7. маха̄чатта̄рӣсакасуттаван̣н̣ана̄
136. досехи а̄рака̄ти арийам̣. тена̄ха ‘‘ниддоса’’нти. са̄ пана ниддосата̄ локуттарабха̄вена сависеса̄ти а̄ха ‘‘локуттара’’нти. самма̄ сундаро пасаттхо ниййа̄нико сама̄дхи самма̄сама̄дхӣти а̄ха – ‘‘самма̄сама̄дхинти маггасама̄дхи’’нти. упанисӣдати еттха пхалам̣ таппат̣ибаддхавуттита̄йа̄ти упанисам̣, ка̄ран̣анти а̄ха – ‘‘саупанисанти саппаччайа’’нти. парикароти парива̄ретӣти париккха̄роти а̄ха – ‘‘сапариккха̄ранти сапарива̄ра’’нти.
парива̄рита̄ти сахаджа̄та̄дипаччайабха̄вена парива̄рантехи вийа упагата̄. пуреча̄рика̄ти вут̣т̣ха̄нага̄минибха̄вана̄ сахаджа̄та̄дипаччайавасена паччайатта̄ пурассара̄. тена̄ха – ‘‘випассана̄самма̄дит̣т̣хи ча̄’’ти. ида̄ни та̄ни киччато дассетум̣, ‘‘випассана̄самма̄дит̣т̣хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха паривӣмам̣саггахан̣ам̣ таттха таттха читтуппа̄де вӣмам̣са̄дхипатеййена паваттийа̄ самма̄дит̣т̣хийа̄ пуббан̇гамабха̄вадассанаттхам̣. тенасса маггасама̄дхисса на̄на̄кхан̣икам̣ пуббан̇гамабха̄вам̣ дассети. вӣмам̣санапарийоса̄нети татха̄паваттаануломан̃а̄н̣асса оса̄не. бхӯмиладдхам̣ ват̣т̣ам̣ самуггха̄т̣айама̄на̄ти аттано санта̄не дӣгхараттам̣ анусайитам̣ килесават̣т̣ам̣ самуччхинданти. вӯпасамайама̄на̄ти тассева вевачанам̣. вӯпасамайама̄на̄ти ва̄ тато ева авасит̣т̣хампи ват̣т̣ам̣ аппаваттикаран̣авасена вӯпасаменти. тенева̄ха – ‘‘маггасамма̄дит̣т̣хи…пе… уппаджджатӣ’’ти. са̄ти самма̄дит̣т̣хи. дувидха̄пӣти йатха̄вутта̄ дувидха̄пи. идха адхиппета̄ випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа киччасса дасситатта̄.
лаккхан̣е пат̣ивиджджхама̄не лаккхан̣ико дхаммо пат̣ивиддхо хотӣти а̄ха – ‘‘миччха̄дит̣т̣хим̣…пе… а̄рамман̣ато паджа̄на̄тӣ’’ти. випассана̄самма̄дит̣т̣хийампи есева найо. киччатоти бха̄вана̄киччато. самма̄дит̣т̣хийам̣ тададхигатаасаммохата̄йа асаммохато паджа̄на̄ти. киччатоти пат̣иведхакиччато. там̣ пана саббатха̄ асаммуйханамева̄ти а̄ха ‘‘асаммохато’’ти. евам̣ паджа̄нана̄ти миччха̄дит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хӣти йа̄тха̄вато авабодхо. асса̄ти там̣саман̇гино пуггаласса.
два̄йанти -ка̄ро дӣгхам̣ катва̄ вутто. тена̄ха ‘‘двайам̣ вада̄мӣ’’ти. две авайава̄ етасса̄ти двайам̣. тена̄ха ‘‘дувидхакот̣т̣ха̄сам̣ вада̄мӣ’’ти. пун̃н̃асса еко бха̄го со ева пун̃н̃абха̄гико, ка-ка̄расса йа-ка̄рам̣ катва̄ иттхилин̇гавасена ‘‘пун̃н̃абха̄гийа̄’’ти вуттам̣. упадхисан̇кха̄тасса̄ти кхандхапабандхасан̇кха̄тасса.
