2. нанданавагго

1. нанданасуттаван̣н̣ана̄

11. ‘‘татра бхагава̄’’ти вутте на татха̄ бйан̃джана̄нам̣ силит̣т̣хата̄, йатха̄ ‘‘татра кхо бхагава̄’’ти вуттети а̄ха ‘‘бйан̃джанасилит̣т̣хата̄васена̄’’ти. парисаджет̣т̣хакети париса̄йа джет̣т̣хаке, йе тасса̄ десана̄йа висесато бха̄джанабхӯта̄. парисаджет̣т̣хаке бхиккхӯти чатупарисаджет̣т̣хаке бхиккхӯ. чатуннам̣ хи париса̄нам̣ джет̣т̣ха̄ бхиккхупариса̄ пат̣хамуппаннатта̄. а̄мантесӣти самбодхеси, самбодханан̃ча джа̄на̄пананти а̄ха ‘‘джа̄на̄песӣ’’ти. бхадантети гаруга̄равасаппатиссававачанаметам̣, аттхато пана бхадантети бхаддам̣ тава хоту аттано нит̣т̣ха̄напарийоса̄натта̄ паресан̃ча сантата̄вахатта̄. бхагавато паччассосунти еттха бхагаватоти са̄мивачанам̣ а̄мантанамева самбандхиаттхападам̣ апеккхатӣти адхиппа̄йена̄ха ‘‘бхагавато вачанам̣ патиассосу’’нти. бхагаватоти пана идам̣ патиссаванасамбандхена сампада̄навачанам̣ йатха̄ ‘‘девадаттасса пат̣иссун̣а̄тӣ’’ти. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ нида̄наваггасса а̄дисуттаван̣н̣ана̄йам̣ а̄гамиссати.

та̄ватим̣сака̄йоти та̄ватим̣сасан̃н̃ито деваника̄йо. дутийадевалокоти чхасу ка̄малокесу дутийо девалоко. теттим̣са джана̄ сахапун̃н̃ака̄рино таттха уппанна̄, там̣сахачаритат̣т̣ха̄нам̣ та̄ватим̣сам̣, таннива̄синопи та̄ватим̣сана̄мака̄ сахачаран̣ан̃а̄йена̄ти а̄ха ‘‘магхена ма̄н̣авена̄’’тиа̄ди. айам̣ пана кечива̄до бйа̄панно хотӣти там̣ арочентена ‘‘вадантӣ’’ти вуттам̣. бйа̄паннатам̣ дассенто ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. татха̄ хи ваккхати ‘‘евам̣ хи ниддосам̣ падам̣ хотӣ’’ти. на̄мапан̣н̣аттийева̄ти аттханирапеккхатта̄ нирул̣хасаман̃н̃а̄ ева.

там̣ вананти там̣ упаванам̣. павит̣т̣хе павит̣т̣хе дуккхаппаттепи аттано сампаттийа̄ нандайати, пагева адуккхаппаттети дассетум̣ ‘‘пан̃часу хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. павесита̄нанти пакот̣т̣хава̄рена павесита̄нампӣти адхиппа̄йо. чаванака̄лейева тхокам̣ диссама̄навика̄ра̄ хутва̄ чаванти, те сандха̄йа ‘‘химапин̣д̣о вийа вилӣйантӣ’’ти вуттам̣. йе пана адиссама̄навика̄ра̄ сахаса̄ антарадха̄йанти, те сандха̄йа ‘‘дӣпасикха̄ вийа виджджха̄йантӣ’’ти вуттанти ваданти. нандайати пакатийа̄ соманасситам̣ доманасситан̃ча. нанданети евам̣анваттхана̄маке уййа̄не. паривута̄ти ‘‘девата̄’’ти вачанам̣ упа̄да̄йа иттхилин̇гавасена вуттам̣. девапутто хи со.

диви бхаватта̄ дибба̄ти а̄ха ‘‘девалоке ниббаттехӣ’’ти. ка̄метаббата̄йа ка̄мабандханехи, татха̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асам̣кин̣н̣асабха̄вата̄йа ка̄макот̣т̣ха̄сехи. упета̄ти упагата̄ саманна̄гата̄. парича̄райама̄на̄ти парирамама̄на̄. идан̃хи падам̣ апеккхитва̄ ‘‘ка̄магун̣ехӣ’’ти каттари каран̣авачанам̣, пурима̄ни апеккхитва̄ сахайоге. рамама̄на̄ чарантӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘рамама̄на̄’’ти. парича̄райама̄на̄ти ва̄ парито самантато ча̄райама̄на̄ти аттхоти а̄ха ‘‘индрийа̄ни сан̃ча̄райама̄на̄’’ти. пат̣хаманайе хи анубхаванаттхо паричаран̣асаддо, дутийанайе париваттанаттхо. со пана̄ти ‘‘та̄йам̣ вела̄йа’’нти вуттака̄ло. адхуна̄ти сампати. со вичарӣти самбандхо. ка̄магун̣ехӣти хетумхи каран̣авачанам̣. овутоти йатха̄ там̣ на н̃а̄йати, евам̣ пихитачитто. нивуто парийонаддхоти тассева вевачанам̣. тена̄ха ‘‘лока̄бхибхӯто’’ти. а̄сабхинти сет̣т̣хам̣ ‘‘аггохамасми локасса̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.31; ма. ни. 3.207) бха̄санто бодхисатто вийа.

кевалам̣ дассанам̣ киматтхийанти а̄ха – ‘‘йе…пе… васена̄’’ти, тасмим̣ нанданаване ават̣т̣хитака̄мабха̄га̄нубхаванавасена̄ти аттхо. нарадева̄нанти пурисабхӯтадевата̄нам̣. тена̄ха ‘‘девапуриса̄на’’нти. аппакам̣ адхикам̣ ӯнам̣ ва̄ ган̣анӯпагам̣ на̄ма на хотӣти ‘‘тиккхаттум̣ дасанна’’нти вуттам̣. ‘‘теттим̣са̄на’’нти хи ваттаббе айам̣ рул̣хӣ. парива̄расан̇кха̄тена, на киттисан̇кха̄тена̄ти адхиппа̄йо. сӣла̄ча̄ра̄дигун̣анемиттика̄ хи китти. ‘‘та̄ватим̣са̄ дева̄ дӣгха̄йука̄ ван̣н̣аванто сукхабахула̄’’ти евама̄дивачанена йасе иччхите ависесетва̄ва ‘‘йасена сампанна̄на’’нти сакка̄ ваттум̣.

