7. сал̣а̄йатанавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄

304. ведитабба̄нӣти еттха йатха̄ видита̄ни чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни ват̣т̣адуккхасаматиккама̄йа хонти, татха̄ веданам̣ адхиппетанти а̄ха – ‘‘сахавипассанена маггена джа̄нитабба̄нӣ’’ти. таттха випассана̄йа а̄рамман̣ато маггена асаммохато джа̄нанам̣ дат̣т̣хаббам̣. сесападесупи есева найо. мано сависесам̣ упавичарати а̄рамман̣е паваттати етехӣти манопавича̄ра̄, витаккавича̄ра̄. а̄рамман̣е хи абхиниропана̄нумаджджанехи витаккавича̄рехи саха читтам̣ паваттати, на таббирахитам̣. тена̄ха ‘‘витаккавича̄ра̄’’тиа̄ди. сатта̄ паджджанти етехи йатха̄рахам̣ ват̣т̣ам̣ виват̣т̣ан̃ча̄ти саттапада̄, геханиссита̄ ват̣т̣апада̄. йогга̄нам̣ даманаа̄чарийа̄ йогга̄чарийа̄. тена̄ха ‘‘даметаббадамака̄на’’нти. сесанти вутта̄васесам̣ екасаттативидхавин̃н̃а̄н̣ам̣ сапхассарӯпакассева адхиппетатта̄.

305. идха̄ти имиссам̣ чхавин̃н̃а̄н̣ака̄йадесана̄йам̣. манодха̄туттайавинимуттамева мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯти ведитаббам̣.

чаккхумхи сампхассоти чаккхум̣ нисса̄йа уппанно сампхассо. тена̄ха – ‘‘чаккхувин̃а̄н̣асампайуттасампхассассетам̣ адхивачана’’нти.

йатха̄ кевалена вин̃н̃а̄н̣ена рӯпадассанам̣ на хоти, евам̣ кевалена чаккхупаса̄денапӣти вуттам̣ ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣ена̄’’ти. тена па̄л̣ийам̣ чаккхуна̄ти ниссайамукхена нисситакиччам̣ вуттанти дассети. а̄рамман̣авасена̄ти а̄рамман̣апаччайабха̄вена. ‘‘упавичарати’’ччева касма̄ вуттам̣, нану таттха витаккабйа̄па̄ропи аттхӣти? саччам̣ аттхи. со панеттха таггатикоти а̄ха – ‘‘витакко там̣сампайутто ча̄’’ти. сампайуттадхамма̄нампи упавичаран̣ам̣ витаккавича̄ра̄нам̣йеветтха киччанти ‘‘витаккавича̄расан̇кха̄та̄ манопавича̄ра̄’’ти вуттам̣. соманассайутто упавича̄ро соманассӯпавича̄ро йатха̄ ‘‘а̄джан̃н̃аратхо’’ти а̄ха ‘‘соманассена саддхи’’нтиа̄ди.

306. упавича̄ра̄нам̣ упассайат̣т̣хена гехам̣ вийа̄ти гехам̣, рӯпа̄дайоти а̄ха – ‘‘гехассита̄нӣти ка̄магун̣аниссита̄нӣ’’ти. ниччасан̃н̃а̄диниккхаманато неккхаммам̣ випассана̄ти, ‘‘неккхаммассита̄нӣти випассана̄ниссита̄нӣ’’ти вуттам̣. ит̣т̣ха̄нанти касиван̣иджджа̄дивасена парийит̣т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘парийесита̄на’’нти. пийабха̄во пана кантасадденева катхитоти ка̄митабба̄нам̣ мано раметӣти манорама̄нам̣. локена а̄масӣйатӣти лока̄мисам̣, тан̣ха̄. та̄йа гахетаббата̄йа ит̣т̣хабха̄ва̄па̄данена пат̣исан̇кхатата̄йа ча пат̣исам̣йутта̄нам̣. атӣте катам̣ уппаджджати а̄рамман̣икаанубхаванасса асамбхаватоти адхиппа̄йо. едисам̣ ануссаран̣ам̣ дит̣т̣хаггахан̣а̄нуссарена ча хотӣти дассетум̣, ‘‘йатха̄ха’’нтиа̄ди вуттам̣.

