5. чӯл̣акаммавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄
289. ан̇гасубхата̄йа̄ти ан̇га̄нам̣ хаттхапа̄да̄дисарӣра̄вайава̄нам̣ сундарабха̄вена. йам̣ апаччам̣ куччхитам̣ муддхам̣ ва̄, таттха локе ма̄н̣ававоха̄ро, йебхуййена сатта̄ дахарака̄ле суддхадха̄тука̄ хонтӣти вуттам̣, ‘‘тарун̣ака̄ле вохарим̣сӯ’’ти. адхипатитта̄ти иссарабха̄вато.
сама̄ха̄ранти санничайам̣. пан̣д̣ито гхарама̄васети йасма̄ аппатарепи бйайама̄не бхога̄ кхӣйанти, аппатарепи сан̃чайама̄не вад̣д̣ханти, тасма̄ вин̃н̃уджа̄тико кин̃чи бйайам̣ акатва̄ айамева уппа̄денто гхара̄ва̄сам̣ анутит̣т̣хеййа̄ти лобха̄деситаматтхам̣ вадати.
дханалобхена…пе… ниббатто. лобхавасикасса хи гати нирайо ва̄ тираччха̄найони ва̄. вуттан̃хетам̣ – ‘‘нимиттасса̄дагатхитам̣ ва̄, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ тит̣т̣хати анубйан̃джанасса̄дагатхитам̣ ва̄. тасмим̣ самайе ка̄лан̇кареййа, двиннам̣ гатӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ гатим̣ вада̄ми – нирайам̣ ва̄ тираччха̄найоним̣ ва̄’’ти (сам̣. ни. 4.235). нирайе ниббаттиссати катока̄сасса каммасса пат̣иба̄хитум̣ асаккун̣еййабха̄вато.
паттаккхандхаадхомукхабха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘она̄метва̄’’ти вуттам̣. бра̄хман̣ача̄риттасса бха̄витатам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘брахмалоке ниббатто’’ти. там̣ паваттим̣ пуччхӣти сутаметам̣ майа̄, ‘‘майхам̣ пита̄ сунакхо хутва̄ ниббатто’’ти, етам̣ бхота̄ готамена вуттанти. кимидам̣ вуттанти имам̣ паваттим̣ пуччхи.
татхева ватва̄ти йатха̄ сунакхасса вуттам̣, татхева ватва̄. ависам̣ва̄данаттханти, ‘‘тодеййабра̄хман̣о сунакхо джа̄то’’ти аттано вачанасса ависам̣ва̄данаттхам̣, висам̣ва̄дана̄бха̄вадассанаттханти адхиппа̄йо. н̃а̄томхи имина̄ти имина̄ мама путтена майхам̣ пуримаджа̄тийам̣ пита̄ти евам̣ н̃а̄то амхӣти джа̄нитва̄. буддха̄нубха̄вена кира сунакхо татха̄ дассети, на джа̄тиссарата̄йа. бхагавантам̣ дисва̄ бхуккаран̣ам̣ пана пуримаджа̄тисиддхава̄сана̄йа. бхавапат̣иччханнанти бхавантарабха̄вена пат̣иччханнам̣. на̄ма-саддо самбха̄ване. пат̣исандхиантаранти ан̃н̃аджа̄типат̣исандхиггахан̣ена хет̣т̣химаджа̄там̣ гатим̣. ан̇гавиджджа̄па̄т̣хако киреса, тена аппа̄йукадӣгха̄йуката̄дивасена чуддаса пан̃хе абхисан̇кхари; евам̣ кирасса ахоси, ‘‘имесам̣ сатта̄нам̣ аппа̄йуката̄дайо висеса̄ ан̇гапаччан̇гавасена саллаккхийанти. на кхо панетам̣ йуттам̣ ‘ан̇гапаччан̇га̄ни йа̄ва тесам̣ тесам̣ ка̄ран̣а’нти; тасма̄ бхавитаббаметтха ан̃н̃енева ка̄ран̣ена. саман̣о готамо там̣ ка̄ран̣ам̣ вибхаджитва̄ катхессати, ева̄йам̣ саббан̃н̃ӯти ниччхайо ме апан̣н̣ако бхависсатӣ’’ти. апаре пана бхан̣анти, ‘‘тираччха̄нагатам̣ мануссам̣ ва̄ а̄виситва̄ иччхитаттхакаса̄ванам̣ на̄ма маха̄мантавиджджа̄васена хоти; тасма̄ на етта̄вата̄ саман̣асса готамасса саббан̃н̃ута̄ суниччхита̄ хоти. йам̣ нӯна̄хам̣ каммапхаламасса уддисса пан̃хам̣ пуччхеййам̣, таттха ча ме читтам̣ а̄ра̄дхенто пан̃хам̣ бйа̄кариссати. ева̄йам̣ саббан̃н̃ӯти виниччхайо ме бхависсатӣти те пан̃хе пуччхатӣ’’ти.