арийаса̄вика̄ти сота̄панна̄. ‘‘сакада̄га̄минӣ’’ти кечи. адхиппа̄йам̣ виват̣т̣етва̄ти йатха̄ твам̣ андхаба̄ле ман̃н̃аси, дхаммасабха̄во евам̣ на хотӣти тасса̄ девата̄йа адхиппа̄йам̣ випариваттетва̄. екантато сукхам̣ на̄ма нибба̄намева. ка̄ма̄ хи дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄ти имина̄ адхиппа̄йена тасса̄ адхиппа̄йам̣ пат̣иккхипитва̄. ка̄мам̣ чатуттхабхӯмака̄пи сан̇кха̄ра̄ аничча̄ ева, те пана саммасанӯпага̄ на хонтӣти тебхӯмакаггахан̣ам̣ саммасанайоггена. хутва̄ти пуббе авиджджама̄на̄ паччайасамава̄йена бхавитва̄ уппаджджитва̄. етена несам̣ бха̄вабха̄го дассито. абха̄ваттхена̄ти сарасаниродхабхӯтена виддхам̣санабха̄вена.

аничча̄ аддхува̄, тато ева ‘‘майхам̣ име сукха̄’’ти ва̄ на ичча̄ти аничча̄. уппа̄давайасабха̄ва̄ти кхан̣е кхан̣е уппаджджананируджджханасабха̄ва̄. тена̄ха ‘‘уппа…пе… вевачана’’нти. пуримасса ва̄ паччхимам̣ ка̄ран̣авевачананти а̄ха ‘‘йасма̄ ва̄’’тиа̄ди. таданантара̄ти тесам̣ уппа̄давайа̄нам̣ антаре. вемаджджхат̣т̣ха̄нанти т̣хитиккхан̣ам̣ вадати. йе пана ‘‘сан̇кха̄ра̄нам̣ т̣хити наттхӣ’’ти ваданти, тесам̣ там̣ миччха̄. йатха̄ хи тассева дхаммасса уппа̄да̄ваттха̄йа бхинна̄ бхан̇га̄ваттха̄ иччхита̄, ан̃н̃атха̄ ан̃н̃ам̣ уппаджджати, ан̃н̃ам̣ нируджджхатӣти а̄паджджати, евам̣ уппаннасса бхан̇га̄бхимукха̄ваттха̄ иччхитабба̄, са̄ва т̣хитиккхан̣о. на хи уппаджджама̄но бхиджджатӣти сакка̄ вин̃н̃а̄тунти. вӯпасамасан̇кха̄танти аччантам̣ вӯпасамасан̇кха̄там̣ нибба̄намева сукхам̣, на тайа̄ адхиппета̄ ка̄ма̄ти адхиппа̄йо.

нанданасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. нандатисуттаван̣н̣ана̄

12. нандатӣти еттха нанданам̣ саппӣтикака̄матан̣ха̄киччанти а̄ха – ‘‘туссатӣ’’ти, тасма̄ ка̄мапаритосена хат̣т̣хатут̣т̣хо хотӣти аттхо. путтима̄ти путтава̄. пахӯте ча̄йам̣ ма̄-саддоти а̄ха ‘‘бахупутто’’ти. бахупуттата̄гахан̣ена идам̣ пайоджананти дассенто ‘‘тасса хӣ’’тиа̄дима̄ха. пӯрентӣти падам̣ апеккхитва̄ дхан̃н̃асса̄ти са̄мивачанам̣. ити а̄ха̄ти имаматтхам̣ сандха̄йа̄ха, евам̣адхиппа̄йо хутва̄ти аттхо. госа̄микоти гома̄. идха̄пи пахӯте ма̄-саддо. горасасампаттинти горасехи ниппхаджджанасампаттим̣. упадхӣти паччаттабахувачанам̣. хӣти хетуаттхе нипа̄то. нандайанти пӣтисоманассам̣ джанайантӣти нандана̄. ка̄мам̣ дуккхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато ниппарийа̄йато ка̄ма̄ ‘‘упадхӣ’’ти ваттаббатам̣ араханти, тасса̄ пана девата̄йа адхиппа̄йавасена̄ха ‘‘сукхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато’’ти. килесаваттхухетукатта̄ сесапададвайасса кин̃ча̄пи саббам̣ сам̣са̄радуккхам̣ килесахетукам̣, висесато пана па̄падхамма̄ апа̄йӯпапаттим̣ ниббаттентӣти а̄ха – ‘‘килеса̄пи апа̄йадуккхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато’’ти. упасам̣харама̄на̄ти упанента̄ уппа̄дента̄. мануссаджа̄тикопи дуллабхагха̄саччха̄даната̄йа дуккхабахуло пето вийа̄ти мануссапето. мануссаджа̄тикопи вуттарӯпо анаттхапа̄тито парехи хим̣сито сама̄но нерайико вийа̄ти мануссанерайико.

пхалена руккхато пхалам̣ па̄тенто вийа. татхева наваха̄ка̄рехӣти йатха̄ тӣсу ка̄лесу на̄самаран̣абхеданавасена путтима̄ путтанимиттам̣, татхева гома̄ гонимиттам̣ сочати наваппака̄рехи. пан̃ча ка̄магун̣опадхӣпи нарам̣ сочентӣти йоджана̄. тасса̄ти йо уттари анугиджджхати тасса. ка̄майа̄насса̄ти джа̄така̄маччхандасса. джантуноти саттасса. париха̄йанти че винассанти че. саллавиддхова̄ти саллена виддхо вийа. руппатӣти вика̄рам̣ а̄паджджати, сочатӣти аттхо. нарасса сочана̄ сокагхат̣т̣анапаччайо. упадхайо наттхӣти ка̄мам̣ килеса̄бхисан̇кха̄рӯпадхайо та̄ва кхӣн̣а̄савасса наттхева магга̄дхигамена ниродхитатта̄, кхандхӯпадхайо пана катханти? тепи тасса саупа̄дисесака̄лепи ат̣т̣хуппаттихетубхӯта̄ на сантева, айан̃ча анупа̄дисесака̄ле. тена̄ха ‘‘со нирупадхи маха̄кхӣн̣а̄саво’’ти.

нандатисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. наттхипуттасамасуттаван̣н̣ана̄

13. путтапемам̣ путтаггахан̣ена гахитам̣ уттарападалопена̄ти а̄ха ‘‘путтапемасама’’нти. госамитанти гохи самам̣ катам̣. тена̄ха ‘‘гохи сама’’нти. сӯрийасса сама̄ти сӯрийасама̄. авайавасамбандхе четам̣ са̄мивачанам̣. авайаво четтха а̄бха̄ ева̄ти вин̃н̃а̄йати ‘‘анантарам̣ а̄бха̄’’ти вуччама̄натта̄ти а̄ха ‘‘сӯрийа̄бха̄йа сама̄’’тиа̄ди. махогхабха̄вена саранти савантӣти сара̄, маханта̄ джала̄сайа̄. саббе те самуддапарама̄ оримаджанехи адит̣т̣хапаратӣратта̄ тасса.

