3. сун̃н̃атавагго

1. чӯл̣асун̃н̃атасуттаван̣н̣ана̄

176. ка̄лапариччхедам̣ катва̄ти сама̄паджджантехи на̄ма ка̄лапариччхедо ка̄таббо. тхеро пана бхагавато ваттакаран̣аттхам̣ ка̄лапариччхедам̣ кароти, ‘‘еттаке ка̄ле вӣтиватте идам̣ на̄ма бхагавато ка̄табба’’нти. со таттхакам̣йева сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄ти, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ка̄лапариччхедам̣ катва̄’’ти. сун̃н̃ата̄пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ти етена итаре, ‘‘на сота̄паннасакада̄га̄мӣ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджантӣ’’ти ваданти, там̣ ва̄дам̣ пат̣иседхети. сун̃н̃атоти аттасун̃н̃ато ча ниччасун̃н̃ато ча сан̇кха̄ра̄ упат̣т̣хахим̣су. секкха̄нан̃хи сун̃н̃ата̄пат̣иведхо па̄десико субхасукхасан̃н̃а̄нам̣ аппахӣнатта̄, тасма̄ со тхеро сун̃н̃ата̄катхам̣ сотука̄мо джа̄то. дхурена дхурам̣ пахарантена вийа̄ти ратхадхурена ратхадхурам̣ пахарантена вийа катва̄ уджукамева сун̃н̃ата̄…пе… ваттхум̣ на сакка̄ти йоджана̄. екам̣ паданти екам̣ сун̃н̃ата̄падам̣.

пуббепа̄хантиа̄дина̄ бхагава̄ пат̣хамабодхийампи аттано сун̃н̃ата̄виха̄раба̄хуллам̣ пака̄сетӣти дассенто ‘‘пат̣хамабодхийампӣ’’ти а̄ха. екотиа̄ди тхерасса сун̃н̃ата̄катха̄йа бха̄джанабха̄вадассанаттхам̣. сотунти ат̣т̣хим̣ катва̄ манаси катва̄ саббачетаса̄ саманна̄харитва̄ сотумпи. уггахетумпити йатха̄бхӯтам̣ дхаммам̣ дха̄ран̣апарипуччха̄паричайавасена хадайена уггахитам̣ суван̣н̣абха̄джане паккхиттасӣхаваса̄ вийа авинат̣т̣хе ка̄тумпи. катхетумпӣти виттха̄рена паресам̣ дассетумпи сакка̄. таттха̄ти мига̄рама̄тупа̄са̄де. кат̣т̣харӯпапоттхакарӯпачиттарӯпавасена ката̄ти тхамбха̄дӣсу уттиритва̄ ката̄нам̣ кат̣т̣харӯпа̄нам̣, ниййӯха̄дӣсу пат̣има̄васена рачита̄нам̣ поттхакарӯпа̄нам̣, ситтипассе читтакаммавасена вирачита̄нам̣ читтарӯпа̄нан̃ча ката̄ нит̣т̣хапита̄. вессаван̣амандха̄та̄дӣнанти пат̣има̄рӯпена ката̄нам̣ вессаван̣амандха̄тусакка̄дӣнам̣. читтакаммавасена̄ти а̄ра̄ма̄дичиттакаммавасена. сан̣т̣хитампӣти авайавабха̄вена сан̣т̣хитам̣ хутва̄ т̣хитампи. джин̣н̣апат̣исан̇кхаран̣аттханти джин̣н̣а̄нам̣ ниййӯхакӯт̣а̄га̄рапа̄са̄да̄вайава̄нам̣ абхисан̇кхаран̣аттха̄йа тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не рахассасан̃н̃а̄н̣ена т̣хапитам̣. ‘‘парибхун̃джисса̄мӣ’’ти тасмим̣ тасмим̣ кичче винийун̃джанавасена парибхун̃джитаббасса. етам̣ вуттанти, ‘‘айам̣ мига̄рама̄тупа̄са̄до сун̃н̃о’’тиа̄дикам̣ вуттам̣.

ниччанти саббака̄лам̣ раттин̃ча дива̄ ча. екабха̄вам̣ екам̣ асун̃н̃атанти паччатте упайогавачанам̣, екаттам̣ еко асун̃н̃атоти аттхо. га̄моти паваттанавасена̄ти гехасаннивесавӣтхичаччарасин̇гха̄т̣ака̄дике упа̄да̄йа га̄моти локуппаттивасена. килесавасена̄ти таттха анунайапат̣игхавасена. есева найоти имина̄ ‘‘паваттавасена ва̄ килесавасена ва̄ уппаннам̣ мануссасан̃н̃а’’нти имаматтхам̣ атидисати. еттха ча йатха̄ га̄маггахан̣ена гхара̄дисан̃н̃а̄ сан̇гахита̄, евам̣ мануссаггахан̣ена иттхипуриса̄дисан̃н̃а̄ сан̇гахита̄. йасма̄ руккха̄дике пат̣ичча аран̃н̃асан̃н̃а̄ таттха паббатаванасан̣д̣а̄дайо антогадха̄, тасма̄ таттха виджджама̄нампи там̣ вибха̄гам̣ аггахетва̄ екам̣ аран̃н̃ам̣йева пат̣ичча аран̃н̃асан̃н̃ам̣ манаси кароти. отаратӣти ануппависати. адхимуччатӣти ниччхиноти. паваттадаратха̄ти татха̄рӯпа̄йа пассаддхийа̄ абха̄вато ол̣а̄рикадхаммаппаваттисиддха̄ даратха̄. килесадаратха̄ти анунайапат̣игхасамбхава̄ килесадаратха̄. дутийападети ‘‘йе ассу даратха̄ мануссасан̃н̃ам̣ пат̣ичча̄’’ти имасмим̣ паде. манасика̄расантата̄йа, – ‘‘на̄йам̣ пуббе вийа ол̣а̄рика̄, дхаммаппаваттӣ’’ти сан̇кха̄радассанадаратха̄нам̣ сукхумата̄ саллахуката̄ ча чаритаттха̄ти а̄ха ‘‘паваттадаратхаматта̄ аттхӣ’’ти.

йам̣ килесадаратхаджа̄там̣, там̣ имисса̄ даратхасан̃н̃а̄йа на хотӣти йоджана̄. паваттадаратхаматтам̣ авасит̣т̣хам̣ хоти, виджджама̄намева аттхи иданти паджа̄на̄тӣти йоджана̄. сун̃н̃ата̄ ниббаттӣти сун̃н̃атанти паватти. сун̃н̃ата̄ сахачаритан̃хи сун̃н̃ам̣, идха сун̃н̃ата̄ти вутта̄.

177. асса̄ти бхагавато евам̣ ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена читтаппаватти ахоси. аччантасун̃н̃атанти ‘‘парама̄нуттара’’нти вуттам̣ арахаттам̣ десесса̄мӣти. аран̃н̃асан̃н̃а̄йа висеса̄надхигаманатоти, ‘‘аран̃н̃ам̣ аран̃н̃а’’нти манасика̄рена джха̄на̄дивисесасса адхигама̄бха̄вато, ‘‘патхавӣ’’ти манасика̄рена висеса̄дхигаманато. ида̄ни тамеваттхам̣ упама̄йа вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. евам̣ сантети евам̣ вапите са̄лиа̄дайо сампаджджанти. дхувасевананти нийатасеванам̣ па̄риха̄рийакаммат̣т̣ха̄нам̣. пат̣ичча̄ти еттха ‘‘самбхӯта’’нти вачанасесо иччхитоти а̄ха ‘‘пат̣ичча самбхӯта’’нти. патхавим̣ пат̣ичча самбхӯта̄ хи сан̃н̃а̄ти.

патхавӣкасин̣е со патхавӣсан̃н̃ӣ хоти, на пакатипатхавийам̣. тасса̄ти патхавӣкасин̣асса. техӣти ган̣д̣а̄дӣхи. сут̣т̣ху вихатанти йатха̄ валӣнам̣ лесопи на хоти, евам̣ саммадева а̄кот̣итам̣. надӣтал̣а̄ка̄дӣнам̣ тӣраппадесо удакасса а̄карат̣т̣хена кӯлам̣, уннатабха̄вато уггатам̣ кӯлам̣ вийа̄ти уккӯлам̣, бхӯмийа̄ уччат̣т̣ха̄нам̣. вигатам̣ кӯланти виккӯлам̣, нӣчат̣т̣ха̄нам̣. тена̄ха ‘‘уччанӣча’’нти. екам̣ сан̃н̃анти екам̣ патхавӣтисан̃н̃ам̣йева.

182. сатипи сан̇кха̄ранимиттавирахе йа̄диса̄нам̣ нимитта̄нам̣ абха̄вена ‘‘анимитта’’нти вуччати, та̄ни дассетум̣, ‘‘ниччанимитта̄дивирахито’’ти вуттам̣. чатумаха̄бхӯтикам̣ чатумаха̄бхӯтанисситам̣. сал̣а̄йатанапат̣исам̣йуттам̣ чаккха̄йатана̄дисал̣а̄йатанасахитам̣.

183. випассана̄йа пат̣ивипассананти дхамма̄нан̃ча пуна випассанам̣. идха̄ти аттано паччаккхабхӯтайатха̄дхигатамаггапхалам̣ вадатӣти а̄ха – ‘‘арийамагге чева арийапхале ча̄’’ти. упа̄дисесадаратхадассанаттханти саббасо килесупадхийа̄ пахӣна̄йа кхандхопадхи ависит̣т̣ха̄, таппаччайа̄ даратха̄ упа̄дисесадаратха̄, там̣ дассанаттхам̣. йасма̄ висайато га̄масан̃н̃а̄ ол̣а̄рика̄, мануссасан̃н̃а̄ сукхума̄, тасма̄ мануссасан̃н̃а̄йа га̄масан̃н̃ам̣ ниваттетва̄. йасма̄ пана мануссасан̃н̃а̄пи сабха̄гаваттхупариггахато ол̣а̄рика̄, сабха̄гаваттхуто аран̃н̃асан̃н̃а̄ сукхума̄, тасма̄ аран̃н̃асан̃н̃а̄йа мануссасан̃н̃ам̣ ниваттетва̄. патхавӣсан̃н̃а̄диниваттане ка̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ суттантаресу ча вуттамева. анупуббена̄ти маггаппат̣ипа̄т̣ийа̄. ниччаса̄ра̄дӣнам̣ саббасо аваттхута̄йа аччантамева сун̃н̃атта̄ аччантасун̃н̃ата̄.

184. сун̃н̃атапхаласама̄паттинти сун̃н̃атавимоккхасса пхалабхӯтатта̄, сун̃н̃ата̄нупассана̄йа васена сама̄паджджитаббатта̄ ча сун̃н̃атапхаласама̄паттинти ладдхана̄мам̣ арахаттапхаласама̄паттим̣. йасма̄ атӣте паччекасамбуддха̄ ахесум̣, ана̄гате бхависсанти, ида̄ни пана буддхаса̄санасса дхарама̄натта̄ паччекабуддха̄ на ваттанти, тасма̄ паччекабуддхаггахан̣ам̣ акатва̄, ‘‘етарахипи буддхабуддхаса̄вакасан̇кха̄та̄’’иччева вуттам̣. на хи буддхаса̄сане дхаранте паччекабуддха̄ бхаванти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

чӯл̣асун̃н̃атасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

2. маха̄сун̃н̃атасуттаван̣н̣ана̄

185. чхавиван̣н̣ена со ка̄л̣о, на на̄мена. пала̄ласантха̄роти а̄дӣнӣти а̄ди-саддена коччхачимилика̄кат̣аса̄ра̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. ган̣абхиккхӯнанти ган̣абандханавасена бхиккхӯнам̣.

йади сам̣сайо на̄ма наттхи, ‘‘самбахула̄ ну кхо’’ти идам̣ катханти а̄ха ‘‘витаккапуббабха̄га̄’’тиа̄ди. таттха витакко пуббабха̄го етисса̄ти витаккапуббабха̄га̄, пуччха̄. са̄ ‘‘самбахула̄ но еттха бхиккхӯвихарантӣ’’ти вачанам̣, витакко пана ‘‘самбахула̄ ну кхо идха бхиккхӯ вихарантӣ’’ти имина̄ а̄ка̄рена тада̄ бхагавато уппанно читтасан̇каппо, тасса паривитаккасса таббха̄ваджотанойам̣ ну-ка̄ро вуттоти дассенто а̄ха – ‘‘витаккапуббабха̄ге ча̄йам̣ ну-ка̄ро нипа̄таматто’’ти. кин̃ча̄пи гаччханто дисва̄, ‘‘самбахула̄ но еттха бхиккхӯ вихарантӣ’’ти пуччха̄васена бхагавата̄ вутто, атха кхо ‘‘на кхо, а̄нанда, бхиккху собхати сан̇ган̣ика̄ра̄мо’’тиа̄ди (ма. ни. 3.185) упаридесана̄васена маттхакам̣ гаччханте авиниччхито на̄ма на хоти, атха кхо висум̣ виниччхито ева хоти, дисва̄ ниччхинитва̄ва катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ татха̄ пуччхати. татха̄ хи вуттам̣ – ‘‘джа̄нанта̄пи татха̄гата̄ пуччхантӣ’’ти (па̄ра̄. 16). тена̄ха ‘‘ито кира̄’’тиа̄ди.

йатха̄ надӣотин̣н̣ам̣ удакам̣ йатха̄ниннам̣ паккхандати, евам̣ сатта̄ дха̄тусо сам̣санданти, тасма̄ ‘‘ган̣ава̄со надӣотин̣н̣аудакасадисо’’ти вуттам̣. ида̄ни таматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ – ‘‘нирайатираччха̄найонӣ’’тиа̄ди вуттам̣. курувинда̄динха̄нӣйачун̣н̣а̄ни сан̣хасукхумабха̄вато на̄л̣ийам̣ паккхитта̄ни нирантара̄нева тит̣т̣хантӣти а̄ха – ‘‘чун̣н̣абхарита̄ на̄л̣и вийа̄’’ти. саттапан̣н̣а̄са куласатасахасса̄нӣти саттасатасахасса̄дхика̄ни пан̃н̃а̄са кула̄нам̣йева сатасахасса̄ни, манусса̄нам̣ пана васена сатта кот̣ийо тада̄ таттха васим̣су.

тато чинтеси, катхам̣? ка̄ман̃ча̄йам̣ локапакати, майхам̣ пана са̄сане айуттова соти а̄ха – ‘‘майа̄’’тиа̄ди. дхамманти сабха̄васиддхам̣. сам̣веготи сахоттаппан̃а̄н̣ам̣ вуччати. на кхо панетам̣ сакка̄ гила̄нупат̣т̣ха̄наова̄да̄нуса̄саниа̄дивасена сама̄гамасса иччхитаббатта̄. ган̣абхедананти ган̣асан̇ган̣ика̄йа вивечанам̣.

186. катапарибхан̣д̣анти пуббе катасам̣видха̄насса чӣварасса вутта̄ка̄рена пат̣исан̇кхаран̣ам̣. ноти амха̄кам̣. анаттаманоти ана̄ра̄дхитачитто.

