10. девадӯтасуттаван̣н̣ана̄
261. две ага̄ра̄тиа̄дӣти а̄ди-саддена ‘‘садва̄ра̄…пе… анувичарантепӣ’’ти етаматтхам̣ сан̇ган̣ха̄ти. еттакамева хи ассапурасутте (ма. ни. 1.432; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.432) виттха̄ритам̣ ведитаббам̣. ‘‘диббена чаккхуна̄’’тиа̄ди пана висуддхимагге (висуддхи. 2.397) татха̄ виттха̄ритампи суттасам̣ван̣н̣ана̄ хотӣти катва̄, ‘‘ассапурасутте виттха̄ритамева̄’’ти вуттам̣.
262. нирайато пат̣т̣ха̄йа десанам̣ девалокена оса̄петӣти сам̣килесадхаммехи сам̣веджетва̄ вода̄надхаммехи нит̣т̣ха̄пенто. дутийам̣ пана вуттавипарийа̄йена ведитаббам̣, тадидам̣ венеййаджджха̄сайависит̣т̣ханти дат̣т̣хаббам̣. ида̄ни сан̇кхипитва̄ вуттаматтхам̣ виваритум̣, ‘‘саче’’тиа̄ди вуттам̣. соти бхагава̄.
екачче тхера̄ти (катха̄. анут̣ӣ. 866-868; а. ни. т̣ӣ. 2.3.36) андхака̄дике, вин̃н̃а̄н̣ава̄дино ча сандха̄йа вадати. нерайике нирайе па̄ленти тато ниггантумаппада̄навасена раккхантӣти нирайапа̄ла̄. нерайика̄нам̣ наракадуккхена парийонаддха̄йа алам̣ саматтха̄ти ва̄ нирайапа̄ла̄. танти ‘‘наттхи нирайапа̄ла̄’’тивачанам̣. пат̣иседхитамева̄ти ‘‘аттхи нирайе нирайапа̄ла̄, аттхи ча ка̄ран̣ика̄’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме (катха̄. 866) пат̣иседхитамева. йади нирайапа̄ла̄ на̄ма на сийум̣, каммака̄ран̣а̄пи на бхавеййа. сати хи ка̄ран̣ике каммака̄ран̣а̄йа бхавитаббанти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди. еттха̄ха – ‘‘ким̣ панете нирайапа̄ла̄ нерайика̄, уда̄ху анерайика̄’’ти. кин̃четтха – йади та̄ва нерайика̄, име нирайасам̣ваттанийена каммуна̄ ниббатта̄ти сайампи нирайадуккхам̣ анубхавеййум̣, татха̄ сати ан̃н̃есам̣ нерайика̄нам̣ йа̄тана̄йа асаматтха̄ сийум̣, ‘‘име нерайика̄, име нирайапа̄ла̄’’ти ваваттха̄нан̃ча на сийа̄, йе ча йе йа̄тенти, техи сама̄нарӯпабалаппама̄н̣ехи итаресам̣ бхайасанта̄са̄ на сийум̣. атха анерайика̄, несам̣ таттха катхам̣ самбхавоти вуччате – анерайика̄ нирайапа̄ла̄ анирайагатисам̣ваттанийакамманиббаттито. нирайӯпапаттисам̣ваттанийакаммато хи ан̃н̃енева каммуна̄ те ниббаттанти раккхасаджа̄тикатта̄. татха̄ хи ваданти саббаттхива̄дино –
‘‘кодхана̄ курӯракамманта̄, па̄па̄бхиручино сада̄;
дуккхитесу ча нанданти, джа̄йанти йамараккхаса̄’’ти. (катха̄. анут̣ӣ. 866-868; а. ни. т̣ӣ. 2.3.36);
таттха йадеке ваданти ‘‘йа̄тана̄дуккхам̣ пат̣исам̣ведеййум̣, атха ва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ йа̄теййу’’нтиа̄ди, тайидам̣ аса̄рам̣ нирайапа̄ла̄нам̣ нерайикабха̄вассева абха̄вато. йадипи анерайика̄ нирайапа̄ла̄, айомайа̄йа пана а̄дитта̄йа сампаджджалита̄йа саджотибхӯта̄йа нирайабхӯмийа̄ париккамама̄на̄ катхам̣ да̄хадуккхам̣ на̄нубхавантӣти? камма̄нубха̄вато. йатха̄ хи иддхиманто четовасиппатта̄ маха̄моггалла̄на̄дайо нерайике анукампанта̄ иддхибалена нирайабхӯмим̣ упагата̄ да̄хадуккхена на ба̄дхӣйанти, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.