наттхи аттасамам̣ пеманти га̄тха̄йа пат̣хамага̄тха̄йам̣ вуттанайена аттхо ведитаббо. аттапемена самам̣ пемам̣ на̄ма наттхӣти айаматтхо. анудакаканта̄ре гхаммасанта̄пам̣ асахантийа̄ ан̇ке т̣хапитапуттакам̣ кандантам̣ бхӯмийам̣ нипаджджа̄петва̄ тасса упари т̣хатва̄ матаиттхиваттхуна̄ дӣпетаббам̣. тена̄ха – ‘‘ма̄та̄пита̄дайо хи чхад̣д̣етва̄пи путтадхӣта̄дайо’’ти. татха̄ ча̄ха –

‘‘сабба̄ диса̄ анупаригамма четаса̄,

неваджджхага̄ пийатараматтана̄ квачи;

евам̣ пийо путху атта̄ паресам̣,

тасма̄ на хим̣се параматтака̄мо’’ти. (сам̣. ни. 1.119; уда̄. 41; нетти. 113);

дхан̃н̃ена самам̣ дханам̣ на̄ма наттхи, йасма̄ таппат̣ибаддха̄ а̄ха̄рӯпаджӣвӣнам̣ сатта̄нам̣ джӣвитавутти. татха̄рӯпе ка̄лети дуббхиккхака̄ле. екадесам̣йева обха̄сантӣти екасмим̣ кхан̣е чатӯсу маха̄дӣпесу обха̄сам̣ пхаритум̣ асаматтхатта̄ сӯрийассапи, пагева итаресам̣. бодхисаттасса удайаббайасса н̃а̄н̣а̄нубха̄вена сакаладжа̄тикхеттам̣ ека̄локам̣ ахосӣти а̄ха ‘‘пан̃н̃а̄…пе… саккотӣ’’ти. тамам̣ видхаматӣти пуббенива̄сан̃а̄н̣а̄дайо пан̃н̃а̄ йаттха паваттанти, таманавасесам̣ бйа̄петва̄ екаппаха̄рена паваттанато. ‘‘вут̣т̣хийа̄ пана паваттама̄на̄йа йа̄ва а̄бхассарабхавана̄’’ти пачуравасена вуттам̣.

наттхипуттасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. кхаттийасуттаван̣н̣ана̄

14. кхеттато вива̄да̄ сатте та̄йатӣти кхаттийо. вадати девата̄ аттано аджджха̄сайавасена. двипада̄дӣнанти а̄ди-саддена чатуппадабхарийапутта̄ гахита̄. буддха̄дайоти а̄ди-саддена а̄джа̄нӣйасуссӯсабхарийассавапутта̄. двипада̄нам̣ сет̣т̣хоти еттха двипада̄нам̣ ева сет̣т̣хоти на̄йам̣ нийамо иччхито, сет̣т̣хо ева̄ти пана иччхито, тасма̄ самбуддхо двипадесу ан̃н̃есу таттха ча уппаджджанато сет̣т̣хо ева саббесампи уттаритарасса абха̄ватоти айаметтха аттхо. тена̄ха ‘‘уппаджджама̄но панеса̄’’тиа̄ди. ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ а̄джа̄на̄тӣти а̄джа̄нӣйо. ган̣ха̄петха̄ти йатха̄ удако на темиссати, евам̣ ва̄л̣ам̣ ган̣ха̄петха. ‘‘асуссӯса̄’’ти кечи пат̣ханти. а̄сун̣ама̄ноти саппат̣иссаво хутва̄ вачанасампат̣иччхако.

кхаттийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. сан̣ама̄насуттаван̣н̣ана̄

15. т̣хите маджджханхикети пуббаддхам̣ никкхамитва̄ апараддхам̣ аппатва̄ т̣хитамаджджханхе. саннисӣвесӯти париссамавиноданаттхам̣ саббасо саннисӣдантесу. да-ка̄расса хи ва-ка̄рам̣ катва̄ ниддесо. тена̄ха ‘‘саннисиннесу виссамама̄несӯ’’ти. саббасатта̄нанти саббесан̃ча а̄ха̄рӯпаджӣвитасатта̄нам̣ гхаммата̄пане сантаттака̄йа̄нам̣ ирийа̄патхадуббалйака̄лоти т̣ха̄на̄диирийа̄патхасса асаматтхака̄ло. сан̣ати вийа̄ти саддам̣ кароти вийа, йатха̄ там̣ ан̃н̃ампи маха̄ванам̣ ваккхама̄нанайена. тена̄ха ‘‘таппат̣ибха̄гам̣ на̄мета’’нти чхиддавен̣упабба̄нанти рандхаджа̄такӣчакамаха̄вел̣упабба̄нам̣. дутийакам̣ саха̄йам̣ алабхантӣ анабхиратипаритассана̄йа евама̄ха. анаппакам̣ сукханти випулам̣ ул̣а̄рам̣ вивекасукхам̣.

екавиха̄рата̄йа сун̃н̃а̄га̄рам̣ павит̣т̣хасса. тена ка̄йавивекам̣ дассети. аничча̄нупассана̄дӣхи ниччасан̃н̃а̄диппаха̄нена сантачиттасса. тена читтавивекам̣ дассети. сам̣са̄ре бхайам̣ иккханато бхиккхуно убхайавивекасампаннасса, тато ева уттарим̣ мануссадхаммато ратим̣ ла̄бхино. ама̄нусӣ ратӣти бха̄вана̄рати. пуратоти пуримабха̄ге. паччхатоти паччхимабха̄ге. апароти ан̃н̃о. пуратоти ва̄ ана̄гате, ана̄гатам̣ а̄раббха̄ти аттхо. паччхатоти атӣте атӣтам̣ а̄раббха пат̣ипаттийа̄ виба̄дханато. пароти кодхо читтапат̣идуссаната̄йа. на пароти апаро, лобхо, со че на виджджати. етена ана̄гатаппаджаппана̄йа атӣта̄нусочана̄йа ча абха̄вам̣ дассети. атӣва пха̄су бхаватӣти нӣваран̣аджет̣т̣хакасса ка̄маччхандасса вигамена виккхамбхитанӣваран̣асса джха̄насса васена ативийа пха̄сувиха̄ро хоти. екасса васато ванети тан̣ха̄дутийика̄бха̄вена екасса аран̃н̃е вивекава̄сам̣ васато. сесам̣ та̄дисамева̄ти сесаметтха йам̣ ваттаббам̣, там̣ пат̣хамага̄тха̄йам̣ вуттасадисамева.