сакаган̣ена сахабха̄вато сан̇ган̣ика̄ти а̄ха ‘‘сакапарисасамодха̄на’’нти. ган̣оти пана идха джанасамӯхоти вуттам̣ ‘‘на̄на̄джанасамодха̄на’’нти. собхати йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄нато. ка̄мато никкхаматӣти никкхамо, евам̣ никкхамавасена уппаннам̣ сукхам̣. ган̣асан̇ган̣ика̄килесасан̇ган̣ика̄хи павивитти павивеко. павивекавасена уппаннам̣ сукхам̣. ра̄га̄дӣнам̣ упасама̄вахам̣ сукхам̣ упасамасукхам̣. маггасамбодха̄вахам̣ сукхам̣ самбодхисукхам̣. ника̄метаббасса, ника̄мам̣ ва̄ ла̄бхӣ ника̄мала̄бхӣ. нидуккхам̣ сукхенева лабхатӣти адуккхала̄бхӣ. касирам̣ вуччати аппаканти а̄ха – ‘‘акасирала̄бхӣти випулала̄бхӣ’’ти.

са̄ма̄йиканти самайе килесавимуччанам̣ аччантамева̄ти са̄ма̄йикам̣ ма-ка̄ре а-ка̄расса дӣгхам̣ катва̄. тена̄ха – ‘‘аппитаппитасамайе килесехи вимутта’’нти. кантанти ан̇гасантата̄йа а̄рамман̣асантата̄йа ча каманӣйам̣ манораммам̣. аса̄ма̄йикам̣ аччантавимуттам̣.

етта̄вата̄тиа̄дина̄ сан̇ган̣ика̄ра̄масса висеса̄дхигамасса антара̄йикабха̄вам̣ анвайато бйатирекато ча саха нидассанена дассети. таттха са̄ дувидха̄ антара̄йиката̄ вода̄надхамма̄нам̣ ануппаттихетука̄, сам̣килесадхамма̄нам̣ уппаттихетука̄ ча.

те пат̣хамам̣ ‘‘сан̇ган̣ика̄ра̄мо’’тиа̄дина̄ вибха̄ветва̄ итарам̣ вибха̄ветум̣, ‘‘ида̄ни досуппаттим̣ дассенто’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘ат̣т̣хин̃ча пат̣ичча нха̄рун̃ча пат̣ичча чамман̃ча пат̣ичча мам̣сан̃ча пат̣ичча а̄ка̄со парива̄рито рӯпантвева сан̇кхам̣ гаччхатӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.306) вийа идха рӯпасаддо караджака̄йапарийа̄йоти ‘‘рӯпанти сарӣра’’нти а̄ха. ‘‘на̄хам̣, а̄нанда…пе… доманассупа̄йа̄са̄’’ти касма̄ вуттам̣? нану ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхачитта̄нам̣ а̄раддхавипассака̄нампи асаппа̄йаваджджанасаппа̄йасеванавасена ка̄йасса парихаран̣ам̣ хотӣти? саччам̣, там̣ пана йо калласарӣрам̣ нисса̄йа дхаммаса̄дхана̄йа ануйун̃джитука̄мо хоти, тассева дхаммаса̄дханата̄васена. дхаммаса̄дханабха̄ван̃хи апеккхитва̄ асаппа̄йам̣ ваджджетва̄ саппа̄йавасена посетва̄ сут̣т̣хутарам̣ хутва̄ ануйун̃джанато ка̄йасса парихаран̣ам̣, на со ка̄йе абхирато на̄ма хоти паччавеккхан̣а̄йаттатта̄ апеккха̄йа винодитаббо та̄дисоти. упа̄лигахапатиноти еттха̄пи ‘‘дасабаласа̄вакаттупагаманасан̇кха̄тена̄’’ти а̄нетва̄ йоджетаббам̣.

187. маха̄карун̣а̄васена паривута̄йа париса̄йа маджджхе нисиннопи екантавивекаджджха̄сайатта̄ екакова. етена саттхуно павивиттасса павивекаттена вивиттатам̣ дассети. рӯпа̄рӯпапат̣ибха̄ганимиттехи ниваттанаттхам̣ ‘‘рӯпа̄дӣнам̣ сан̇кхатанимитта̄на’’нти вуттам̣. ативийа сантатарапан̣ӣтатамабха̄вена висесато синоти бандхатӣти висайо, со ева сасантатипарийа̄панната̄йа аджджхаттам̣. ким̣ пана танти а̄ха – ‘‘сун̃н̃атанти сун̃н̃атапхаласама̄патти’’нти. упадхививеката̄йа асан̇кхата̄ дха̄ту идха вивекоти адхиппетоти а̄ха – ‘‘вивеканиннена̄’’тиа̄ди. бхан̇гаматтампи асесетва̄ а̄сават̣т̣ха̄нийа̄нан̃ча дхамма̄нам̣ таттха вигататта̄ тесам̣ васена вигатантена, евам̣бхӯтам̣ тесам̣ бйантибха̄вам̣ паттанти па̄л̣ийам̣ ‘‘бйантибхӯтена̄’’ти вуттам̣. уййоджанам̣ виссаджджанам̣, там̣ етасса аттхи, уййоджети виссаджджетӣти ва̄ уййоджаникам̣. йасма̄ на саббакатха̄ уййоджанавасенева паваттати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘уййоджаникапат̣исам̣йутта’’нти.

телапа̄кам̣ ган̣ханто вийа̄ти йатха̄ телапа̄ко на̄ма париччхиннака̄ло на атиккамитаббо, евам̣ аттано сама̄паттика̄лам̣ анатиккамитва̄. йатха̄ хи кусало веджджо телам̣ пачанто там̣ там̣ телакиччам̣ чинтетва̄ йади ва̄ паттхиннапа̄ко, йади ва̄ маджджхимапа̄ко, йади ва̄ кхарапа̄ко иччхитаббо, тасса ка̄лам̣ упадха̄ретва̄ пачати, евам̣ бхагава̄ дхаммам̣ десенто венеййа̄нам̣ н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ упадха̄ретва̄ там̣ там̣ ка̄лам̣ анатиккамитва̄ дхаммам̣ десетва̄ парисам̣ уййодженто ча вивеканинненева читтена уййоджети. две пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нипи тадабхинӣхатамановин̃н̃а̄н̣авасена нибба̄нанинна̄нева. буддха̄нан̃хи сан̇кха̄ра̄нам̣ сут̣т̣ху парин̃н̃а̄тата̄йа пан̣ӣта̄нампи рӯпа̄дӣнам̣ а̄па̄тхагамане пагева итаресам̣ пат̣икӯлата̄ва супа̄кат̣а̄ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, тасма̄ гхамма̄бхитаттасса вийа сӣтаджалат̣т̣ха̄нанинната̄ нибба̄наниннамева читтам̣ хоти, тасса ативийа сантапан̣ӣтабха̄вато.

188. аджджхаттамева̄ти идха джха̄на̄рамман̣ам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘гочараджджхаттамева̄’’ти. идха нийакаджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣. апагун̣апа̄дакаджджха̄нан̃хи еттха ‘‘нийакаджджхатта’’нти адхиппетам̣ випассана̄висесасса адхиппетатта̄, нийакаджджхаттам̣ ниджджӣваниссаттатам̣, анаттатанти аттхо. асампаджджанабха̄ваджа̄нанена̄ти ида̄ни ме каммат̣т̣ха̄нам̣ вӣтхипат̣ипаннам̣ на хоти, уппатхамева паваттатӣти джа̄нанена.

касма̄ панеттха бхагавата̄ випассана̄йа ева па̄даке джха̄не аватва̄ па̄дакаджджха̄нам̣ гахитанти а̄ха – ‘‘аппагун̣апа̄дакаджджха̄нато’’тиа̄ди. на паккхандати самма̄ на сама̄хитатта̄. со пана ‘‘аджджхаттадхамма̄ майхам̣ ниджджат̣а̄ нигумба̄ хутва̄ на упат̣т̣хаханти, ханда̄хам̣ бахиддха̄дхамме манаси кареййам̣ екаччесу сан̇кха̄ресу упат̣т̣хитесу итарепи упат̣т̣хахеййумева̄’’ти парасса…пе… манаси кароти. па̄дакаджджха̄навасена вийа саммаситаджджха̄навасенапи убхатобха̄гавимутто хотийева̄ти а̄ха – ‘‘арӯпасама̄паттийам̣ ну кхо катханти а̄нен̃джам̣ манаси каротӣ’’ти. на ме читтам̣ паккхандатӣти майхам̣ випассана̄читтам̣ вӣтхипат̣ипаннам̣ хутва̄ на вахатӣти. па̄дакаджджха̄намева̄ти випассана̄йа па̄дакабхӯтамева джха̄нам̣. пунаппунам̣ манаси ка̄таббанти пунаппунам̣ сама̄паджджитаббам̣ випассана̄йа тиккхависадата̄па̄дана̄йа. аваханте нипун̣а̄бха̄вена чхеданакирийа̄йа аппаваттанте. сама̄паджджитва̄ випассана̄йа тиккхакаммакаран̣ам̣ саматхавипассана̄виха̄рена̄ти а̄ха – ‘‘каммат̣т̣ха̄не манасика̄ро вахатӣ’’ти.

189. сампаджджати мети вӣтхипат̣ипаттийа̄ пуббена̄парам̣ висеса̄бха̄вато сампаджджати ме каммат̣т̣ха̄нанти джа̄нанена. ирийа̄патхам̣ аха̄петва̄ти йатха̄ париссамо на̄гаччхати, евам̣ аттано бала̄нурӯпам̣ тасса ка̄лам̣ нетва̄ пама̄н̣амева паваттанена ирийа̄патхам̣ ахопетва̄. саббава̄ресӯти т̣ха̄нанисаджджа̄сайанава̄ресу. катха̄ва̄ресу пана висесам̣ таттха таттха ваданти. идам̣ вуттанти идам̣, ‘‘имина̄ виха̄рена̄’’тиа̄дивачанам̣ вуттам̣.

190. ка̄мавитакка̄дайо ол̣а̄рикака̄мара̄габйа̄па̄дасабха̄га̄ти а̄ха – ‘‘витаккапаха̄нена две магге катхетва̄’’ти. ка̄магун̣есӯти ниддха̄ран̣е бхуммам̣. кисмин̃чидева килесуппаттика̄ран̣ети тасса пуггаласса килесуппаттика̄ран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, ан̃н̃атха̄ саббепи пан̃ча ка̄магун̣а̄ килесуппаттика̄ран̣амева. самуда̄чаратӣти самуда̄ча̄роти а̄ха ‘‘самуда̄чаран̣ато’’ти. со пана йасма̄ читтасса, на саттасса, тасма̄ вуттам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘четасо’’ти. ма-ка̄ро падасандхикаро е-ка̄расса ча ака̄ро катоти а̄ха ‘‘евам̣ санте етанти.

191. анусайоти ма̄на̄нусайо бхавара̄га̄нусайо авиджджа̄нусайоти тивидхопи анусайо пахӣйати арахаттамаггена. вуттанайенева̄ти, ‘‘тато магга̄нантарам̣ пхалам̣, пхалато вут̣т̣ха̄йа паччавеккхама̄но пахӣнабха̄вам̣ джа̄на̄ти, тасса джа̄нанена сампаджа̄но хотӣ’’ти вуттанайена.

кусалато а̄йа̄тӣти а̄йато, со етесанти кусала̄йатика̄. тена̄ха ‘‘кусалато а̄гата̄’’ти. там̣ пана несам̣ кусала̄йатикаттам̣ упаниссайавасена хоти сахаджа̄тавасенапӣти тадубхайам̣ дассетум̣, ‘‘сеййатхида’’нтиа̄ди вуттам̣.

йасма̄ пана йатха̄вуттадхаммесу кечи локийа̄, кечи локуттара̄; атха касма̄ висесена ‘‘локуттара̄’’ти вуттанти а̄ха – ‘‘локе уттара̄ висит̣т̣ха̄’’ти. тена локийадхаммесу уттамабха̄вена джха̄на̄дайо локуттара̄ вутта̄, на локасса уттаран̣атоти дассети. йам̣ кин̃чи махаггатачиттам̣ ма̄расса ависайо ака̄ма̄вачаратта̄, пагева там̣ випассана̄йа па̄дакабхӯтам̣ сувиккха̄литамаланти а̄ха – ‘‘джа̄нитум̣ на саккотӣ’’ти. еко а̄нисам̣со аттхи бха̄вана̄нуйогасса саппа̄йадхаммакатха̄пат̣ила̄бхо.

192. етадаттханти кеваласса сутасса аттха̄йа. саппа̄йа̄саппа̄йавасена̄ти касма̄ вуттам̣? нану саппа̄йавасена дасакатха̄ваттхӯни а̄гата̄нӣти? саччаметам̣, асаппа̄йакатха̄ваджджанапуббика̄йа саппа̄йа катха̄йа васена а̄гататта̄ ‘‘саппа̄йа̄саппа̄йавасена а̄гата̄нӣ’’ти вуттам̣. сутапарийаттивасена̄ти сарӯпена таттха ана̄гата̄нипи дасакатха̄ваттхӯни суттагеййа̄диантогадхатта̄, ‘‘сутапарийаттивасена а̄гата̄нӣ’’ти вуттам̣. парипӯран̣авасена сарӯпато а̄гататта̄ имасмим̣ т̣ха̄не т̣хатва̄ катхетабба̄ни. аттхоти са̄ман̃н̃аттхо.

193. ануа̄ваттантӣти ануану абхимукха̄ хутва̄ ваттанти, пайирупа̄сана̄дивасена анукӯлайанти. муччханатан̣ханти паччайесу муччхана̄ка̄рам̣. тан̣ха̄йа паттхана̄ на̄ма тена̄ка̄рена паваттӣти а̄ха – ‘‘паттхети паваттетӣ’’ти. килесӯпаддавена̄ти килесасан̇кха̄тена упаддавена. килеса̄ хи сатта̄нам̣ маха̄наттхакаран̣ато ‘‘упаддаво’’ти вуччанти. аттано аббхантаре уппаннена килесӯпаддавена антева̄сино, упаддаво антева̄сӯпаддаво, брахмачарийасса упаддаво брахмача̄рупаддавоти имаматтхам̣ ‘‘сесупаддавесупи есева найо’’ти имина̄ атидисати. гун̣амаран̣ам̣ катхитам̣, на джӣвитамаран̣ам̣.

аппала̄бха̄ти аппаматтакала̄бхӣ висеса̄нам̣. евам̣ вуттоти йатха̄вуттабрахмача̄рупаддаво дуккхавипа̄катаро чева кат̣укавипа̄катаро ча̄ти евам̣ вутто. а̄чарийантева̄сикӯпаддаво хи ба̄хиракасамайавасена вутто, брахмача̄рупаддаво пана са̄санавасена. дураккха̄те хи дхаммавинайе дуппат̣ипатти на маха̄са̄ваджджа̄ миччха̄бхинивесасса ситхилава̄йа̄мабха̄вато; сва̄кхйа̄те пана дхаммавинайе дуппат̣ипатти маха̄са̄ваджджа̄ махато аттхасса ба̄хирабха̄вакаран̣ато. тена̄ха ‘‘са̄сане пана̄’’тиа̄ди.

196. тасма̄ти идам̣ пуббапара̄пеккхам̣ пуримасса ча аттхасса ка̄ран̣абха̄вена пачча̄масананти а̄ха ‘‘йасма̄’’тиа̄ди. миттам̣ етасса аттхӣти миттава̄, тасса бха̄во миттавата̄, та̄йа. миттавасена пат̣ипаджджананти а̄ха ‘‘миттапат̣ипаттийа̄’’ти. сапаттавата̄йа̄ти еттха̄пи есева найо.

