6. маха̄каммавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄

298. каммасса могхабха̄во на̄ма пхалена туччхата̄ пхала̄бха̄воти а̄ха – ‘‘могханти туччхам̣ апхала’’нти. татхам̣ бхӯтанти саччасаддасса аттхама̄ха. парибба̄джако пана ‘‘сачча’’нти имина̄ тамева сапхаланти вадати. сапхалан̃хи каммам̣ саттху абхиматаманокамманти адхиппа̄йо. идан̃ча ‘‘могхам̣ ка̄йакамма’’нтиа̄дивачанам̣. там̣ гахетва̄ти парампара̄йа гахетва̄. еса̄ти поталипутто парибба̄джако. абхисан̃н̃а̄ниродхакатхам̣ сандха̄йа вадати. са̄пи хи титтхийа̄нам̣ антаре па̄кат̣а̄ джа̄та̄ти. тхероти самиддхиттхеро. йатха̄ бхагавата̄ вуттам̣, тато ча ан̃н̃атха̄ва доса̄ропанабхайена гахетва̄ тато бхагавантам̣ тхеро раккхатӣти адхиппа̄йена парибба̄джако, ‘‘парираккхитаббам̣ ман̃н̃иссатӣ’’ти авоча̄ти а̄ха – ‘‘парираккхитаббанти гарахато мочанена раккхитабба’’нти. сан̃четана̄ асса аттхӣти сан̃четаникам̣. камманти сан̃четаникассапи каммасса аттано самайе иччхитатта̄ парибба̄джакена вуттам̣.

сан̇кхатасан̇кха̄рата̄йа рӯпамева ‘‘тиламаттампи сан̇кха̄ра’’нти вуттам̣. тена̄ха – ‘‘мам̣сачаккхуна̄ва пассатӣ’’ти. сама̄гамадассанам̣ сандха̄йа̄ти каттхачипи тасса дассанам̣ сандха̄йа, на парин̃н̃а̄дассанам̣. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘куто паневарӯпам̣ катха̄салла̄па’’нти.

299. ват̣т̣адуккханти сам̣са̄радуккхам̣. килесадуккханти килесасамбхавара̄гапарил̣а̄хадуккхам̣. сан̇кха̄радуккханти йаданиччам̣, там̣ дуккханти евам̣ вуттадуккхам̣. саче бха̄ситам̣ бхавеййа̄ти имам̣ ӣдисам̣ дуккхам̣ сандха̄йа а̄йасмата̄ самиддхина̄ бха̄ситам̣ сийа̄ ну бхагава̄, авибхаджитва̄ бйа̄каран̣ам̣ йуттамева̄ти адхиппа̄йо.

300. умман̇ганти уммуджджанам̣, катха̄мул̣хена антара̄ ан̃н̃а̄н̣ависайапан̃ха̄ умман̇гам̣. тена̄ха – ‘‘пан̃ха̄умман̇га’’нти нева диббачаккхуна̄ти касма̄ вуттам̣. на хи там̣ айонисо уммуджджанам̣ диббачаккхувисайанти? ка̄ман̃четам̣ на диббачаккхувисайам̣, диббачаккхупарибхан̣д̣ан̃а̄висайам̣ пана сийа̄ти татха̄ вуттам̣. адхиппа̄йенева̄ти уда̄йиттхерасса адхиппа̄йенева гайхама̄нена там̣ айонийо уммуджджанам̣ ан̃н̃а̄си. саннисӣдитум̣ пуббе нисинна̄ка̄рена саннисӣдитум̣ на саккоти. самиддхиттхерена анабхисан̇кхатассева аттхасса катхитатта̄, ‘‘йам̣ абхӯтам̣, тадева катхессатӣ’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘айонисо уммуджджиссатӣ’’ти. тиссо ведана̄ пуччхита̄, ‘‘ким̣ со ведийатӣ’’ти авибха̄гена ведийама̄насса джа̄титатта̄. сукха̄йа ведана̄йа хитанти сукхаведанийам̣. тена̄ха – ‘‘сукхаведана̄йа паччайабхӯта’’нти. сесесӯти, ‘‘дуккхаведанийа’’нтиа̄дӣсу.

