведитаббо. сан̇кха̄ра̄нам̣ кхан̣икабха̄вато апара̄паруппатти еттха сам̣сиббананти а̄ха ‘‘пунаппунам̣ уппаджджанато сам̣сиббанат̣т̣хена̄’’ти. идам̣ йена самбандхена джат̣а̄ вийа̄ти джат̣а̄ти джат̣а̄тан̣ха̄нам̣ упамӯпамеййата̄, там̣дассанам̣. айан̃хеттха аттхо – йатха̄ джа̄линӣ вел̣угумбасса са̄кха̄, та̄сам̣ сан̃чайа̄дайо ча аттано авайавехи сам̣сиббита̄ винаддха̄ ‘‘джат̣а̄’’ти вуччанти, евам̣ тан̣ха̄пи сам̣сиббанасабха̄вена̄ти.

име сатта̄ ‘‘мама ида’’нти париггахитам̣ аттаниббисесам̣ ман̃н̃ама̄на̄ аббхантаримам̣ каронти. аббхантарат̣т̣хо ча анто-саддоти сакапариккха̄ресу уппаджджанама̄на̄пи тан̣ха̄ ‘‘антоджат̣а̄’’ти вутта̄. паббаджитасса патта̄ди, гахат̣т̣хасса хаттхиа̄ди сакапариккха̄ро. атта̄ти бхавати еттха абхима̄ноти аттабха̄во, упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣. сарӣранти кечи. ‘‘мама аттабха̄во сундаро, асукасса вийа мама аттабха̄во бхавеййа̄’’тиа̄дина̄ сакааттабха̄ва̄дӣсу тан̣ха̄йа уппаджджана̄ка̄ро ведитаббо. аттано чаккха̄дӣни аджджхаттика̄йатана̄ни, аттано ча паресан̃ча рӯпа̄дӣни ба̄хира̄йатана̄ни, паресам̣ сабба̄ни ва̄. сапарасантатипарийа̄панна̄ни ва̄ чаккха̄дӣни аджджхаттика̄йатана̄ни, татха̄ рӯпа̄дӣни ба̄хира̄йатана̄ни. париттамахаггатабхавесу паваттийа̄пи тан̣ха̄йа антоджат̣а̄бахиджат̣а̄бха̄во ведитаббо. ка̄мабхаво хи кассачипи килесасса авиккхамбхитатта̄ каттхачипи авимутто аджджхаттаггахан̣асса висесапаччайоти ‘‘аджджхаттам̣ анто’’ти ча вуччати, таббипарийа̄йато рӯпа̄рӯпабхаво ‘‘бахиддха̄ бахӣ’’ти ча. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘аджджхаттасам̣йоджано пуггало, бахиддха̄сам̣йоджано пуггало’’ти (а. ни. 2.37).

висайабхедена паваттиа̄ка̄рабхедена анекабхедабхиннампи тан̣хам̣ джат̣а̄бха̄васа̄ман̃н̃ена еканти гахетва̄ ‘‘та̄йа евам̣ уппаджджама̄на̄йа джат̣а̄йа̄’’ти вуттам̣. са̄ пана паджа̄ти вуттасаттасанта̄напарийа̄панна̄ ева хутва̄ пунаппунам̣ там̣ джат̣ентӣ винандхантӣ паваттатӣти а̄ха ‘‘джат̣а̄йа джат̣ита̄ паджа̄’’ти. татха̄ хи параматтхато йадипи авайавабйатирекена самуда̄йо наттхи, екадесо пана самуда̄йо на̄ма на хотӣти авайавато самуда̄йам̣ бхиннам̣ катва̄ упамӯпамеййам̣ дассенто ‘‘йатха̄ на̄ма вел̣уджат̣а̄дӣхи…пе… сам̣сиббита̄’’ти а̄ха. имам̣ джат̣анти самбандхо. тӣсу дха̄тӯсу екампи асесетва̄ сам̣сиббанена тедха̄тукам̣ джат̣етва̄ т̣хитам̣. тенасса̄ маха̄висайатам̣ виджат̣анасса ча судуккарабха̄вама̄ха. виджат̣етум̣ ко саматтхоти имина̄ ‘‘виджат̣айе’’ти падам̣ саттиаттхам̣, на видхиаттханти дассети.