дуккат̣адуббха̄ситаматтампӣти имина̄ пагева итарам̣ вӣтиккамантоти дассети. са̄вакесу хитапараккаманам̣ ова̄да̄нуса̄санӣхи пат̣ипаджджананти а̄ха – ‘‘татха̄ на пат̣ипаджджисса̄мӣ’’ти. а̄макаматтанти кула̄лабха̄джанам̣ вуччати. на̄хам̣ тумхесу татха̄ пат̣ипаджджисса̄мӣти кумбхака̄ро вийа а̄макабха̄джанесу ахам̣ тумхесу кевалам̣ джа̄на̄пенто на пат̣ипаджджисса̄ми. нигган̣хитва̄ти нӣхаритва̄. локийагун̣а̄пи идха са̄ротвева адхиппета̄ локуттарагун̣а̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набха̄вато. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

маха̄сун̃н̃атасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

3. аччхарийаббхутасуттаван̣н̣ана̄

197. вибхаттипатирӯпака̄ ча нипа̄та̄ хонтӣти йатха̄рахам̣ там̣там̣вибхаттиаттхадӣпака̄, идха паччаттавачано йатрасаддо, хисаддо хетуаттхо, на̄масаддо аччхарийаттхо, падаттайасса пана аччхарийаттханиддит̣т̣хата̄йа ‘‘аччхарийаттхе нипа̄то’’ти вуттам̣. екам̣сато панетам̣ падаттайам̣. татха̄ хи ваккхати, ‘‘йатра̄ти нипа̄тавасена ана̄гатавачана’’нти. папан̃часаддо хет̣т̣ха̄ вутто. чхиннават̣умети имина̄ саббакилесават̣т̣асса акусалакаммават̣т̣асса ча чхиннатта̄ випа̄кават̣т̣асса ча упари ваккхама̄натта̄ а̄ха – ‘‘ват̣уманти кусала̄кусалакаммават̣т̣ам̣ вуччатӣ’’ти. нипа̄тавасена йатрасаддайогена. ана̄гатавачананти идам̣ ана̄гатавачанасадисатта̄ вуттам̣. ана̄гататтхава̄чӣ хи ана̄гатавачанам̣, аттхо четтха атӣтоти. ануссарӣти идам̣ ануссаритабха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘на ануссариссатӣ’’ти саддапайогасса атӣтависайатта̄. йада̄ пана техи бхиккхӯхи йа̄ катха̄ паваттита̄, тато паччха̄пи бхагавато тесам̣ буддха̄нам̣ ануссаран̣ам̣ хотийева.

кхаттийаджачча̄тиа̄дика̄лато пат̣т̣ха̄йа асамбхинна̄йа кхаттийаджа̄тийа̄ удитодита̄йа. брахмаджачча̄ти бра̄хман̣аджачча̄. евам̣готтепи есева найо. локийалокуттарасӣлена̄ти па̄рамита̄самбхӯтена буддха̄вен̣икатта̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ена локийена локуттарена ча сӣлена. евам̣сӣла̄ти анавасесасӣла̄нам̣ висум̣ паччавеккхан̣акаран̣ена евам̣сӣла̄ти ануссариссати. еса найо сесесу. йатха̄ виджджа̄бха̄гийа̄ виджджа̄сампайуттадхамма̄, евам̣ сама̄дхипаккха̄ сама̄дхисампайуттадхамма̄пи сативӣрийа̄дайоти а̄ха – ‘‘хет̣т̣ха̄ сама̄дхипаккха̄нам̣ дхамма̄нам̣ гахитатта̄ виха̄ро гахитова̄’’ти. тасма̄ сама̄дхипаккхадхаммавинимутто ева идха виха̄ро адхиппетоти вуттам̣ ‘‘идам̣ хӣ’’тиа̄ди.

йатха̄ ва̄ ат̣т̣хасама̄паттивипассана̄маггапхаласан̇гахита̄ локийалокуттара̄ сама̄дхипан̃н̃а̄ ‘‘евам̣дхамма̄ евам̣пан̃н̃а̄’’ти падехи хет̣т̣ха̄ гахита̄пи йатха̄сакам̣ пат̣ипаккхато муччанасса паваттивисесам̣ упа̄да̄йа ‘‘евам̣вимутта̄’’ти еттха пуна гахита̄, татха̄ ‘‘евам̣дхамма̄’’ти еттха гахита̄пи сама̄дхипаккхадхамма̄ диббабрахмаа̄нен̃джаарийавиха̄расан̇кха̄там̣ аттано паваттивисесам̣ упа̄да̄йа, ‘‘евам̣виха̄рӣ’’ти еттха пуна гахита̄ти вуччама̄не на кочи виродхо. пхаладхамма̄нам̣ паваттика̄лепи килеса̄нам̣ пат̣иппассаддхи на там̣а̄нубха̄ваджа̄та̄, атха кхо арийамаггена килеса̄нам̣ самуччхиннатта̄ти а̄ха – ‘‘магга̄нубха̄вена килеса̄нам̣ пат̣ипассаддханте уппаннатта̄’’ти. йо йам̣ паджахати, со паха̄йако паха̄таббато вимуттоти вуччати висам̣сат̣т̣хабха̄ватоти паха̄навибха̄гена вуччама̄не апаха̄йакасса нибба̄насса катхам̣ вимуттата̄? висам̣сат̣т̣ха̄бха̄вато ева. тан̃хи пакатийа̄ва саббасо килесехи висам̣сат̣т̣хам̣ виниссат̣ам̣ сувидӯравидӯре т̣хитам̣, тасма̄сса тато ниссат̣атта̄ ниссаран̣авимутти ниссаран̣апаха̄нанти вуччатӣти а̄ха ‘‘нибба̄на’’нтиа̄ди.

199. име татха̄гатасса аччхарийааббхутадхамма̄, на са̄вакависайа̄, мама пана десана̄ тайа̄ сута̄ ева̄ти те тхерассева бха̄рам̣ каронто, ‘‘там̣ бхиййосоматта̄йа пат̣ибхантӯ’’ти а̄ха. сато сампаджа̄ноти еттха ка̄лабхедавасена лаббхама̄нампи сампаджа̄набха̄вам̣ ана̄маситва̄ гативибха̄гена там̣ дассетум̣, ‘‘две сампаджан̃н̃а̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣ – ат̣т̣ха варе ган̣хантоти еттха катхам̣ варам̣ девата̄ дети, парасса дӣйама̄нан̃ча там̣ катхам̣ парасса самиджджхатӣти? каммабаленева. йади хи там̣ каммам̣ катока̄сам̣ йасса тадападесена пхалам̣ випаччати, евам̣ девата̄йа тасса варам̣ диннам̣, итарена ча ладдханти воха̄ро хотӣти. апича парасса паттхитавара̄ни на̄ма випаччама̄насса каммасса паччайабхӯто пайогависесоти дат̣т̣хаббам̣. та̄ни випаччане екантика̄нипи аппесаккха̄ девата̄ – ‘‘айамасса паттхана̄ самиджджхиссати, но’’ти на джа̄нанти, сакко пана пан̃н̃ава̄ та̄ни екаччам̣ джа̄на̄тийева. тена вуттам̣ – ‘‘саккена пасӣдитва̄ динне ат̣т̣ха варе ган̣ханто’’тиа̄ди.

пат̣хамаджаванава̄рети уппаннасса саббапат̣хамаджаванава̄ре. со хи пат̣исандхийа̄ а̄саннабха̄вато ависадо хоти, девабха̄ве никантивасена уппаджджанато на джа̄на̄ти. ан̃н̃а̄хи девата̄хи аса̄дха̄ран̣аджа̄нанам̣ хоти дутийаджаванава̄рато пат̣т̣ха̄йа паваттанато.

ан̃н̃епи дева̄тиа̄дина̄ бодхисаттасса таттха сампаджан̃н̃енева т̣хитабха̄вам̣ бйатирекамукхена вибха̄вети. а̄ха̄рӯпаччхедена ка̄лан̇каронтӣти идам̣ кхид̣д̣а̄падосикавасена вуттам̣. итаресампи диббабхогехи муччхитатам̣ аджджха̄панна̄нам̣ тит̣т̣ханта̄нам̣ сампаджан̃н̃а̄бха̄во хотийева. ким̣ татха̄рӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ наттхӣти йатха̄рӯпам̣ ул̣а̄рам̣ пан̣ӣтан̃ча а̄рамман̣ам̣ пат̣ичча те дева̄ сам̣муччхита̄ а̄ха̄рӯпаччхедампи каронти, ким̣ татха̄рӯпам̣ ул̣а̄рам̣ пан̣ӣтан̃ча а̄рамман̣ам̣ бодхисаттасса наттхӣти бодхисаттасса сампаджан̃н̃а̄нубха̄вам̣ вибха̄ветум̣ чоданам̣ самут̣т̣ха̄пети? бодхисатто хи йаттха йаттха ниббаттати, таттха таттха ан̃н̃е сатте дасахи висесехи адхигган̣ха̄ти, пагева таттха девабхӯто, татха̄пи ‘‘сато сампаджа̄но’’ти айаметтха аччхарийадхаммо вутто.

200. сампаттибхаве дӣгха̄йуката̄ на̄ма пан̃н̃а̄балена хоти, бодхисатто ча маха̄пан̃н̃о, тасма̄ таттха таттха бхаве тена дӣгха̄йукена бхавитаббанти адхиппа̄йена, ‘‘сесаттабха̄весу ким̣ йа̄вата̄йукам̣ на тит̣т̣хатӣ’’ти чодети. итаро ‘‘а̄ма на тит̣т̣хатӣ’’ти пат̣иджа̄нитва̄, ‘‘ан̃н̃ада̄ хӣ’’тиа̄дина̄ таттха ка̄ран̣ама̄ха. ‘‘идха на бхависса̄мӣ’’ти адхимуччанавасена ка̄лакирийа̄ адхимуттика̄лакирийа̄. па̄рамидхамма̄нан̃хи уккам̣саппаттийа̄ тасмим̣ тасмим̣ аттабха̄ве абхин̃н̃а̄сама̄паттӣхи санта̄насса висеситатта̄ аттасинехасса танубха̄вена саттесу ча маха̄карун̣а̄йа ул̣а̄рабха̄вена адхит̣т̣ха̄насса тиккхависадабха̄ва̄паттийа̄ бодхисатта̄нам̣ адхиппа̄йа̄ самиджджханти, читте вийа каммесу ча тесам̣ васибха̄во, тасма̄ йаттхупапанна̄нам̣ па̄рамийо саммадева парибрӯхенти, вуттанайена ка̄лам̣ катва̄ таттха упападжджанти. татха̄ хи айам̣ маха̄сатто имасмим̣йева каппе на̄на̄джа̄тӣсу апарихӣнаджджха̄но ка̄лам̣ катва̄ брахмалоке ниббатто аппакамева ка̄лам̣ таттха т̣хатва̄ тато чавитва̄ идха ниббатто. тена̄ха – ‘‘айам̣ ка̄лакирийа̄ ан̃н̃есам̣ на хотӣ’’ти. саббапа̄рамӣнам̣ пӯритатта̄ти имина̄ пайоджана̄бха̄вато таттха т̣хатва̄ адхимуттика̄лакирийа̄ на̄ма на хотӣти дассети. апича чаримабхаве чатумаха̄нидхисамут̣т̣ха̄напуббика̄йа диббасампаттисадиса̄йа маха̄сампаттийа̄ ниббатти вийа буддхабхӯтасса асадисада̄на̄дивасена анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ала̄бхуппатти вийа ча ито парам̣ маха̄пурисасса диббасампаттианубхаванам̣ на̄ма наттхӣти йа̄вата̄йукат̣т̣ха̄нам̣ усса̄хаджа̄тасса пун̃н̃асамбха̄расса васена̄ти дат̣т̣хаббам̣. айан̃хеттха дхаммата̄.

мануссаган̣ана̄васена, на деваган̣ана̄васена. пуббанимитта̄нӣти чутийа̄ пуббанимитта̄ни. амила̄йитва̄ти еттха амила̄таггахан̣енева та̄сам̣ ма̄ла̄нам̣ ван̣н̣асампада̄пи гандхасампада̄пи собха̄сампада̄пи дассита̄ти дат̣т̣хаббам̣. ба̄хираббхантара̄нам̣ раджоджалла̄нам̣ лесассапи абха̄вато дева̄нам̣ сарӣрагата̄ни ваттха̄ни саббака̄лам̣ парисуддхапабхассара̄нева хутва̄ тит̣т̣хантӣти а̄ха ‘‘ваттхесупи есева найо’’ти. нева сӣтам̣ на ун̣ханти йасса сӣтасса патӣка̄равасена адхикам̣ севийама̄нам̣ ун̣хам̣, сайамева ва̄ кхаратарам̣ хутва̄ адхибхавантам̣ сарӣре седам̣ уппа̄деййа, та̄дисам̣ нева сӣтам̣ на ун̣хам̣ хоти. тасмим̣ ка̄лети йатха̄вутте маран̣а̄саннака̄ле. биндубиндувасена̄ти муттагул̣ика̄ вийа бинду бинду хутва̄ седа̄ муччанти. данта̄нам̣ кхан̣д̣итабха̄во кхан̣д̣иччам̣. кеса̄нам̣ палитабха̄во па̄личчам̣. а̄ди-саддена валиттачатам̣ сан̇ган̣ха̄ти. килантарӯпо аттабха̄во хоти, на пана кхан̣д̣иччапа̄личча̄дӣхӣти адхиппа̄йо. уккан̣т̣хита̄ти анабхирати, са̄ наттхи упарӯпари ул̣а̄рул̣а̄ра̄намева бхога̄нам̣ висесато ручиджанака̄нам̣ упатит̣т̣ханато.

пан̣д̣ита̄ ева̄ти буддхисампанна̄ ева девата̄. йатха̄ девата̄ ‘‘сампати джа̄та̄ кӣдисена пун̃н̃акаммена идха ниббатта̄’’ти чинтетва̄, ‘‘имина̄ на̄ма пун̃н̃акаммена идха ниббатта̄’’ти джа̄нанти, евам̣ атӣтабхаве аттана̄ катам̣ екаччам̣ ан̃н̃ампи пун̃н̃ам̣ джа̄нантийева маха̄пун̃н̃а̄ти а̄ха – ‘‘йе маха̄пун̃н̃а̄’’тиа̄ди.