иддхивисайасса ачинтеййабха̄ватоти че? идампи там̣сама̄нам̣ каммавипа̄касса ачинтеййабха̄вато. татха̄рӯпена хи каммуна̄ те ниббатта̄. йатха̄ нирайадуккхена аба̄дхита̄ ева хутва̄ нерайике йа̄тенти, на четтакена ба̄хирависайа̄бха̄во йуджджати ит̣т̣ха̄нит̣т̣хата̄йа паччекам̣ два̄рапурисесу вибхаттасабха̄ватта̄. татха̄ хи екаччасса два̄расса пурисасса ча ит̣т̣хам̣ екаччасса анит̣т̣хам̣, екаччасса ча анит̣т̣хам̣ екаччасса ит̣т̣хам̣ хоти. еван̃ча катва̄ йадеке ваданти – ‘‘наттхи каммавасена теджаса̄ парӯпата̄пана’’нтиа̄ди, тадапа̄хатам̣ хоти. йам̣ пана ваданти – ‘‘анерайика̄нам̣ несам̣ катхам̣ таттха самбхаво’’ти нирайе нерайика̄нам̣ йа̄тана̄саббха̄вато. нерайикасаттайа̄тана̄йогйан̃хи аттабха̄вам̣ ниббаттентам̣ каммам̣ та̄дисаникантивина̄митам̣ нирайат̣т̣ха̄нейева ниббаттети. те ча нерайикехи адхикатарабала̄рохапарин̣а̄ха̄ ативийа бхайа̄накадассана̄ курӯратарапайога̄ ча хонти. етенева таттха нерайика̄нам̣ виба̄дхакака̄касунакха̄дӣнампи ниббатти сам̣ван̣н̣ита̄ти дат̣т̣хаббам̣.
катхам̣ ан̃н̃агатикехи ан̃н̃агатикаба̄дхананти ча на ваттаббам̣ ан̃н̃аттха̄пи татха̄ дассанато. йам̣ панеке ваданти – ‘‘асаттасабха̄ва̄ ева нирайапа̄ла̄ нирайасунакха̄дайо ча̄’’ти тампи тесам̣ матиматтам̣ ан̃н̃аттха татха̄ адассанато. на хи ка̄чи аттхи та̄дисӣ дхаммаппаватти, йа̄ асаттасабха̄ва̄, сампатисаттехи аппайоджита̄ ча саттакиччам̣ са̄дхентӣ дит̣т̣хапубба̄. пета̄нам̣ па̄нӣйанива̄рака̄нам̣ дан̣д̣а̄дихаттхапуриса̄нампи саббха̄ве, асаттабха̄ве ча висесака̄ран̣ам̣ наттхи. супинопагха̄топи аттхи, киччасаматтхата̄ пана аппама̄н̣ам̣ дассана̄диматтенапи тадаттхасиддхито. татха̄ хи супине а̄ха̄рӯпабхога̄дина̄ на аттхасиддхи, иддхинимма̄нарӯпам̣ панеттха ладдхапариха̄рам̣ иддхивисайасса ачинтеййабха̄вато. идха̄пи каммавипа̄касса ачинтеййабха̄ватоти че? там̣ на, асиддхатта̄. нерайика̄нам̣ каммавипа̄като нирайапа̄ла̄ти асиддхаметам̣, вуттанайена пана па̄л̣ито ча тесам̣ саттабха̄во ева сиддхоти. сакка̄ хи ваттум̣, ‘‘саттасан̇кха̄та̄ нирайапа̄ласан̃н̃ита̄ дхаммаппаватти са̄бхисандхикапарӯпагха̄тӣ аттхи киччасаббха̄вато оджа̄ха̄ра̄дираккхасасантати вийа̄’’ти. абхисандхипуббаката̄ четтха на сакка̄ пат̣иккхипитум̣ татха̄ татха̄ абхисандхийа̄ йа̄танато, тато ева на сан̇гха̄тапаббата̄дӣхи анекантиката̄. йе пана ваданти – ‘‘бхӯтависеса̄ ева ете ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дивисесаванто бхерава̄ка̄ра̄ ‘наракапа̄ла̄’ти саман̃н̃ам̣ лабхантӣ’’ти. тадасиддхам̣ уджукамева па̄л̣ийам̣, – ‘‘аттхи нирайесу нирайапа̄ла̄’’ти (катха̄. 866) ва̄дасса патит̣т̣ха̄питатта̄.