бхан̣д̣аканти са̄патеййам̣, сантаканти аттхо. каммуна̄ да̄таббам̣ а̄дийантӣти каммада̄йа̄да̄, аттана̄ катӯпачитакаммапхалабха̄гӣти аттхо. там̣ пана каммада̄йаджджам̣ ка̄ран̣опача̄рена ваданто, ‘‘каммам̣ етесам̣ да̄йаджджам̣ бхан̣д̣аканти аттхо’’ти а̄ха – йатха̄ ‘‘кусала̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣ’’ти (дӣ. ни. 3.80). йавати пхалам̣ сабха̄вато бхиннампи абхиннам̣ вийа мисситам̣ хоти, етена̄ти йонӣти а̄ха – ‘‘каммам̣ етесам̣ йони ка̄ран̣а’’нти. маматтавасена баджджхати сам̣баджджхатӣти бандху, н̃а̄ти са̄лохито ча. каммам̣ пана екантасамбандхамева̄ти а̄ха – ‘‘каммам̣ етесам̣ бандхӯ’’ти. патит̣т̣ха̄ти авассайо. каммасадисо хи сатта̄нам̣ авассайо наттхи, ан̃н̃о кочи иссаро брахма̄ ва̄ на кароти та̄дисам̣ каттум̣ саджджитум̣ асаматтхабха̄вато. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайена ведитаббам̣. каммамева̄ти касма̄ авадха̄ритам̣, нану килеса̄пи сатта̄нам̣ хӣнапан̣ӣтабха̄вака̄ран̣ам̣, на кеваланти? саччаметам̣, килесапайогена випа̄кават̣т̣ам̣ ниббаттам̣ каммапаваттитамева̄ти катва̄ вуттам̣. ‘‘катхитасса аттхам̣ на сан̃джа̄на̄сӣ’’ти сан̇кхепато ватва̄ нану бхагава̄ маха̄ка̄рун̣ико паресам̣ н̃а̄панаттхамева дхаммам̣ десетӣти а̄ха – ‘‘ма̄наниссито киреса̄’’тиа̄ди.
290. саматтена̄ти парийаттена, йатха̄ там̣ пхалам̣ да̄тум̣ саматтхам̣ хоти, евам̣ катена, упачитена̄ти аттхо. та̄дисам̣ пана аттано кичче анӯнам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘парипун̣н̣ена̄’’ти. сама̄диннена̄ти еттха сама̄да̄нам̣ на̄ма тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи гахан̣ам̣ пара̄масананти а̄ха – ‘‘гахитена пара̄мат̣т̣хена̄’’ти. пат̣ипаджджати ета̄йа сугатидуггатӣти пат̣ипада̄, каммам̣. татха̄ хи там̣ ‘‘каммапатхо’’ти вуччати.
