12. даккхин̣а̄вибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄

376. маха̄паджа̄патиготамӣти еттха готамӣти тасса готамаготтато а̄гатам̣ на̄мам̣, маха̄паджа̄пати пана гун̣ато. там̣ виваритум̣, ‘‘на̄макаран̣адивасе панасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. махатим̣ ул̣а̄рам̣ паджам̣ джананапосанехи парираккхатӣти маха̄паджа̄пати. парибхогавасена на хан̃н̃атӣти ахатам̣. сиппика̄нанти тантава̄йа̄нам̣. ва̄йанат̣т̣ха̄нанти вӣнат̣т̣ха̄нам̣. та̄ни мам̣ на тосенти ка̄йикасса пун̃н̃асса абха̄вато. тена̄ха – ‘‘сахаттха̄ катамева мам̣ тосетӣ’’ти. писитва̄ ниббаттанам̣ катва̄. потхетва̄ти сукхумабха̄ва̄па̄данаттхам̣ дханукена нетва̄. ка̄ла̄нука̄лан̃ча дха̄тиган̣апаривута̄ гантва̄ вемакот̣им̣ аггахеси екадивасанти адхиппа̄йо. еван̃хи ‘‘екадивасам̣ пана…пе… ака̄сӣ’’ти пуримавачанена там̣ на вируджджхеййа.

чха четана̄ти чхаббидха̄ четана̄. на хи та̄ чхайева четана̄ти. сан̇гхе готами дехи…пе… сан̇гхо ча̄ти идамева суттападам̣. сан̇гхе готами дехӣти сан̇гхасса да̄на̄йа нийоджеси, тасма̄ сан̇гхова даккхин̣еййатароти айамеветтха аттхо. йади евантиа̄дина̄ таттха бйабхича̄рам̣ дассети. ра̄джамаха̄матта̄дайотиа̄дина̄ таттха бйатирекато нидассанам̣ а̄ха. махантатара̄ бхавеййунти а̄нубха̄ва̄дина̄ махантатара̄ бхавеййум̣, на ча там̣ аттхӣти. тасма̄ти йасма̄ гун̣ависит̣т̣хахетукам̣ даккхин̣еййатам̣ анапеккхитва̄ аттано дӣйама̄насса да̄панам̣ лабхати, тасма̄. ма̄ евам̣ ган̣ха̄ти самма̄самбуддхато сан̇гхова даккхин̣еййо’’ти ма̄ ган̣ха.

таттха ниччхайаса̄дхакам̣ суттападам̣ дассенто, ‘‘найимасмим̣ локе…пе… випулапхалесина’’нти а̄ха. сва̄йаматтхо ратанасутте (кху. па̄. 6.3; су. ни. 226), ‘‘йам̣ кин̃чи витта’’нти га̄тха̄йа, аггапаса̄дасутта̄дӣхи (итиву. 90) ча вибха̄ветабботи. тена̄ха – ‘‘саттха̄ра̄ уттаритаро даккхин̣еййо на̄ма наттхӣ’’ти.

готамийа̄ антимабхавиката̄йа да̄насса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа ануппа̄данато на там̣ гарутарам̣ сан̇гхасса па̄да̄пане ка̄ран̣анти а̄ха – ‘‘паччхима̄йа джаната̄йа̄’’тиа̄ди. вачанатопӣти тасса ваттхайугасса саттху ева пат̣иггахан̣а̄йа вачанатопи. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди.

саттха̄ сан̇гхапарийа̄паннова ӣдисе т̣ха̄не аггапхалат̣т̣хата̄йа ат̣т̣ха-арийапуггалабха̄вато, саче панасса на сайам̣ сан̇гхапарийа̄панната̄, катхам̣ сан̇гхе пӯджите саттха̄ пӯджито на̄ма сийа̄ти адхиппа̄йо. тӣн̣и саран̣агамана̄ни тайо ева аггапаса̄да̄ти ваккхатӣти адхиппа̄йо. абхидхеййа̄нурӯпа̄ни хи лин̇гавачана̄ни. на рухати айа̄тха̄вапат̣ипаттибха̄вато, на гихивесаггахан̣а̄дина̄ гихибха̄васса пат̣иккхипитатта̄. на ваттаббаметам̣ ‘‘саттха̄ сан̇гхапарийа̄панно’’ти саттхубха̄вато. са̄вакасамӯхо хи сан̇гхо. сан̇гхаган̣е хи саттха̄ уттаритаро анан̃н̃аса̄дха̄ран̣агун̣ехи саманна̄гатабха̄вато мӯларатанабха̄вато ча.