на пан̃н̃а̄йанти чиратарака̄латта̄ парама̄йуно. аниййа̄никанти на ниййа̄на̄вахам̣ сатта̄нам̣ абха̄джанабха̄вато. сатта̄ на парама̄йуно хонти на̄ма па̄пуссанната̄йа̄ти а̄ха – ‘‘тада̄ хи сатта̄ уссаннакилеса̄ хонтӣ’’ти. еттха̄ха – ‘‘касма̄ самбуддха̄ мануссалоке ева уппаджджанти, на девабрахмалокесӯ’’ти. девалоке та̄ва нуппаджджанти брахмачарийава̄сасса анока̄сабха̄вато татха̄ аначчхарийабха̄вато. аччхарийадхамма̄ хи буддха̄ бхагаванто, тесам̣ са̄ аччхарийадхаммата̄ деваттабха̄ве т̣хита̄нам̣ на па̄кат̣а̄ хоти йатха̄ мануссабхӯта̄нам̣. девабхӯте хи самма̄самбуддхе диссама̄нам̣ буддха̄нубха̄вам̣ дева̄нубха̄ватова локо дахати, на буддха̄нубха̄вато, татха̄ сати самма̄самбуддхе на̄дхимуччати на сампасӣдати иссаракуттагга̄хам̣ на виссаджджети, деваттабха̄васса ча чирака̄лапаваттанато екаччасассатава̄дато на паримуччати. ‘‘брахмалоке нуппаджджантӣ’’ти еттха̄пи есева найо. сатта̄нам̣ та̄дисага̄хавимочанаттхан̃хи буддха̄ бхагаванто мануссасугатийам̣йева уппаджджанти; на девасугатийам̣, мануссасугатийам̣ уппаджджанта̄пи опапа̄тика̄ на хонти, сати ча опапа̄тикӯпапаттийам̣ вуттадоса̄нативаттанато. дхаммавенеййа̄нам̣ аттха̄йа дхамматантийа̄ т̣хапанасса вийа дха̄тувенеййа̄нам̣ аттха̄йа дха̄тӯнам̣ т̣хапанасса иччхитаббатта̄ ча. на хи опапа̄тика̄нам̣ паринибба̄нато уддхам̣ сарӣрадха̄туйо тит̣т̣ханти, тасма̄ на опапа̄тика̄ хонти, чаримабхаве ча маха̄бодхисатта̄, мануссабха̄васса па̄кат̣акаран̣а̄йа да̄рапариггахампи каронта̄ йа̄ва путтамукхадассана̄ ага̄рамаджджхе тит̣т̣ханти. парипа̄кагатасӣланеккхаммапан̃н̃а̄дипа̄рамика̄пи на абхиниккхаманти, ким̣ ва̄ ета̄йа ка̄ран̣ачинта̄йа? саббабуддхехи а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣а̄, йадидам̣ мануссабхӯта̄нам̣йева абхисамбуджджхана̄, на девабхӯта̄нанти айаметтха дхаммата̄. татха̄ хи тадаттхо маха̄бхинӣха̄ропи мануссабхӯта̄нам̣йева иджджхати, на итаресам̣.

касма̄ пана самма̄самбуддха̄ джамбудӣпейева уппаджджанти, на сесадӣпесӯти? кечи та̄ва а̄ху – ‘‘йасма̄ патхавийа̄ на̄бхибхӯта̄ буддха̄нубха̄васахита̄ ачалат̣т̣ха̄набхӯта̄ бодхиман̣д̣абхӯми джамбудӣпейева уппаджджати, тасма̄ джамбудӣпейева уппаджджантӣ’’ти; ‘‘татха̄ итаресампи авиджахитат̣т̣ха̄на̄нам̣ таттхева лаббхама̄нато’’ти. айам̣ панеттха амха̄кам̣ кханти – йасма̄ пуримабуддха̄нам̣ маха̄бодхисатта̄нам̣ паччекабуддха̄нан̃ча ниббаттийа̄ са̄вакабодхисатта̄нам̣ са̄вакабодхийа̄ абхинӣха̄ро са̄вакапа̄рамӣнам̣ самбхаран̣ам̣ парипа̄чанан̃ча буддхакхеттабхӯте имасмим̣ чаккава̄л̣е джамбудӣпейева иджджхати, на ан̃н̃аттха. венеййа̄нам̣ винайанаттхо ча буддхуппа̄доти аггаса̄вака̄дивенеййависеса̄пеккха̄йа екасмим̣ джамбудӣпейева буддха̄ ниббаттанти, на сесадӣпесу. айан̃ча найо саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣оти тесам̣ уттамапуриса̄нам̣ таттхева уппатти сампаттичакка̄нам̣ вийа ан̃н̃аман̃н̃упаниссайато апара̄парам̣ ваттатӣти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха – ‘‘тӣсу дӣпесу буддха̄ на ниббаттанти, джамбудӣпейева ниббаттантӣти дӣпам̣ пассатӣ’’ти. имина̄ найена десанийамепи ка̄ран̣ам̣ ваттаббам̣.

ида̄ни ча кхаттийакулам̣ локасамматам̣ бра̄хман̣а̄нампи пӯджанӣйабха̄вато. ра̄джа̄ ме пита̄ бхависсатӣти кулам̣ пасси питувасена куласса ниддиситаббато. дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ упари сатта диваса̄нӣти пасси тена аттано антара̄йа̄бха̄вам̣ ан̃н̃а̄си, тасса̄ ча туситабхаве диббасампаттипаччанубхаванам̣.

та̄ девата̄ти дасасахассичаккава̄л̣адевата̄. катхам̣ пана та̄ бодхисаттасса пӯритапа̄рамибха̄вам̣ бха̄винан̃ча самбуддхабха̄вам̣ джа̄нантӣти? махесаккха̄нам̣ девата̄нам̣ васена, йебхуййена ча та̄ девата̄ абхисамайабха̄гино. татха̄ хи бхагавато ча дхаммада̄насам̣вибха̄ге анекава̄рам̣ дасасахассачаккава̄л̣ава̄сидевата̄саннипа̄то ахоси.

чава̄мӣти паджа̄на̄ти чутиа̄саннаджаванехи н̃а̄н̣асахитехи чутийа̄ упат̣т̣хитабха̄васса пат̣исам̣видитатта̄. чутичиттам̣ на джа̄на̄ти чутичиттаккхан̣асса иттарабха̄вато. татха̄ хи там̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣ассапи ависайо ева. пат̣исандхичиттепи есева найо. а̄ваджджанапарийа̄йоти а̄ваджджанаккамо. йасма̄ екава̄рам̣ а̄ваджджитаматтена а̄рамман̣ам̣ ниччхинитум̣ на сакка̄, тасма̄ тамева̄рамман̣ам̣ дутийам̣ татийан̃ча а̄ваджджитва̄ ниччхӣйати, а̄ваджджанасӣсена четтха джаванава̄ро гахито. тена̄ха – ‘‘дутийататийачиттава̄рейева джа̄ниссатӣ’’ти. чутийа̄ пуретарам̣ катипайачиттава̄рато пат̣т̣ха̄йа маран̣ам̣ ме а̄саннанти джа̄нанато, ‘‘чутиккхан̣епи чава̄мӣти паджа̄на̄тӣ’’ти вуттам̣. пат̣исандхийа̄ пана апуббабха̄вато пат̣исандхичиттам̣ на джа̄на̄ти. никантийа̄ уппаттито парато асукасмим̣ т̣ха̄не майа̄ пат̣исандхи гахита̄ти паджа̄на̄ти, дутийаджаванато пат̣т̣ха̄йа джа̄на̄тӣти вуттова̄йаматтхо. тасмим̣ ка̄лети пат̣исандхиггахан̣ака̄ле. дасасахассӣ кампатӣти еттха кампанака̄ран̣ам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. маха̄ка̄рун̣ика̄ буддха̄ бхагаванто сатта̄нам̣ хитасукхавидха̄натаппарата̄йа бахулам̣ соманассика̄ва хонтӣти тесам̣ пат̣хамамаха̄випа̄качиттена пат̣исандхиггахан̣ам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.17; дха. са. 498; ма. ни. ат̣т̣ха. 3.199) вуттам̣. маха̄сӣваттхеро пана йадипи маха̄ка̄рун̣ика̄ буддха̄ бхагаванто сатта̄нам̣ хитасукхавидха̄натаппара̄, вивекаджджха̄сайа̄ пана висан̇кха̄ранинна̄ саббасан̇кха̄ресу аджджхупеккхан̣абахула̄ти пан̃чамена маха̄випа̄качиттена пат̣исандхиггахан̣ама̄ха.

пуре пун̣н̣ама̄йа саттамадивасато пат̣т̣ха̄йа̄ти пун̣н̣ама̄йа пуре саттамадивасато пат̣т̣ха̄йа, суккапаккхе навамито пат̣т̣ха̄йа̄ти аттхо. саттаме дивасети а̄са̄л̣хӣпун̣н̣ама̄йа. идам̣ супинанти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рам̣ супинам̣. несам̣ девийоти маха̄ра̄джӯнам̣ девийо.

со ча кхо пурисагаббхо, на иттхигаббхо, путто те бхависсатӣти еттакамева те бра̄хман̣а̄ аттано супинасаттханайена катхесум̣. саче ага̄рам̣ аджджха̄васиссатӣтиа̄ди пана девата̄виггахена бха̄винаматтхам̣ йа̄тха̄вато паведесум̣.

габбха̄ваккантийоти еттха габбхо вуччати ма̄тукуччхи, таттха уппатти авакканти, та̄ва габбха̄вакканти, йа̄ва на никкхамати. т̣хитака̄ва никкхаманти дхамма̄санато отаранто дхаммакатхико вийа.

201. ваттама̄насамӣпе ваттама̄не вийа вохарӣйатӣти оккаматӣти вуттанти а̄ха – ‘‘окканто хотӣти аттхо’’ти. евам̣ хотӣти евам̣ вуттаппака̄ренасса сампаджа̄нана̄ хоти. на оккамама̄не пат̣исандхиккхан̣асса дувин̃н̃еййатта̄. татха̄ ча вуттам̣ – ‘‘пат̣исандхичиттам̣ на джа̄на̄тӣ’’ти. дасасахассачаккава̄л̣апаттхаран̣ена ва̄ аппама̄н̣о. ативийа самуджджалабха̄вена ул̣а̄ро. дева̄нубха̄ванти дева̄нам̣ пабха̄нубха̄вам̣. дева̄нан̃хи пабхам̣со обха̄со адхибхавати, на тесам̣ а̄дхипаччам̣. тена̄ха ‘‘дева̄на’’нтиа̄ди.

руккхагаччха̄дина̄ кеначи на хан̃н̃атӣти агха̄, аба̄дха̄. тена̄ха ‘‘ниччавиват̣а̄’’ти. асам̣вута̄ти хет̣т̣ха̄ упари ча кена чи на пихита̄. тена̄ха ‘‘хет̣т̣ха̄пи аппатит̣т̣ха̄’’ти. таттха пи-саддена йатха̄ хет̣т̣ха̄ удакасса пидха̄йика̄ патхавӣ наттхӣти асам̣вута̄ локантарика̄, евам̣ упарипи чаккава̄л̣есу вийа девавима̄на̄нам̣ абха̄вато асам̣вута̄ аппатит̣т̣ха̄ти дассети. андхака̄ро еттха аттхӣти андхака̄ра̄. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ на джа̄йати а̄локасса̄бха̄вато, на чаккхуно. татха̄ хи ‘‘тена обха̄сена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃джа̄нантӣ’’ти вуттам̣. джамбудӣпе т̣хитамаджджханхикавела̄йам̣ пуббавидехава̄сӣнам̣ аттхан̇гаманавасена упад̣д̣хам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣ пан̃н̃а̄йати, апарагойа̄нава̄сӣнам̣ уггаманавасена, евам̣ сесадӣпесупӣти а̄ха – ‘‘екаппаха̄ренева тӣсу дӣпесу пан̃н̃а̄йантӣ’’ти. ито ан̃н̃атха̄ пана двӣсу ева дӣпесу екаппаха̄ренева пан̃н̃а̄йатӣти. екека̄йа диса̄йа нава нава йоджанасатасахасса̄ни андхака̄равидхаманампи имина̄ найена дат̣т̣хаббам̣. пабха̄йа наппахонтӣти аттано пабха̄йа обха̄ситум̣ на абхисамбхун̣анти. йугандхарапаббатаматтхакаппама̄н̣е а̄ка̄се вичаран̣ато, ‘‘чаккава̄л̣апаббатасса вемаджджхена чарантӣ’’ти вуттам̣.

ва̄ват̣а̄ти кха̄данаттхам̣ ган̣хитум̣ упаккаманта̄. випариваттитва̄ти виват̣т̣итва̄. чхиджджитва̄ти муччха̄паттийа̄ т̣хитат̣т̣ха̄нато муччитва̄, ан̇гапаччан̇гаччхеданавасена ва̄ чхиджджитва̄. аччантакха̄рети а̄тапасанта̄па̄бха̄вена атисӣтабха̄вам̣ сандха̄йа аччантакха̄рата̄ вутта̄ сийа̄. на хи там̣ каппасан̣т̣ха̄наудакам̣ сампаттикарамаха̄мегхавут̣т̣хам̣ патхавӣсандха̄ракам̣ каппавина̄сакаудакам̣ вийа кха̄рам̣ бхавитумарахати. татха̄ хи сати патхавӣпи вилӣйеййа. тесам̣ ва̄ па̄пакаммабалена пета̄нам̣ пакатиудакасса пуббакхел̣абха̄ва̄патти вийа тасса удакасса тада̄ кха̄рабха̄ва̄патти хотӣти вуттам̣ ‘‘аччантакха̄ре удаке’’ти. самантатоти саббабха̄гато чхаппака̄рампи.

202. чатуннам̣ маха̄ра̄джӯнам̣ васена̄ти вессаван̣а̄дичатумаха̄ра̄джабха̄васа̄ман̃н̃ена.

203. сабха̄венева̄ти парасса сантике гахан̣ена вина̄ аттано сабха̄венева сайамева адхит̣т̣хахитва̄ сӣласампанна̄.

мануссесӯти идам̣ пакатича̄риттавасена вуттам̣ – ‘‘манусситтхийа̄ на̄ма мануссапурисесу пуриса̄дхиппа̄йачиттам̣ уппаджджеййа̄’’ти, бодхисаттама̄ту пана девесӯпи та̄дисам̣ читтам̣ нуппаджджатева. йатха̄ бодхисаттасса а̄нубха̄вена бодхисаттасса ма̄ту пуриса̄дхиппа̄йачиттам̣ нуппаджджати, евам̣ тасса а̄нубха̄венева са̄ кеначи пурисена анатиккаманӣйа̄ти а̄ха – ‘‘па̄да̄ на ваханти, диббасан̇кхалика̄ вийа баджджхантӣ’’ти.

пуббе ‘‘ка̄магун̣ӯпасам̣хитам̣ читтам̣ нуппаджджатӣ’’ти вуттам̣, пуна ‘‘пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ парича̄ретӣ’’ти вуттам̣, катхамидам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на вируджджхатӣти а̄ха ‘‘пуббе’’тиа̄ди. ваттхупат̣иккхепоти абрахмачарийаваттхупат̣иседхо. тена̄ха ‘‘пуриса̄дхиппа̄йавасена̄’’ти. а̄рамман̣апат̣ила̄бхоти рӯпа̄дипан̃чака̄магун̣а̄рамман̣ассева пат̣ила̄бхо.

