9. ба̄лапан̣д̣итасуттаван̣н̣ана̄

246. етехӣти дучинтита̄дӣхи. етена лаккхан̣асаддасса каран̣аттхатама̄ха. та̄нева̄ти лаккхан̣а̄ни ева. тасса̄ти ба̄ласса. ‘‘айам̣ ба̄ло’’ти нимӣйати сан̃ча̄нӣйати етехӣти ба̄ланимитта̄ни. апада̄нам̣ вуччати викхйа̄там̣ каммам̣. дучинтита̄дӣни ча ба̄ле викхйа̄та̄ни, авадха̄ран̣абха̄ве ва̄, тасма̄ ба̄ласса апада̄на̄нӣти ба̄ла̄пада̄на̄ни. абхиджджха̄дӣхи дут̣т̣хам̣ дӯситам̣ чинтетӣти дучинтитачинтӣ. лобха̄дӣхи дут̣т̣хам̣ бха̄ситам̣ муса̄ва̄да̄дим̣ бха̄сатӣти дуббха̄ситабха̄сӣ. тесам̣ тесам̣йева васена каттаббато дуккат̣акаммам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дим̣ каротӣти дуккат̣акаммака̄рӣ. тена̄ха ‘‘чинтайанто’’тиа̄ди. та̄ни упанисса̄йа джа̄танти таджджам̣. тато ева тесам̣ са̄руппам̣ анурӯпанти тасса̄руппам̣. тена̄ха ‘‘таджджа̄тика’’нтиа̄ди. каччхама̄на̄йа̄ти катхийама̄на̄йа.

248. йасма̄ сатта̄нам̣ йатхӯпачита̄ни камма̄ни катока̄са̄ни тадупат̣т̣ха̄пита̄ни камманимиттагатинимитта̄ни маран̣асса а̄саннака̄ле читтасса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханта̄ни, тада̄ оламбанта̄ни вийа абхибхаванта̄ни вийа аджджхоттхаранта̄ни вийа упат̣т̣хаханти, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘оламбана̄диа̄ка̄рена хи та̄ни упат̣т̣хахантӣ’’ти. упат̣т̣ха̄на̄ка̄ро ева тада̄ читтасса гочарабха̄вам̣ гаччхатӣти а̄ха – ‘‘тасмим̣ упат̣т̣ха̄на̄ка̄ре а̄па̄тхагате’’ти.

249. на сакка̄ти на вадатӣти етена двепи пат̣иседха̄ пакатиаттха̄ти айаматтхо вутто хоти. на сукара̄ти пана имина̄ дуккарабха̄во дӣпито, дуккаран̃ча та̄ва упа̄йена сакка̄ ка̄тунти дассенто а̄ха – ‘‘на сукарам̣ пана̄’’тиа̄ди. тена̄ти винивиджджхитва̄ гаманена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣виджджханена. асса̄ти чорасса. ито уттарипӣти маджджханхикасамайам̣ са̄йанхасамайан̃ча саттисатена.

250. сан̇кхампи на упетӣти имина̄ сан̇кха̄таббаматтам̣ наттхӣти дӣпитам̣ хотӣти а̄ха – ‘‘ган̣ана̄маттампи на гаччхатӣ’’ти. упаниккхепанаматтампӣти еттха̄пи есева найо. калабха̄ганти кала̄нам̣ сан̇ган̣анакот̣т̣ха̄сам̣. тена̄ха ‘‘сатимам̣ кала’’нтиа̄ди. олокитаматтампӣти упаниккхепанавасена олоканаматтакампи. там̣ каммака̄ран̣анти там̣ пан̃чавидхабандханакаммака̄ран̣ам̣ чатуннампи пасса̄нам̣ васена сампариваттетва̄ каронтийева, па̄л̣ийам̣ пана екапассавасена а̄гата̄. гехасса̄ти махато гехасса. саббатоти сабба̄вайавато. сампаджджалите екаджа̄лӣбхӯте. супаккутхита̄йа̄ти сут̣т̣ху нипакка̄йа.

вибхаттоти таттха ниббаттакасатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣акаммуна̄ вибхатто вийа ниббатто. айопа̄ка̄рена парито атто гахитоти айопа̄ка̄рапарийатто париккхитто.