377. сампатиджа̄тасса маха̄саттасса саттападавӣтиха̄рагаманам̣ дхаммата̄васена джа̄там̣, парам̣ тадан̃н̃адахарасадисӣ пат̣ипаттӣти а̄ха – ‘‘хаттхапа̄дакиччам̣ аса̄дхентесӯ’’ти.

378. паччӯпака̄рам̣ на сукарам̣ вада̄ми ануччхавикакирийа̄йа ка̄тум̣ асаккун̣еййатта̄. абхива̄денти етена̄ти абхива̄данам̣. вандама̄нехи антева̄сикехи а̄чарийам̣ ‘‘сукхӣ хотӯ’’тиа̄дина̄ абхива̄денти на̄ма. тена вуттам̣ ‘‘абхива̄дана’’нти. тадабхимукхо…пе… вандитва̄ нипаджджати, сеййатха̄пи а̄йасма̄ са̄рипутто. ка̄ла̄нука̄лам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ бӣджайанапа̄дасамба̄хана̄ди ануччхавикакаммасса каран̣ам̣ на̄ма. ануччхавикам̣ кирийам̣ ка̄тум̣ на саккотийева, йасма̄ а̄чарийена катасса дхамма̄нуггахасса антева̄сина̄ карийама̄но а̄миса̄нуггахо сан̇кхампи калампи калабха̄гампи на упетийева̄ти. тена вуттам̣ ‘‘на суппатика̄рам̣ вада̄мӣ’’ти.

379. па̄т̣ипуггаликам̣ даккхин̣ам̣ а̄раббха самут̣т̣хитам̣, ‘‘там̣ ме бхагава̄ пат̣игган̣хатӯ’’ти маха̄паджа̄патиготамийа̄ вачанам̣ нимиттам̣ катва̄ десана̄йа ут̣т̣хитатта̄. на кевалан̃ча тасса̄ ева вачанам̣, атха кхо а̄нандаттхеропи…пе… сама̄дапеси, тасма̄ вибха̄гато чуддасасу…пе… хотӣти дассетум̣, имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха патипаччекам̣ пуггалам̣ дӣйатӣти па̄т̣ипуггаликам̣. пат̣хамасаддо йатха̄ аггаттхо, евам̣ сет̣т̣хапарийа̄йопӣти а̄ха ‘‘джет̣т̣хакавасенапӣ’’ти. агга̄ уттаме кхетте паваттатта̄. дутийататийа̄пи парамадаккхин̣а̄йева саббасо самма̄виккхамбхитара̄га̄дикилесатта̄. ра̄га̄дайо хи адаккхин̣еййабха̄васса ка̄ран̣ам̣. тенева̄ха – ‘‘тин̣адоса̄ни кхетта̄ни, ра̄гадоса̄ айам̣ паджа̄’’тиа̄ди (дха. па. 356). йасма̄ пана сава̄санам̣ саббасо самуччхиннакилесехи тато ева саббасо аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄рехи ананта̄паримеййагун̣аган̣а̄дха̄рехи самма̄самбуддхехи садисо садеваке локе кочи даккхин̣еййо наттхи. тасма̄ ‘‘парамадаккхин̣а̄йева̄’’ти са̄сан̇кам̣ вадати. йасма̄ пан̃ча̄бхин̃н̃о ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ ева хоти локийа̄бхин̃н̃а̄нам̣ ат̣т̣хасама̄паттиадхит̣т̣ха̄натта̄, тасма̄ ‘‘локийапан̃ча̄бхин̃н̃е’’иччева вуттам̣, на ‘‘ат̣т̣хасама̄паттила̄бхимхӣ’’ти та̄йа авуттасиддхатта̄. госӣладха̄тукоти госӣласабха̄во, сӣлавата̄ садисасӣлоти аттхо. тена̄ха ‘‘асат̣хо’’тиа̄ди. тена на аладжджидха̄туко пакатисиддхо идха путхуджджанасӣлава̄ти адхиппетоти дассети.