204. киламатхоти кхедо. ка̄йасса хи гарубха̄вакат̣хинабха̄ва̄дайопи тасса̄ тада̄ на хонти ева. ‘‘тирокуччхигатам̣ пассатӣ’’ти вуттам̣, када̄ пат̣т̣ха̄йа пассатӣти а̄ха – ‘‘калала̄дика̄лам̣ атиккамитва̄’’тиа̄ди. дассане пайоджанам̣ сайамева вадати, тасса абха̄вато калала̄дика̄ле на пассати. путтена̄ти дахарена мандена утта̄насеййакена. йам̣ там̣ ма̄тӯтиа̄ди пакатича̄риттавасена вуттам̣. чаккаваттигаббхатопи хи сависесам̣ бодхисаттагаббхо париха̄рам̣ лабхати пун̃н̃асамбха̄расса са̄тисайатта̄, тасма̄ бодхисаттама̄та̄ ативийа саппа̄йа̄ха̄ра̄ча̄ра̄ ча хутва̄ саккаччам̣ парихарати. пураттха̄бхимукхоти ма̄ту пураттха̄бхимукхо. ида̄ни тирокуччхигатасса диссама̄ната̄йа аббхантарам̣ ба̄хиран̃ча ка̄ран̣ам̣ дассетум̣, ‘‘пуббе катакамма’’нтиа̄ди вуттам̣. асса̄ти девийа̄. ваттхунти куччхим̣. пхаликааббхапат̣ала̄дино вийа бодхисаттама̄тукуччхитачасса пат̣алабха̄вена а̄локасса вибандха̄бха̄вато йатха̄ бодхисаттама̄та̄ куччхигатам̣ бодхисаттам̣ пассати, кимевам̣ бодхисаттопи ма̄тарам̣ ан̃н̃ан̃ча пурато рӯпагатам̣ пассати, ноти а̄ха, ‘‘бодхисатто пана̄’’тиа̄ди. касма̄ пана сати чаккхумхи а̄локе ча на пассатӣти а̄ха – ‘‘на хи антокуччхийам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджатӣ’’ти. асса̄сапасса̄са̄ вийа хи таттха чаккхувин̃н̃а̄н̣ампи на уппаджджати таджджа̄саманна̄ха̄расса̄бха̄вато.

205. йатха̄ ан̃н̃а̄ иттхийо виджа̄тапаччайа̄ та̄дисена рогена абхибхӯта̄пи хутва̄ маранти, бодхисаттама̄ту пана бодхисатте куччхигате на кочи рого уппаджджати; кевалам̣ а̄йупариккхайенева ка̄лам̣ кароти, сва̄йаматтхо хет̣т̣ха̄ вуттойева. бодхисаттена васитат̣т̣ха̄нам̣ хӣтиа̄дина̄ таттха ка̄ран̣ама̄ха. апанетва̄ти аггамахесит̣т̣ха̄нато нӣхаритва̄. анураккхитум̣ на саккотӣти самма̄ габбхапариха̄рам̣ на̄нуйун̃джати, тена габбхо бахва̄ба̄дхо хоти. ваттхувисадам̣ хотӣти габбха̄сайо парисуддхо хоти. ма̄ту маджджхимавайасса татийакот̣т̣ха̄се бодхисаттасса габбхоккаманампи тасса̄ а̄йупарима̄н̣авилоканенева сан̇гахитам̣ вайовасена уппаджджанакавика̄расса париваджджанато, иттхисабха̄вена уппаджджанакавика̄ро пана бодхисаттасса а̄нубха̄венева вӯпасаммати.

саттама̄саджа̄тоти пат̣исандхиггахан̣ато саттаме ма̄се джа̄то. со сӣтун̣хаккхамо на хоти ативийа сукхума̄лата̄йа. ат̣т̣хама̄саджа̄то ка̄мам̣ саттама̄саджа̄тато буддхиавайаво, екачче пана чаммападеса̄ буддхим̣ па̄пун̣анта̄ гхат̣т̣анам̣ на саханти, тена со на джӣвати. саттама̄саджа̄тасса пана на та̄ва те джа̄та̄ти ваданти.

т̣хита̄ва хутва̄ти ниддуккхата̄йа т̣хита̄ ева хутва̄. дуккхасса хи балавабха̄вато там̣ дуккхам̣ асахама̄на̄ ан̃н̃а̄ иттхийо нисинна̄ ва̄ нипанна̄ ва̄ виджа̄йанти. упавиджан̃н̃а̄ти упагатавиджа̄йанака̄ла̄. сакаланагарава̄синоти капилаваттхум̣ парива̄ретва̄ т̣хитесу девадаха̄дӣсу чхасу нагаресу васанта̄.

дева̄ нам̣ пат̣хамам̣ пат̣игган̣хантӣти локана̄тхам̣ маха̄пурисам̣ майамева пат̣хамам̣ пат̣игган̣ха̄ма̄ти сан̃джа̄тага̄равабахума̄на̄ аттано пӣтим̣ паведента̄ кхӣн̣а̄сава̄ суддха̄ва̄сабрахма̄но а̄дито пат̣игган̣ханти. сӯтивесанти сӯтиджагганадха̄тивесам̣. екети уттаравиха̄рава̄сино. маччхаккхисадисам̣ чхавивасена.

206. аджинаппавен̣ийа̄ти аджиначаммехи сиббетва̄ катапавен̣ийа̄. маха̄теджоти маха̄нубха̄во. маха̄йасоти маха̄парива̄ро випулакиттигхосо ча.

бхаггавибхагга̄ти самба̄дхат̣т̣ха̄нато никкхаманена вибха̄витатта̄ бхагга̄ вибхагга̄ вийа ча хутва̄. тена несам̣ ависадабха̄вамева дассети. алагго хутва̄ти габбха̄сайе йонипадесе ча каттхачи алагго асатто хутва̄. удакена̄ти габбха̄сайагатена удакена амаккхито никкхамати саммаккхитасса та̄дисасса удакасемха̄дикассева таттха абха̄вато. бодхисаттасса хи пун̃н̃а̄нубха̄вена пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа там̣ т̣ха̄нам̣ висуддхам̣ парамасугандхагандхакут̣и вийа чанданагандхам̣ ва̄йантам̣ тит̣т̣хати. удакават̣т̣ийоти удакаккхандха̄.

207. мухуттаджа̄тоти мухуттена джа̄то хутва̄ мухуттаматтова. анудха̄рийама̄нети анукӯлавасена нӣйама̄не. а̄гата̄нева̄ти там̣ т̣ха̄нам̣ упагата̄ни ева.

анекаса̄кханти ратанамайа̄некасатапатит̣т̣ха̄нахӣракам̣. сахассаман̣д̣аланти тесам̣ упари патит̣т̣хитам̣ анекасахассаман̣д̣алахӣракам̣. марӯти дева̄.

на кхо паневам̣ дат̣т̣хаббанти саттападавӣтиха̄рато пагева диса̄вилоканасса кататта̄. тена̄ха ‘‘маха̄сатто хӣ’’тиа̄ди. екан̇ган̣а̄нӣти виват̣абха̄вена виха̄ран̇ган̣апаривен̣ан̇ган̣а̄ни вийа екан̇ган̣асадиса̄ни ахесум̣. садисопи наттхӣти тумха̄кам̣ идам̣ вилоканам̣ висит̣т̣хе пасситум̣ идха тумхехи садисопи наттхи, куто уттаритароти а̄хам̣су. саббапат̣хамоти саббаппадха̄но. падха̄напарийа̄йо хи идха пат̣хамасаддо. тена̄ха ‘‘итара̄нӣ’’тиа̄ди. еттха ча махесаккха̄ та̄ва дева̄ татха̄ ваданти, итаре пана катханти? маха̄саттасса а̄нубха̄вадассаненева. махесаккха̄нан̃хи дева̄нам̣ маха̄саттасса а̄нубха̄во вийа тена садиса̄нампи а̄нубха̄во паччаккхо ахоси. итаре пана тесам̣ вачанам̣ сутва̄ саддаханта̄ ануминанта̄ татха̄ а̄хам̣су.

джа̄таматтассева бодхисаттасса т̣ха̄на̄дӣни йесам̣ висеса̄дхигама̄нам̣ пуббанимиттабхӯта̄нӣти те ниддха̄ретва̄ дассенто, ‘‘еттха ча̄’’тиа̄дима̄ха. таттха патит̣т̣ха̄нам̣ чатуиддхипа̄дапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣ иддхипа̄давасена локуттарадхаммесу суппатит̣т̣хитабха̄васамиджджханато. уттара̄бхимукхабха̄во локасса уттаран̣авасена гаманасса пуббанимиттам̣. саттападагаманам̣ саттабоджджхан̇га̄дигаманасса пуббанимиттам̣, висуддхачхаттадха̄ран̣ам̣ сувисуддхавимуттичхаттадха̄ран̣асса пуббанимиттам̣, пан̃чара̄джакакудхабхан̣д̣а̄ни пан̃чавидхавимуттигун̣апарива̄рата̄йа пуббанимиттам̣, ана̄ват̣адиса̄нувилоканам̣ ана̄ват̣ан̃а̄н̣ата̄йа пуббанимиттам̣, ‘‘аггохамасмӣ’’тиа̄дивачанам̣ аппат̣иваттийадхаммачаккапаваттанасса пуббанимиттам̣; айамантима̄ джа̄тӣти а̄йатим̣ джа̄тийа̄ абха̄вакиттана̄ анупа̄ди…пе… пуббанимиттанти ведитаббам̣; тасса тасса ана̄гате ладдхаббависесасса там̣ там̣ нимиттам̣ абйабхича̄рӣнимиттанти дат̣т̣хаббам̣. на а̄гатоти имасмим̣ сутте ан̃н̃аттха ча ваккхама̄на̄йа анупуббийа̄ ана̄гататам̣ сандха̄йа вуттам̣. а̄харитва̄ти тасмим̣ тасмим̣ сутте ат̣т̣хакатха̄су ча а̄гатанайена а̄харитва̄ дӣпетаббо.

дасасахассилокадха̄ту кампӣти пана идам̣ сатипи идха па̄л̣ийам̣ а̄гататте ваккхама̄на̄намаччхарийа̄нам̣ мӯлабхӯтам̣ дассетум̣ вуттам̣, евам̣ ан̃н̃ампӣдисам̣ дат̣т̣хаббам̣. танти баддха̄ вӣн̣а̄, чаммабаддха̄ бхерийоти пан̃чан̇гикатӯрийасса нидассанаматтам̣, ча-саддена ва̄ итаресампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. бхиджджим̣сӯти па̄десу баддхат̣т̣ха̄несуйева бхиджджим̣су. вигаччхим̣сӯти вӯпасамим̣су. сакатеджобха̄сита̄нӣти ативийа самуджджала̄йа аттано пабха̄йа обха̄сита̄ни ахесум̣. на паваттӣти на сандӣ. ва̄то на ва̄йӣти кхаро ва̄то на ва̄йи, мудусукхо пана сатта̄нам̣ сукха̄вахо ва̄йи. патхавӣгата̄ ахесум̣ уччат̣т̣ха̄не т̣ха̄тум̣ ависаханта̄. утусампанноти анун̣ха̄сӣтата̄сан̇кха̄тена утуна̄ сампанно. ва̄махаттхам̣ уре т̣хапетва̄ даккхин̣ена путхупа̄н̣ина̄ хаттхата̄л̣анена саддакаран̣ам̣ аппхот̣анам̣. мукхена уссел̣анам̣ саддамун̃чанам̣ сел̣анам̣. екаддхаджама̄ла̄ ахосӣти еттха ити-саддо а̄диаттхо. тена вичиттапуппхасугандхапуппхавассадева̄ вассим̣су, сӯрийе диббама̄не ева та̄рака̄ обха̄сим̣су, аччхам̣ виппасаннам̣ удакам̣ патхавито уббхиджджи, била̄сайа̄ дарисайа̄ тираччха̄на̄ а̄сайато никкхамим̣су; ра̄гадосамоха̄пи тану бхавим̣су, патхавийам̣ раджо вӯпасами, анит̣т̣хагандхо вигаччхи, диббагандхо ва̄йи, рӯпино дева̄ сарӯпенева манусса̄нам̣ а̄па̄тхамагамам̣су, сатта̄нам̣ чутупапа̄та̄ на̄хесунти имесам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. йа̄ни маха̄бхинӣха̄расамайе уппанна̄ни дваттим̣са пуббанимитта̄ни, та̄ни анавасеса̄ни тада̄ ахесунти.

татра̄пӣти тесупи патхавикампа̄дӣсу евам̣ пуббанимиттабха̄во ведитаббо, на кевалам̣ сампатиджа̄тасса т̣ха̄на̄дӣсу ева̄ти адхиппа̄йо. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣апат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣ саббасса н̃еййасса титтхакараматасса ча ча̄ланато. кеначи анусса̄хита̄нам̣йева имасмим̣йева екачаккава̄л̣е саннипа̄то, кеначи анусса̄хита̄нам̣йева екаппаха̄ренева саннипатитва̄ дхаммапат̣игган̣ханасса пуббанимиттам̣, пат̣хамам̣ девата̄нам̣ пат̣иггахан̣ам̣ диббавиха̄рапат̣ила̄бхасса, паччха̄ манусса̄нам̣ пат̣иггахан̣ам̣ таттхева т̣ха̄насса ниччаласабха̄вато а̄нен̃джавиха̄рапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣. вӣн̣а̄нам̣ сайам̣ ваджджанам̣ парӯпадесена вина̄ сайамева анупуббавиха̄рапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣. бхерӣнам̣ ваджджанам̣ чаккава̄л̣апарийанта̄йа париса̄йа паведанасаматтхасса дхаммабхерийа̄ ануса̄ванасса аматадундубхигхосанасса пуббанимиттам̣. андубандхана̄дӣнам̣ чхедо ма̄навинибандхачхеданасса пуббанимиттам̣; супат̣т̣анасампа̄пун̣анам̣ аттха̄ди анурӯпам̣ аттха̄дӣсу н̃а̄н̣асса бхеда̄дхигамасса пуббанимиттам̣.

нибба̄нарасена̄ти килеса̄нам̣ нибба̄йанарасена. екарасабха̄васса̄ти са̄санасса саббаттха екарасабха̄васса. ва̄тасса ава̄йанам̣ кисса пуббанимиттанти а̄ха ‘‘два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатабхинданасса̄’’ти. а̄ка̄са̄диаппатит̣т̣хависамачан̃чалат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа сакун̣а̄нам̣ патхавӣгаманам̣ та̄дисам̣ миччха̄га̄хам̣ паха̄йа сатта̄нам̣ па̄н̣ехи ратанаттайасаран̣агаманасса пуббанимиттам̣. девата̄нам̣ аппхот̣ана̄дӣхи кӣл̣анам̣ памодануппаттиуда̄насса бхававантагаманена дхаммасабха̄вабодханена ча памодавибха̄ванасса пуббанимиттам̣. дхаммавегавассанасса̄ти десана̄н̃а̄н̣авегена дхамма̄матасса вассанасса пуббанимиттам̣. ка̄йагата̄сативасена ладдхаджджха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ уппа̄дитамаггапхаласукха̄нубхаво ка̄йагата̄сатиаматапат̣ила̄бхо, тасса пана ка̄йассапи атаппакасукха̄вахатта̄ кхуда̄пипа̄са̄пӣл̣ана̄бха̄во пуббанимиттам̣ вутто. арийаддхаджама̄ла̄ма̄лита̄йа̄ти садевакасса локасса арийамаггабоджджхан̇гадхаджама̄ла̄хи ма̄литабха̄васса пуббанимиттам̣. йам̣ панеттха ануддхат̣ам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.