йамакагол̣ака̄ти да̄рака̄нам̣ кӣл̣анайугал̣а̄. евампи дуккхоти йатха̄вуттауссаданирайавасенапи сота-гха̄на-дживха̄-ка̄йа-мано-гочарата̄васенапи имина̄ а̄ка̄рена дуккхоти.

251. дантехи уллехитва̄ти уттарадантехи ан̃чхитва̄. расавасена атитто асса̄до раса̄до. тена̄ха ‘‘расагедхена парибхуттарасо’’ти.

252. дурӯпоти вирӯпо. дуддасоти тенева вирӯпабха̄вена анит̣т̣хадассано. лакун̣т̣хакоти рассо. павит̣т̣хагӣвоти кхандхантарам̣ анупавит̣т̣хагӣво. маходароти випулакуччхи. йебхуййена хи лакун̣т̣ака̄ сатта̄ рассагӣва̄ путхулакуччхика̄ва хонтӣти татха̄ вуттам̣. ка̄н̣о на̄ма чаккхувикалоти вуттам̣ – ‘‘екаккхика̄н̣о ва̄ убхайаккхика̄н̣о ва̄’’ти. кун̣ӣти хаттхавикало вуччатӣти а̄ха – ‘‘екахаттхакун̣ӣ ва̄ убхайахаттхакун̣ӣ ва̄’’ти. ва̄та̄дина̄ упахатака̄йапаккхо идха паккхахатоти адхиппето, на паккхихатоти а̄ха – ‘‘паккхахатоти пӣт̣хасаппӣ’’ти. дуккха̄нупабандхадассанаттханти апара̄параджа̄тӣсу випа̄кадуккхасса анупабандхавасена паваттидассанаттхам̣.

калӣйати кхалӣйати аппахӣйати са̄санам̣ етена̄ти кали, джутапара̄джайо. со ева гахасадисата̄йа ‘‘калиггахо’’ти вутто. адхибандханти кут̣умбасса адхивуттхасса мӯлабхӯтасса аттано бандхитаббатам̣. тена̄ха ‘‘аттана̄пи бандхам̣ нигаччхеййа̄’’ти. ба̄лабхӯмийа̄ ба̄лабха̄васса маттхакаппатти нирайага̄микаммака̄рита̄ти ‘‘нирайе ниббаттати’’ччева вуттам̣. таггахан̣енева пана тато мудумудутара̄дикаммавасена сеса̄па̄йесу апара̄параниббатта̄диба̄лабхӯми вибха̄вита̄ хотӣти.

253. вутта̄нуса̄рена̄ти ‘‘ба̄ло айа’’нтиа̄дина̄ вуттасса аттхавачанасса ‘‘пан̣д̣ито айа’’нти етехи лаккхӣйатӣтиа̄дина̄ ануса̄рена. маносучарита̄дӣнам̣ васена̄ти чинтенто анабхиджджха̄-абйа̄па̄да-самма̄дассанам̣ сучинтитамева чинтетӣтиа̄дина̄ маносучарита̄нам̣ тин̣н̣ам̣ сучарита̄нам̣ васена йоджетабба̄ни.

чаккаратанаван̣н̣ана̄

256. упосатхам̣ (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.243) вуччати ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ саббадивасесу гахат̣т̣хехи раккхитаббасӣлам̣, сама̄да̄навасена там̣ етасса аттхӣти упосатхико, тасса. тена̄ха ‘‘сама̄диннаупосатхан̇гасса̄’’ти. тада̄ти тасмим̣ ка̄ле, йасмим̣ пана ка̄ле чаккаваттибха̄васам̣ваттанийа-да̄на-сӣла̄ди-пун̃н̃асамбха̄расамуда̄гамасампанно пӯритачаккаваттиватто ка̄дӣпадесависесапачча̄джа̄тийа̄ чева куларӯпабхога̄дхипатеййа̄дигун̣ависесасампаттийа̄ ча таданурӯпе аттабха̄ве т̣хито хоти, тасмим̣ ка̄ле. та̄дисе хи ка̄ле чаккаваттибха̄вӣ пурисуттамо йатха̄вуттагун̣асаманна̄гато ра̄джа̄ кхаттийо хутва̄ муддха̄васитто висуддхасӣло анупосатхам̣ сатасахассависсаджджана̄дина̄ самма̄пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджати, на йада̄ чаккаратанам̣ уппаджджати, тада̄ ева. тена̄ха – ‘‘па̄то…пе… дхаммата̄’’ти. (таттха дамо индрийасам̣варо, сам̣йамо сӣласам̣варо.)