париччхиндантоти еттакоти паччекаппама̄н̣ато тато ева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асан̇каратова париччхинданто. катхам̣ пана асан̇кхйеййабха̄вена вуччама̄но випа̄ко париччхинно хоти? сопи тасса париччхедо ева итарехи асам̣кин̣н̣абха̄вадӣпанато, етадаттхамева пуббе асан̇караггахан̣ам̣ катам̣. гун̣авасена̄ти лаккхан̣асампанна̄дигун̣авасена. упака̄равасена̄ти бхогараккха̄диупака̄равасена. йам̣ посанаттхам̣ диннам̣, идам̣ на гахитам̣ да̄налаккхан̣а̄йогато. ануггахапӯджаниччха̄васена хи аттано деййаваттхупаричча̄го да̄нам̣ бхайара̄галаддхука̄макула̄дивасена са̄ваджджа̄бха̄вато. тампи на гахитам̣ айа̄вадаттхата̄апарипун̣н̣абха̄вена йатха̄дхиппетапхалада̄на̄саматтхабха̄вато. сампаттасса̄ти сантика̄гатасса. тена сампаттипайоджане анапеккхатам̣ дассети. пхалам̣ пат̣икан̇кхитва̄ти ‘‘идам̣ ме да̄намайам̣ пун̃н̃ам̣ а̄йатим̣ сукхахитабха̄ва̄йа хотӯ’’тиа̄дина̄ пхалам̣ пачча̄сӣситва̄. тенасса пхалада̄не намийатам̣ дассети, йа̄вадаттханти имина̄ парипун̣н̣апхалатам̣. сатагун̣а̄ти еттха гун̣асаддо на ‘‘гун̣ена на̄мам̣ уддхареййа’’нтиа̄дӣсу (дха. са. ат̣т̣ха. 1313; уда̄. ат̣т̣ха. 53; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.76; нетти. ат̣т̣ха. 4.38) вийа сампаттиаттхо, ‘‘таддигун̣а’’нтиа̄дӣсу вийа на вад̣д̣ханаттхо, ‘‘пан̃ча ка̄магун̣а̄ локе, маночхат̣т̣ха̄ паведита̄’’тиа̄дӣсу (су. ни. 173) вийа на кот̣т̣ха̄саттхо, ‘‘антам̣ антагун̣а’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.377; ма. ни. 1.110; кху. па̄. 3) вийа на антабха̄гаттхо, атха кхо а̄нисам̣саттхоти дассенто, ‘‘сата̄нисам̣са̄’’ти а̄ха, те а̄нисам̣се сарӯпато дассетум̣, ‘‘а̄йусата’’нтиа̄ди вуттам̣. сатагун̣а̄ти ва̄ сатавад̣д̣хика̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. ниппаритасам̣ каротӣти а̄йуа̄дӣнам̣ а̄нисам̣са̄нам̣ апаритта̄сам̣ кароти. атха ва̄ ниппаритасам̣ каротӣти а̄йуа̄динимиттам̣ апаритта̄сам̣ кароти. атха ва̄ ниппаритасам̣ каротӣти а̄йуа̄дӣни тато уттаримпи а̄ха̄ра̄дихету апаритта̄сам̣ кароти. аттабха̄вавинимуттасан̃чаран̣асса абха̄ва̄, ‘‘бхавасатепи вутте айамеваттхо’’ти вуттам̣. саббаттха̄ти, ‘‘путхуджджанадуссӣле’’тиа̄дӣсу саббава̄ресу. найо нетабботи, ‘‘а̄йусахассам̣ ван̣н̣асахасса’’нтиа̄дико найо.