хет̣т̣ха̄ тикаджджха̄начетана̄ти еттха, ‘‘кусалато’’ти адхика̄рато рӯпа̄вачаракусалато хет̣т̣ха̄ тикаджджха̄начетана̄ти аттхо. еттха̄ти етесу ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачарасукхаведанийакаммесу. адуккхамасукхампӣти пи-саддена ит̣т̣ха̄рамман̣е сукхампӣти имаматтхам̣ сампин̣д̣ети.

йади ка̄йадва̄ре паваттато ан̃н̃аттха адуккхамасукхам̣ джанети, атха касма̄, ‘‘дуккхассева джананато’’ти вуттанти а̄ха – ‘‘са̄ пана ведана̄’’тиа̄ди.

чатуттхаджджха̄начетана̄ти еттха арӯпа̄вачаракусалачетана̄типи ваттаббам̣. йатха̄ хи ‘‘ка̄йена ва̄ча̄йа манаса̄’’ти еттха йатха̄ла̄бхаггахан̣авасена манаса̄ сукхаведанийам̣ адуккхамасукхаведанийанти айаматтхо арӯпа̄вачаракусалепи лаббхатӣти сукхампи джанети уккат̣т̣хасса н̃а̄н̣асампайуттакусаласса сол̣асавипа̄качиттаниббаттанато, айан̃ча найо хет̣т̣ха̄, ‘‘адуккхамасукхампӣ’’ти еттха̄пи ваттаббо. пуббе парийа̄йато дуккхаведана̄ вутта̄, суттантасам̣ван̣н̣ана̄ хеса̄ти ида̄ни ниппарийа̄йато пуна дассетум̣, ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. тена еттха дуккхаведанийам̣ паваттивасенева ват̣т̣атӣти. етасса̄ти дуккхаведанийасса паваттивасенева йуджджама̄натта̄ етасса васена саббам̣ сукхаведанийам̣ адуккхамасукхаведанийан̃ча паваттивасенева ваттум̣ ват̣т̣ати.

а̄лайоти абхиручи. маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣анти махати каммавибхаджане н̃а̄н̣ам̣, махантам̣ ва̄ каммавибхаджанан̃а̄н̣ам̣. бха̄джанам̣ на̄ма ниддесо, айам̣ пана уддесоти катва̄ а̄ха – ‘‘катаме чатта̄ро…пе… ма̄тика̄т̣т̣хапана’’нти.

301. па̄т̣ийекко анусандхи йатха̄уддит̣т̣хасса маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣асса абха̄джанабха̄вато, пуччха̄нусандхиаджджха̄сайа̄нусандхӣсу ча анантогадхатта̄. тена̄ха ‘‘идам̣ хӣ’’тиа̄ди. идам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ти идха, ‘‘па̄н̣а̄типа̄тим̣ адинна̄да̄йи’’нтиа̄дина̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена вуттам̣ каммавибхан̇гам̣ а̄раббха. имам̣ паччайам̣ лабхитва̄ти тассева вевачанам̣. идам̣ дассанам̣ ган̣хантӣти идам̣, ‘‘аттхи кира, бхо, па̄пака̄ни камма̄ни, наттхи кира, бхо, па̄пака̄ни камма̄нӣ’’ти ча а̄дӣни хаттхидассакаандха̄вийа дит̣т̣хаматте ева т̣хатва̄ ачиттакадассанан̃ча ган̣ханти. вӣрийам̣ килеса̄нам̣ а̄та̄панавасена а̄таппам̣, тадева падахавасена падха̄нам̣, пунаппунам̣ йун̃джанавасена ануйого, татха̄ бха̄вана̄йа наппамаджджати етена̄ти аппама̄до, самма̄ йонисо манаси кароти етена̄ти самма̄манасика̄роти вуччатӣти адхиппа̄йена, ‘‘пан̃чапи вӣрийассева на̄ма̄нӣ’’ти а̄ха. аппама̄до ва̄ сатийа̄ авиппава̄со. йасмим̣ манасика̄ре сати тасса диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ иджджхати, айаметтха самма̄манасика̄роти еттха аттхо дат̣т̣хаббо. четосама̄дхинти диббачаккхун̃а̄н̣асахагатам̣ читтасама̄дхим̣. тена̄ха ‘‘диббачаккхусама̄дхи’’нти. ан̃н̃атха̄ти акусалакаммакаран̣ато ан̃н̃атха̄, там̣ пана кусалакаммакаран̣ам̣ хотӣти а̄ха – ‘‘йе дассаннам̣ кусала̄нам̣ каммапатха̄нам̣ пӯритатта̄’’ти дит̣т̣хитха̄мена̄ти дит̣т̣хивасена дит̣т̣хибалена. дит̣т̣хипара̄ма̄сена̄ти дит̣т̣хивасена дхаммасабха̄вам̣ атиккамитва̄ пара̄ма̄сена. адхит̣т̣хахитва̄ти, ‘‘идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’нти адхит̣т̣ха̄йа абхинивиситва̄. а̄дийитва̄ти дал̣хагга̄хам̣ гахетва̄. вохаратӣти аттано гахитаггахан̣ам̣ паресам̣ дӣпенто вохарати.