вуттаппака̄рапун̃н̃акаммапаччайанти чаккаваттибха̄ва̄вахада̄надамасам̣йама̄дипун̃н̃акаммахетукам̣. нӣламан̣исан̇гха̄т̣асадисанти инданӣламан̣исан̃чайасама̄нам̣. дибба̄нубха̄вайуттатта̄ти дассанӣйата̄ манун̃н̃агхосата̄ а̄ка̄сага̄мита̄ обха̄сависсаджджана̄ аппат̣игха̄тата̄ ран̃н̃о иччхитаттханиппхаттика̄ран̣ата̄ти евама̄дӣхи диббасадисехи а̄нубха̄вехи саманна̄гататта̄. саббехи а̄ка̄рехӣти саббехи сундарехи а̄ка̄рехи. парипӯранти парипун̣н̣ам̣. са̄ часса па̄рипӯри ида̄нева виттха̄рӣйати.

пана̄л̣ӣти чхиддам̣. суддхасиниддхадантапантийа̄ ниббивара̄йа̄ти адхиппа̄йо. на̄бхипана̄л̣и париккхепапат̣т̣есӯти на̄бхипариккхепапат̣т̣е чева на̄бхийа̄ пана̄л̣ипариккхепапат̣т̣е ча. сувибхатта̄ва̄ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асам̣кин̣н̣атта̄ сут̣т̣ху вибхатта̄. париччхедалекхантаресу ман̣ика̄ сувибхатта̄ хутва̄ пан̃н̃а̄йантӣти ваданти.

париччхедалекха̄дӣнӣти а̄ди-саддена ма̄ла̄камма̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. суратта̄тиа̄дӣсу сураттаггахан̣ена маха̄на̄маван̣н̣атам̣ пат̣иккхипати, суддхаггахан̣ена сам̣килит̣т̣хатам̣, синиддхаггахан̣ена лӯкхатам̣. ка̄мам̣ тасса чаккаратанасса немиман̣д̣алам̣ асандхикам̣ва ниббаттам̣, саббаттхакамева пана кевалам̣ пава̄л̣аван̣н̣ова на собхатӣти пакатичаккасса сандхийуттесу т̣ха̄несу раттаджамбунадапариккхатам̣ ахоси, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сандхӣсу панасса̄’’тиа̄ди.

немиман̣д̣алапит̣т̣хийанти немиман̣д̣аласса пит̣т̣хипадесе. дасаннам̣ дасаннам̣ ара̄намантарети дасаннам̣ дасаннам̣ ара̄нам̣ антарасамӣпе падесе. чхиддаман̣д̣алачиттоти ман̣д̣аласан̣т̣ха̄начхиддавичитто. сукусаласаманна̄хатасса̄ти сут̣т̣ху кусалена сиппина̄ пахатасса, ва̄дитасса̄ти аттхо. ваггӯти манорамо раджанӣйоти сун̣анта̄нам̣ ра̄гуппа̄дако. каманӣйоти канто. самосаритакусумада̄ма̄ти оламбитасугандхакусумада̄ма̄. немипариккхепасса̄ти немипарийантапариккхепасса. на̄бхипана̄л̣ийа̄ двиннам̣ пасса̄нам̣ васена ‘‘двиннампи на̄бхипана̄л̣ӣна’’нти вуттам̣. ека̄ ева хи са̄ пана̄л̣и. йехӣти йехи двӣхи сӣхамукхехи. пуна йехӣти мутта̄кала̄пехи.

одха̄пайама̄нанти сотум̣ авахита̄ни курума̄нам̣. чандо пурато, чаккаратанам̣ паччха̄ти евам̣ пубба̄парийена пубба̄парабха̄гена.

анте пурасса̄ти анура̄дхапуре ран̃н̃о антепурасса уттарасӣхапан̃джараа̄санне тада̄ ран̃н̃о па̄са̄де та̄дисасса уттарадиса̄йа сӣхапан̃джарасса лаббхама̄натта̄ вуттам̣. сукхена сакка̄ти кин̃чи ана̄рухитва̄ сарӣран̃ча ануллан̇гхитва̄ йатха̄т̣хитенева хаттхена пуппхамут̣т̣хийо кхипитва̄ сукхена сакка̄ хоти пӯджетум̣.