еттха̄ти ‘‘сампатиджа̄то’’тиа̄дина̄ а̄гате имасмим̣ т̣ха̄не. виссаджджитова, тасма̄ амхехи идха апуббам̣ ваттаббам̣ наттхӣти адхиппа̄йо. тада̄ патхавийам̣ гаччхантопи маха̄сатто а̄ка̄сена гаччханто вийа маха̄джанасса упат̣т̣ха̄сӣти айаметтха нийати дхамманийа̄мо бодхисатта̄нам̣ дхаммата̄ти идам̣ нийатива̄давасена катханам̣. ‘‘пуббе пуримаджа̄тӣсу та̄дисасса пун̃н̃асамбха̄ракаммасса кататта̄ упачитатта̄ маха̄джанасса татха̄ упат̣т̣ха̄сӣ’’ти идам̣ пуббекатакаммава̄давасена катханам̣. имесам̣ сатта̄нам̣ упари ӣсанасӣлата̄йа йатха̄сакам̣ каммамева иссаро на̄ма, тасса нимма̄нам̣ аттано пхаласса ниббаттанам̣, маха̄пурисопи садевакам̣ локам̣ абхибхавитум̣ саматтхена ул̣а̄рена пун̃н̃акаммуна̄ ниббаттито тена иссарена ниммито на̄ма, тасса ча̄йам̣ нимма̄нависесо, йадидам̣ маха̄нубха̄вата̄. йа̄йа маха̄джанасса татха̄ упат̣т̣ха̄сӣти идам̣ иссаранимма̄нава̄давасена катханам̣. евам̣ там̣ там̣ бахум̣ ватва̄ ким̣ има̄йа парийа̄йакатха̄йа̄ти аваса̄не уджукамева евам̣ бйа̄ка̄си. сампатиджа̄то патхавийам̣ катхам̣ падаса̄ гаччхати, евам̣маха̄нубха̄во а̄ка̄сена ман̃н̃е гаччхатӣти парикаппанасса васена а̄ка̄сена гаччханто вийа ахоси. сӣгхатарам̣ пана саттападавӣтиха̄рена гататта̄ диссама̄нарӯпопи маха̄джанасса адиссама̄но вийа ахоси. ачелакабха̄во кхуддакасарӣрата̄ ча та̄дисасса ирийа̄патхасса анануччхавика̄ти камма̄нубха̄васан̃джанитапа̄т̣иха̄рийавасена алан̇ка̄рапат̣ийатто вийа; сол̣асавассуддесико вийа ча маха̄джанасса упат̣т̣ха̄сӣти ведитаббам̣; буддхабха̄ва̄нуччхавикасса бодхисатта̄нубха̄васса йа̄тха̄вато паведитатта̄ буддхена вийа…пе… аттамана̄ ахоси.

па̄кат̣а̄ хутва̄ти вибхӯта̄ хутва̄. буддха̄нам̣ йе йе сан̇кха̄ре ваваттхапетука̄ма̄, те те уппа̄даккхан̣епи саббасо суппат̣ивидита̄ супа̄кат̣а̄ хаттхатале а̄малакам̣ вийа сут̣т̣ху вибхӯта̄ ева хутва̄ упат̣т̣хаханти. тена̄ха ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди. анока̄сагатети париггахасса анока̄сака̄ле паватте. ниппадесети ниравасесе. ока̄саппаттети т̣ха̄нагамана̄дика̄ле уппанне, те хи саммасанасса йогйака̄ле уппаттийа̄ ока̄саппатта̄ти адхиппа̄йо. саттадивасаббхантарети идам̣ буддха̄нам̣ па̄катикасаммасанавасена вуттам̣, а̄кан̇кханта̄ пана те йада̄ када̄чи уппаннасан̇кха̄ре саммасантийева. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

аччхарийаббхутасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

4. ба̄куласуттаван̣н̣ана̄

209. йатха̄ ‘‘дваттим̣са̄’’ти ваттаббе дви-саддасса ба̄-а̄десам̣ катва̄ ба̄ттим̣са̄ти вуччати, евам̣ еттха ба̄-ка̄ра̄десам̣ катва̄ ба̄кулоти саман̃н̃а̄ ахоси, са̄йам̣ тасса анваттхасан̃н̃а̄ти дассетум̣, ‘‘тасса хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сӣсам̣ нха̄петва̄ти ман̇галаттхам̣ маха̄ган̇га̄йа сӣсам̣ нха̄петва̄. нимуджджанавасена̄ти джан̣н̣упама̄н̣е удаке тхокам̣йева нимуджджанавасена. чхад̣д̣етва̄ пала̄та̄ маран̣абхайатаджджита̄. пахарийама̄на̄ маранти, на джа̄лена бандхитаматтена. да̄ракасса теджена̄ти да̄ракасса пун̃н̃атеджена. нӣхат̣аматтова мато, тасса маран̣аттхам̣ упаккамо на като, йена упаккамена да̄ракасса ба̄дхо сийа̄. танти маччхам̣. сакаламева̄ти парипун̣н̣а̄вайавамева.

на кела̄йатӣти на мама̄йати кисмин̃чи на ман̃н̃ати. да̄ракасса пун̃н̃атеджена пит̣т̣хито пха̄лентӣ. да̄ракам̣ лабхатӣти уггхосанавасена бхерим̣ чара̄петва̄. паваттим̣ а̄чиккхи, аттано путтабха̄вам̣ катхеси. куччхийа̄ дха̄ритатта̄ ама̄та̄ ка̄тум̣ на сакка̄ джананӣбха̄вато. маччхам̣ ган̣ханта̄пӣти маччхам̣ кин̣итва̄ ган̣ханта̄пи. татха̄ ган̣ханта̄ ча таппарийа̄паннам̣ саббам̣ ган̣ха̄ти на̄ма̄ти а̄ха – ‘‘ваккайакана̄дӣни бахи катва̄ ган̣ханта̄ на̄ма наттхӣ’’ти. айампи ама̄та̄ ка̄тум̣ на сакка̄ са̄микабха̄вато. да̄рако убхиннампи кула̄нам̣ да̄йа̄до хоту двиннам̣ путтабха̄вато.

асӣтимети джа̄тийа̄ асӣтиме вассе. паббаджджа̄маттена килеса̄нам̣ асамуччхиджджанато вӣтиккамитум̣ ка̄масан̃н̃а̄ уппаннапубба̄ти пуччха̄ пана пуччхитабба̄. тена̄ха – ‘‘еван̃ча кхо мам̣, а̄вусо кассапа, пуччхитабба’’нти.

210. нийаметва̄ти там̣ там̣ва̄ре сесава̄рена нийаметва̄. каммапатхабхедакоти каммапатхависесакаро. таттха ка̄мавитакко йатха̄ ка̄йавачӣдва̄ресу чопанаппатто каммапатхаппатто на̄ма хоти; манодва̄ре парабхан̣д̣асса аттано парин̣а̄манавасена паваттаабхиджджха̄сахагато; евам̣ ка̄масан̃н̃а̄ти, татха̄ бйа̄па̄давихим̣са̄витаккасан̃н̃а̄ти тхеро, ‘‘убхайампетам̣ каммапатхабхедакамева̄’’ти а̄ха. каммапатхам̣ аппаттам̣ сан̃н̃ам̣ сандха̄йа, ‘‘сан̃н̃а̄ уппаннаматта̄ва̄’’ти вуччама̄не витаккитампи сама̄нам̣ каммапатхам̣ аппаттамева, убхайасса пана васена суттападам̣ паваттанти тхерасса адхиппа̄йо.

211. а̄йӯханакамманти аттана̄ а̄йӯхитаббакаммам̣. ломакилит̣т̣ха̄нӣти килит̣т̣халома̄ни, килит̣т̣хам̣сӯнӣти аттхо. кимевам̣ бхогесу параниммитабхаве васаваттидева̄нам̣ вийа саббасо а̄йӯханакаммена вина̄ ан̃н̃ассапи паббаджитасса паччайала̄бхо дит̣т̣хапуббо сутапубботи а̄ха ‘‘аначчхарийан̃чета’’нти. кулӯпакатхера̄наметам̣ каммам̣, тхеро пана када̄чипи кулӯпако на̄хоси.

гаддуханаматтанти годуханаматтака̄лам̣. идха пана сакало годухано адхиппетоти дассенто, ‘‘га̄вим̣…пе… ка̄ламаттампӣ’’ти а̄ха. нибандхӣти нибаддхада̄таббам̣ катва̄ т̣хапеси.

сакилесапуггаласса асерибха̄вакаран̣ена ран̣ена садисата̄йа ран̣о, сам̣килесо. ан̃н̃а̄ удапа̄дӣти пана̄ха, тасма̄ арахаттам̣ на пат̣ин̃н̃а̄танти дассети. нану татха̄ вачанам̣ пат̣иджа̄нанам̣ вийа хотӣти а̄ха ‘‘апича̄’’тиа̄ди.

212. ава̄пурати два̄рам̣ етена̄ти ава̄пуран̣ам̣. пат̣хамасан̇гахато паччха̄ деситатта̄ дутийасан̇гахе сан̇гитам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

ба̄куласуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

5. дантабхӯмисуттаван̣н̣ана̄

213. пхусеййа̄ти н̃а̄н̣апхусана̄ на̄ма адхиппета̄, тасма̄ лабхеййа̄ти адхигаччхеййа. евам̣ пат̣ипанноти, ‘‘аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто’’ти вуттаппака̄рена пат̣ипанно. аджа̄нанакот̣т̣ха̄сейева̄ти авадха̄ран̣ена аттани катам̣ доса̄ропанам̣ ниваттети.

214. аппана̄упача̄ранти аппанан̃чева упача̄ран̃ча па̄петва̄ катхесӣти аттхам̣ ваданти, аппана̄сахито пана упача̄ро аппана̄упача̄ро, там̣ па̄петва̄ катхесӣти аттхо.

никкхаматӣти никкхамо, авагга̄хака̄мато никкхаманам̣ никкхамо ева неккхаммо, пат̣хамаджджха̄на̄ди. сати килесака̄ме аттано упаха̄рам̣ упача̄ретва̄ асса̄детва̄ парибхун̃джати на̄ма̄ти а̄ха – ‘‘дувидхепи ка̄ме парибхун̃джама̄но’’ти. дувидхепӣти хӣнапан̣ӣта̄дивасена дувидхе.

215. кӯт̣а̄ка̄ранти га̄л̣хаса̄т̣хеййам̣ аппатирӯпе т̣ха̄не кхандхагатапа̄тана̄ди. дантагамананти дантехи ниббисеванехи гандхаббагатим̣. паттаббам̣ бхӯминти самма̄кирийа̄йа ладдхаббасампаттим̣.

216. бйатихаран̣авасена лан̇гхакам̣ вилан̇гхакам̣, ан̃н̃аман̃н̃ахаттхаггахан̣ам̣. тена̄ха – ‘‘хаттхена хаттхам̣ гахетва̄’’ти.

217. гахетум̣ саматтхоти ган̣ика̄рахаттхинӣхи упала̄петва̄ аран̃н̃ахаттхим̣ вачанавасена гахетум̣ саматтхо. атипасситва̄ атит̣т̣ха̄навасена пасситва̄. еттхагедха̄ти етасмим̣ аран̃н̃е на̄гаване паваттагедха̄. сукха̄йатӣти сукхам̣ айати паваттети, ‘‘сукхам̣ харатӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо. д̣ин̣д̣имо а̄нако. нихитасаббаван̇кадосоти апагатасаббаса̄т̣хеййадосо. апанӣтакаса̄воти апетаса̄рамбхакаса̄во.

219. пан̃чака̄магун̣анисситасӣла̄нанти акусала̄нам̣. гехасситасӣла̄нанти ва̄ ват̣т̣асаннисситасӣла̄нам̣.

222. еса найо саббаттха̄ти, ‘‘маджджхимо, дахаро’’ти а̄гатесу упама̄ва̄ресу, ‘‘тхеро’’тиа̄дина̄ а̄гатесу упамеййава̄ресӯти пан̃часу сам̣килесапаккхийесу ва̄ресу еса йатха̄вуттова найоти ведитаббо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

дантабхӯмисуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

6. бхӯмиджасуттаван̣н̣ана̄

223. а̄сан̃чепи каритва̄ти, ‘‘имина̄хам̣ брахмачарийена дево ва̄ бхавеййам̣ деван̃н̃атаро ва̄, дуккхато ва̄ муччеййа’’нти паттханам̣ катва̄ чепи чаранти, абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа тан̣ха̄йа брахмачарийасса видӯситатта̄ти адхиппа̄йо. ана̄сан̃чепи каритва̄ти вуттанайена паттханам̣ акатва̄. абхабба̄ пхаласса адхигама̄йа анийамитабха̄вато. пан̣идха̄навасена хи пун̃н̃апхалам̣ нийатам̣ на̄ма хоти, тадабха̄вато катам̣ пун̃н̃ам̣ на лабхатӣти адхиппа̄йо. татийапаккхе убхайат̣т̣ха̄нехи вуттам̣, чатуттхапаккхо самма̄вата̄ро ити чатукот̣ико пан̃хо джа̄лавасена а̄хат̣о, таттха а̄са̄ на̄ма паттхана̄, миччха̄га̄хасмим̣ сати на випаччати, самма̄га̄хасмим̣ сати випаччати, убхайатха̄пи убхайа̄пеккха̄на̄ма, йо миччхаттадхамме пураккхатва̄ брахмачарийам̣ чарати, тасса йатха̄дхиппа̄йапхалам̣ самиджджхатӣти на ваттаббам̣ айонисо брахмачарийасса чин̣н̣атта̄; йо пана самматтам̣ пураккхатва̄ брахмачарийам̣ чарати, тасса йатха̄дхиппа̄йам̣ брахмачарийапхалам̣ на самиджджхатӣти на ваттаббам̣ йонисо брахмачарийасса чин̣н̣атта̄. тена вуттам̣ – ‘‘а̄сан̃чепи каритва̄ айонисо брахмачарийам̣ чарантӣ’’тиа̄ди. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

бхӯмиджасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

7. ануруддхасуттаван̣н̣ана̄

230. упасан̇камитва̄ евама̄хам̣сӯти вуттам̣ упасан̇каманака̄ран̣ам̣ дассенто, ‘‘тасса упа̄сакасса апха̄сукака̄ло ахосӣ’’ти а̄ха. авира̄дхитанти авираджджханакам̣. йади ва̄ те дхамма̄ на̄наттха̄, йади ва̄ екаттха̄, йам̣ таттха авираджджханакам̣, там̣ там̣йева пат̣ибха̄тӯти йоджана̄. джха̄намева̄ти аппама̄н̣аджджха̄намева, ‘‘четовимуттӣ’’ти пана вуттатта̄ читтекаггата̄йева евам̣ вуччатӣти упа̄сакасса адхиппа̄йо.