са̄сана̄ватаран̣ам̣ на̄ма йа̄вадева ват̣т̣адуккханиттхаран̣аттхам̣, тан̃ча маггапат̣иведханам̣, тасма̄ ниббедхабха̄гийасаран̣агаманам̣ сиккха̄падасама̄да̄нам̣ паббаджджа̄ упасампада̄ сӣлапарипӯран̣ам̣ адхичиттасиккха̄нуйого випассана̄бха̄вана̄ти сабба̄песа̄ сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипатти ева хотӣти а̄ха – ‘‘тисаран̣ам̣ гато упа̄сакопӣ’’тиа̄ди. таттха йатха̄ ниббедхабха̄гийо сама̄дхи та̄ва на̄ма парампара̄йа арийамагга̄дхигамасса паччайабха̄вато упаниссайо; татха̄ ниббедхабха̄гийам̣ сӣлапарипӯран̣ам̣ упасампада̄ паббаджджа̄ упа̄сакасса дасасу пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄нам̣ антамасо саран̣а̄дигаманампи ниббедхабха̄гийам̣ арийамагга̄дхигамасса упаниссайо хотийева̄ти, ‘‘сабба̄песа̄ сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаттӣ’’ти вутта̄. таттха анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а-виджджа̄чаран̣а̄ди-асан̇кхйеййаапаримеййа-гун̣а-самудайапӯрите бхагавати саддхамме арийасан̇гхе ул̣а̄ратарабахума̄нага̄раватам̣ гато. ‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄, сва̄кха̄то дхаммо, суппат̣ипанно сан̇гхо’’ти таппара̄йан̣ата̄диа̄ка̄раппатто н̃а̄н̣апарисодхито паса̄до саран̣агамананти тена ваттхугатена паса̄дена парибха̄вите санта̄не катам̣ пун̃н̃аккхеттасампаттийа̄ махаппхалам̣ маха̄нисам̣самева хотӣти а̄ха – ‘‘тасмим̣ диннада̄нампи асан̇кхйеййам̣ аппамеййа’’нти. тайидам̣ саран̣ам̣ ваттхуттайе паса̄дабха̄вена аджджха̄сайасампаттиматтам̣, та̄дисасса пана пан̃часӣлам̣ аджджха̄сайасампаттиупатхамбхито ка̄йавачӣсам̣йамоти таттха диннам̣ тато уттари махаппхаланти, дасасӣлам̣ пана парипун̣н̣упосатхасӣлам̣, таттха диннам̣ махаппхаланти, ‘‘тато уттари махаппхала’’нти вуттам̣. са̄ман̣ерасӣла̄дӣнам̣ пана уттари висит̣т̣хатара̄дибха̄вато таттха таттха диннасса висесамахаппхалата̄ вутта̄.

маггасаман̇гита̄ на̄ма маггачиттаккхан̣апариччхинна̄, тасмин̃ча кхан̣е катхам̣ да̄тум̣ пат̣иггахетун̃ча самбхаватӣти чодети ‘‘ким̣ пана маггасаман̇гисса сакка̄ да̄нам̣ да̄ту’’нти. итаро та̄дисе сати самайети дассенто, ‘‘а̄ма сакка̄’’ти пат̣иджа̄нитва̄, ‘‘а̄раддхавипассако’’тиа̄дина̄ таматтхам̣ виварати. тасмим̣ кхан̣ети тасмим̣ паккхипанаккхан̣е. йади ат̣т̣хамакасса сота̄паннасса диннада̄нам̣ пхалато асан̇кхйеййамева, ко несам̣ висесоти а̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди. тена сатипи асан̇кхйеййабха̄васа̄ман̃н̃е аттхи несам̣ аппабахубха̄во сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ асан̇кхйеййамаха̄каппа̄сан̇кхйеййа̄нам̣ вийа̄ти дассети. маггасаман̇гӣнам̣ тена тена одхина̄ сам̣килесадхамма̄нам̣ пахӣйама̄натта̄ вода̄надхамма̄нам̣ вад̣д̣хама̄натта̄ апарийоситакиччатта̄ апарипун̣н̣агун̣ата̄, парийоситакиччатта̄ пхаласаман̇гӣнам̣ парипун̣н̣агун̣ата̄ти там̣там̣маггат̣т̣хехи пхалат̣т̣ха̄нам̣ кхетта̄тисайата̄ ведитабба̄. хет̣т̣химахет̣т̣химехи пана маггат̣т̣хехи упарима̄нам̣ маггат̣т̣ха̄нам̣ пхалат̣т̣хехи пхалат̣т̣ха̄нам̣ уттаритарата̄ па̄кат̣а̄ ева. татха̄ хи упарима̄нам̣ диннада̄насса махаппхалата̄ вутта̄.

380. ка̄ман̃четтха буддхаппамукхе убхатосан̇гхе кевале ча бхиккхусан̇гхе да̄нам̣ аттхи ева, на пана буддхаппамукхе бхиккхусан̇гхе, там̣ пана буддхаппамукхаубхатосан̇гхенева сан̇гахитанти авируддхам̣. на па̄пун̣анти махаппхалабха̄вена садисатампи, куто адхикатам̣.