на̄на̄вира̄гаратанаппабха̄самуджджаланти на̄на̄видхачиттаван̣н̣аратанобха̄сапабхассарам̣. а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ паваттети. а̄гантва̄ т̣хитат̣т̣ха̄нато упари а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ паватте.

саннивесаккхамоти кхандхава̄расаннивесайогйо. сулабха̄ха̄рӯпакаран̣оти сукхенева ладдхаббадхан̃н̃агорасада̄рутин̣а̄дибходжанаса̄дхано. парачакканти парасса ран̃н̃о сена̄, а̄н̣а̄ ва̄.

а̄гатананданоти а̄гато хутва̄ нандиджанано. а̄гатам̣ ва̄ а̄гаманам̣, тена нандатӣти а̄гатанандано. гаманена сочетӣти гаманасочано. упакаппетха̄ти упарӯпари каппетха сам̣видахатха, упанетха̄ти аттхо. упапариккхитва̄ти хетутопи сабха̄ватопи пхалатопи дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикаа̄дӣнаватопи вӣмам̣ситва̄.

вибха̄венти пан̃н̃а̄йа аттхам̣ вибхӯтам̣ каронтӣти вибха̄вино, пан̃н̃аванто. ануйанта̄ти ануваттака̄. огаччхама̄нанти осӣдантам̣. йоджанаматтанти виттха̄рато йоджанаматтам̣ падесам̣. гамбхӣрабха̄вена пана йатха̄ бхӯми диссати, евам̣ огаччхати. тена̄ха ‘‘маха̄самуддатала’’нтиа̄ди. анте чаккаратанам̣ удакена сена̄йа анаджджхоттхаран̣аттхам̣.

257. пураттхимо самуддо парийанто асса̄ти пураттхимасамуддапарийанто, пураттхимасамуддам̣ парийантам̣ катва̄. ча̄туранта̄йа̄ти ча̄тусамудданта̄йа пуббавидеха̄дичатукот̣т̣ха̄санта̄йа.

хаттхиратанаван̣н̣ана̄

258. харичандана̄дӣхӣти а̄ди-саддена чатуджджа̄тийагандха̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. а̄гаманам̣ чинтетха̄ти ваданти чаккаваттиваттасса пӯритата̄йа паричитатта̄. бхӯмипхусанакехи ва̄ладхи, варан̇гам̣ хаттхоти имехи ча тӣхи, чатӯхи па̄дехи ча̄ти саттахи авайавехи т̣хитатта̄ саттапатит̣т̣хо. итаресам̣ амачча̄дӣнам̣ чинтайанта̄нам̣ на а̄гаччхати. апанетва̄ти аттано а̄нубха̄вена апанетва̄. гандхамева хи тасса итаре хаттхино на саханти.

ассаратанаван̣н̣ана̄

синдхавакулатоти синдхавасса̄джа̄нӣйакулато.

ман̣иратанаван̣н̣ана̄

сакат̣ана̄бхисамаппама̄н̣анти парин̣а̄хато маха̄сакат̣асса на̄бхийа̄ самаппама̄н̣ам̣. убхосу антесӯти хет̣т̣ха̄ упари ча̄ти двӣсу антесу. кан̣н̣икапарийантатоти двиннам̣ кан̃чанападума̄нам̣ кан̣н̣ика̄йа парийантато. мутта̄джа̄лаке т̣хапетва̄ти сувисуддхе мутта̄майе джа̄лаке патит̣т̣хапетва̄.