302. татра̄нанда̄ти еттха ити-саддо а̄диаттхо. идампӣти идам̣ вачанам̣. ‘‘татра̄нанда̄’’ти евама̄дивачанампӣти аттхо. на маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣асса бха̄джанам̣ тасса аниддесабха̄вато. асса̄ти маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣асса ма̄тика̄т̣т̣хапанамева диббачаккхука̄нам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ васена анун̃н̃а̄таббасса ча дассанавасена уддесабха̄вато. тена̄ха ‘‘еттха пана̄’’тиа̄ди. таттха еттха пана̄ти ‘‘татра̄нанда̄’’тиа̄дипа̄т̣хе. етесам̣ диббачаккхука̄нанти етесам̣ хет̣т̣ха̄ чатӯсупи ва̄ресу а̄гата̄нам̣ диббачаккхука̄нам̣. еттака̄ти екаччийа̄ саччагира̄. анун̃н̃а̄та̄ти ануджа̄нита̄. ананун̃н̃а̄та̄ти пат̣иккхепита̄. идха ананун̃н̃а̄тамукхена дӣпитам̣ ананун̃н̃а̄табха̄ваматтам̣. татра̄нанда̄тиа̄дике татра̄ти ниддха̄ран̣е бхумманти дассенто, ‘‘тесу чатӯсу саман̣абра̄хман̣есӯ’’ти а̄ха. идам̣ вачанам̣ ‘‘аттхи кира, бхо…пе… випа̄ко’’ти идам̣ евам̣ вуттам̣. асса̄ти татха̄ва̄дино саман̣абра̄хман̣асса. ан̃н̃ена̄ка̄рена̄ти ‘‘йо кира, бхо’’тиа̄дина̄ вуттака̄ран̣ато ан̃н̃ена ка̄ран̣ена. двӣсу т̣ха̄несӯти ‘‘аттхи кира, бхо…пе… випа̄ко’’ти ча, ‘‘апа̄йам̣…пе… нирайам̣ упапанна’’нти ча имесу двӣсу па̄т̣хападесесу. анун̃н̃а̄та̄ тадаттхасса аттхибха̄вато. тӣсу т̣ха̄несӯти ‘‘йо кира, бхо…пе… нирайам̣ упападжджати’’, ‘‘йампи со…пе… те сан̃джа̄нанти’’, ‘‘йампи со йадева…пе… могхаман̃н̃а’’нти имесу тӣсу па̄т̣хападесесу. ананун̃н̃а̄та̄ тадаттхасса̄некантикатта̄ миччха̄бхинивесато ча. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘ан̃н̃атха̄ хи, а̄нанда, татха̄гатасса маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣а’’нти. йатха̄ те аппахӣнавипалла̄са̄ падесан̃а̄н̣асаман̣абра̄хман̣а̄ каммавибхан̇гам̣ сан̃джа̄нанти, тато ан̃н̃атха̄ва саббасо пахӣнавипалла̄сасса татха̄ а̄гамана̄диаттхена татха̄гатасса самма̄самбуддхасса маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣ам̣ хотӣти аттхо.

303. имина̄ диббачаккхукена йам̣ каммам̣ каронто дит̣т̣хо, тато пуббети йоджана̄. татоти тато карийама̄накаммато пуббе. кхандоти кума̄ро. сивоти иссаро. пита̄махоти брахма̄. иссара̄дӣхӣти иссарабрахмападжа̄патиа̄дӣхи. висат̣т̣хоти ниммито. миччха̄дассанена̄ти миччха̄дассанавасена. йанти йам̣ каммам̣. таттха̄ти тесу па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена паваттакаммесу. дит̣т̣хева дхаммети тасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ пат̣исам̣ведетӣти йоджана̄. упападжджитва̄ти дутийабхаве ниббаттитва̄. апарасмим̣ парийа̄йети ан̃н̃асмим̣ йаттха каттхачи бхаве.