еса̄ти пат̣ипада̄. дуббалам̣ упагха̄такамева сийа̄ти упапӣл̣акасса висайам̣ дассетум̣, ‘‘балавакаммена̄’’тиа̄ди вуттам̣. балавакаммена̄ти пун̃н̃акаммена. вадати на̄ма̄ти ваданто вийа хоти. ниббатта̄пеййанти касма̄ вуттам̣, нану упапӣл̣акасабха̄вам̣ каммам̣ джанакасабха̄вам̣ на хотӣти? саббаметам̣ парикаппанавачанам̣, йатха̄ манусса̄ паччаттхикам̣ пат̣ипаккхам̣ кин̃чи ка̄тум̣ асаматтха̄пи кечи а̄ламбанавасена саматтха̄ вийа атта̄нам̣ дассенти, евам̣сампадамиданти кечи. апаре пана бхан̣анти – йассидам̣ каммассавипа̄кам̣ пӣл̣ети, саче тасмим̣ анока̄се ева сайам̣ випаччитум̣ ока̄сам̣ лабхеййа, апа̄йесу ева там̣саман̇гипуггалам̣ ниббатта̄пеййа, йасма̄ там̣ каммам̣ балавам̣ хутва̄ авасесапаччайасамава̄йена випаччитум̣ а̄раддхам̣, тасма̄ итарам̣ тасса випа̄кам̣ виба̄дхентам̣ упапӣл̣акам̣ на̄ма джа̄там̣. етадаттхамева четтха ‘‘балавакаммена ниббатта’’нти балаваггахан̣ам̣ катам̣. киччавасена хи несам̣ камма̄нам̣ ета̄ саман̃н̃а̄, йадидам̣ упапӣл̣акам̣ упаччхедакам̣ джанакам̣ упаттхамбхаканти, на кусала̄ни вийа упаттхамбха̄ни хонти ниббаттаттха̄йа. пӣл̣етва̄ти вихет̣хетва̄ пат̣игха̄т̣ана̄дивасена уччхутелайанта̄дайо вийа уччхутила̄дике виба̄дхетва̄. нироджанти ниттеджам̣. нийӯсанти нирасам̣. касат̣анти нисса̄рам̣. париссайанти упаддавам̣.
ида̄ни париссайасса упанайана̄ка̄рам̣ дассентена таттха, ‘‘да̄ракасса̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ бхога̄нам̣ вина̄сана̄ка̄рам̣ дассетум̣, пуна ‘‘да̄ракасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. кумбхадохана̄ти кумбхапӯракхӣра̄. гоман̣д̣алети гойӯтхе.
ат̣т̣хусабхагаманам̣ катва̄ти ат̣т̣хаусабхаппама̄н̣ам̣ падесам̣ паччаттхикам̣ уддисса дхануггахо ануйа̄йим̣ катва̄. танти сарам̣. ан̃н̃оти паччаттхико. таттхева па̄теййа ачча̄саннам̣ катва̄ сарасса кхиттатта̄. ва̄л̣амаччходаканти макара̄дива̄л̣амаччхавантам̣ удакам̣.
пат̣исандхиниббаттакам̣ каммам̣ джанакакаммам̣ на̄ма парипун̣н̣авипа̄када̄йибха̄вато, на паваттивипа̄каматтаниббаттакам̣. бхогасампада̄дӣти а̄ди-саддена а̄рогйасампада̄ди-парива̄расампада̄дӣни ган̣ха̄ти. на дӣгха̄йуката̄дӣни хи аппа̄йуката̄сам̣ваттаникена каммуна̄ ниббатта̄ни; ан̃н̃ам̣ дӣгха̄йуката̄каран̣ена упаттхамбхетум̣ саккоти; на атидуббан̣н̣ам̣ аппесаккхам̣ нӣчакулӣнам̣ дуппан̃н̃ам̣ ва̄ ван̣н̣авантата̄дивасена. татха̄ хи ваккхати, ‘‘имасмим̣ пана пан̃хависсаджджане’’тиа̄ди, там̣ пана нидассанавасена вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