‘‘татха̄гате париниббуте убхатосан̇гхасса’’ иччева вуттатта̄ – ‘‘ким̣ пана̄’’тиа̄дина̄ чодети. итаро париниббуте татха̄гате там̣ уддисса гандхапуппха̄дипаричча̄го вийа чӣвара̄дипаричча̄гопи махаппхало хотийева̄ти катва̄ пат̣ипаджджанавидхим̣ дассетум̣, ‘‘убхатосан̇гхасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘еттака̄йева, бхиккхӯ уддисатха̄’’ти евам̣ париччхедасса акаран̣ена упача̄расӣма̄парийа̄панна̄нам̣ кхеттапарийа̄панна̄нам̣ васена апариччхиннакамаха̄бхиккхусан̇гхе.

готтам̣ вуччати са̄дха̄ран̣ана̄мам̣, маттасаддо луттаниддит̣т̣хо, тасма̄ саман̣а̄ти готтаматтам̣ анубхаванти дха̄рентӣти готрабхуно. тена̄ха ‘‘на̄маматтасаман̣а̄’’ти. дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена сам̣хато саман̣аган̣о сан̇гхо, тасма̄ сан̇гхо дуссӣло на̄ма наттхи. гун̣асан̇кха̄йа̄ти а̄нисам̣саган̣ана̄йа, махаппхалата̄йа̄ти аттхо. ка̄са̄ва…пе… асан̇кхйеййа̄ти вутта̄ сан̇гхам̣ уддисса диннатта̄. йатха̄ пана сан̇гхам̣ уддисса да̄нам̣ хоти, там̣ видхим̣ дассетум̣, ‘‘сан̇гхагата̄ даккхин̣а̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха читтӣка̄ранти га̄равам̣.

сан̇гхато на пуггалато. ан̃н̃атхаттам̣ а̄паджджатӣти ‘‘имасса майа̄ диннам̣ сан̇гхасса диннам̣ хотӣ’’ти евам̣ читтам̣ ануппа̄детва̄, ‘‘сан̇гхасса дасса̄мӣ’’ти деййадхаммам̣ пат̣ийа̄детва̄ са̄ман̣ерасса на̄ма да̄таббам̣ джа̄танти ан̃н̃атхаттам̣ а̄паджджати; тасма̄ тасса даккхин̣а̄ сан̇гхагата̄ на хотийева пуггалавасена читтасса парин̣а̄митатта̄. ниббематико хутва̄ти ‘‘ким̣ ну кхо майа̄ имасса диннам̣ хоти ва̄ на ва̄’’ти виматим̣ ануппа̄детва̄, ‘‘йо пана̄’’тиа̄дина̄ вутта̄ка̄рена кароти.

таттха̄тиа̄дина̄ вуттассеваттхасса па̄кат̣акаран̣аттхам̣ ваттхум̣ нидассети, ‘‘парасамуддава̄сино’’тиа̄дина̄. опун̃джа̄петва̄ парибхан̣д̣ам̣ ка̄ретва̄, харитагомайена упалимпитва̄ти аттхо. ка̄са̄вакан̣т̣хасан̇гхасса̄ти ка̄са̄вакан̣т̣хасамӯхасса. ко содхетӣти махаппхалабха̄вакаран̣ена ко висодхети. махаппхалабха̄ва̄паттийа̄ хи даккхин̣а̄ висуджджхати на̄ма. таттха йесам̣ хаттхе диннам̣, тесам̣ васена пат̣игга̄хакато даккхин̣а̄йа висуддхатта̄, – ‘‘тада̄па̄хам̣, а̄нанда, сан̇гхагатам̣ даккхин̣ам̣ асан̇кхйеййам̣ аппамеййам̣ вада̄мӣ’’ти (ма. ни. 3.380) ча вуттам̣, тасма̄ каммавасенева даккхин̣а̄висуддхим̣ пуччхати. итаро арийасан̇гхе диннадаккхин̣а̄йа ниббисит̣т̣хам̣ катва̄ вуттатта̄ маттхакаппаттассева арийасан̇гхасса васена даккхин̣а̄висуддхим̣ дассенто, ‘‘са̄рипутта…пе… содхентӣ’’ти ватва̄ пуна, ‘‘йе кечи араханто содхентӣ’’ти дассенто, ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. тхера̄ чирапариниббута̄ти идам̣ аджджатана̄нампи арийа̄нам̣ са̄вакатам̣ дассентена маггасодханавасена вуттанти дат̣т̣хаббам̣, на уддисса пун̃н̃акаран̣е сати акаран̣аппаттийа̄. еван̃хи ‘‘асӣтимаха̄тхера̄ содхентӣ’’ти идам̣ сувуттам̣ хоти, на ан̃н̃атха̄.