231. йа̄вата̄ маджджханхике ка̄ле чха̄йа̄ пхарати, нива̄те пан̣н̣а̄ни патанти, етта̄вата̄ ‘‘руккхамӯла’’нти вуччатӣти евам̣ вуттам̣ екаруккхамӯлаппама̄н̣ат̣т̣ха̄нам̣. касин̣анимиттена оттхаритва̄ти касин̣а̄рамман̣ам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджанто тасмим̣ касин̣а…пе… вихаратӣти вутто. а̄бхого наттхи джха̄наккхан̣е. ка̄мам̣ сама̄паттиккхан̣е а̄бхого наттхи тато пана пуббе ва̄ сийа̄ со а̄бхого, тампи сандха̄йа махаггатанти кечи. ида̄ни та̄сам̣ четовимуттӣнам̣ сатипи кеначи висесена абхеде висайа̄дито лаббхама̄набхедам̣ дассетум̣, ‘‘еттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. нимиттам̣ на вад̣д̣хати вад̣д̣хетаббасса нимиттассева абха̄вато. патхавӣкасин̣а̄дӣнам̣ вийа а̄ка̄сабха̄вана̄йа уггха̄т̣анам̣ на джа̄йати. та̄ни джха̄на̄нӣти брахмавиха̄раджджха̄на̄ни. чуддасавидхена паридамана̄бха̄вато абхин̃н̃а̄нам̣ па̄дака̄ни на хонти. нимиттуггха̄т̣ассева абха̄вато арӯпаджджха̄на̄нам̣ анадхит̣т̣ха̄ната̄йа ниродхасса па̄дака̄ни на хонтӣти. каммават̣т̣абха̄вена килесават̣т̣авипа̄кават̣т̣а̄нам̣ тин̣н̣ам̣ ват̣т̣а̄нам̣ паччайабха̄во ват̣т̣апа̄даката̄. упападжджанавасенева там̣ там̣ бхавам̣ оккамати етехӣти бхавоккамана̄ни. дутийанайасса вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. уггха̄т̣анасса лаббханато арӯпаджджха̄нопари саматиккамо хотӣти айамева висесо. еванти йатха̄вуттена нимитта̄вад̣д̣хананимиттавад̣д̣хана̄диппака̄рена. на̄наттха̄ти на̄на̄сабха̄ва̄. еванти аппама̄н̣амахаггатасаддавачанӣйата̄йа на̄на̄бйан̃джана̄. ка̄ман̃четтха аппама̄н̣асама̄паттитопи нӣхаритва̄ ваккхама̄набхавӯпапаттика̄ран̣ам̣ дассетум̣ сакка̄, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана касин̣аджха̄натова нӣхаритва̄ йоджана̄ ката̄ти татха̄ вуттам̣. атха ва̄ махаггатагахан̣енеттха аппама̄н̣а̄ти вуттабрахмавиха̄ра̄нампи сан̇гахо ведитаббо тасса̄ саман̃н̃а̄йа убхайесампи са̄дха̄ран̣абха̄вато.

232. евам̣ вуттоти асатипи татха̄рӯпе а̄бхоге ‘‘паритта̄бха̄ти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихаратӣ’’ти вутто. аппама̄н̣ам̣ катва̄ касин̣ам̣ вад̣д̣хентасса касин̣авад̣д̣ханавасена бахулӣка̄расамбхавато сийа̄ джха̄насса балаватарата̄, тадабха̄ве ча дуббалата̄, а̄чин̣н̣авасита̄йа пана паччанӣкадхамма̄нам̣ самма̄ апарисодхане ваттаббамева наттхӣти пан̃чаха̄ка̄рехи джха̄насса аппагун̣атам̣ дассенто, ‘‘суппаматте ва̄’’тиа̄дима̄ха. джха̄насса аппа̄нубха̄вата̄йа ева таннимитта̄ пабха̄пи аппатара̄ апарисуддха̄ва хотӣти а̄ха – ‘‘ван̣н̣о…пе… сам̣килит̣т̣хо ча̄’’ти. дутийанайо вуттавипарийа̄йена ведитаббо. таттха̄пи касин̣асса париттабха̄вена ван̣н̣асса париттата̄, паритта̄рамман̣а̄йа анурӯпата̄йа ва̄ нимиттам̣ пабха̄ман̣д̣алакампи париттамева сийа̄ти адхиппа̄йо. випулапарикамманти випулабха̄вена парикаммам̣. сесам̣ татийачатуттханайесу ваттаббам̣ пат̣хамадутийанайесу вуттасадисамева.

ван̣н̣ана̄наттанти йади пӣтам̣ йади лохитам̣ йади ва̄ ода̄танти сарӣраван̣н̣ана̄наттам̣. а̄бха̄на̄наттанти париттавипулата̄васена пабха̄йа на̄наттам̣. аччина̄наттанти теджодха̄тусса дӣгха̄дивасена вематтата̄. абхинивисантӣти абхиративасена нивисанти нисӣданти тит̣т̣ханти. тена̄ха ‘‘васантӣ’’ти.

234. а̄бханти диббантӣти а̄бха̄ти а̄ха ‘‘а̄бха̄сампанна̄’’ти. тадан̇гена̄ти ва̄ тасса̄ париттата̄йа аппама̄н̣ата̄йа ча а̄бха̄ка̄ран̣ам̣, там̣ пана аттхато бхавӯпапаттика̄ран̣амева̄ти а̄ха – ‘‘тасса̄ бхавӯпапаттийа̄ ан̇гена̄’’ти. ка̄йа̄ласийабха̄во тандӣа̄дӣнам̣ хетубхӯта̄ ка̄йасса виттха̄йитата̄.

235. па̄рамийоти маха̄са̄вакасам̣ваттаника̄ са̄вакапа̄рамийо пӯренто. брахмалокети брахматтабха̄ве, брахмалоке ва̄ уппаттим̣ пат̣илабхи, вуттампи четам̣ тхерага̄тха̄су. авокин̣н̣анти ан̃н̃ехи асаммиссанти аттхо. пуббе сан̃чаританти атӣтабхавесу джа̄тивасена сан̃чаран̣ам̣ мама, сан̃чаританти там̣ мамасса̄ти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

ануруддхасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

8. упаккилесасуттаван̣н̣ана̄

236. тасма̄ти аттхака̄матта̄ евама̄ха, на бхагавато вачанам̣ ана̄дийанто. йе пана тада̄ саттхувачанам̣ на ган̣хим̣су, те кин̃чи аватва̄ тун̣хӣбхӯта̄ ман̇кубхӯта̄ ат̣т̣хам̣су, тасма̄ убхайесампи саттхари ага̄равапат̣ипатти на̄хоси.

йенапи джанена на дит̣т̣хоти йена убхайаджанена ан̃н̃авихитата̄йа куд̣д̣акава̄т̣а̄диантариката̄йа ва̄ на дит̣т̣хо. даманаттханти техи упа̄сакехи ниммадабха̄вам̣ а̄па̄дита̄нам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ даманаттхам̣. т̣хапайим̣сӯти йо имесам̣ бхиккхӯнам̣ дети, тасса сатам̣ дан̣д̣оти, сахассанти ча ваданти.

237. ваггабха̄венева (са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагго 3.464) на̄на̄саддо асса̄ти путхусаддо. самаджаноти бхан̣д̣ане самаджджха̄сайо джано. ба̄лалаккхан̣е т̣хитопи ‘‘ахам̣ ба̄ло’’ти на ман̃н̃ати. бхиййо ча̄ти аттано ба̄лабха̄васса аджа̄нанатопи бхиййо ча бхан̣д̣анасса упари пхот̣о вийа сан̇гхабхедасса аттано ка̄ран̣абха̄вампи уппаджджама̄нам̣ на ман̃н̃и нан̃н̃а̄си.

калахавасена паваттава̄ча̄йева гочаро етесанти ва̄ча̄гочара̄ хутва̄. мукха̄йа̄манти вива̄давасена мукхам̣ а̄йаметва̄ бха̄н̣ино. на там̣ джа̄нантӣти там̣ калахам̣ на джа̄нанти. калахам̣ каронто ча там̣ на джа̄нанто на̄ма наттхи. йатха̄ пана на джа̄нанти, там̣ дассетум̣ а̄ха – ‘‘евам̣ са̄дӣнаво айа’’нти. айам̣ калахо на̄ма аттано паресан̃ча аттхаджа̄панато анаттхуппа̄данато дит̣т̣хева дхамме сампара̄йе ча са̄дӣнаво, садосоти аттхо.

упанайхантӣти упана̄хавасена анубандханти. пора̄н̣оти пуримехи буддха̄дӣхи а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣ата̄йа пура̄тано.

на джа̄нантӣти аниччасан̃н̃ам̣ на паччупат̣т̣ха̄пенти.

татха̄ паваттавера̄нанти ат̣т̣хичхинна̄дибха̄вам̣ нисса̄йа упанайавасена чирака̄лам̣ паваттавера̄нам̣.

ба̄ласаха̄йата̄йа име бхиккхӯ калахапасута̄, пан̣д̣итасаха̄йа̄нам̣ пана идам̣ на сийа̄ти пан̣д̣итасаха̄йасса ба̄ласаха̄йасса ча ван̣н̣а̄ван̣н̣адӣпанаттхам̣ вутта̄. сӣхабйаггха̄дике па̄кат̣апариссайе ра̄гадоса̄дике пат̣иччханнапариссайе ча абхибхавитва̄.

ма̄тан̇го аран̃н̃е ма̄тан̇гаран̃н̃ети саралопена сандхи. ма̄тан̇гасадденева хаттхибха̄васса вуттатта̄ на̄гавачанам̣ тасса махаттавибха̄ванаттханти а̄ха – ‘‘на̄готи маханта̄дхивачанамета’’нти. махантапарийа̄йопи хи на̄га-саддо хоти ‘‘евам̣ на̄гасса на̄гена, ӣса̄дантасса хаттхино’’тиа̄дӣсу (уда̄. 25; маха̄ва. 467).

238. кирасаддо ануссавасӯчанаттхо нипа̄то. тена айаметтха сутипарампара̄ти дассети. бхагавата̄ хи со а̄дӣнаво пагева парин̃н̃а̄то, на тена саттха̄ ниббин̣н̣о хоти; тасмим̣ пана антовассе кечи буддхавенеййа̄ на̄хесум̣; тена ан̃н̃аттха гаманам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ даманупа̄йоти па̄лилеййакам̣ уддисса гаччханто екавиха̄рим̣ а̄йасмантам̣ бхагум̣, самаггава̄сам̣ васанте ча ануруддхаттхера̄дике сампахам̣сетум̣ ануруддхаттхерасса ча. имам̣ упаккилесова̄дам̣ да̄тум̣ таттха гато, тасма̄ калахака̄раке кирасса̄ти еттха̄пи кирасаддаггахан̣е есева найо. вуттанайамева госин̇гаса̄ласутте (ма. ни. 1.325 а̄дайо).

241. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана̄’’ти вуттапуччха̄нам̣ паччхимабха̄вато ‘‘аттхи пана воти паччхимапуччха̄йа̄’’ти вуттам̣, на пуна ‘‘аттхи пана во’’ти паваттанасса пуччханасса аттхибха̄вато. со пана локуттарадхаммо. тхера̄нанти ануруддхаттхера̄дӣнам̣ наттхи. парикаммобха̄сам̣ пуччхатӣти диббачаккхун̃а̄н̣е ката̄дхика̄ратта̄ тасса уппа̄данаттхам̣ парикаммобха̄сам̣ пуччхати. парикаммобха̄санти парикаммасама̄дхиниббаттам̣ обха̄сам̣, упача̄раджджха̄насан̃джанитам̣ обха̄санти аттхо. чатуттхаджджха̄нала̄бхӣ хи диббачаккхупарикамматтхам̣ обха̄сакасин̣ам̣ бха̄ветва̄ упача̄ре т̣хапито сама̄дхи парикаммасама̄дхи, таттха обха̄со парикаммобха̄соти вутто. там̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘обха̄сан̃чева сан̃джа̄на̄ма̄ти парикаммобха̄сам̣ сан̃джа̄на̄ма̄’’ти. йаттаке хи т̣ха̄не диббачаккхуна̄ рӯпагатам̣ дат̣т̣хука̄мо, таттакам̣ т̣ха̄нам̣ обха̄сакасин̣ам̣ пхаритва̄ т̣хито. там̣ обха̄сам̣ таттха ча рӯпагатам̣ диббачаккхун̃а̄н̣ена пассати, тхера̄ ча татха̄ пат̣ипаджджим̣су. тена вуттам̣ – ‘‘обха̄сан̃чева сан̃джа̄на̄ма дассанан̃ча рӯпа̄на’’нти. йасма̄ пана тесам̣ рӯпагатам̣ пассанта̄нам̣ парикаммава̄ро атикками, тато обха̄со антарадха̄йи, тасмим̣ антарахите рӯпагатампи на пан̃н̃а̄йати. парикамманти хи йатха̄вуттакасин̣а̄рамман̣ам̣ упача̄раджджха̄нам̣, рӯпагатам̣ пассанта̄нам̣ касин̣обха̄савасена рӯпагатадассанам̣, касин̣обха̄со ча парикаммавасена̄ти тадубхайампи парикаммасса аппаваттийа̄ на̄хоси, тайидам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄дикаммикабха̄вато тхера̄ на ман̃н̃им̣су, тасма̄ вуттам̣ ‘‘наппат̣ивиджджха̄ма̄’’ти.

нимиттам̣ пат̣ивиджджхитаббанти ка̄ран̣ам̣ паччаккхато дассетва̄ сувисуддхадиббачаккхун̃а̄н̣е тхерам̣ патит̣т̣ха̄петука̄мо саттха̄ вадати. ким̣ на а̄л̣улессантӣти ким̣ на бйа̄мохессанти, бйа̄мохессанти ева̄ти аттхо. вичикиччха̄ удапа̄дӣти диббачаккхуно йатха̄упат̣т̣хитесу рӯпагатесу апуббата̄йа, ‘‘идам̣ ну кхо рӯпагатам̣ ким̣, идам̣ ну кхо ки’’нти маггена асамуччхиннатта̄ вичикиччха̄ сам̣сайо уппаджджи. сама̄дхи чавӣти вичикиччха̄йа уппаннатта̄ парикаммасама̄дхи вигаччхи. тато ева хи парикаммобха̄сопи антарадха̄йи, диббачаккхуна̄пи рӯпам̣ на пасси. на манаси карисса̄мӣти манасика̄равасена ме рӯпа̄ни упат̣т̣хахим̣су, рӯпа̄ни пассато вичикиччха̄ уппаджджати, тасма̄ ида̄ни кин̃чи на манаси карисса̄мӣти тун̣хӣ ахоси там̣ пана тун̣хӣбха̄ваппаттим̣ сандха̄йа̄ха ‘‘аманасика̄ро удапа̄дӣ’’ти.

татха̄бхӯтасса аманасика̄расса абха̄вам̣ а̄гамма уппилам̣ удапа̄ди. вӣрийам̣ га̄л̣хам̣ паггахитанти тхинамиддхачхамбхитатта̄нам̣ вӯпасаманаттхам̣ ачча̄раддхавӣрийам̣ ахоси, тена читте сама̄дхидӯсика̄ гехассита̄ балавапӣти уппанна̄. тена̄ха ‘‘уппилам̣ уппанна’’нти. татоти ситхилавӣрийатта̄. патамеййа̄ти ативийа кхиннам̣ бхавеййа. там̣ мама̄ти паттхана̄абхибхаванӣйаманасӣсена джаппетӣти абхиджаппа̄, тан̣ха̄. на̄натта̄ на̄на̄сабха̄ва̄ сан̃н̃а̄ на̄наттасан̃н̃а̄. ативийа упари катва̄ ниджджха̄нам̣ пеккханам̣ атиниджджха̄йитаттам̣.

243. парикаммобха̄самева̄ти парикаммасамут̣т̣хитам̣ обха̄самева. на ча рӯпа̄ни пасса̄мӣти обха̄саманасика̄рапасутата̄йа диббачаккхуна̄ рӯпа̄ни на пасса̄ми. висайарӯпамева̄ти тена пхаритва̄ т̣хитат̣т̣ха̄нева диббачаккхуно висайабхӯтам̣ рӯпагатамева манаси кароми.

касин̣арӯпа̄нам̣ васенеттха обха̄сасса париттата̄ти а̄ха ‘‘париттат̣т̣ха̄не обха̄са’’нти. паритта̄ни рӯпа̄нӣти катипайа̄ни, са̄ ча несам̣ париттата̄ т̣ха̄навасенева̄ти а̄ха ‘‘париттакат̣т̣ха̄не рӯпа̄нӣ’’ти. ‘‘аппама̄н̣ан̃чева̄’’тиа̄дина̄ вутто дутийава̄ро. обха̄сапариттатам̣ сандха̄йа парикаммасама̄дхи ‘‘паритто’’ти вутто тассева обха̄сасса аппама̄н̣ата̄йа аппама̄н̣асама̄дхӣти вачанато. тасмим̣ самайети тасмим̣ париттасама̄дхино уппаннасамайе. диббачаккхупи париттакам̣ хоти париттарӯпагатадассанато.