сан̣ама̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. нидда̄тандӣсуттаван̣н̣ана̄

16. паччхиме ма̄се паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄таппат̣икканто чатуггун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апетва̄ даккхин̣ена пассена сато сампаджа̄ноти еттакам̣ па̄т̣хам̣ сан̇кхипитва̄ ‘‘ниддам̣ оккамита̄’’ти вуттам̣. кирийа̄майачиттехи авомиссо бхаван̇гасото абйа̄катанидда̄. са̄ хи кхӣн̣а̄сава̄нам̣ уппаджджана̄раха̄, тасса̄ пуббабха̄га̄парабха̄гесу…пе… уппаннам̣ тхинамиддхам̣ идха̄дхиппета̄ нидда̄, са̄ акхӣн̣а̄сава̄нам̣ йебхуййена анийатака̄ла̄, таббидхуранийатасаббха̄вам̣ дассенто ‘‘атиччха̄та…пе… а̄гантукам̣ а̄ласийа’’нти а̄ха. ка̄йа̄ласийапаччайа̄ вӣрийасса пат̣ипаккхабхӯта̄ чатта̄ро акусалаккхандха̄ тандӣ на̄ма. тандӣти сабха̄ваниддесо. тандийана̄ти а̄ка̄раним̣ддесо. тандӣманата̄ти тандӣбхӯтачиттата̄. а̄ласйанти аласабха̄ва̄харан̣ам̣. а̄ласйа̄йитаттанти аласабха̄ваппатти. ка̄йавиджамбхана̄ти ка̄йасса вина̄мана̄. акусалапаккха̄ уккан̣т̣хитата̄ти акусалапаккхийа̄ анабхирати. бхаттакиламатхоти йатха̄вуттасса бхаттаваттхукасса а̄ха̄расса васена сарӣре уппаджджанакакхедо. упаккилит̣т̣хоти пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣ена упаккилит̣т̣хачитто. читтасса асама̄хитатта̄ нива̄ритапа̄тубха̄во. арийамаггасса джотанам̣ на̄ма уппаджджанамева̄ти а̄ха ‘‘на джотати, на па̄тубхаватӣти аттхо’’ти. на хи арийамагго джотиаджотина̄мо паваттати.

маггасахаджа̄тавӣрийена̄ти локийалокуттарамаггасахаджа̄тавӣрийена. миссакамагго хи идха адхиппето. нӣхаритва̄ти нӣхаран̣ахету. хетуаттхо хи айам̣ тва̄-саддо ‘‘пан̃н̃а̄йа часса дисва̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.271) вийа. тена ‘‘магго висуджджхатӣ’’ти вачанам̣ саматтхитам̣ хоти. ‘‘арийамаггам̣ висуджджхатӣ’’ти кечи пат̣ханти.

нидда̄тандӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. дуккарасуттаван̣н̣ана̄

17. дуккхам̣ титиккханти дуттитиккхам̣. тан̃ча дуккхамам̣ дуссаханам̣ а̄рамбхавасена дуккарам̣, ануйун̃джанавасена дуттитиккханти. абйаттена̄ти са̄ман̃н̃асса упака̄ра̄нупака̄ре дхамме джа̄нанасаматтха̄йа веййаттийасан̇кха̄та̄йа пан̃н̃а̄йа абха̄вато на бйаттена. тена̄ха ‘‘ба̄лена̄’’ти. йасмим̣ дхамме сати саман̣оти вуччати, там̣ са̄ман̃н̃анти а̄ха ‘‘саман̣адхаммо’’ти. имина̄ти ‘‘дуккарам̣ дуттитиккхан̃ча, абйаттена ча са̄ман̃н̃а’’нти имина̄ га̄тхаддхена идам̣ дассетӣти идам̣ ида̄ни вуччама̄нам̣ аттхаджа̄там̣ дассети. абхидантанти абхибхаванадантам̣, упаридантанти аттхо. со хи итарам̣ мусалам̣ вийа удуккхалам̣ висесато кассачи кха̄данака̄ле абхибхуййа ваттати. а̄дха̄йа̄ти ниппӣл̣анавасенева т̣хапетва̄. та̄лум̣ а̄хачча̄ти та̄лупадесама̄ханитва̄ вийа. четаса̄ти кусалачиттена. читтанти акусалачиттам̣. абхинигган̣хитва̄ти йатха̄ атисамуда̄ча̄ро на хоти, евам̣ виба̄дханавасена ниггахетва̄. а̄па̄н̣акот̣иканти па̄н̣акот̣ипарийоса̄нам̣, париджӣванти аттхо. самба̄дхетӣти самба̄дхо, антара̄йико. бахӯ париссайа̄ти айонисо ка̄мавитакка̄дивасена.

паджджати читтаметтха̄ти падам̣, а̄рамман̣ам̣. ирийа̄патхам̣ ева падам̣ ирийа̄патхападам̣.

гӣва̄ чатта̄ро па̄да̄ти гӣвапан̃чама̄ни. самодаханти ва̄ самодха̄нахетӯти айаметтха аттхоти а̄ха – ‘‘самодахитва̄ ва̄’’ти, самма̄ одха̄йа анто павесетва̄ти аттхо. саке а̄рамман̣акапа̄лети гочараджджхаттам̣ вадати. самодаханти самодаханто. анисситоти тебхӯмакадхаммесу кан̃чипи дхаммам̣ тан̣ха̄дит̣т̣ха̄бхинивесавасена аниссито. авихим̣сама̄но вихим̣са̄нимитта̄нам̣ паджаханена. уллумпанасабха̄васан̣т̣хитена̄ти сӣлабйасанато уддхаран̣арӯпе сан̣т̣хитена, карун̣а̄йуттена̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘ка̄рун̃н̃атам̣ пат̣ичча̄’’ти.

дуккарасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. хирӣсуттаван̣н̣ана̄

18. ниседхетӣти нива̄рети паваттитум̣ на дети. пуччхати девата̄. апахарантоти апаненто, йатха̄ саббена саббам̣ аккосаваттху на хоти, евам̣ парихарантоти аттхо. буджджхати са̄ратхивидхам̣. аттани нипа̄там̣ на дети, а̄джа̄нӣйо хи йуттам̣ паджа̄на̄ти. абхӯтена абхӯтаккосена паримутто на̄ма наттхи ба̄ла̄нан̃ча джана̄нам̣ пара̄пава̄де йуттапайуттабха̄вато. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘нинданти тун̣хима̄сӣнам̣, нинданти бахубха̄н̣инам̣;

митабха̄н̣импи нинданти, наттхи локе аниндито’’ти. (дха. па. 227);

тануйа̄ти ва̄ катипайа̄. тена̄ха ‘‘аппака̄’’ти. сада̄ сата̄ти хириниседхабха̄ве ка̄ран̣авачанам̣. паппуййа̄ти патва̄ адхигантва̄. ва̄нато никкхантатта̄ нибба̄нам̣, асан̇кхатадха̄ту.

хирӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. кут̣ика̄суттаван̣н̣ана̄

19. антоти куччхиаббхантаре. васанат̣т̣ха̄нат̣т̣хена̄ти васанабха̄вена. кулапавен̣инти кула̄ча̄рам̣ кулатантим̣. санта̄накат̣т̣хена̄ти куласантатийа̄ бандханабха̄вена. евам̣ саббападехи пуччхитаттхасса ануджа̄нанавасена ‘‘екам̣савачане нипа̄то’’ти вуттам̣. а̄па̄дика̄ посика̄ ма̄туччха̄ маха̄паджа̄пати ма̄та̄ ева̄ти катва̄ ‘‘паха̄йа паббаджитатта̄’’ти ависесато вуттам̣. паха̄йа паббаджитатта̄ наттхӣти а̄нетва̄ самбандхо. пуна ма̄тукуччхива̄са̄дӣнам̣ абха̄вавачаненева ват̣т̣амхи бандханасса абха̄во дӣпито хотӣти на гахито. айам̣ кира девата̄ йатха̄ путхуджджана̄ буддха̄нам̣ гун̣е на джа̄нанти, евам̣ на джа̄на̄ти, тасма̄ ‘‘майа̄ санна̄хам̣ бандхитва̄’’тиа̄дима̄ха.