пурима̄нӣти упапӣл̣акопаччхедака̄ни. упапӣл̣акупагха̄та̄ на̄ма кусалавипа̄капат̣иба̄хака̄ти адхиппа̄йена ‘‘две акусала̄нева̄’’ти вуттам̣. упаттхамбхакам̣ кусаламева̄ти еттха йатха̄ джанакам̣ убхайасабха̄вам̣, евам̣ итаресампи убхайасабха̄вата̄йа вуччама̄на̄йа на кочи виродхо. девадатта̄дӣнан̃хи на̄га̄дӣнам̣ ито ануппаваччхита̄нам̣ пета̄дӣнан̃ча нарака̄дӣсу акусалакаммавипа̄касса упаттхамбханупапӣл̣анупагха̄тана̄ни на на самбхаванти. еван̃ча катва̄ йа̄ хет̣т̣ха̄ бахӯсу а̄нантарийесу екена гахитапат̣исандхикасса итаресам̣ тасса анубалаппада̄йита̄ вутта̄, са̄пи саматтхита̄ хоти. йасмин̃хи камме кате джанаканиббаттам̣ кусалапхалам̣ ва̄ акусалапхалам̣ ва̄ бйа̄дхидха̄тусамата̄динимиттам̣ виба̄дхӣйати, тамупаттхамбхакам̣. йасмим̣ пана кате джа̄тисаматтхасса пат̣исандхийам̣ паваттийан̃ча випа̄какат̣атта̄рӯпа̄нам̣ уппатти хоти, там̣ джанакам̣. йасмим̣ пана кате ан̃н̃ена джанитасса ит̣т̣хасса ва̄ анит̣т̣хасса ва̄ пхаласса виба̄дха̄виччхедапаччайа̄нуппаттийа̄ упабрӯханапаччайуппаттийа̄ ча джанакаса̄маттхийа̄нурӯпам̣ паривуттичиратарапабандха̄ хоти, етам̣ упаттхамбхакам̣. татха̄ йасмим̣ кате джанаканиббаттам̣ кусалапхалам̣ акусалапхалам̣ ва̄ бйа̄дхидха̄тусамата̄динимиттам̣ виба̄дхӣйати, там̣ упапӣл̣акам̣. йасмим̣ пана кате джанакаса̄маттхийавасена чиратарапабандха̄рахампи сама̄нам̣ пхалам̣ виччхедакапаччайуппаттийа̄ виччхиджджати, там̣ упагха̄таканти айаметтха са̄ро.
таттха̄ти тесу каммесу. упаччхедакакаммена̄ти а̄йуно упагха̄такакаммена. сва̄йамупагха̄такабха̄во двидха̄ иччхитабботи там̣ дассетум̣ ‘‘па̄н̣а̄типа̄тина̄’’тиа̄ди вуттам̣. на саккоти па̄н̣а̄типа̄такаммуна̄ санта̄насса татха̄бхисан̇кхататта̄. йасмин̃хи санта̄не ниббаттам̣, тасса тена абхисан̇кхатата̄ авассам̣ иччхитабба̄ таттхева тасса випа̄касса винибандханато. етена кусаласса каммасса а̄йӯханаккхан̣ейева па̄н̣а̄типа̄то та̄дисам̣ са̄маттхийупагха̄там̣ каротӣти дассети, тато каммам̣ аппапхалам̣ хоти. ‘‘дӣгха̄йука̄’’тиа̄дина̄ упагха̄таса̄маттхийена кхетте уппаннасассам̣ вийа упапаттинийа̄мака̄ дхамма̄ти дассети. упапатти нийатависесе випаччитум̣ ока̄се каронте ева кусалакамме а̄кад̣д̣хийама̄напат̣исандхикам̣ па̄н̣а̄типа̄такаммам̣ аппа̄йукаттха̄йа нийаметӣти а̄ха – ‘‘пат̣исандхимева ва̄ нийа̄метва̄ аппа̄йукам̣ каротӣ’’ти. па̄н̣а̄типа̄тачетана̄йа аччантакат̣укавипа̄катта̄ саннит̣т̣ха̄начетана̄йа нирайе ниббаттати тасса̄ аттхасса кхӣн̣а̄бха̄вато; итаре пана на татха̄ бха̄рийа̄ти а̄ха – ‘‘пубба̄…пе… хотӣ’’ти. идха пана йам̣ хет̣т̣ха̄ вуттасадисам̣, там̣ вуттанайена ведитаббам̣.