евам̣ ‘‘антоджат̣а̄’’тиа̄дина̄ пут̣т̣хо атхасса бхагава̄ таматтхам̣ виссадждженто ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. еттха сӣлети кусаласӣле. там̣ пана па̄тимоккхасам̣вара̄дибхедесу парисуддхамева иччхитаббанти а̄ха ‘‘чатупа̄рисуддхисӣле’’ти.

нарати нетӣти наро, пурисо. ка̄мам̣ иттхӣпи тан̣ха̄джат̣а̄виджат̣ане саматтха̄ аттхи, падха̄намева пана саттам̣ дассенто ‘‘наро’’ти а̄ха йатха̄ ‘‘саттха̄ деваманусса̄на’’нти, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана авибха̄гена пуггалапарийа̄йо айанти дассетум̣ ‘‘нароти сатто’’ти вуттам̣. випа̄кабхӯта̄йа саха пан̃н̃а̄йа бхаватӣти сапан̃н̃о. та̄йа хи а̄дито пат̣т̣ха̄йа санта̄навасена бахулам̣ паваттама̄на̄йа айам̣ сатто сависесам̣ сапан̃н̃оти ваттаббатам̣ арахати. випа̄капан̃н̃а̄пи хи санта̄нависесена бха̄вана̄пан̃н̃уппаттийа̄ упаниссайапаччайо хоти ахетукадвихетука̄нам̣ тадабха̄вато. каммаджатихетукапат̣исандхипан̃н̃а̄йа̄ти каммаджа̄йа тихетукапат̣исандхийам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти евам̣ тихетукасаддо пат̣исандхисаддена самбандхитаббо, на пан̃н̃а̄саддена. на хи пан̃н̃а̄ тихетука̄ аттхи. пат̣исандхито пабхути паваттама̄на̄ пан̃н̃а̄ ‘‘пат̣исандхийам̣ пан̃н̃а̄’’ти вутта̄ там̣мӯлакатта̄, на пат̣исандхиккхан̣е паватта̄ ева.

чинтети а̄рамман̣ам̣ упаниджджха̄йатӣти читтам̣, сама̄дхи. со хи са̄тисайам̣ упаниджджха̄накиччо. на хи витакка̄дайо вина̄ сама̄дхина̄ таматтхам̣ са̄дхенти, сама̄дхи пана техи вина̄пи са̄дхетӣти. пагун̣абалавабха̄ва̄па̄данена паччайехи читтам̣, аттасанта̄нам̣ чинотӣтипи читтам̣, сама̄дхи. пат̣хамаджджха̄на̄дивасена читтавичиттата̄йа иддхивидха̄дичиттакаран̣ена ча сама̄дхи читтанти вина̄пи паропадесенасса читтапарийа̄йо лаббхатева. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана читта-саддо вин̃н̃а̄н̣е нирул̣хоти катва̄ вуттам̣ ‘‘читтасӣсена хеттха ат̣т̣ха сама̄паттийо катхита̄’’ти. йатха̄сабха̄вам̣ пака̄рехи джа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄. са̄ йадипи кусала̄дибхедато бахувидха̄, ‘‘бха̄вайа’’нти пана вачанато бха̄ветабба̄ идха̄дхиппета̄ти там̣ дассенто ‘‘пан̃н̃а̄на̄мена випассана̄ катхита̄’’ти. йадипи килеса̄нам̣ паха̄нам̣ а̄та̄панам̣, там̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнампи аттхева, а̄таппасаддо вийа пана а̄та̄па-саддо вӣрийе ева нирул̣хоти а̄ха ‘‘а̄та̄пӣти вӣрийава̄’’ти. йатха̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ та̄йа пан̃н̃а̄йа парито харӣйати паваттӣйати, евам̣ са̄пи тадаттхам̣ йогина̄ти а̄ха ‘‘па̄риха̄рийапан̃н̃а̄’’ти. абхиккама̄дӣни саббакичча̄ни са̄ттхакасампаджан̃н̃а̄дивасена париччхиджджа нетӣти саббакиччапарин̣а̄йика̄.