кут̣ика̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. самиддхисуттаван̣н̣ана̄

20. тапанабха̄вена тапанодакатта̄ тапода̄ти тасса рахадасса на̄мам̣. тена̄ха ‘‘таттодакасса рахадасса̄’’ти. татоти на̄габхаване удакарахадато тапода̄ на̄ма надӣ сандати. са̄ хи надӣ бхӯмиталам̣ а̄рохати. ‘‘едиса̄ джа̄та̄’’ти вачанасесо. петалокоти лохакумбхинирайа̄ идха̄дхиппета̄ти ваданти. рахадасса пана а̄дито паббатапа̄даванантаресу бахӯ пета̄ вихаранти, сва̄йаматтхо петаваттхупа̄л̣ийа̄лаккхан̣асам̣йуттена ча дӣпетаббо. йата̄йанти йато рахадато айам̣. са̄тодакоти мадхуродако. сетодакоти парисуддходако, ана̄вилодакоти аттхо. татоти тапода̄надито.

самиддхоти авайава̄нам̣ сампун̣н̣ата̄йа сам̣сиддхийа̄ва самма̄ иддхо. тена̄ха ‘‘абхирӯпо’’тиа̄ди. падха̄не саммасанадхамме нийутто, там̣ ва̄ еттха аттхӣти падха̄нико. сена̄санам̣ сут̣т̣хапитадва̄рава̄тапа̄нам̣, тесам̣ пидаханена утум̣ га̄ха̄петва̄.

пубба̄пайама̄ноти нха̄нато пуббабха̄ге вийа водакабха̄вам̣ а̄паджджама̄но гаменто. аваттам̣ пат̣иккхипитва̄ ваттам̣ дассетум̣ ‘‘таттха…пе… на отаритабба’’нти пат̣хамам̣ вуттам̣. саббадиса̄палоканам̣ йатха̄ нха̄йанат̣т̣ха̄насса мануссехи вивиттабха̄ваджа̄нанаттхам̣. кха̄н̣уа̄диваваттха̄панам̣ чӣвара̄дӣнам̣ т̣хапанаттхам̣ удакасамӣпети адхиппа̄йо. укка̄санам̣ аманусса̄нам̣ апагаманаттхам̣. авакуджджат̣т̣ха̄нам̣ тан̇кхан̣епи упаримака̄йасса уджукам̣ авиват̣акаран̣аттхам̣. чӣварапит̣т̣хейева т̣хапетаббам̣ йаттха ва̄ таттха ва̄ ат̣т̣хапетва̄. удакантети удакасамӣпе. синнат̣т̣ха̄нанти седагатападесо. паса̄ретаббам̣ тасса суккха̄панаттхам̣. сам̣харитва̄ т̣хапанам̣ пуна сукхена гахетва̄ нива̄санаттхам̣. на̄бхиппама̄н̣аматтам̣отаран̣ам̣ та̄вата̄ удакапат̣иччха̄дилаккхан̣аппаттато. вӣчим̣ анут̣т̣ха̄пентена̄тиа̄ди сам̣йатака̄рита̄дассанам̣. нива̄санам̣ париккхипитва̄ти антарава̄сакам̣ кат̣иппадесасса йатха̄ парито хоти, евам̣ кхипитва̄ париваситва̄.

сарӣраван̣н̣опи виппасӣди саммадева бха̄вана̄нуссатимпи виндантасса̄ти адхиппа̄йо. саманам̣ ниггахетунти килесавасам̣ гатам̣ аттано читтам̣ нигган̣хитум̣. ка̄мӯпанӣта̄ти ка̄мам̣ упагатачитта̄. атха ва̄ килесака̄мена тхере упанӣтачитта̄.

апарибхун̃джитва̄ти ананубхотва̄. анубхавитаббанти аттхато а̄паннамева̄ти а̄ха ‘‘пан̃чака̄магун̣е’’ти. бхиккхасӣти йа̄часи. тан̃ча бхиккха̄чарийавасена̄ти а̄ха ‘‘пин̣д̣а̄йа чарасӣ’’ти. ка̄мапарибхогагаругаманака̄ло на̄ма висесато пат̣хамайоббана̄ваттха̄ти а̄ха ‘‘дахарайоббанака̄ло’’ти. обхаггена̄ти маджджхе сам̣бхаггака̄йена. джин̣н̣ака̄ле хи сатта̄нам̣ кат̣ийам̣ ка̄йо обхагго хоти.

воти нипа̄таматтам̣ ‘‘йе хи во арийа̄’’тиа̄дӣсу вийа. сатта̄нанти са̄ман̃н̃авачанам̣, на манусса̄нам̣ ева. деханиккхепананти кал̣еварат̣т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣. наттхи етесам̣ нимиттанти анимитта̄, ‘‘еттакам̣ айам̣ джӣватӣ’’тиа̄дина̄ сан̃джа̄нананимиттарахита̄ти аттхо. на на̄йарети на н̃а̄йанти. ито паранти еттха паранти ан̃н̃ам̣ ка̄лам̣. тена орака̄лассапи сан̇гахо сиддхо хоти. парама̄йуно орака̄ле ева четтха паранти адхиппетам̣ тато парам̣ сатта̄нам̣ джӣвитасса абха̄вато. ваваттха̄на̄бха̄ватоти ка̄лавасена ваваттха̄на̄бха̄вато. ваваттха̄нанти четтха париччхедо ведитаббо, на асан̇карато ваваттха̄нам̣, ниччхайо ва̄. аббудапесӣтиа̄дӣсу аббудака̄ло песика̄лотиа̄дина̄ ка̄ла-саддо паччекам̣ йоджетаббо. ка̄лоти идха пуббан̣ха̄дивела̄ адхиппета̄. тена̄ха пуббан̣хепи хӣтиа̄ди. идхева дехена патитаббанти самбандхо. анекаппака̄ратоти нагаре джа̄та̄нам̣ га̄ме, га̄ме джа̄та̄нам̣ нагаре, ване джа̄та̄нам̣ джанападе, джанападе джа̄та̄нам̣ ванетиа̄дина̄ анекаппака̄рато. ито чутена̄ти ито гатито чутена. идха имиссам̣ гатийам̣. йанте йуттагон̣о вийа̄ти йатха̄ йанте йуттагон̣о йантам̣ на̄тиваттати, евам̣ ка̄ло гатипан̃чаканти евам̣ упама̄сам̣санданам̣ ведитаббам̣.