аничча̄ка̄ранти хутва̄ абха̄ва̄ка̄рам̣. випарин̣а̄мавира̄ганиродханти джара̄йа маран̣ена ча̄ти дведха̄ випарин̣а̄метаббан̃чева, тато ева палокитам̣ бхан̇ган̃ча. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана йасма̄ уппаннам̣ рӯпам̣ тенева̄ка̄рена на тит̣т̣хати, атха кхо уппа̄да̄ваттха̄сан̇кха̄там̣ пакатим̣ виджахати, виджахитан̃ча джара̄ваттха̄йа тато вигаччхати, вигаччхантан̃ча бхан̇гуппаттийа̄ нируджджхатӣти имам̣ висесам̣ дассетум̣, ‘‘пакативиджаханена̄’’тиа̄ди вуттам̣. ка̄ман̃четтха ‘‘йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассато’’ти вуттам̣, анубодхан̃а̄н̣ам̣ пана адхиппетам̣ вӣтхипат̣ипанна̄йа випассана̄йа васена̄ти ‘‘випассана̄пан̃н̃а̄йа̄’’ти вуттам̣ упавича̄раниддесабха̄вато. татха̄ хи ваккхати – ‘‘чхасудва̄ресу ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагате’’тиа̄ди. сан̇кха̄ра̄нам̣ бхедам̣ пассатоти саббесам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ кхан̣е кхан̣е бхиджджанасабха̄вам̣ вӣтхипат̣ипаннена випассана̄н̃а̄н̣ена пассато. тена̄ха ‘‘сан̇кха̄рагатамхи тиккхе’’тиа̄ди. таттха сан̇кха̄гатамхӣти сан̇кха̄рагате висайабхӯте. тиккхети бха̄вана̄балена индрийа̄нан̃ча самата̄йа тиббе. сӯрети пат̣ипаккхехи анабхибхӯтата̄йа, тесан̃ча абхибхаванасаматтхата̄йа висаде пат̣убхӯте паваттанте.

килеса̄нам̣ виккхамбханавасена вӯпасантата̄йа сантачиттасса, сам̣са̄ре бхайасса иккханато бхиккхуно, уттаримануссадхаммасаннисситатта̄ ама̄нусӣ ратӣти вивекарати неккхаммарати. йато йатоти йатха̄ йатха̄ найавипассана̄дӣсу йена йена саммасана̄ка̄рена̄ти аттхо. кхандха̄нам̣ удайаббайанти пан̃чупа̄да̄наккхандха̄нам̣ уппа̄дан̃ча бхан̇ган̃ча. аматантам̣ виджа̄натанти виджа̄нанта̄нам̣ вин̃н̃ӯнам̣ а̄раддхавипассана̄нам̣ там̣ пӣтипа̄моджджам̣ амата̄дхигамахетута̄йа аматанти ведитаббам̣.

чхасу два̄ресу ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагатети рӯпа̄дивасена чхаббидхе ит̣т̣ха̄рамман̣е йатха̄рахам̣ чхасу два̄ресу а̄па̄тхагате. висайе четам̣ бхуммавачанам̣.