йасма̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена га̄тха̄ бха̄сита̄, тасма̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄намева упамам̣ дассенто ‘‘йатха̄ на̄ма пурисо’’тиа̄дима̄ха. таттха суниситанти сут̣т̣ху ниситам̣, ативийа тикхин̣анти аттхо. саттхасса ниситатарабха̄вакаран̣ам̣ ниса̄насила̄йам̣, ба̄хубалена часса уккхипананти убхайампетам̣ аттха̄паннам̣ катва̄ упама̄ вутта̄ти тадубхайам̣ упамеййам̣ дассенто ‘‘сама̄дхисила̄йам̣ суниситам̣…пе… пан̃н̃а̄хаттхена уккхипитва̄’’ти а̄ха. сама̄дхигун̣ена хи пан̃н̃а̄йа тиккхабха̄во. йатха̄ха ‘‘сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти (сам̣. ни. 3.5; 4.99; 5.1071). вӣрийан̃часса̄ упаттхамбхакам̣ пагган̣ханато. виджат̣еййа̄ти виджат̣етум̣ саккун̣еййа. вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄йа хи ваттама̄на̄йа йога̄вачаро тан̣ха̄джат̣ам̣ виджат̣етум̣ саматтхо на̄ма. виджат̣анан̃четтха самуччхедавасена паха̄нанти а̄ха – ‘‘сан̃чхиндеййа сампада̄леййа̄’’ти.

маггаккхан̣е панеса виджат̣ети на̄ма, аггапхалаккхан̣е саббасо виджат̣итаджат̣о на̄ма. тена̄ха ‘‘ида̄нӣ’’тиа̄ди. йасма̄ джат̣а̄йа виджат̣анам̣ арийамаггена, тан̃ча кхо нибба̄нам̣ а̄гамма, тасма̄ там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘джат̣а̄йа виджат̣анока̄са’’нти. йаттха пана са̄ виджат̣ӣйати, там̣ дассетум̣ ‘‘йаттха на̄ман̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘пат̣игхам̣ рӯпасан̃н̃а̄ ча̄’’ти га̄тха̄сукхаттхам̣ са̄нуна̄сикам̣ катва̄ ниддесо, ‘‘пат̣игхарӯпасан̃н̃а̄’’ти вуттам̣ хоти. пат̣игхасан̃н̃а̄васена ка̄мабхаво гахито ка̄мабхавапарийа̄паннатта̄ та̄йа. патхавӣкасин̣а̄дирӯпе сан̃н̃а̄ рӯпасан̃н̃а̄. убхайаттха̄пи сан̃н̃а̄сӣсена читтуппа̄дассева гахан̣ам̣. бхавасан̇кхепена̄ти бхавабха̄вена сан̇кхипитаббата̄йа, бхавалаккхан̣ена екалаккхан̣атта̄ти аттхо. рӯпе ва̄ вираджджанавасена ча ваттум̣ саккун̣еййа̄ идха рӯпасан̃н̃а̄ти вутта̄, евампеттха арӯпабхавасса ча гахитата̄ ведитабба̄. ‘‘на̄ман̃ча рӯпан̃ча̄’’ти анавасесато на̄марӯпам̣ гахитанти арӯпабхава-асан̃н̃абхава̄нампеттха гахан̣ам̣ сиддханти апаре. парийа̄дийанат̣т̣ха̄нети парийа̄дийанака̄ран̣е саббасо кхепананимитте нибба̄не. тена̄ха ‘‘нибба̄нам̣…пе… дассито хотӣ’’ти.

джат̣а̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. манонива̄ран̣асуттаван̣н̣ана̄

24. евам̣ладдхика̄ти саббатха̄пи читтуппатти садуккха̄, саббатха̄пи ачиттакабха̄во сеййо, тасма̄ йато куточи читтам̣ нива̄ретаббанти евам̣дит̣т̣хика̄. соти сатто. аниййа̄никакатхам̣ катхети айонисо читтанива̄ран̣ам̣ вадантӣ. сам̣йатабха̄вам̣ а̄гатанти ра̄гависевана̄дито саммадева сам̣йатабха̄вам̣ отарабха̄вам̣. дхаммачарийа̄васена хи паваттама̄не читте наттхи ӣсакампи ра̄га̄дивисеванам̣, на тасса сампати а̄йатин̃ча кочи анаттхо сийа̄, тасма̄ там̣ мано саббато анаваджджавуттито на нива̄ретаббам̣. тена̄ха ‘‘да̄нам̣ дасса̄мӣ’’тиа̄ди. йато йатоти йато йато са̄ваджджавуттито айонисоманасика̄рато. танти мано нива̄ретаббам̣ анаттха̄вахатта̄.