айам̣ ка̄лоти айам̣ маран̣ака̄ло. паччхиме ка̄лети паччхиме вайе. тиссо вайосӣма̄ти. пат̣хама̄дика̄ тиссо вайасса сӣма̄ атиккантена. пурима̄нам̣ хи двиннам̣ вайа̄нам̣ саббасо сӣма̄ атиккамитва̄ паччхимасса а̄дисӣмам̣ атикканто татха̄ вутто. ‘‘айан̃хи саман̣адхаммо…пе… на сакка̄ ка̄ту’’нти ватва̄ таматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘тада̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ган̣хитунти па̄л̣ито аттхато ча хадайе т̣хапанавасена ган̣хитум̣. парибхун̃джитунти вуттадхаммапарихаран̣асукхам̣ анубхавитум̣. екасса катханато пат̣хамам̣ га̄тхам̣ суттам̣ ва̄ усса̄рети, тасмим̣ нит̣т̣хите итаро дхаммакатхико там̣йева виттха̄ренто дхаммам̣ катхети, айам̣ сарабха̄н̣адхаммакатха̄. суттагеййа̄нуса̄рена йа̄ва парийоса̄на̄ усса̄ран̣ам̣ сарабхан̃н̃адхаммакатха̄. ‘‘ма̄ мам̣ ка̄ло упаччага̄’’ти ваданто ‘‘саман̣адхаммасса каран̣асса айам̣ ме ка̄ло’’ти катхети, тато паро ‘‘паччхимавайо ан̃н̃о ка̄ло’’ти катхети. ‘‘ка̄лам̣ вохам̣…пе… тасма̄ абхутва̄ бхиккха̄мӣ’’ти ваданто аттана̄ катам̣ пат̣ипаттин̃ча сахетукам̣ са̄нисам̣сам̣ катхети.

там̣ га̄равака̄ран̣ам̣ сандха̄йа. етанти ‘‘атха кхо са̄ девата̄ патхавийам̣ патит̣т̣хахитва̄’’ти етам̣ вуттам̣. дахаро твантиа̄дима̄ха лобха̄бхибхӯтата̄йа адхигататта̄. саббасампаттийуттоти бхогасампада̄ парива̄расампада̄ти саббасампаттӣхи йутто. алан̇ка̄рапариха̄ранти алан̇ка̄ракаран̣ам̣. аниккӣл̣ита̄вӣти акӣл̣итапуббо. кӣл̣анан̃четтха ка̄ма̄нам̣ парибхоготи а̄ха ‘‘абхутта̄вӣ’’ти. акатака̄макӣл̣оти акатака̄ма̄нубхаванаппайого. сайам̣ аттана̄ ева диссантӣти сандит̣т̣ха̄, сандит̣т̣ха̄ ева сандит̣т̣хика̄, аттапаччаккхато сандит̣т̣хика̄. пакат̣т̣хо ка̄ло патто етесанти ка̄лика̄, те ка̄лике.

читта̄нантаранти иччхитачитта̄нантарам̣, иччхитиччхита̄рамман̣а̄ка̄рети аттхо. тенева̄ха ‘‘читта̄нантарам̣ иччхитиччхита̄рамман̣а̄нубхаванам̣ на сампаджджатӣ’’тиа̄ди. читта̄нантарам̣ ладдхаббата̄йа̄ти анантаритасама̄дхичитта̄нантарам̣ ладдхаббапхалата̄йа. самохитесупӣти самбхатесупи. сампаннака̄масса̄ти самиддхака̄масса. читтака̄ра̄ рӯпала̄бхена, поттхака̄ра̄ пат̣има̄ка̄рака̄, рӯпака̄ра̄ дантарӯпакат̣т̣харӯпа-лохарӯпа̄дика̄рака̄. а̄дисаддена на̄на̄рӯпавесадха̄рӣнам̣ нат̣а̄дӣнам̣ сан̇гахо. сесадва̄ресӯти еттха гандхаббама̄ла̄ка̄расӯпака̄ра̄дайо ваттабба̄.

соти самиддхиттхеро. самохитасампаттина̄ти сан̇га̄хабхогӯпакаран̣асампаттина̄. паттаббадуккхасса̄ти ка̄ма̄нам̣ а̄паджджанараккхан̣авасена ладдхаббасса ка̄йикачетасикадуккхасса. упа̄йа̄сасса̄ти дал̣хапариссамасса виратасса. ‘‘висса̄тасса̄’’ти кечи. ‘‘паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена̄’’ти кечи пат̣ханти. асукасмим̣ на̄ма ка̄ле пхалам̣ хотӣти евам̣ удиккхитаббо насса ка̄лоти ака̄ло. еттха̄ти етесу навасу локуттарадхаммесу. ехипассавидхинти ‘‘ехи пасса̄’’ти евам̣ паваттавидхивачанам̣. упанетабботи ва̄ упанеййо, со ева опанеййико. вин̃н̃ӯхӣти видӯхи пат̣ивиддхасаччехи. те екам̣сато уггхат̣итан̃н̃ӯа̄дайо хонтӣти а̄ха ‘‘уггхат̣итан̃н̃ӯа̄дӣхӣ’’ти. ‘‘паччатта’’нти етасса патиаттанӣти бхуммавасена аттхо гахетабботи а̄ха ‘‘аттани аттанӣ’’ти.

саббападехи самбандхоти ‘‘катхам̣ а̄дӣнаво еттха бхиййо, катхам̣ ака̄лико’’тиа̄дина̄ саббехи паччекам̣ самбандхо ведитаббо.

навоти тарун̣о на чиравассо. йе бхиккхунова̄дакалаккхан̣аппатта̄, те сандха̄йа ‘‘вӣсативассато пат̣т̣ха̄йа тхеро’’ти вуттам̣. идха са̄санам̣ на̄ма сиккхаттайасан̇гахам̣ пит̣акаттайанти а̄ха ‘‘дхаммена хӣ’’тиа̄ди. таттха дхаммена винайо еттха вина̄ дан̣д̣асаттхехӣти дхаммавинайо. дхамма̄йа винайо еттха на а̄мисаттханти дхаммавинайо. дхаммато винайо на адхамматоти дхаммавинайо. дхаммо ва̄ бхагава̄ дхаммасса̄мӣ дхаммака̄йатта̄, тасса дхаммасан̃н̃итасса саттху винайо, на таккика̄нанти дхаммавинайо. дхамме винайо на адхамме винайо. дхаммо ча со йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄не сатте апа̄йесу апатама̄не дха̄ретӣти, саббе сам̣килесато винетӣти винайо ча̄ти дхаммавинайо. тена̄ха ‘‘убхайампетам̣ са̄санассева на̄ма’’нти.

дхаммавинайоти дхаммена йутто винайоти дхаммавинайо а̄джан̃н̃аратхо вийа. дхаммо ча винайо ча̄ти ва̄ дхаммавинайо, там̣ дхаммавинайам̣. дхаммавинайа̄нан̃хи саттхубха̄вавачанато дхаммавинайаттасам̣сиддхи дхаммавинайа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висесанато. абхидхаммепи винайавачананти дхаммавинайадвайасиддхи, деситапан̃н̃аттавачанато дхаммавинайасиддхи. дхаммо чатудха̄ десито сандассана-сама̄да̄пана-самуттеджана-сампахам̣санавасена, винайо чатудха̄ пан̃н̃атто сӣла̄ча̄рато пара̄джитавасена. дхаммачарийа̄ сакависайо, винайапан̃н̃атти буддхависайо. парийа̄йена десито дхаммо, ниппарийа̄йена пан̃н̃атто винайо. дхаммадесана̄ адхиппа̄йаттхаппадха̄на̄, винайапан̃н̃атти вачанаттхаппадха̄на̄. параматтхасаччаппадха̄но дхаммо, саммутисаччаппадха̄но винайо. а̄сайасуддхипадха̄но дхаммо, пайогасуддхипадха̄но винайо.