екам̣ каммара̄синти па̄н̣а̄типа̄та̄дибхедена екам̣ каммасамуда̄йам̣. екам̣ випа̄кара̄синти тассева ан̇гена екам̣ випа̄касамуда̄йам̣. имина̄ти йатха̄вуттена диббачаккхукена саман̣ена бра̄хман̣ена ва̄ адит̣т̣ха̄. тайоти ‘‘пуббе ва̄сса там̣ катам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ вутта̄ тайо. две випа̄кара̄сӣти дит̣т̣хадхаммаведанийо апара̄парийа̄йаведанийоти две випа̄кара̄сӣ. упападжджаведанийам̣ пана тена дит̣т̣хам̣, тасма̄ ‘‘две’’ти вуттам̣. дит̣т̣хо еко, адит̣т̣ха̄ тайоти дит̣т̣хе ча адит̣т̣хе ча чатта̄ро каммара̄сӣ, татха̄ дит̣т̣хо еко, адит̣т̣ха̄ двети тайо випа̄кара̄сӣ. има̄ни сатта т̣ха̄на̄нӣти йатха̄вутта̄ни сатта н̃а̄н̣асса паваттанат̣т̣ха̄на̄ни. ‘‘имасса на̄ма каммасса идам̣ пхалам̣ ниббатта’’нти каммасса, пхаласса ва̄ адит̣т̣хатта̄, ‘‘дутийава̄ре диббачаккхукена кин̃чи на дит̣т̣ха’’нти вуттам̣. пат̣хамам̣ вуттанайена тайо каммара̄сӣ ведитабба̄, идха диббачаккхукена дит̣т̣хасса абха̄вато, ‘‘паччаттат̣т̣ха̄на̄нӣ’’ти вуттам̣.

бхавати вад̣д̣хати етена̄ти бхаббам̣, вад̣д̣хинимиттам̣. на бхаббам̣ абхаббанти а̄ха ‘‘бхӯтавирахита’’нти. аттано пхале бха̄санам̣ диббанам̣ а̄бха̄сананти а̄ха – ‘‘а̄бха̄сати абхибхавати пат̣иба̄хатӣ’’ти. балавакамманти маха̄са̄ваджджам̣ каммам̣ гарусама̄севита̄дибхедам̣. а̄саннети маран̣е, абхин̣хам̣ упат̣т̣ха̄нена ва̄ тасса маран̣ачиттасса а̄санне. балавакамманти гарусама̄севитата̄дивасена балавам̣ кусалакаммам̣. дуббалакаммасса̄ти аттано дуббаласса. а̄санне кусалам̣ катанти идха̄пи а̄санната̄ пуббе вуттанайенева ведитабба̄.

упат̣т̣ха̄на̄ка̄рена̄ти маран̣асса а̄саннака̄ле каммасса упат̣т̣ха̄на̄ка̄рена. тасса̄ти тасса пуггаласса. ниббаттика̄ран̣абхӯтам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти акусаланти йоджана̄. титтхийа̄ каммантаравипа̄кантаресу акусалата̄йа йам̣ кин̃чи каммам̣ йасса кассачи випа̄касса ка̄ран̣ам̣ катва̄ ган̣ханти хаттхидассакаандха̄дайо вийа дит̣т̣хаматта̄бхинивесиноти, ‘‘ан̃н̃атиттхийа̄…пе… упат̣т̣ха̄тӣ’’ти вуттам̣. итарасминти бхаббан̃чева бхабба̄бха̄сан̃ча, бхаббам̣ абхабба̄бха̄санти имасмим̣ двайе. есева найо пат̣хамадутийапуггалавасена пурима̄нам̣ двиннам̣ камма̄нам̣ йоджана̄найо вутто упат̣т̣ха̄на̄ка̄равасена. айамева татийачатуттхапуггалавасена паччхима̄нам̣ двиннам̣ камма̄нам̣ йоджана̄найо. татийасса хи каммасса кусалатта̄ тасса ча сагге ниббаттатта̄ таттха ка̄ран̣абхӯтам̣ кусалам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти; татха̄ чатуттхассапи каммасса кусалатта̄, тасса пана нирайе ниббаттатта̄ таттха ниббаттика̄ран̣абхӯтам̣ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ акусалам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄тӣти. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.

маха̄каммавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.