иттхиратанаван̣н̣ана̄

‘‘иттхиратанам̣ па̄тубхаватӣ’’ти ватва̄ асса па̄тубхавана̄ка̄рам̣ дассетум̣, ‘‘маддара̄джакулато ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. маддарат̣т̣хам̣ кира абхирӯпа̄нам̣ иттхӣнам̣ уппаттит̣т̣ха̄нам̣. сан̣т̣ха̄напа̄рипӯрийа̄ти хаттхапа̄да̄дисарӣра̄вайава̄нам̣ сусан̣т̣хитата̄йа. авайавапа̄рипӯрийа̄ хи самуда̄йапа̄рипӯрисиддхи. рӯпанти сарӣрам̣. дассанӣйа̄ти сурӯпабха̄вена пасситаббайутта̄. соманассавасена читтам̣ паса̄дети йонисо чинтента̄нам̣ каммапхаласаддха̄йа васена. паса̄да̄вахатта̄ти ка̄ран̣авачанена йатха̄ па̄са̄диката̄йа ван̣н̣апоккхарата̄сиддхи вутта̄, евам̣ дассанӣйата̄йа па̄са̄диката̄сиддхи, абхирӯпата̄йа ча дассанӣйата̄сиддхи ваттабба̄ти найам̣ дассети. пат̣иломато ва̄ ван̣н̣апоккхарата̄йа па̄са̄диката̄сиддхи, па̄са̄диката̄йа дассанӣйата̄сиддхи, дассанӣйата̄йа абхирӯпата̄сиддхи йоджетабба̄. евам̣ сарӣрасампаттивасена абхирӯпата̄дике дассетва̄ ида̄ни сарӣре доса̄бха̄вавасенапи те дассетум̣, ‘‘абхирӯпа̄ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄ пама̄н̣айутта̄, евам̣ а̄рохапарин̣а̄хайогато ча па̄са̄дика̄ на̄тидӣгхата̄дайо. евам̣ манусса̄нам̣ диббарӯпата̄сампаттипӣти ‘‘аппатта̄ диббаван̣н̣а’’нти вуттам̣. ка̄йавипаттийа̄ти сарӣрадосасса. абха̄воти аччантамева дӯрӣбха̄во.

сатавихатасса̄ти сатаккхаттум̣ вихатасса. сатавихатасса̄ти ча идам̣ каппа̄сапичувасена вуттам̣, тӯлапичуно пана вихананамева наттхи. кун̇куматагаратуруккхайаванапуппха̄ни чатуджджа̄ти. тама̄латагаратуруккхайаванапуппха̄нӣти апаре.

аггидад̣д̣ха̄ вийа̄ти а̄санагатена аггина̄ дад̣д̣ха̄ вийа. пат̣хамамева̄ти ан̃н̃акиччато пат̣хамамева, дассанасамака̄ламева̄ти аттхо. там̣ там̣ аттана̄ ран̃н̃о ка̄таббакиччам̣ ким̣ каромӣти пуччхитаббата̄йа ким̣ каран̣анти пат̣исса̄ветӣти кин̇ка̄рапат̣исса̄винӣ.

ма̄туга̄мо на̄ма йебхуййена сат̣хаджа̄тико, иттхиратанасса пана там̣ наттхӣти дассетум̣, ‘‘сва̄сса̄’’тиа̄ди вуттам̣. гун̣а̄ти рӯпагун̣а̄ чева а̄ча̄рагун̣а̄ ча. пуримакамма̄нубха̄вена̄ти тасса̄ пуримакамма̄нубха̄вена. иттхиратанасса таббха̄васам̣ваттанийапуримакаммасса а̄нубха̄вена, чаккаваттинопи парива̄расам̣ваттанийам̣ пун̃н̃акаммам̣ та̄дисасса пхалависесасса упаниссайо хотийева. тена̄ха ‘‘чаккаваттино пун̃н̃ам̣ упанисса̄йа̄’’ти. етена сесаратанесупи тесам̣ висеса̄нам̣ тадупаниссайата̄ вибха̄вита̄ ева̄ти дат̣т̣хаббам̣. пуббе екадесавасена лаббхама̄напа̄рипӯрӣ ран̃н̃о чаккаваттибха̄вӯпагаманато пат̣т̣ха̄йа сабба̄ка̄рапа̄рипӯра̄ джа̄та̄.

гахапатиратанаван̣н̣ана̄

пакатийа̄ва̄ти сабха̄венева, чаккаратанапа̄тубха̄вато пуббепи.

парин̣а̄йакаратанаван̣н̣ана̄

нисса̄йа̄ти упанисса̄йа.

260. кат̣аггахо вуччати джайаггахо сака̄нам̣ пан̣а̄нам̣ кат̣абха̄вена аттхасиддхивасена сан̇ган̣хананти катва̄. тена̄ха ‘‘джайагга̄хена̄’’ти. екаппаха̄ренева̄ти екаппайогенева сатасахасса̄ни адхигаччхеййа̄ти йоджана̄. сесам̣ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева.

ба̄лапан̣д̣итасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.