кирийадвайасиддхийа̄ дхаммавинайасиддхи. дхаммена хи ануса̄санасиддхи, винайена ова̄дасиддхи. дхаммена дхаммакатха̄сиддхи, винайена арийатун̣хӣбха̄васиддхи. са̄ваджджадвайапариваджджанато дхаммавинайасиддхи. дхаммена хи висесато пакатиса̄ваджджапаричча̄гасиддхи, винайена пан̃н̃аттиса̄ваджджапаричча̄гасиддхи. гахат̣т̣хапаббаджита̄нам̣ са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣агун̣адвайасиддхи. бахуссутасутапасаннадвайато парийатти-парийа̄пун̣ана-дхаммавиха̄ра-вибха̄гато дхаммадхаравинайадхаравибха̄гато ча дхаммавинайадвайасиддхи, саран̣адвайасиддхийа̄ дхаммавинайадвайасиддхи. идха сатта̄нам̣ дувидхам̣ саран̣ам̣ дхаммо атта̄ ча. таттха дхаммо сучин̣н̣о саран̣ам̣. ‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄ри’’нти (тхерага̄. 303; джа̄. 1.10.102; 1.15.385) хи вуттам̣. суданто атта̄пи саран̣ам̣ ‘‘атта̄ хи аттано на̄тхо’’ти (дха. па. 160, 380) вачанато. тена вуттам̣ ‘‘саран̣адвайасиддхийа̄ дхаммавинайасиддхӣ’’ти. таттха йатасса дхаммасиддхи, йато ча винайасиддхи, тадубхайам̣ дассенто а̄ха – ‘‘дхаммена хеттха две пит̣ака̄ни вутта̄ни, винайена винайапит̣ака’’нти. адхуна̄ а̄гато ида̄нева на чирассева упагато.

маханте т̣ха̄не т̣хапетва̄ти махесаккхата̄дассанаттхам̣ аттано парива̄рена махантат̣т̣ха̄не т̣хапитабха̄вам̣ паведетва̄. махатийа̄ти упасан̇каманавандана̄дивачана̄паджджанавасена сама̄чин̣н̣а̄йа. саббепи кира нисӣданта̄ там̣ т̣ха̄нам̣ т̣хапетва̄ва нисӣданти. тхиракаран̣авасена̄ти дал̣хӣкаран̣авасена. айам̣ кира девата̄ н̃а̄н̣асампанна̄ ма̄наджа̄тика̄, тасма̄ на̄йам̣ ма̄нам̣ аппаха̄йа мама десанам̣ пат̣ивиджджхитум̣ саккотӣти ма̄нанигган̣ханаттхам̣ а̄дито дувин̃н̃еййам̣ катхенто бхагава̄ ‘‘аккхеййасан̃н̃ино’’тиа̄дина̄ та̄йа н̃а̄тумиччхитака̄ма̄нам̣ ка̄лика̄дибха̄вам̣, дхаммасса ча сандит̣т̣хика̄дибха̄вам̣ вибха̄венто две га̄тха̄ абха̄си.

аккхеййатоти гихилин̇гапарийа̄йана̄мависеса̄дивасена татха̄ татха̄ аккха̄таббато. тена̄ха ‘‘катха̄нам̣ ваттхубхӯтато’’ти. етесанти сатта̄нам̣. патит̣т̣хита̄ти паваттита̄ а̄сатта̄. пан̃чаннам̣ ка̄масан̇га̄дӣнам̣ васена а̄сатта̄ хонту, итаресам̣ пана катханти? анит̣т̣хан̇гатопи хи ‘‘идам̣ ну кхо’’тиа̄дина̄ кан̇кхато таттха а̄сатто ева на̄ма авиджаханато, татха̄ виккхепагато виккхепаваттхусмим̣, анусайа̄нам̣ пана а̄саттабха̄ве ваттаббамева наттхи. маччуно йоганти, маччубандханам̣, маран̣адхамматанти аттхо. йасма̄ апарин̃н̃а̄таваттхука̄ анатӣтамаран̣атта̄ маччуна̄ йатха̄ручи пайоджетабба̄, таттха таттха упарӯпари ча кхипита̄йа а̄н̣а̄йа аббхантаре ева хонти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘пайогам̣…пе… а̄гаччхантӣ’’ти. йасма̄ тебхӯмака̄ дхамма̄ каманӣйат̣т̣хена ка̄ма̄, несампи ка̄ласса ладдхаббата̄йа ка̄ликата̄ идха аккхеййавачанена паведита̄. тена̄ха – ‘‘евамима̄йа га̄тха̄йа ка̄лика̄ ка̄ма̄ катхита̄’’ти. саббепи тебхӯмака̄ дхамма̄ каманӣйа̄, йасма̄ ча ка̄лика̄нам̣ ка̄ма̄нам̣ татха̄сабха̄вата̄ катхита̄. айампи га̄тха̄ тадаттхамева дӣпетӣти има̄йа те катхита̄ ева хонти. йе ча сатта̄ пан̃часу кхандхесу дит̣т̣хитан̣ха̄дивасена патит̣т̣хита̄ ‘‘иттхӣ, пурисо, ахам̣, мама̄’’ти ча абхинивисийа ка̄ме парибхун̃джанти, те маран̣ам̣ на̄тиваттанти. евампеттха ка̄ма̄нам̣ ка̄ликаттхо катхитоти а̄ха ‘‘ка̄лика̄ ка̄ма̄ катхита̄’’ти.

айам̣ н̃а̄тапарин̃н̃а̄ти рӯпа̄рӯпадхамме лаккхан̣а̄дито н̃а̄те катва̄ париччхинданапан̃н̃а̄. тена̄ха ‘‘евам̣ н̃а̄там̣ катва̄’’тиа̄ди. падат̣т̣ха̄наггахан̣енева четтха тесам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ паччайо гахитоти паччайапариггахассапи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тӣрети тулети вӣмам̣сати. два̄чатта̄лӣса̄йа а̄ка̄рехӣти имина̄ маттхакаппаттам̣ маха̄випассанам̣ дассети. те пана а̄ка̄ра̄ висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йа вуттанайена ведитабба̄. ‘‘аничча̄нупассана̄йа ниччасан̃н̃ам̣ паджахатӣ’’тиа̄дина̄ випассана̄ккхан̣епи екадесена паха̄нам̣ лаббхатева, анавасесато пана паха̄навасена паха̄напарин̃н̃ам̣ дассенто а̄ха ‘‘аггамаггена …пе… айам̣ паха̄напарин̃н̃а̄’’ти. татха̄ ча а̄ха ‘‘евам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хӣ’’тиа̄ди.