апича йатха̄ арийавинайе наракапа̄ла̄нам̣ бхӯтаматтата̄ асиддха̄, татха̄ пан̃н̃аттиматтава̄динопи тесам̣ бхӯтаматтата̄ асиддха̄ва саббасо рӯпадхамма̄нам̣ аттхи бха̄вассева аппат̣иджа̄нанато. на хи тасса бхӯта̄ни на̄ма параматтхато санти. йади параматтхам̣ гахетва̄ вохарати, атха касма̄ чаккхурӯпа̄дӣни пат̣иккхипатӣти? тит̣т̣хатеса̄ анават̣т̣хитатакка̄нам̣ аппахӣнасаммохавипалла̄са̄нам̣ ва̄давӣмам̣са̄, евам̣, ‘‘аттхева нирайе нирайапа̄ла̄’’ти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣. сати ча несам̣ саббха̄ве, асатипи ба̄хире висайе нараке вийа деса̄динийамо хотӣти ва̄до на сиджджхати, сати ева пана ба̄хире висайе деса̄динийамоти дат̣т̣хаббам̣.
девадӯтасара̄панавасена сатте йатхӯпачите пун̃н̃акамме йамети нийаметӣти йамо, тасса йамасса вема̄никапета̄нам̣ ра̄джабха̄вато ран̃н̃о. тена̄ха – ‘‘йамара̄джа̄ на̄ма вема̄никапетара̄джа̄’’ти. каммавипа̄канти акусалакаммавипа̄кам̣. вема̄никапета̄ти кан̣хасуккавасена миссакакаммам̣ катва̄ винипа̄тикадевата̄ вийа суккена каммуна̄ пат̣исандхим̣ ган̣ханти. татха̄ хи те маггапхалабха̄гинопи хонти, паваттийам̣ пана камма̄нурӯпам̣ када̄чи пун̃н̃апхалам̣, када̄чи апун̃н̃апхалам̣ паччанубхаванти. йесам̣ пана арийамагго уппаджджати, тесам̣ магга̄дхигамато пат̣т̣ха̄йа пун̃н̃апхаламева уппаджджатӣти дат̣т̣хаббам̣. апун̃н̃апхалам̣ пуббе вийа кат̣укам̣ на хоти. мануссаттабха̄ве т̣хита̄нам̣ мудукамева хотӣти апаре. дхаммико ра̄джа̄ти еттха тасса дхаммикабха̄во дхаммадевапуттасса вийа уппаттинийамитадхаммавасенева ведитаббо. два̄ресӯти авӣчимаха̄наракасса чатӯсу два̄ресу.
джа̄тидхаммоти каммакилесавасена джа̄типакатико. тена̄ха ‘‘джа̄тисабха̄во’’ти. сабха̄во ча на̄ма теджодха̄туйа̄ ун̣хата̄ вийа на када̄чипи вигаччхатӣти а̄ха ‘‘апаримутто джа̄тийа̄’’тиа̄ди.
263. ида̄ни джа̄тийа̄ девадӯтабха̄вам̣ ниддха̄ретва̄ дассетум̣, ‘‘дахаракума̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. аттхато евам̣ вадати на̄ма̄ти ва̄ча̄йа авадантопи аттха̄паттито евам̣ ваданто вийа хоти вин̃н̃ӯнанти аттхо. евам̣ тумха̄кампи джа̄ти а̄гамиссатӣти евам̣ сам̣килит̣т̣хаджегуччхаасаматтхадахара̄ваттха̄ джа̄ти тумха̄кам̣ а̄гамиссати. ка̄ман̃ча̄йам̣ а̄гата̄ ева, са̄ пана атӣта̄на̄гата̄йа упарипи а̄гамана̄йа пайого иччхитаббо, ана̄гата̄йа на иччхитабботи а̄ха ‘‘джа̄ти а̄гамиссатӣ’’ти. тенева̄ха – ‘‘ити тасса̄…пе… каротха̄’’ти. тена̄ти тена ка̄ран̣ена вин̃н̃ӯнам̣ ведаваттхубха̄вена̄ти аттхо.