307. паччуппаннанти сантатипаччуппаннам̣. ануттаравимоккхо на̄ма арахаттам̣ идха адхиппетам̣ уккат̣т̣ханиддесена. катхам̣ пана таттха пихам̣ упат̣т̣хапети, на хи адхигатам̣ арахаттам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти, на ча там̣ а̄раббха пиха̄ паваттатӣти? ко ва̄ евама̄ха – ‘‘арахаттам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ пихам̣ упат̣т̣хапетӣ’’ти. ануссутиладдхам̣ пана парикаппасиддхам̣ арахаттам̣ уддисса паттханам̣ т̣хапети, таттха читтам̣ пан̣идахати. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘куда̄ссу на̄ма̄хам̣ тада̄йатанам̣ упасампаджджа вихарисса̄мӣ’’ти. а̄йатананти арахаттамева чхал̣ан̇гасаманна̄гама̄дика̄ран̣абха̄вато, мана̄йатанадхамма̄йатанабха̄вато ча татха̄ вуттам̣, там̣ панетам̣ доманассам̣ паттханам̣ пат̣т̣хапентасса уппаджджати паттхана̄йа саха̄ваттанато. на хи лобхадоса̄нам̣ саха вутти аттхи. паттхана̄мӯлакатта̄ти имина̄ упат̣т̣ха̄пайато падасса хетуаттхаджотакатама̄ха. еванти ‘‘куда̄ссуна̄ма̄’’тиа̄дина̄ вутта̄ка̄рена. уссукка̄петунти йатха̄ маггена гхат̣ети, евам̣ уссукка̄петум̣.

308. ан̃н̃а̄н̣упеккха̄ти ан̃н̃а̄н̣асахита̄ упеккха̄ асамапеккханапаватта̄. тена тена маггодхина̄ тасса тасса апа̄йагаманӣйакилесодхисса анавасесато джитатта̄ кхӣн̣а̄саво ниппарийа̄йато одхиджино на̄ма; тадабха̄вато путхуджджано ниппарийа̄йатова анодхиджино на̄ма; секхо пана сийа̄ парийа̄йато одхиджиноти. тампи ниваттенто, ‘‘акхӣн̣а̄савасса̄ти аттхо’’ти а̄ха. а̄йатим̣ випа̄кам̣ джинитва̄ти аппаваттикаран̣авасена саббасо а̄йатим̣ випа̄кам̣ джинитва̄ т̣хитатта̄ кхӣн̣а̄савова ниппарийа̄йато випа̄каджино на̄ма; тадабха̄вато путхуджджано ниппарийа̄йато авипа̄каджино на̄ма; секхо пана сийа̄ парийа̄йато випа̄каджиноти. тампи ниваттенто ‘‘акхӣн̣а̄савассева̄ти аттхо’’ти а̄ха. апассантасса рӯпанти па̄л̣ито падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. па̄л̣ийам̣ пуббе ‘‘путхуджджанасса̄’’ти ватва̄ пуна ‘‘ассутавато путхуджджанасса̄’’ти вачанам̣ андхапутхуджджанасса̄йам̣ упеккха̄, на калйа̄н̣апутхуджджанасса̄ти дассанаттхам̣. гехассита̄ упеккха̄ хи йам̣ кин̃чи а̄рамман̣аваттхум̣ апеккхассева, на нирапеккхасса̄ти ит̣т̣хе, ит̣т̣хамаджджхатте ва̄ а̄рамман̣е сийа̄ти вуттам̣ ‘‘ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагате’’ти. ан̃н̃а̄н̣ена пана таттха аджджхупеккхана̄ка̄раппатти хоти. тена̄ха ‘‘гул̣апин̣д̣аке’’тиа̄ди.

ит̣т̣хе араджджантасса анит̣т̣хе адуссантасса̄ти идам̣ йебхуййена сатта̄нам̣ ит̣т̣хе раджджанам̣, анит̣т̣хе дуссананти катва̄ вуттам̣. айонийоманасика̄ро хи там̣там̣а̄рамман̣авасена на каттхачипи джавананийамам̣ каротӣти вуттавипарӣтепи а̄рамман̣е раджджанадуссанам̣ самбхавати, татха̄писса раджджанадуссанам̣ аттхато пат̣иккхиттамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. асамапеккханети асамам̣ айуттадассане айонисо саммохапуббакам̣ а̄рамман̣асса гахан̣е.