‘‘сан̇гхагата̄йа даккхин̣а̄йа̄’’ти ка̄ман̃четам̣ са̄дха̄ран̣авачанам̣, татха̄пи таттха таттха пуггалависесо н̃а̄табботи дассенто, ‘‘аттхи буддхаппамукхо сан̇гхо’’тиа̄дима̄ха. на упанетаббо бхагавато ка̄ле бхиккхӯнам̣ абхин̃н̃а̄пат̣исамбхида̄гун̣авасена ативийа ул̣а̄рабха̄вато, етарахи тадабха̄вато. етарахи сан̇гхо…пе… на упанетабботи еттха найа̄нуса̄рена аттхо ваттаббо. тена тенева самайена̄ти тасса тасса ка̄ласса сампаттивипаттимукхена пат̣ипаттийа̄ ул̣а̄ратам̣ анул̣а̄ратан̃ча уллин̇гети. йаттха хи бхиккхӯ гун̣ехи саббасо парипун̣н̣а̄ хонти, тасмим̣ самайе сан̇гхагата̄ даккхин̣а̄ итарасмим̣ самайе даккхин̣ато махаппхалатара̄ти дат̣т̣хабба̄. сан̇гхе читтӣка̄рам̣ ка̄тум̣ сакконтасса̄ти суппат̣ипанната̄дим̣ сан̇гхе а̄ваджджитва̄ сан̇гхагатена паса̄дена сан̇гхасса саммукха̄ вийа тасмим̣ пуггале ча га̄рававасена дентасса путхуджджанасаман̣е диннам̣ махаппхалатарам̣ сан̇гхато уддиситва̄ гахитатта̄, ‘‘сан̇гхасса демӣ’’тийева диннатта̄ ча.

есева найоти имина̄, ‘‘сота̄панне диннам̣ махаппхалатара’’нти евама̄дим̣ атидисати. а̄ди-саддена уддиситва̄ гахито сакада̄га̄мӣ, па̄т̣ипуггалико ана̄га̄мӣти евама̄ди сан̇гахитам̣. махаппхалатарамева. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘на твева̄хам̣, а̄нанда, кеначи парийа̄йена сан̇гхагата̄йа даккхин̣а̄йа па̄т̣ипуггаликам̣ да̄нам̣ махаппхалатарам̣ вада̄мӣ’’ти (ма. ни. 3.380). йади кхӣн̣а̄саве диннада̄нато сан̇гхато уддиситва̄ гахитадуссӣлепи диннада̄нам̣ махаппхалам̣, евам̣ санте – ‘‘сӣлавато, маха̄ра̄джа, диннам̣ махаппхалам̣, но татха̄ дуссӣле’’ти идам̣ катханти а̄ха – ‘‘там̣ имам̣ найам̣ гаха̄йа̄’’тиа̄ди. сан̇гхато уддиситва̄ гахан̣авидхим̣ паха̄йа дуссӣлассева гахан̣авасена вуттам̣. имасмим̣ чатукке дат̣т̣хаббанти имасса падасса васена дат̣т̣хаббам̣. таттха хи ‘‘пат̣игга̄хака̄ хонти дуссӣла̄ па̄падхамма̄’’ти а̄гатам̣.

381. висуджджхатӣти на килиссати, маха̄джутика̄рӣ маха̄виппха̄ра̄ хотӣти аттхо. сучидхаммоти ра̄га̄диасучивидхаманена сучисабха̄во. на па̄падхаммоти на нихӣнасабха̄во па̄пакирийа̄йа. акусаладхаммо хи екантанихӣно. джӯджако сӣлава̄ калйа̄н̣адхаммо на хоти. тасса маха̄бодхисаттасса аттано путтада̄нам̣ да̄напа̄рамийа̄ маттхакам̣ ган̣хантам̣ маха̄патхавӣкампанасаматтхам̣ джа̄там̣, сва̄йам̣ да̄нагун̣о вессантарамаха̄ран̃н̃а̄ катхетабботи.

уддхаратӣти бахулам̣ катапа̄пакаммавасена ладдхавинипа̄тато уддхарати. тасма̄ наттхи майхам̣ кин̃чи читтасса ан̃н̃атхаттанти адхиппа̄йо.