ӯрубаланти ӯрубалӣ. тена дӯрепи гамана̄гаманалан̇гхана̄дисаматтхатам̣ дассети, ба̄хубаланти пана имина̄ хаттхехи ка̄таббакиччасаматтхатам̣, джаваггахан̣ена вегасса паваттисаматтхатам̣. антарахита̄ нат̣т̣ха̄. сесам̣ пат̣хамадевадӯте вуттанайамева.
вивидхам̣ дуккхам̣ а̄дахатӣти бйа̄дхи, висесена ва̄ а̄дхӣйати етена̄ти бйа̄дхи, тена бйа̄дхина̄. абхихатоти ба̄дхито, упаддутоти аттхо.
265. ка̄ран̣а̄ на̄ма ‘‘хаттхаччхеда̄дибхеда̄ адхикапӣл̣а̄ карӣйати ета̄йа̄’’ти катва̄ йа̄тана̄, са̄ ева ка̄ран̣икехи ка̄таббат̣т̣хена камманти каммака̄ран̣а̄ йа̄тана̄камманти аттхо.
266. бахум̣ па̄пам̣ катанти бахусо па̄пам̣ катам̣. тена па̄пасса бахулӣкаран̣ама̄ха. бахӯти ва̄ махантам̣. махаттхопи хи бахусаддо диссати, ‘‘баху вата катам̣ асса̄’’тиа̄дӣсу, гаруканти вуттам̣ хоти. соти гарукам̣ бахулам̣ ва̄ па̄пам̣ катва̄ т̣хито нирайе ниббаттатийева, на йамапурисехи йамасса сантикам̣ нӣйати. париттанти пама̄н̣апариттата̄йа ка̄лапариттата̄йа ча париттам̣, пуримасмим̣ паккхе агарунти аттхо, дутийасмим̣ абахуланти. йатха̄вуттаматтхам̣ упама̄йа вибха̄ветум̣, ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. каттаббамева̄ти дан̣д̣амева. анувиджджитва̄ вӣмам̣ситва̄. виниччхайат̣т̣ха̄нанти ат̣т̣акаран̣ат̣т̣ха̄нам̣. париттапа̄пакамма̄ти дуббалапа̄пакамма̄. те хи па̄пакаммасса дуббалабха̄вато катӯпачитасса ча ока̄са̄рахакусалакаммасса балавабха̄вато аттано дхаммата̄йапи саранти.
а̄ка̄сачетийанти гирисикхаре виват̣ан̇ган̣е катачетийам̣. аггиджа̄ласадданти ‘‘пат̣апат̣а̄’’ти паваттама̄нам̣ аггиджа̄ла̄йа саддам̣ сутва̄, ‘‘майа̄ тада̄ а̄ка̄сачетийе пӯджитараттапат̣а̄ вийа̄’’ти аттано пӯджитапат̣ам̣ ануссари. пан̃чахипи на саратӣти балавата̄ па̄пакаммена бйа̄мохито пан̃ча сан̃н̃а̄н̣а̄ни на ган̣ха̄ти. тун̣хӣ хоти камма̄рахо айанти таттха патӣка̄рам̣ апассанто.
267. авӣчимаха̄нирайо уббедхенапи йоджанасатамева̄ти ваданти. наванавайоджаника̄ хоти путхулато. маха̄нирайасса махантатта̄ татха̄пи бхиттисатам̣ йоджанасахассам̣ хотӣти уссадасса саббасса париккхепато ‘‘дасайоджанасахассам̣ хотӣ’’ти вуттам̣.
268. джха̄йатӣти пат̣ипа̄катикам̣ хоти. та̄дисамева̄ти пуримасадисатта̄ ‘‘уббхатам̣ садисамева хотӣ’’ти евам̣ вуттам̣. бахусампаттоти ва̄ бахут̣т̣ха̄нам̣ атиккамитва̄ пураттхимадва̄рам̣ сампатто хоти.