309. паваттанавасена̄ти уппа̄данавасена чева бахулӣкаран̣авасена ча. нисса̄йа чева а̄гамма ча̄ти а̄гаманат̣т̣ха̄набхӯте ниссайапаччайабхӯте ча катва̄. атикканта̄ни на̄ма хонти виккхамбханена усса̄рента̄ самусса̄рента̄.

соманассабха̄васа̄ман̃н̃ам̣ гахетва̄, ‘‘сариккхакенева сариккхакам̣ джаха̄петва̄’’ти вуттам̣. идха̄пи паха̄йакам̣ на̄ма паха̄таббато балавамева, сам̣килесадхамма̄нам̣ балавабха̄вато са̄тисайам̣ пана балавабха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘ида̄ни балавата̄’’тиа̄ди вуттам̣. балавабха̄вато вода̄надхамма̄нам̣ адхигамасса адхиппетатта̄ хеттха неккхаммасситадоманасса̄нампи паха̄нам̣ джотитам̣.

упеккха̄йа паха̄йакабха̄вена адхиппетатта̄ ‘‘упеккха̄катха̄ ведитабба̄’’ти вуттам̣. джха̄насса ала̄бхино ча ла̄бхино ча пакин̣н̣акасан̇кха̄расаммасанам̣ сандха̄йа, ‘‘суддхасан̇кха̄ре ча па̄даке катва̄’’ти. упеккха̄сахагата̄ти бха̄вана̄йа пагун̣абха̄вам̣ а̄гамма када̄чи аджджхупеккханавасенапи хи саммасанам̣ хотӣти. па̄дакаджджха̄навасена, саммаситадхаммавасена ва̄ а̄гаманавипассана̄йа бахулам̣ соманассасахагатабха̄вато ‘‘вут̣т̣ха̄нага̄минӣ пана випассана̄ соманассасахагата̄ва̄’’ти нийаметва̄ вуттам̣. упеккха̄сахагата̄ хотӣти еттха̄пи есева найо. чатуттхаджджха̄на̄дӣнӣти а̄ди-саддена арӯпаджджха̄на̄ни сан̇ган̣ха̄ти. пуримасадиса̄ва̄ти пуримасадиса̄ ева, упеккха̄сахагата̄ ва̄ хоти соманассасахагата̄ ва̄ти аттхо. идам̣ сандха̄йа̄ти йам̣ чатуттхаджджха̄на̄дипа̄дакато ева упеккха̄сахагатам̣ вут̣т̣ха̄нага̄минивипассанам̣ нисса̄йа соманассасахагата̄йа випассана̄йа паха̄нам̣, идам̣ сандха̄йа. паха̄нанти четтха саматиккамалаккхан̣ам̣ ведитаббам̣.

етам̣ висесам̣ випассана̄йа а̄ваджджанат̣т̣ха̄набхӯтам̣. вут̣т̣ха̄нага̄минийа̄ а̄санне сама̄паннаджджха̄навипассана̄ па̄дакаджджха̄навипассана̄, саммаситадхаммоти випассана̄йа а̄рамман̣абхӯта̄ кхандха̄. пуггаладжджха̄сайоти па̄дакаджджха̄насса саммаситаджджха̄насса ча бхеде сати пат̣ипаджджанакасса пуггаласса, ‘‘ахо вата майхам̣ пан̃чан̇гикам̣ джха̄нам̣ бхавеййа чатуран̇гика’’нтиа̄дина̄ пуббе паваттааджджха̄сайо. тесампи ва̄дети еттха пат̣хаматхерава̄де. айамева…пе… нийамети тато тато дутийа̄дипа̄дакаджджха̄нато уппаннасса сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣асса па̄дакаджджха̄на̄тикканта̄нам̣ ан̇га̄нам̣ асама̄паджджитука̄мата̄ вира̄габха̄вана̄бха̄вато итарасса ча атаббха̄вато. етенева хи пат̣хаматхерава̄де апа̄дакапат̣хамаджджха̄напа̄дакамагга̄ пат̣хамаджджха̄ника̄ва хонти, итаре ча дутийаджджха̄ника̄димагга̄ па̄дакаджджха̄навипассана̄нийамехи там̣там̣джха̄ника̄ва. евам̣ сесава̄десупи випассана̄нийамо йатха̄самбхавам̣ йоджетаббо. тена̄ха – ‘‘тесампи ва̄де айамева пуббабха̄ге вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ва нийаметӣ’’ти. вутта̄ва, тасма̄ на идха ваттабба̄ти адхиппа̄йо.