петадаккхин̣анти пете уддисса да̄таббадаккхин̣ам̣. па̄питака̄лейева̄ти, ‘‘идам̣ да̄нам̣ асукасса петасса хотӯ’’ти уддисанавасена патте па̄питака̄лейева. асса̄ти петасса. па̄пун̣ӣти пхаласама̄паттийа̄ васена па̄пун̣и. айан̃хи пете уддисса да̄не дхаммата̄.

тада̄ косаларан̃н̃о паричча̄гавасена ативийа ул̣а̄раджджха̄сайатам̣, буддхаппамукхасса ча бхиккхусан̇гхасса уккам̣сагатагун̣ависит̣т̣хатам̣ сандха̄йа̄ха, ‘‘асадисада̄нам̣ катхетабба’’нти.

аса̄рампи кхеттанти са̄рахӣнам̣ дуккхеттам̣. самайети касана̄рахе ка̄ле. пам̣сум̣ апанетва̄ти нисса̄рам̣ пам̣сум̣ нӣхаритва̄. са̄рабӣджа̄нӣти сабха̄вато абхисан̇кха̄рато ча са̄рабхӯта̄ни бӣджа̄ни. патит̣т̣хапетва̄ти вапитва̄. еванти йатха̄ кассако аттано пайогасампаттийа̄ аса̄репи кхетте пхалам̣ адхигаччхати. евам̣ сӣлава̄ аттано пайогасампаттийа̄ дуссӣлассапи датва̄ пхалам̣ махантам̣ адхигаччхати. имина̄ упа̄йена̄ти имина̄ пат̣хамападе вуттанайена. саббападесӯти саббакот̣т̣ха̄сесу висуджджханам̣ вуттам̣, татийападе пана висуджджханам̣ пат̣иккхиттамева.

382. арахато диннада̄намева аггам̣ да̄начетана̄йа кеначи упаккилесена анупаккилит̣т̣хатта̄, пат̣игга̄хакасса аггадаккхин̣еййатта̄. тена̄ха – ‘‘бхава̄лайасса бхавапаттхана̄йа абха̄вато’’ти, ‘‘убхиннампӣ’’ти вачанасесо. кхӣн̣а̄саво да̄напхалам̣ на саддахатӣти идам̣ тасса аппахӣнакилесаджанасса вийа каммакаммапхала̄нам̣ саддахана̄ка̄рена паватти наттхӣти катва̄ вуттам̣, йато араха̄ ‘‘асаддхо акатан̃н̃ӯ ча…пе… порисо’’ти (дха. па. 97) тхомӣйати. асаддаханам̣ анума̄напаккхикам̣, анума̄нан̃ча сам̣сайапуббакам̣, ниссандиддхо ча каммакаммапхалесу паччаккхабха̄вам̣ гато. тамева хи ниччхитабха̄васиддхам̣ ниссандиддхатам̣ сандха̄йа – ‘‘да̄напхалам̣ саддаханта̄’’тиа̄ди вуттам̣. йади евам̣ тена катакаммам̣ каммалаккхан̣аппаттам̣ хотӣти а̄ха ‘‘кхӣн̣а̄савена̄’’тиа̄ди. тенева̄ха – ‘‘ниччхандара̄гатта̄’’ти, етан̃ча лаккхан̣авачанам̣, кеначи килесена анупаккилит̣т̣хатта̄ти адхиппа̄йо. асса̄ти кхӣн̣а̄савасса да̄нам̣.