манусса̄мануссапариссайа̄ти ма̄нусака̄ ама̄нусака̄ ча упаддава̄. пуратоти пуббадва̄рато. паччхатоти паччхимаваттхуто. пават̣т̣ама̄на̄ти париджанасса, девата̄нам̣ ва̄ десена пават̣т̣ама̄на̄. парехӣти пура̄танехи парехи. саммукхӣбха̄ванти са̄мибха̄вавасена паччаккхаттам̣. а̄харитва̄ денти ин̣а̄йика̄. камманта̄ти ван̣иджджа̄дикамма̄ни. апа̄н̣а̄типа̄такамманти па̄н̣а̄типа̄тасса пат̣ипаккхабхӯтам̣ каммам̣; па̄н̣а̄типа̄та̄ виративасена паваттитакамманти аттхо. дӣгха̄йукасам̣ваттаникам̣ хоти випа̄касса каммасариккхабха̄вато. имина̄ найена̄ти имина̄ аппа̄йукадӣгха̄йукасам̣ваттаникесу каммесу йатха̄вуттена там̣ сам̣ваттаникавибха̄вананайена.
вихет̣ханакамма̄дӣнипӣти пи-саддена кодхаисса̄манакамаччхератхаддхаавиддасубха̄вавасена паваттитакамма̄ни сан̇ган̣ха̄ти. татхева̄ти йатха̄ па̄н̣а̄типа̄такаммам̣ аттхато евам̣ вадати на̄ма̄ти вуттам̣, татхева вадама̄на̄ни вийа. ‘‘йам̣ йадева̄типаттхенти, саббаметена лаббхатӣ’’ти (кху. па̄. 8.10) вачанато йатха̄ саббакусалам̣ сабба̄сам̣ сампаттӣнам̣ упаниссайо, евам̣ саббам̣ акусалам̣ сабба̄сам̣ випаттӣнам̣ упаниссайоти, ‘‘упапӣл̣анена ниббхогатам̣ а̄па̄детва̄’’тиа̄ди вуттам̣. татха̄ хи па̄н̣а̄типа̄такаммавасенапи айам̣ найо дассито. авихет̣хана̄дӣнӣти еттха а̄ди-саддена аккодхана-анисса̄мана-да̄на-анатима̄на-виддасубха̄вена паваттакамма̄ни сан̇ган̣ха̄ти.
293. исса̄ мано етасса̄ти исса̄манакоти а̄ха ‘‘исса̄сампайуттачитто’’ти. упаккосантоти аккосаваттхӯхи аккосанто. иссам̣ бандхатӣти иссам̣ анубандхати исса̄сахитамева читтам̣ анупаваттети. аппесаккхоти аппа̄нубха̄во аппан̃н̃а̄то. тена̄ха ‘‘на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти. са̄ панасса аппа̄нубха̄вата̄ парива̄ра̄бха̄вена па̄кат̣а̄ хотӣти а̄ха ‘‘аппапарива̄ро’’ти.
294. маччхарийавасена на да̄та̄ хотӣти саббасо деййадхаммасса абха̄вена на да̄та̄ на хоти. амаччхарӣ хи пуггало сати деййадхамме йатха̄рахам̣ детийева.
295. абхива̄детаббам̣ кхеттавасена маттхакаппаттам̣ дассетум̣, ‘‘буддхам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. ан̃н̃епи ма̄тупитуджет̣т̣хабха̄тара̄дайо абхива̄дана̄диараха̄ санти, тесу тхаддха̄дивасена каран̣ам̣ нӣчакуласам̣ваттаникамева. на хи паватте сакка̄ ка̄тунти самбандхо. тена паваттивипа̄када̄йино каммасса висайо есоти дассети. тена̄ха ‘‘пат̣исандхимева пана̄’’тиа̄ди.
296. апарипуччханена̄ти апарипуччха̄маттена нирайе на ниббаттати; апарипуччха̄хету пана каттабба̄каран̣а̄дӣхи сийа̄ нирайаниббаттӣти па̄л̣ийам̣, ‘‘на парипуччхита̄ хотӣ’’тиа̄ди вуттанти дассенто, ‘‘апарипуччхако пана̄’’тиа̄дима̄ха. йатха̄нусандхим̣ па̄песӣти десанам̣ йатха̄нусандхинит̣т̣ха̄нам̣ па̄песи. сесам̣ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева.
чӯл̣акаммавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.