310. на̄натта̄ди ка̄ма̄вачара̄дикусала̄дивибха̄гато на̄на̄видха̄. тена̄ха ‘‘анекаппака̄ра̄’’ти. на̄наттасита̄ти рӯпасадда̄дина̄на̄рамман̣аниссайа̄. екатта̄ екасабха̄ва̄ джа̄тибхӯмиа̄дивибха̄га̄бха̄вато. ека̄рамман̣аниссита̄ти екаппака̄ренева а̄рамман̣е паватта̄. хет̣т̣ха̄ ан̃н̃а̄н̣упеккха̄ вутта̄ ‘‘ба̄ласса мул̣хасса̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 3.308). упари чхал̣ан̇гупеккха̄ ваккхати ‘‘упеккхако вихаратӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 3.311). две упеккха̄ гахита̄ двиннампи екатта̄, екаджджхам̣ гахетаббато, на̄наттасита̄йа упеккха̄йа пака̄ситабха̄вато ча.

ан̃н̃а̄н̣упеккха̄ ан̃н̃а̄ садда̄дӣсу таттха таттхева виджджама̄натта̄. рӯпесӯти ча имина̄ на кевалам̣ рӯпа̄йатанависеса̄ ева гахита̄, атха кхо касин̣арӯпа̄нипӣти а̄ха – ‘‘рӯпе упеккха̄бха̄ван̃ча ан̃н̃а̄’’тиа̄ди. екаттаситабха̄вопи идха екаттависайасампайогавасенева иччхито, на а̄рамман̣авасена ча̄ти дассетум̣, ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. тенева̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди. сампайуттавасена̄ти сампайогавасена. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ ниссайатӣти а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатананиссита̄, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанакхандханиссита̄. сеса̄супӣти вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатананиссита̄дӣсупи.

арӯпа̄вачаравипассанупеккха̄йа̄ти арӯпа̄вачарадхамма̄рамман̣а̄йа випассанупеккха̄йа. рӯпа̄вачаравипассанупеккханти еттха̄пи есева найо. та̄йа ка̄марӯпа̄рӯпабхеда̄йа тан̣ха̄йа ниббатта̄ти таммайа̄, тебхӯмакадхамма̄, тесам̣ бха̄во таммайата̄, тан̣ха̄ йасса гун̣асса васена аттхе садданивесо, тадабхидха̄накоти а̄ха – ‘‘таммайата̄ на̄ма тан̣ха̄’’ти. атаммайата̄ таммайата̄йа пат̣ипаккхоти катва̄. випассанупеккханти, ‘‘йадаттхи йам̣ бхӯтам̣, там̣ паджахати упеккхам̣ пат̣илабхатӣ’’ти (дӣ. ни. 3.71; а. ни. 7.55) евама̄гатам̣ сан̇кха̄равичинане маджджхаттабхӯтам̣ упеккхам̣.

