1. бхаддекараттасуттаван̣н̣ана̄
272. ека̄ ратти екаратто, бхаддо екаратто етасса̄ти бхаддекараттам̣, випассанам̣ парибрӯхенто пуггало. тена̄ха – ‘‘випассана̄нуйогасаманна̄гататта̄’’ти. там̣ уддисса паваттийа̄ пана бхаддекараттасахачаран̣ато бхаддекаратто. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘бхаддекараттасса во, бхиккхаве, уддесан̃ча вибхан̇ган̃ча десесса̄мӣ’’ти. десетаббаматтхам̣ уддисати етена̄ти уддесо, сан̇кхепадесана̄ ева. йасма̄ пана ниддесапада̄нам̣ джананит̣т̣ха̄не т̣хитатта̄ ма̄та̄ вийа̄ти ма̄тика̄ти вуччати, тасма̄ха ‘‘уддесанти ма̄тика’’нти. уддит̣т̣хаматтхам̣ вибхаджати етена̄ти вибхан̇го виттха̄радесана̄, тена̄ха – ‘‘виттха̄рабха̄джанийа’’нти ‘‘йатха̄уддит̣т̣хаматтхам̣ виттха̄рато бха̄джети вибхаджати етена̄’’ти катва̄.
уппа̄да̄дикхан̣аттайам̣ патва̄ атиккамам̣ атиккантам̣ атӣтам̣. там̣ пана аттхато вигатам̣ кхандхапан̃чаканти а̄ха ‘‘атӣте кхандхапан̃чаке’’ти. тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи на̄нугаччхеййа̄ти тан̣ха̄дит̣т̣ха̄бхинандана̄хи на̄нубхавеййа, на̄бхинандеййа̄ти аттхо. йатха̄ ‘‘ничча’’нтиа̄дина̄ випарӣтагга̄хавасена атӣтесу рӯпа̄дӣсу миччха̄абхинивисанам̣ пара̄ма̄со дит̣т̣ха̄бхинандана̄; евам̣ ‘‘ничча’’нтиа̄дина̄ випарӣтагга̄хавасена ана̄гатесу рӯпа̄дӣсу миччха̄абхинивисанам̣ пара̄ма̄со дит̣т̣хи каммасама̄да̄нам̣ дит̣т̣хипаттхана̄ти там̣ пат̣иккхипанто а̄ха – ‘‘тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи на паттхеййа̄’’ти. йадатӣтанти еттха ити-саддо а̄диаттхо. тена ‘‘апатта’’нти падам̣ сан̇ган̣ха̄ти. тампи хи ка̄ран̣авачанам̣. тена̄ха ‘‘йасма̄ ча̄’’ти. таттха̄йамадхиппа̄йо, ‘‘атӣтам̣ тан̣ха̄дивасена на̄бхинандитаббам̣ саббасо авиджджама̄натта̄ сасависа̄н̣ам̣ вийа, татха̄ ана̄гатампи на паттхетабба’’нти. таттха сийа̄ – атӣтам̣ на̄бхинандитаббам̣ абхинандана̄йа ниппайоджанатта̄, ана̄гатапаттхана̄ пана сапхала̄пи сийа̄ти на саббасо пат̣иккхипитабба̄ти? на, тасса̄пи савигха̄табха̄вена пат̣иккхипитаббато. тена̄ха ‘‘йасма̄’’тиа̄ди. таттха пахӣнанти ниссат̣т̣хасабха̄вам̣. нируддханти бхаггам̣. аттхан̇гатанти вина̄сам̣. аппаттанти сабха̄вам̣ уппа̄да̄дикам̣ асампаттам̣. аджа̄танти на джа̄там̣. аниббаттанти тассева вевачанам̣.
йаттха йаттха̄ти йасмим̣ йасмим̣ кхан̣е, йасмим̣ йасмим̣ ва̄ дхаммапун̃дже уппаннам̣, там̣ саббампи асесетва̄. аран̃н̃а̄дӣсу ва̄ти ва̄-саддо анийаматтхо. тена аран̃н̃е ва̄ руккхамӯле ва̄ паббатакандара̄дӣсу ва̄ти т̣ха̄нанийама̄бха̄ва̄ анупассана̄йа са̄таччака̄ритам̣ дассети. йамака̄дивасена парибрӯхийама̄на̄ випассана̄ вийа пат̣ипаккхехи акопанийа̄ва хотӣти а̄ха – ‘‘асам̣хӣрам̣ асам̣куппанти идам̣ випассана̄пат̣ивипассана̄дассанаттхам̣ вутта’’нти. га̄тха̄йамайаматтхо випассана̄васена йуджджатӣти а̄ха – ‘‘випассана̄ хӣ’’тиа̄ди. ким̣ ета̄йа парийа̄йакатха̄йа̄ти ниппарийа̄йатова асам̣хӣрам̣ асам̣куппам̣ дассетум̣, ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. катхам̣ пана ниччасса нибба̄насса анубрӯхана̄ хотӣти а̄ха ‘‘пунаппуна’’нтиа̄ди. етена тада̄рамман̣адхамма̄ брӯхана̄йа, тесам̣ а̄рамман̣ампи аттхато анубрӯхитам̣ на̄ма хоти бахулам̣ манасика̄рена̄ти дассети.