ким̣ пана самма̄самбуддхена̄тиа̄дина̄ да̄йакато даккхин̣а̄висуддхи чодита̄, са̄рипуттаттхерена̄тиа̄дина̄ пана пат̣игга̄хакатоти ваданти; тадайуттам̣, са̄вакасса махаппхалабха̄ве сам̣сайа̄бха̄вато, хет̣т̣ха̄ ниччхитатта̄ ча, тасма̄ убхайенапи да̄йакато даккхин̣а̄висуддхи ева чодита̄. са̄ хи идха са̄дха̄ран̣авасена ниччхитатта̄ сам̣сайаваттху. тена̄ха – ‘‘самма̄самбуддхена…пе… вадантӣ’’ти. самма̄самбуддхам̣ хӣтиа̄ди йатха̄вуттааттхасса ка̄ран̣авачанам̣. ан̃н̃о да̄насса випа̄кам̣ джа̄нитум̣ саматтхо на̄ма наттхи саббасо сатта̄нам̣ каммавипа̄кавибха̄гаджа̄нанан̃а̄н̣асса ананун̃н̃а̄татта̄. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, сатта̄ на джа̄нанти, да̄насам̣вибха̄гасса випа̄кам̣ йатха̄хам̣ джа̄на̄ми, тасма̄ адатва̄ бхун̃джантӣ’’тиа̄ди (итиву. 26). етена еттха н̃а̄н̣ависодханам̣ на̄ма катхитам̣, на даккхин̣а̄йа висуддхи на̄ма да̄йакато пат̣игга̄хакато ча васена хотӣти; самма̄самбуддхена са̄рипуттаттхерасса диннада̄нам̣ саббасо упаккилесависуддхийа̄ н̃а̄н̣асса ча ативийа ул̣а̄ратта̄ маха̄нубха̄вам̣ на̄ма сийа̄ маха̄теджавантан̃ча; на махаппхалам̣ тесам̣ санта̄не парипун̣н̣апхаласса асамбхавато. йади диннада̄нам̣ парипун̣н̣апхалам̣ на хоти убхайавипа̄када̄на̄бха̄вато, паваттивипа̄када̄йӣ пана хотӣти дассенто, ‘‘да̄нам̣ хӣ’’тиа̄дима̄ха.

чатӯхӣти сахайоге каран̣авачанам̣, чатӯхи сампада̄хи сахагата̄ сахитам̣ катва̄ти аттхо. има̄ чатассо сампада̄ саббаса̄дха̄ран̣авасена вутта̄, на йатха̄дхигатапуггалавасена. тена̄ха – ‘‘деййадхаммасса дхаммена̄’’тиа̄ди. тасмим̣йева аттабха̄вети йасмим̣ аттабха̄ве там̣ да̄намайам̣ пун̃н̃ам̣ уппаннам̣, тасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ дети, четана̄йа махантатта̄ дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ хутва̄ випаччатӣти аттхо. пуббачетана̄дивасена̄ти саннит̣т̣ха̄пакаджаванавӣтхито пубба̄паравӣтхичетана̄васена, ан̃н̃атха̄ саннит̣т̣ха̄пакавӣтхийам̣йева пуббачетана̄дивасена̄ти ваттаббам̣ сийа̄. са̄ хи четана̄ дит̣т̣хадхаммаведанӣйабхӯта̄ тасмим̣йева аттабха̄ве випа̄кам̣ дети, на итара̄. махаттата̄ти пубба̄бхисан̇кха̄равасена н̃а̄н̣асампайога̄дивасена четана̄йа ул̣а̄рата̄. кхӣн̣а̄савабха̄вена̄ти йасса дети, тасса кхӣн̣а̄савабха̄вена. ваттхусампанната̄ти еттха йатха̄ пат̣игхасан̃н̃а̄ на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ вигамена диббавиха̄ра̄нам̣ васена, бйа̄па̄дасан̃н̃а̄дӣнам̣ вигамена брахмавиха̄ра̄нам̣ васена, саббасо рӯпасан̃н̃а̄на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ вигамена а̄нен̃джавиха̄ра̄нам̣ васена саббасо ниччасан̃н̃а̄дӣнам̣ пат̣иппассаддхийа̄ саббасан̇кха̄равимукхата̄йа арийавиха̄ра̄нам̣ васена ваттхусампанната̄ иччхита̄. там̣там̣сама̄паттисама̄паджджанена санта̄насса ниродхаса̄дханата̄ там̣ дивасам̣ ниродхасса са̄дханата̄ на̄ма. ваттхусампанната̄ти саббасо ниродхасама̄паттисама̄паджджанена ваттхусампанната̄ иччхита̄; на саббасо анавасесасан̃н̃а̄ниродхата̄йа̄ти а̄ха – ‘‘там̣ дивасам̣ ниродхато вут̣т̣хитабха̄вена ваттхусампанната̄’’ти. сан̃н̃а̄ниродхасса четтха ачча̄саннатам̣ сандха̄йа, ‘‘там̣ диваса’’нти вуттам̣. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.

даккхин̣а̄вибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

нит̣т̣хита̄ ча вибхан̇гаваггаван̣н̣ана̄.