чханнам̣ джа̄ла̄нанти чатӯхи диса̄хи хет̣т̣ха̄ упари ча уббхата̄нам̣ чханнам̣ джа̄ла̄нам̣. сатта̄нам̣ нирантарата̄ нирайасам̣ваттанийакаммаката̄нан̃ча бахубха̄вато джа̄ла̄нам̣ та̄ва сатта̄нан̃ча нирантаратта̄ авӣчи хоту; дуккхасса пана катхам̣ нирантарата̄ти там̣ дассенто, ‘‘ка̄йадва̄ре…пе… екам̣ дуккхасахагата’’нтиа̄дима̄ха. таттха а̄ваджджанам̣ сампат̣иччханам̣ сантӣран̣ам̣ вот̣т̣хаббанам̣ две тада̄рамман̣ачитта̄нӣти чха упеккха̄сахагата̄ни. евам̣ сантепӣти йадипи таттха упеккха̄сахагатачитта̄нипи паваттанти упеккха̄ведана̄пи ладдха̄васара̄; дуккхаведана̄ пана балаватара̄ ниситаниситена тикхин̣ена саттхена нирантарам̣ сарӣрам̣ чхиндантӣ вийа дуккхам̣ упанентӣ вийа та̄ ведана̄ абхибхавантӣ аджджхоттхарантӣ уппаджджантӣ нирантара̄ вийа хоти. тена̄ха ‘‘анудаханабалавата̄йа̄’’тиа̄ди. упеккха̄ведана̄ти ва̄ таттха ативийа анит̣т̣хапхалата̄йа анит̣т̣ха̄рамман̣а̄ упеккха̄ведана̄ дуккха̄ти вуччати, йатха̄ ит̣т̣хапхалабахута̄йа ит̣т̣ха̄рамман̣а̄ джха̄на̄дипарийа̄панне ча сугатибхаве ча упеккха̄ведана̄ сукха̄ти вуччати, евам̣ дуккхасса нирантарата̄йа авӣчӣти ведитаббам̣.
269. еко па̄до маха̄нирайе хоти, еко гӯтханирайе нипатати, каммавегуккхитто антара̄ падама̄вахати сеса̄рамбхата̄йа. хаттхигӣваппама̄н̣а̄ парин̣а̄хена. екадон̣икана̄ва̄ппама̄н̣а̄ а̄йа̄мена.
поккхарапатта̄нӣти кхурадха̄ра̄садиса̄ни тикхин̣агга̄ни айосӯламайа̄нева падумапатта̄ни. хет̣т̣ха̄ кхурадха̄ра̄ти хет̣т̣ха̄бхӯмийам̣ никкхитта̄, ветталата̄йо ча тикхин̣адха̄ракан̣т̣ака̄ айомайа̄ ева. тена̄ха – ‘‘со таттха дуккха̄’’тиа̄ди. кусатин̣а̄нӣти кусатин̣аджа̄тита̄йа татха̄ вутта̄ни. кхарава̄лика̄ти кхара̄ тикхин̣акот̣ика̄ син̇гха̄т̣акасан̣т̣ха̄на̄ ва̄лика̄.
270. данте сампхусетӣти хет̣т̣химаданте йатха̄ кин̃чи мукхе паккхипитум̣ на сакка̄, евам̣ супхусите кароти. тамбалохапа̄нато пат̣т̣ха̄йа̄ти вуттака̄ран̣ато пат̣иломатопи евам̣ каммака̄ран̣а̄нам̣ ка̄ран̣ама̄ха. дутийена̄ти кут̣ха̄рӣхи таччханена. татийена̄ти ва̄сӣхи таччханена. авиджахитамева сам̣вегахетута̄йа локасса махато аттхасса сам̣ваттанато.
271. хӣнака̄йам̣ хӣнам̣ ва̄ аттабха̄вам̣ упагата̄. упа̄да̄нети чатуббидхепи упа̄да̄не. там̣ аттхато тан̣ха̄дит̣т̣хигга̄хоти а̄ха ‘‘тан̣ха̄дит̣т̣хигахан̣е’’ти. самбхавати джара̄маран̣ам̣ етена̄ти самбхаво, упа̄да̄нанти а̄ха – ‘‘джа̄тийа̄ маран̣асса ча ка̄ран̣абхӯте’’ти. анупа̄да̄ти анупа̄да̄йа. тена̄ха ‘‘анупа̄дийитва̄’’ти.
саббадуккха̄тикканта̄ на̄ма̄ти сакалампи ват̣т̣адуккхам̣ атикканта̄ ева хонти чаримачиттаниродхена ват̣т̣адуккхалесассапи асамбхавато.
девадӯтасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
нит̣т̣хита̄ ча сун̃н̃атаваггаван̣н̣ана̄.