а̄дито та̄панам̣ а̄та̄панам̣, тена а̄рамбхадха̄тума̄ха. парито та̄панам̣ парита̄панам̣, тена никкамадха̄тупараккамадха̄туйо ча̄ти. тасса сена̄ти тасса маччуно сахакаран̣ат̣т̣хена сена̄ вийа̄ти сена̄. сан̇гаротиа̄дӣсу митта̄ка̄раггахан̣ена са̄мапайогама̄ха. лан̃джаггахан̣ена лан̃джада̄нам̣, тена да̄наппайогам̣. балара̄сӣти хаттхиасса̄дибалака̄йо. тена дан̣д̣абхеда̄ни вадати. бхедопи хи балавато ева иджджхати, сва̄йам̣ чатуббидхопи упа̄йайогена сампаваттӣйати. таттха таттха ча сан̇гам̣ а̄саттим̣ арати детӣти сан̇гаро пуббабха̄ге ва̄ сан̇гаран̣авасена тасса пат̣иджа̄нанавасена паваттанато.
ут̣т̣ха̄хакам̣ ут̣т̣ха̄навӣрийасампаннам̣. сапарахитасӣваналаккхан̣ена аса̄дхубха̄вапараммукхабха̄вагаманена ва̄ санто.
273. манун̃н̃арӯпавасенева евам̣рӯпо ахосӣнти атӣтам̣ анва̄гамети таттха нандийа̄саманва̄найанато. ведана̄дӣсупи есева найо. кусаласукхасоманассаведана̄васена̄ти кусалаведана̄васена сукхаведана̄васена соманассаведана̄васена̄ти паччекам̣ ведана̄саддо йоджетаббо. тан̣ха̄бхинандана̄йа сати дит̣т̣ха̄бхинандана̄ сиддха̄ ева̄ти – ‘‘тан̣хам̣ саманва̄нети’’иччева вуттам̣. хӣнарӯпа̄ди…пе… на ман̃н̃ати аманун̃н̃опи сама̄но саманун̃н̃абха̄вассева васена ман̃н̃ана̄йа паваттанато. на̄нупаваттайати виккхамбханавасена нандийа̄ дӯрӣкататта̄.
274. ул̣а̄расундарабха̄вамукхенева ана̄гатесупи рӯпа̄дӣсу тан̣ха̄дит̣т̣хикаппана̄ паваттатӣти а̄ха – ‘‘евам̣рӯпо…пе… ведитабба̄’’ти.
275. ваттаббам̣ сийа̄ти йатха̄ нандийа̄ асаманва̄найанаджотанам̣ бйатирекамукхена патит̣т̣хапетум̣, ‘‘атӣтам̣ на нва̄гамеййа̄’’ти уддесасса, ‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, атӣтам̣ анва̄гаметӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 3.273) вибхан̇го вутто, евам̣ ‘‘паччуппаннан̃ча йо дхамма’’нтиа̄дикасса уддесасса бйатирекамукхена вибхан̇ге вуччама̄не випассана̄пат̣иккхепавасена, ‘‘катхан̃ча…пе… ваттаббам̣ сийа̄’’ти вуттам̣. тайидам̣ парамагамбхӣрам̣ саттхудесана̄найам̣ анупадха̄ретва̄ чодитам̣, йасма̄ ‘‘паччуппаннан̃ча йо дхамма’’нтиа̄дикасса уддесасса бйатирекамукхенева випассана̄пат̣иккхепавасена, ‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, паччуппаннесӯ’’ти вибхан̇гадесана̄ сампаваттати. тена̄ха ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди. таттха тасса̄ ева̄ти випассана̄йа ева. абха̄вам̣ дассетум̣ сам̣хӣратӣти ма̄тикам̣ уддхаритва̄ти катхетукамйата̄йа ма̄тика̄васена падуддха̄рам̣ катва̄, ‘‘идха, бхиккхаве, асутава̄ сутава̄’’ти ча а̄дина̄ виттха̄ро вутто. випассана̄йа абха̄ватоти випассана̄йа абха̄витата̄йа авиккхамбхитата̄йа тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи сапаттехи вийа таттха таттха т̣хапана̄йа а̄кад̣д̣хӣйати, таттха таттха висайе тато ева апа̄йасамуддам̣ сам̣са̄расамуддам̣ а̄нӣйати. суккапаккхо вуттавипарийа̄йена ведитаббо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
бхаддекараттасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.