245. дукатикаджджха̄насама̄дхинти чатукканайе дукаджджха̄насама̄дхим̣, пан̃чаканайе тикаджджха̄насама̄дхинти йоджана̄. дукаджджха̄насама̄дхинти чатукканайе татийачатуттхавасена дукаджджха̄насама̄дхим̣, пан̃чаканайе чатуттхапан̃чамавасена дукаджджха̄насама̄дхим̣. тикачатуккаджджха̄насама̄дхинти чатукканайе тикаджджха̄насама̄дхим̣, пан̃чаканайе чатуккаджджха̄насама̄дхинти йоджана̄.

тивидханти саппӣтикавасена типпака̄рам̣ сама̄дхим̣. тадантогадха̄ти саппӣтика̄дисабха̄ва̄. ка̄мам̣ бхагава̄ пуримайа̄ме пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣, паччхимайа̄ме диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ ниббаттентопи има̄ни н̃а̄н̣а̄ни бха̄весийева. випассана̄па̄дака̄ни пана н̃а̄н̣а̄ни сандха̄йа, ‘‘паччхимайа̄ме’’ти вуттам̣, тена̄ха ‘‘бхагавато хӣ’’тиа̄ди. пан̃чамаджджха̄насса̄ти пан̃чамаджджха̄никасса васена пат̣хамаджджха̄нико магго наттхи. соти пан̃чаканайо бхагавато локийо ахоси. етанти етам̣, ‘‘савитаккампи савича̄рам̣ сама̄дхим̣ бха̄вемӣ’’тиа̄дивачанам̣. локийалокуттарамиссакам̣ сандха̄йа вуттам̣, на ‘‘локийам̣ ва̄ локуттарамева ва̄’’ти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

упаккилесасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

9. ба̄лапан̣д̣итасуттаван̣н̣ана̄

246. етехӣти дучинтита̄дӣхи. етена лаккхан̣асаддасса каран̣аттхатама̄ха. та̄нева̄ти лаккхан̣а̄ни ева. тасса̄ти ба̄ласса. ‘‘айам̣ ба̄ло’’ти нимӣйати сан̃ча̄нӣйати етехӣти ба̄ланимитта̄ни. апада̄нам̣ вуччати викхйа̄там̣ каммам̣. дучинтита̄дӣни ча ба̄ле викхйа̄та̄ни, авадха̄ран̣абха̄ве ва̄, тасма̄ ба̄ласса апада̄на̄нӣти ба̄ла̄пада̄на̄ни. абхиджджха̄дӣхи дут̣т̣хам̣ дӯситам̣ чинтетӣти дучинтитачинтӣ. лобха̄дӣхи дут̣т̣хам̣ бха̄ситам̣ муса̄ва̄да̄дим̣ бха̄сатӣти дуббха̄ситабха̄сӣ. тесам̣ тесам̣йева васена каттаббато дуккат̣акаммам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дим̣ каротӣти дуккат̣акаммака̄рӣ. тена̄ха ‘‘чинтайанто’’тиа̄ди. та̄ни упанисса̄йа джа̄танти таджджам̣. тато ева тесам̣ са̄руппам̣ анурӯпанти тасса̄руппам̣. тена̄ха ‘‘таджджа̄тика’’нтиа̄ди. каччхама̄на̄йа̄ти катхийама̄на̄йа.

248. йасма̄ сатта̄нам̣ йатхӯпачита̄ни камма̄ни катока̄са̄ни тадупат̣т̣ха̄пита̄ни камманимиттагатинимитта̄ни маран̣асса а̄саннака̄ле читтасса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханта̄ни, тада̄ оламбанта̄ни вийа абхибхаванта̄ни вийа аджджхоттхаранта̄ни вийа упат̣т̣хаханти, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘оламбана̄диа̄ка̄рена хи та̄ни упат̣т̣хахантӣ’’ти. упат̣т̣ха̄на̄ка̄ро ева тада̄ читтасса гочарабха̄вам̣ гаччхатӣти а̄ха – ‘‘тасмим̣ упат̣т̣ха̄на̄ка̄ре а̄па̄тхагате’’ти.

249. на сакка̄ти на вадатӣти етена двепи пат̣иседха̄ пакатиаттха̄ти айаматтхо вутто хоти. на сукара̄ти пана имина̄ дуккарабха̄во дӣпито, дуккаран̃ча та̄ва упа̄йена сакка̄ ка̄тунти дассенто а̄ха – ‘‘на сукарам̣ пана̄’’тиа̄ди. тена̄ти винивиджджхитва̄ гаманена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣виджджханена. асса̄ти чорасса. ито уттарипӣти маджджханхикасамайам̣ са̄йанхасамайан̃ча саттисатена.

250. сан̇кхампи на упетӣти имина̄ сан̇кха̄таббаматтам̣ наттхӣти дӣпитам̣ хотӣти а̄ха – ‘‘ган̣ана̄маттампи на гаччхатӣ’’ти. упаниккхепанаматтампӣти еттха̄пи есева найо. калабха̄ганти кала̄нам̣ сан̇ган̣анакот̣т̣ха̄сам̣. тена̄ха ‘‘сатимам̣ кала’’нтиа̄ди. олокитаматтампӣти упаниккхепанавасена олоканаматтакампи. там̣ каммака̄ран̣анти там̣ пан̃чавидхабандханакаммака̄ран̣ам̣ чатуннампи пасса̄нам̣ васена сампариваттетва̄ каронтийева, па̄л̣ийам̣ пана екапассавасена а̄гата̄. гехасса̄ти махато гехасса. саббатоти сабба̄вайавато. сампаджджалите екаджа̄лӣбхӯте. супаккутхита̄йа̄ти сут̣т̣ху нипакка̄йа.

вибхаттоти таттха ниббаттакасатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣акаммуна̄ вибхатто вийа ниббатто. айопа̄ка̄рена парито атто гахитоти айопа̄ка̄рапарийатто париккхитто.

йамакагол̣ака̄ти да̄рака̄нам̣ кӣл̣анайугал̣а̄. евампи дуккхоти йатха̄вуттауссаданирайавасенапи сота-гха̄на-дживха̄-ка̄йа-мано-гочарата̄васенапи имина̄ а̄ка̄рена дуккхоти.

251. дантехи уллехитва̄ти уттарадантехи ан̃чхитва̄. расавасена атитто асса̄до раса̄до. тена̄ха ‘‘расагедхена парибхуттарасо’’ти.

252. дурӯпоти вирӯпо. дуддасоти тенева вирӯпабха̄вена анит̣т̣хадассано. лакун̣т̣хакоти рассо. павит̣т̣хагӣвоти кхандхантарам̣ анупавит̣т̣хагӣво. маходароти випулакуччхи. йебхуййена хи лакун̣т̣ака̄ сатта̄ рассагӣва̄ путхулакуччхика̄ва хонтӣти татха̄ вуттам̣. ка̄н̣о на̄ма чаккхувикалоти вуттам̣ – ‘‘екаккхика̄н̣о ва̄ убхайаккхика̄н̣о ва̄’’ти. кун̣ӣти хаттхавикало вуччатӣти а̄ха – ‘‘екахаттхакун̣ӣ ва̄ убхайахаттхакун̣ӣ ва̄’’ти. ва̄та̄дина̄ упахатака̄йапаккхо идха паккхахатоти адхиппето, на паккхихатоти а̄ха – ‘‘паккхахатоти пӣт̣хасаппӣ’’ти. дуккха̄нупабандхадассанаттханти апара̄параджа̄тӣсу випа̄кадуккхасса анупабандхавасена паваттидассанаттхам̣.

калӣйати кхалӣйати аппахӣйати са̄санам̣ етена̄ти кали, джутапара̄джайо. со ева гахасадисата̄йа ‘‘калиггахо’’ти вутто. адхибандханти кут̣умбасса адхивуттхасса мӯлабхӯтасса аттано бандхитаббатам̣. тена̄ха ‘‘аттана̄пи бандхам̣ нигаччхеййа̄’’ти. ба̄лабхӯмийа̄ ба̄лабха̄васса маттхакаппатти нирайага̄микаммака̄рита̄ти ‘‘нирайе ниббаттати’’ччева вуттам̣. таггахан̣енева пана тато мудумудутара̄дикаммавасена сеса̄па̄йесу апара̄параниббатта̄диба̄лабхӯми вибха̄вита̄ хотӣти.

253. вутта̄нуса̄рена̄ти ‘‘ба̄ло айа’’нтиа̄дина̄ вуттасса аттхавачанасса ‘‘пан̣д̣ито айа’’нти етехи лаккхӣйатӣтиа̄дина̄ ануса̄рена. маносучарита̄дӣнам̣ васена̄ти чинтенто анабхиджджха̄-абйа̄па̄да-самма̄дассанам̣ сучинтитамева чинтетӣтиа̄дина̄ маносучарита̄нам̣ тин̣н̣ам̣ сучарита̄нам̣ васена йоджетабба̄ни.

чаккаратанаван̣н̣ана̄

256. упосатхам̣ (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.243) вуччати ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ саббадивасесу гахат̣т̣хехи раккхитаббасӣлам̣, сама̄да̄навасена там̣ етасса аттхӣти упосатхико, тасса. тена̄ха ‘‘сама̄диннаупосатхан̇гасса̄’’ти. тада̄ти тасмим̣ ка̄ле, йасмим̣ пана ка̄ле чаккаваттибха̄васам̣ваттанийа-да̄на-сӣла̄ди-пун̃н̃асамбха̄расамуда̄гамасампанно пӯритачаккаваттиватто ка̄дӣпадесависесапачча̄джа̄тийа̄ чева куларӯпабхога̄дхипатеййа̄дигун̣ависесасампаттийа̄ ча таданурӯпе аттабха̄ве т̣хито хоти, тасмим̣ ка̄ле. та̄дисе хи ка̄ле чаккаваттибха̄вӣ пурисуттамо йатха̄вуттагун̣асаманна̄гато ра̄джа̄ кхаттийо хутва̄ муддха̄васитто висуддхасӣло анупосатхам̣ сатасахассависсаджджана̄дина̄ самма̄пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджати, на йада̄ чаккаратанам̣ уппаджджати, тада̄ ева. тена̄ха – ‘‘па̄то…пе… дхаммата̄’’ти. (таттха дамо индрийасам̣варо, сам̣йамо сӣласам̣варо.)

вуттаппака̄рапун̃н̃акаммапаччайанти чаккаваттибха̄ва̄вахада̄надамасам̣йама̄дипун̃н̃акаммахетукам̣. нӣламан̣исан̇гха̄т̣асадисанти инданӣламан̣исан̃чайасама̄нам̣. дибба̄нубха̄вайуттатта̄ти дассанӣйата̄ манун̃н̃агхосата̄ а̄ка̄сага̄мита̄ обха̄сависсаджджана̄ аппат̣игха̄тата̄ ран̃н̃о иччхитаттханиппхаттика̄ран̣ата̄ти евама̄дӣхи диббасадисехи а̄нубха̄вехи саманна̄гататта̄. саббехи а̄ка̄рехӣти саббехи сундарехи а̄ка̄рехи. парипӯранти парипун̣н̣ам̣. са̄ часса па̄рипӯри ида̄нева виттха̄рӣйати.

пана̄л̣ӣти чхиддам̣. суддхасиниддхадантапантийа̄ ниббивара̄йа̄ти адхиппа̄йо. на̄бхипана̄л̣и париккхепапат̣т̣есӯти на̄бхипариккхепапат̣т̣е чева на̄бхийа̄ пана̄л̣ипариккхепапат̣т̣е ча. сувибхатта̄ва̄ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асам̣кин̣н̣атта̄ сут̣т̣ху вибхатта̄. париччхедалекхантаресу ман̣ика̄ сувибхатта̄ хутва̄ пан̃н̃а̄йантӣти ваданти.

париччхедалекха̄дӣнӣти а̄ди-саддена ма̄ла̄камма̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. суратта̄тиа̄дӣсу сураттаггахан̣ена маха̄на̄маван̣н̣атам̣ пат̣иккхипати, суддхаггахан̣ена сам̣килит̣т̣хатам̣, синиддхаггахан̣ена лӯкхатам̣. ка̄мам̣ тасса чаккаратанасса немиман̣д̣алам̣ асандхикам̣ва ниббаттам̣, саббаттхакамева пана кевалам̣ пава̄л̣аван̣н̣ова на собхатӣти пакатичаккасса сандхийуттесу т̣ха̄несу раттаджамбунадапариккхатам̣ ахоси, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сандхӣсу панасса̄’’тиа̄ди.

немиман̣д̣алапит̣т̣хийанти немиман̣д̣аласса пит̣т̣хипадесе. дасаннам̣ дасаннам̣ ара̄намантарети дасаннам̣ дасаннам̣ ара̄нам̣ антарасамӣпе падесе. чхиддаман̣д̣алачиттоти ман̣д̣аласан̣т̣ха̄начхиддавичитто. сукусаласаманна̄хатасса̄ти сут̣т̣ху кусалена сиппина̄ пахатасса, ва̄дитасса̄ти аттхо. ваггӯти манорамо раджанӣйоти сун̣анта̄нам̣ ра̄гуппа̄дако. каманӣйоти канто. самосаритакусумада̄ма̄ти оламбитасугандхакусумада̄ма̄. немипариккхепасса̄ти немипарийантапариккхепасса. на̄бхипана̄л̣ийа̄ двиннам̣ пасса̄нам̣ васена ‘‘двиннампи на̄бхипана̄л̣ӣна’’нти вуттам̣. ека̄ ева хи са̄ пана̄л̣и. йехӣти йехи двӣхи сӣхамукхехи. пуна йехӣти мутта̄кала̄пехи.

одха̄пайама̄нанти сотум̣ авахита̄ни курума̄нам̣. чандо пурато, чаккаратанам̣ паччха̄ти евам̣ пубба̄парийена пубба̄парабха̄гена.

анте пурасса̄ти анура̄дхапуре ран̃н̃о антепурасса уттарасӣхапан̃джараа̄санне тада̄ ран̃н̃о па̄са̄де та̄дисасса уттарадиса̄йа сӣхапан̃джарасса лаббхама̄натта̄ вуттам̣. сукхена сакка̄ти кин̃чи ана̄рухитва̄ сарӣран̃ча ануллан̇гхитва̄ йатха̄т̣хитенева хаттхена пуппхамут̣т̣хийо кхипитва̄ сукхена сакка̄ хоти пӯджетум̣.

на̄на̄вира̄гаратанаппабха̄самуджджаланти на̄на̄видхачиттаван̣н̣аратанобха̄сапабхассарам̣. а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ паваттети. а̄гантва̄ т̣хитат̣т̣ха̄нато упари а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ паватте.

саннивесаккхамоти кхандхава̄расаннивесайогйо. сулабха̄ха̄рӯпакаран̣оти сукхенева ладдхаббадхан̃н̃агорасада̄рутин̣а̄дибходжанаса̄дхано. парачакканти парасса ран̃н̃о сена̄, а̄н̣а̄ ва̄.