манонива̄ран̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. арахантасуттаван̣н̣ана̄

25. ката̄вӣти катава̄, парин̃н̃а̄дикиччам̣ катва̄ нит̣т̣хапетва̄ т̣хитоти аттхо. тена̄ха ‘‘чатӯхи маггехи катакиччо’’ти. сва̄йаматтхо арахантиа̄дисаддасаннидха̄нато вин̃н̃а̄йати. евам̣ ‘‘ахам̣ вада̄мӣ’’тиа̄диа̄ка̄рена пуччхати.

кхандха̄дӣсу кусалоти кхандха̄йатана̄дӣсу салаккхан̣а̄дӣсу ча самӯха̄дивасена паваттийан̃ча чхеко йатха̄бхӯтаведӣ. упаладдхинисситакатханти аттупаладдхинисситакатхам̣ хитва̄. воха̄рабхедам̣ акаронтоти ‘‘ахам̣ параматтхам̣ джа̄на̄мӣ’’ти локавоха̄рам̣ бхинданто авина̄сенто локе локасаман̃н̃амева нисса̄йа ‘‘ахам̣, мама̄’’ти вадеййа. кхандха̄ бхун̃джантӣтиа̄дина̄ воха̄рабхедам̣, таттха ча а̄дӣнавам̣ дассети.

ма̄но на̄ма дит̣т̣хийа̄ самадхуро. татха̄ хи дутийамагга̄дӣсу самма̄дит̣т̣хийа̄ паха̄на̄бхисамайасса пат̣ивипаччанӣке пат̣ипаттисиддхи. тена̄ха ‘‘йади дит̣т̣хийа̄ васена на вадати, ма̄навасена ну кхо вадатӣти чинтетва̄’’ти. видхӯпита̄ти санта̄пита̄ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄. те пана виддхам̣сита̄ на̄ма хонтӣти а̄ха ‘‘видхамита̄’’ти. маман̇ка̄ра̄дайо майанти саттасанта̄не сати паваттанти етена̄ти майо, ман̃н̃ана̄. майо ева майата̄ти а̄ха ‘‘майатанти ман̃н̃ана’’нти.

арахантасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. паджджотасуттаван̣н̣ана̄

26. дива̄раттинти на а̄диччо вийа дива̄ ева, на чандима̄ вийа раттим̣ ева, атха кхо дива̄ ча раттин̃ча. таттха таттха̄ти йаттха йаттха сампаджджалито, таттха таттхева падесе, на а̄диччо вийа чандима̄ вийа сакалам̣ маха̄дисам̣ дисантара̄л̣ан̃ча. н̃а̄н̣а̄нубха̄вена уппанна̄локо н̃а̄н̣а̄локоти ваданти. ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасаччанти пуббе ме, бхиккхаве, анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди пан̃н̃а̄ удапа̄ди виджджа̄ удапа̄ди а̄локо удапа̄дӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 15; пат̣и. ма. 2.30) пана вачанато магго н̃а̄н̣а̄локо. ‘‘тамо вихато, а̄локо уппанно’’ти (ма. ни. 1.386; па̄ра̄. 12) ва̄ вачанато виджджаттайа̄локо н̃а̄н̣а̄локо. пат̣хама̄бхисамбодхийам̣ вийа сан̃джа̄тапӣтивиппха̄ро, висесато ратанагхаре самантапат̣т̣ха̄навичинане сан̃джа̄тапӣтивасена уппаннасарӣробха̄со ва̄ пӣтиа̄локо. таттхева уппаннапаса̄давасена сан̃джа̄таа̄локова паса̄да̄локо. дхаммачаккапаваттане ‘‘ан̃н̃а̄си вата, бхо, кон̣д̣ан̃н̃о’’ти уппаннапаса̄да̄локоти ча ваданти. саббаттхева саттху дхаммадесана̄ сатта̄нам̣ хадайатамам̣ видхамантӣ дхаммакатха̄а̄локо. саббопи буддха̄нам̣ па̄тубха̄ва̄ уппанно а̄локоти имина̄ са̄вака̄нам̣ десана̄йа сан̃джа̄тадхамма̄локопи буддха̄нубха̄воти дассети.

паджджотасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. сарасуттаван̣н̣ана̄

27. саран̣ато авиччхедавасена паваттанато кхандха̄дӣнам̣ пат̣ипа̄т̣и сара̄. тена̄ха ‘‘име сам̣са̄расара̄’’ти. кутоти кена ка̄ран̣ена, кимхи ва̄? тена̄ха ‘‘ким̣ а̄гамма̄’’ти? на патит̣т̣ха̄ти паччайа̄бха̄вато. а̄потиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ аппатит̣т̣ха̄на̄падесена таттха ка̄марӯпабхава̄нам̣ абха̄во дассито. тадубхайа̄бха̄вадассанена хет̣т̣ха̄ вуттанайенева арӯпабхавассапи абха̄во дасситова хоти, йатха̄рутавасена ва̄ еттха аттхо ведитаббо. йасма̄ пурима̄ две гахита̄, гахитан̃ча аттхам̣ париггахетва̄ва паччхиматтхо паваттоти.

сарасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. махаддханасуттаван̣н̣ана̄

28. нидхӣйатӣти нидха̄нам̣. нидха̄таббатам̣ гатам̣ нихитанти аттхо. муттаса̄ра̄дӣти мутта̄ман̣ивел̣урийапава̄л̣араджатаджа̄тарӯпа̄ди. суван̣н̣араджатабха̄джана̄дӣти а̄ди-саддена каха̄пан̣а-дхан̃н̃акот̣т̣хабхан̣д̣а̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. тампи хи ниччапариббайавасена бхун̃джӣйатӣти ‘‘бхого’’ти вуччати. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ абхигиджджхантӣти ан̃н̃аман̃н̃асса сантакам̣ абхигиджджханти. тена̄ха ‘‘паттхентӣ’’ти. аналан̇ката̄ти на алам̣ парийаттанти евам̣ катачитта̄, атриччхата̄махиччхата̄хи абхибхӯта̄. тена̄ха ‘‘атитта̄ апарийаттаджа̄та̄’’ти. уссуккаджа̄тесӯти там̣там̣кичче сан̃джа̄тауссуккесу. на̄на̄киччаджа̄тесӯти на̄на̄видхакиччесу, сан̃джа̄тана̄на̄киччесу ва̄. ват̣т̣ага̄микапасутена ват̣т̣асотам̣ анусарантесу. тан̣ха̄нива̄сата̄йа гехантипи ага̄рантипи вуччатӣти а̄ха ‘‘ма̄туга̄мена саддхим̣ геха’’нти. вира̄джийа̄ти хетуаттхадӣпакам̣ паданти а̄ха ‘‘вира̄джетва̄’’ти, тва̄-саддопи ча̄йам̣ хетуаттхоти.

махаддханасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. чатучаккасуттаван̣н̣ана̄

29. ирийа̄ вуччати ка̄йена каттаббакирийа̄, тасса̄ паваттит̣т̣ха̄набха̄вато ирийа̄патхо, гамана̄ди. там̣ апара̄параппаваттийа̄ чаккам̣. тена̄ха ‘‘чатучакканти чатуирийа̄патха’’нти. навадва̄ранти караджака̄йо адхиппето. со ча кеса̄диасучипарипӯроти а̄ха ‘‘пун̣н̣анти асучипӯра’’нти. тан̣ха̄йа сам̣йуттанти тан̣ха̄сахитам̣. тена на кевалам̣ сабха̄вато ева, атха кхо нисситадхаммо ча асучим̣ дассети. ма̄тукуччхисан̇кха̄те асучипан̇ке джа̄татта̄ пан̇каджа̄там̣, кеса̄диасучипан̇каджа̄татта̄ ча пан̇каджа̄там̣. йа̄тра̄ти апагамо. тена сабха̄вато нисситадхаммато ча асучисабха̄вато ка̄йато катхам̣ апагамо сийа̄ти пуччхати. тена̄ха ‘‘етасса̄’’тиа̄ди.