311. йадарийоти еттха да-ка̄ро падасандхикаро, упайогапутхувачане ча йа-саддоти дассенто, ‘‘йе сатипат̣т̣ха̄не арийо’’ти а̄ха. ка̄мам̣ ‘‘арийо’’ти падам̣ саббесампи пат̣ивиддхасачча̄нам̣ са̄дха̄ран̣ам̣, ваккхама̄насса пана висесасса буддха̄вен̣икатта̄, ‘‘арийо самма̄самбуддхо’’ти вуттам̣. на хи паччекабуддха̄дӣнам̣ айама̄нубха̄во аттхи. тӣсу т̣ха̄несӯти на суссӯсантӣти ва̄, екачче на суссӯсанти екачче суссӯсантӣти ва̄, суссӯсантӣти ва̄, пат̣ипанна̄пат̣ипанна̄нам̣ са̄вака̄нам̣ пат̣ипаттисан̇кха̄тесу тӣсу сатипат̣т̣ха̄несу. сатим̣ пат̣т̣хапентоти пат̣игха̄нунайехи анавассутатта̄ тадубхайаниваттатта̄ саббада̄ сатим̣ упат̣т̣хапенто. буддха̄намева са̄ ниччам̣ упат̣т̣хитасатита̄, на итаресам̣ а̄вен̣икадхаммабха̄вато. а̄дарена сотумиччха̄ идха суссӯса̄ти тадабха̄вам̣ дассенто, ‘‘саддахитва̄ сотум̣ на иччхантӣ’’ти а̄ха. на ан̃н̃а̄ти ‘‘на ан̃н̃а̄йа̄’’ти ваттаббе йака̄ралопена ниддесоти а̄ха ‘‘на джа̄нанаттха̄йа̄’’ти. саттху ова̄дасса ана̄дийанамева воккамананти а̄ха – ‘‘атиккамитва̄…пе… ман̃н̃антӣ’’ти.

гехасситадоманассавасена̄ти идам̣ идха пат̣иккхипитаббаматтадассанападам̣ дат̣т̣хаббам̣. неккхаммасситадоманассассапи саттху пасан̇гавасена ‘‘на чева аттамано хотӣ’’ти аттаманапат̣иккхепена анаттаманата̄ вутта̄ вийа хотӣти там̣ пат̣иседхенто – ‘‘аппатӣто хотӣти на еваматтхо дат̣т̣хаббо’’ти. тасса сетугха̄то хи татха̄гата̄нам̣. йади евам̣ касма̄ аттаманата̄пат̣иккхепоти а̄ха – ‘‘аппат̣ипаннакесу пана анаттаманата̄ка̄ран̣асса абха̄венетам̣ вутта’’нти. пат̣игхаавассавена̄ти чхахи два̄рехи пат̣игхависсанданена, пат̣игхаппаваттийа̄ти аттхо. уппила̄витоти на еваматтхо дат̣т̣хаббо уппила̄витаттасса бодхимӯле ева пахӣнатта̄. пат̣ипаннакесӯти идам̣ адхика̄равасена вуттам̣, аппат̣ипаннакесупи татха̄гатасса анаттаманата̄ка̄ран̣ам̣ наттхева. етам̣ вуттанти етам̣ ‘‘аттамано чева хотӣ’’тиа̄дивачанам̣ вуттам̣ са̄вака̄нам̣ самма̄пат̣ипаттийа̄ саттху анаваджджа̄йа читта̄ра̄дхана̄йа самбхавато.

312. дамитоти ниббисеванабха̄ва̄па̄данена сиккха̄пито. ирийа̄патхапариваттанавасена апариваттитва̄ екадиса̄йа ева саттадиса̄видха̄ванасса идха̄дхиппетатта̄ са̄рита̄нам̣ хаттхидамма̄дӣнам̣ екадиса̄дха̄ванампи аниваттанавасенева йуттанти а̄ха – ‘‘аниваттитва̄ дха̄ванто екам̣йева дисам̣ дха̄ватӣ’’ти. ка̄йена аниваттитва̄ва̄ти ка̄йена апариваттитва̄ ева. вимоккхавасена ат̣т̣ха диса̄ видха̄вати, на пураттхима̄дидиса̄васена. екаппаха̄ренева̄ти еканӣха̄ренева, екасмим̣йева ва̄ дивасе екабха̄гена. ‘‘паха̄ро’’ти хи дивасасса татийо бха̄го вуччати. видха̄ванан̃четтха джха̄насама̄паджджанавасена акалан̇камаппатиса̄там̣ джаваначиттапаваттанти а̄ха ‘‘сама̄паджджатийева̄’’ти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

сал̣а̄йатанавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.