аккха̄та̄ранти аккха̄таббам̣, на аккхеййакам̣. тена̄ха ‘‘каммавасена ка̄рака’’нтиа̄ди. ка̄раканти ча са̄дханама̄ха. на ман̃н̃атӣти ва̄ ман̃н̃анам̣ наппаваттети аккха̄та̄ранти кхӣн̣а̄савам̣. атха ва̄ тан̃хи тасса на хотӣти там̣ ка̄ран̣ам̣ тасса кхӣн̣а̄савасса на хоти на виджджати, йена дит̣т̣хитан̣ха̄дика̄ран̣ена аккхеййам̣ кхандхапан̃чакам̣ ‘‘тиссо’’ти ва̄ ‘‘пхуссо’’ти ва̄ ‘‘иттхӣ’’ти ва̄ ‘‘пурисо’’ти ва̄ абхинивисса вадеййа̄ти еваметтха аттхо ведитаббо. мануссана̄га̄дӣхи пӯджанӣйатта̄ ‘‘йаккхо’’ти саббадева̄нам̣ са̄дха̄ран̣авачананти девадхӣта̄пи ‘‘йаккхӣ’’ти вутта̄. аккхеййанти паха̄напарин̃н̃а̄йа паха̄намагго, тасса а̄рамман̣абхӯтам̣ нибба̄нампи гахитам̣. на ман̃н̃атӣти кхӣн̣а̄савасса асса пхалаппаттӣти а̄ха ‘‘нававидхо локуттарадхаммо катхито’’ти.

висесӣти висесаджа̄тиа̄дивасена сеййоти аттхо. тесу гахитесӯти тесу сеййама̄на̄дӣсу тӣсу ма̄несу гахитесу. тайо сеййама̄на̄, тайо садисама̄на̄, тайо хӣнама̄на̄ гахита̄ва хонти. со пуггалоти со аппахӣнаман̃н̃анапуггало. тенева ма̄нена хетубхӯтена. упад̣д̣хага̄тха̄йа̄ти пуримаддхена пана ваттхука̄ма̄ вутта̄ти а̄ха ‘‘ка̄лика̄ ка̄ма̄ катхита̄’’ти.

видхӣйати висадиса̄ка̄рена т̣хапӣйатӣти видха̄, кот̣т̣ха̄со. катхам̣видханти катхам̣ патит̣т̣хитам̣, кена пака̄рена паваттитанти аттхо. видаханато хӣна̄дивасена вивидхена̄ка̄рена даханато упадха̄ран̣ато видха̄, ма̄но. ма̄несӯти нимиттаттхе бхуммам̣, ма̄нахетӯти аттхо. на чалатӣти на ведхати аттано парисуддхапакатим̣ авиджаханато.

пан̃н̃а̄ ‘‘сан̇кха̄’’ти а̄гата̄, пан̃н̃а̄ти йонисо пат̣исан̇кха̄нам̣. сан̇кха̄йакоти сан̇каланападуппа̄дана̄ди-пин̣д̣аган̣ана̄васена ган̣ако папан̃часан̇кха̄ти ма̄на̄дипапан̃чабха̄га̄. те те дхамма̄ самма̄ йа̄тха̄вато сан̇кха̄йанти упатит̣т̣ханти ета̄йа̄ти сан̇кха̄, пан̃н̃а̄. екам̣ дветиа̄дина̄ сан̇кха̄нам̣ ган̣анам̣ париччхиндананти сан̇кха̄, ган̣ана̄. сан̇кха̄йати бха̄гасо катхӣйатӣти сан̇кха̄, кот̣т̣ха̄со. сан̇кха̄нам̣ сатто пуггалотиа̄дина̄ сан̃н̃а̄пананти сан̇кха̄, раттотиа̄ди пан̣н̣атти. кхӣн̣а̄саво джахи паджахи ра̄га̄дӣнам̣ суппахӣнатта̄. навабхедам̣ пабхедато, сан̇кхепато тивидхама̄нанти аттхо. нававидханти ва̄ па̄т̣хе навабхедатта̄ антарабхедавасена нававидханти аттхо. паччайависесехи иттхибха̄ва̄дивисесехи висесена ма̄нӣйати габбхо еттха̄ти вима̄нам̣, габбха̄сайо. на упагаччхӣти на упагамиссати. тена̄ха ‘‘ана̄гататтхе атӣтавачана’’нти. ‘‘на̄джджхага̄’’ти хи атӣтам̣ ‘‘на гамиссатӣ’’ти етасмим̣ аттхе. чхинди арийамаггасаттхена. олокайама̄на̄ упапаттӣсу. саттанивесанесӯти сатта̄нам̣ упападжджат̣т̣ха̄несу. локуттарадхаммамева катхеси арахаттасса паведитатта̄.

‘‘га̄тха̄йа аттхам̣ катхетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти аттха-саддо а̄харитва̄ ваттаббо. ат̣т̣хан̇гикамаггавасенапӣти еттха̄пи есева найо. сатисампаджан̃н̃ам̣ на̄ма кусаладхамма̄нуйоге ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘дасакусалакаммапатхака̄ран̣а’’нти.

ат̣т̣хан̇гикамаггавасена ча га̄тха̄аттхавачане айам̣ ида̄ни вуччама̄но виттха̄ра-найо. тасмим̣ кира т̣ха̄нети тасмим̣ кира девата̄йа пуччхитам̣ пан̃хам̣ виссаджджанат̣т̣ха̄не. девата̄йа н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ олокетва̄ анупуббийа̄ катха̄йа саддхим̣ са̄муккам̣сикадесана̄ махатӣ дхаммадесана̄ ахоси. н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ти саттхудесана̄йа ануссаран̣авасена паттависуддхипат̣ипа̄т̣ипаваттам̣ бха̄вана̄н̃а̄н̣ам̣ бандхитва̄. сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа̄ти саттхудесана̄вила̄сена аттано ча парипаккан̃а̄н̣атта̄ пат̣хамам̣ пхалам̣ патва̄. евама̄ха̄ти евам̣ ‘‘па̄пам̣ на кайира̄’’тиа̄диппака̄рена га̄тхама̄ха. ан̇гам̣ на хоти, а̄джӣво йатха̄ куппама̄но ва̄ча̄каммантавасена куппати, татха̄ сампаджджама̄нопӣти. со ва̄ча̄каммантапаккхико, тасма̄ таггахан̣ена гахитова хоти. ва̄йа̄масатисама̄дхайо гахита̄ сама̄дхиккхандхасан̇гахато. самма̄дит̣т̣хисамма̄сан̇каппа̄ гахита̄ пан̃н̃а̄ккхандхасан̇гахато. антадвайавиваджджанам̣ гахитам̣ сарӯпенева̄ти адхиппа̄йо. итӣтиа̄ди нигаманам̣.

самиддхисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нанданаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.