наханат̣т̣хена бандханат̣т̣хена наддхӣти упана̄хо идха̄дхиппетоти а̄ха ‘‘наддхинти упана̄ха’’нти. со пана ито пуббака̄ле кодхоти а̄ха ‘‘пуббака̄ле’’тиа̄ди. па̄л̣иниддит̣т̣хети упана̄хаичча̄дике идха па̄л̣ийам̣ ниддит̣т̣хе килесе т̣хапетва̄ авасеса̄ дит̣т̣хивичикиччха̄дайо сатта килеса̄ думмочайата̄йа варатта̄ вийа̄ти варатта̄ти ведитабба̄. а̄рамман̣аггахан̣асабха̄вато еко евеса дхаммо, паватти-а̄ка̄рабхедена пана иччханат̣т̣хена паттханат̣т̣хена иччха̄, луббханат̣т̣хена гиджджханат̣т̣хена лобхоти вутто. пат̣хамуппаттика̄ти екасмим̣ а̄рамман̣е, ва̄ре ва̄ пат̣хамам̣ уппанна̄. апара̄паруппаттикоти пунаппунам̣ уппаджджама̄нако. аладдхапаттхана̄ аппат̣иладдхаваттхумхи а̄сатти лобхо. уппа̄т̣етва̄ти сасанта̄нато уддхаритва̄.

чатучаккасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. ен̣иджан̇гхасуттаван̣н̣ана̄

30. ен̣имигасса вийа̄ти ен̣имигасса джан̇гха̄ вийа. авайавӣсамбандхе хи идам̣ са̄мивачанам̣. пин̣д̣имам̣сасса парито самасан̣т̣хитатта̄ суват̣т̣ӣтаджан̇гхо. кисанти тхӯлабха̄вапат̣иккхепапара̄джотана̄, на сут̣т̣ху кисабха̄вадӣпанапара̄ти а̄ха ‘‘атхӯлам̣ самасарӣра’’нти. а̄тапена мила̄танти тапаса̄ мила̄така̄йам̣ индрийасанта̄панабха̄вато. тенева̄ха – ‘‘тапо мила̄та’’нтиа̄ди, татха̄ ча̄ха па̄л̣ийам̣ ‘‘аппа̄ха̄рам̣ алолупа’’нти. йатха̄ ‘‘вӣрасса бха̄во вӣрийа’’нти вӣрабха̄вена вӣрийам̣ лаккхӣйати, евам̣ вӣрийасамбхавена вӣрабха̄воти а̄ха ‘‘вӣранти вӣрийаванта’’нти. ‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, абхутва̄ удакам̣ пиве’’ти (тхерага̄. 983; ми. па. 6.5.10) дхаммасена̄пативуттанийа̄мена паримитабходжита̄йа аппа̄ха̄рата̄ бходжане маттан̃н̃ута̄. ‘‘мита̄ха̄ра’’нти ватва̄ пуна париччхиннака̄лабходжита̄йапи аппа̄ха̄ратам̣ дассенто ‘‘вика̄ла…пе… паритта̄ха̄ра’’нти а̄ха. чатӯсу паччайесу лолуппавирахитам̣ бодхимӯле ева саббасо лолуппасса пахӣнатта̄. ‘‘чатӯсу паччайесӯ’’ти хи имина̄ва саббаттха лолуппавигамо дӣпитова̄ти. расатан̣ха̄пат̣иккхепо ва̄ еса ‘‘аппа̄ха̄ра’’нти ватва̄ ‘‘алолупа’’нти вуттатта̄. ‘‘сӣхам̣ ва̄’’ти еттха екачарасаддо вийа ива-саддо аттхато ‘‘на̄га’’нти еттха̄пи а̄нетва̄, самбандхитабботи а̄ха – ‘‘екачарам̣ сӣхам̣ вийа, екачарам̣ на̄гам̣ вийа̄’’ти. екачара̄ аппаматта̄ екӣката̄йа.

пан̃чака̄магун̣авасена рӯпам̣ гахитам̣ тесам̣ рӯпасабха̄ватта̄. манена на̄мам̣ гахитам̣ манасса на̄масабха̄ватта̄. авинибхуттадхаммети авина̄бха̄вадхамме гахетва̄. а̄ди-саддена а̄йатанадха̄туа̄дайо гахита̄. ка̄магун̣аггахан̣ена хеттха рӯпабха̄васа̄ман̃н̃ена пан̃ча ваттхӯни гахита̄нева хонти, маногахан̣ена дхамма̄йатанам̣, евам̣ два̄даса̄йатана̄ни гахита̄ни хонти. имина̄ найена дха̄туа̄дӣнампи гахитата̄ йоджетабба̄. тена̄ха ‘‘пан̃чаккхандха̄дивасенапеттха бхуммам̣ йоджетабба’’нти. еттха̄ти па̄л̣ийам̣. ка̄маваттху бхуммам̣.

ен̣иджан̇гхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

саттиваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.