аматадва̄ранти арийамаггам̣. пан̃н̃апетӣти ниййа̄на̄дипака̄рато пан̃н̃апети. тена̄ха ‘‘вибхаджитва̄ дассетӣ’’ти. таттха саммохасса виддхам̣санена асаммохато дассети. тасмим̣ аттхети аматадва̄рапан̃н̃а̄пане аттхе. боджджхан̇гаппатта̄ти боджджхан̇габха̄ваппатта̄. маггабха̄вена ниййа̄набха̄вена паваттийа̄ маггапан̃н̃а̄йа ат̣т̣ханнампи са̄дха̄ран̣атта̄ самуда̄йасса ча авайаво ан̇ганти катва̄ сесадхамме ан̇гикабха̄вена дассенто ‘‘арийамаггасса ан̇га’’нти а̄ха. со бхиккхӯти миччха̄дит̣т̣хим̣ ‘‘миччха̄дит̣т̣хӣ’’ти самма̄дит̣т̣хим̣ ‘‘самма̄дит̣т̣хӣ’’ти джа̄нанто бхиккху. паджаханаттха̄йа̄ти самуччхедавасена паджахана̄йа. пат̣ила̄бхаттха̄йа̄ти маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ адхигама̄йа. кусалава̄йа̄моти випассана̄сампайуттова косалласамбхӯто ва̄йа̄мо. саратӣти сато, там̣ панасса саран̣ам̣ сатисаман̇гита̄йа̄ти а̄ха ‘‘сатийа̄ саманна̄гато’’ти. ка̄ман̃четтха випассана̄самма̄дит̣т̣хим̣ йатха̄бхӯта̄ самма̄ва̄йа̄масатийо сахаджа̄та̄ ча пуреджа̄та̄ ча хутва̄ парива̄ренти, ‘‘итийиме тайо дхамма̄ самма̄дит̣т̣хим̣ анупаридха̄ванти анупариваттантӣ’’ти пана вачанато, ‘‘еттха хӣ’’тиа̄дина̄ маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ ева сесадхамма̄нам̣ йатха̄рахам̣ сахачаран̣абха̄вена парива̄ран̣ам̣ йоджитам̣. самма̄сан̇каппа̄дӣнанти а̄ди-саддена самма̄ва̄ча̄камманта̄джӣва̄нам̣ гахан̣ам̣ итаресам̣ парива̄рабха̄вена гахитатта̄. на хи сакка̄ те ева парива̄ре парива̄раванте ча катва̄ ваттум̣ сан̇карато саммохаджананато ча. тайоти самма̄дит̣т̣хива̄йа̄масатийо сахаджа̄тапарива̄ра̄ва хонти маггаккхан̣ика̄нам̣ тесам̣ адхиппетатта̄ випассана̄кхан̣авиратӣнам̣ асамбхавато.
137. такканавасена локасиддхена̄ти адхиппа̄йо. ‘‘еван̃чеван̃ча бхавитабба’’нти вивидхам̣ такканам̣ кӯпе вийа удакасса а̄рамман̣асса а̄кад̣д̣ханам̣ витакканам̣ витакко. сан̇каппанавасена̄ти там̣ там̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ каппанавасена. такканам̣ каппананти ча атам̣сахаджа̄та̄намева̄ти дат̣т̣хаббам̣. екагготи имина̄ сама̄дхина̄ ладдхупака̄рассева витаккасса аппана̄парийа̄йо хотӣти дассети. висесена ва̄ аппана̄ витаккасса васена читтам̣ а̄рамман̣ам̣ абхиропети, витакке асати катханти а̄ха ‘‘витакке пана̄’’тиа̄ди. аттанойева дхаммата̄йа читтам̣ а̄рамман̣ам̣ абхирухатӣти, етена а̄рамман̣адхамма̄нам̣ гахан̣ам̣ на̄ма сабха̄васиддхам̣, на дхаммантарамапеккхати, витакко пана паваттама̄но а̄рамман̣а̄бхиниропанавасенева паваттатӣти дассети. евам̣ сантепи сабха̄ва̄витаккачиттуппа̄дато савитаккачиттуппа̄дасса а̄рамман̣аггахан̣ависесо витаккена джа̄тоти катва̄ витакко читтасса а̄рамман̣аггахан̣е висесапаччайоти па̄кат̣ойаматтхо. апаре пана бхан̣анти – йатха̄ кочи ра̄джаваллабхам̣, там̣самбандхӣнам̣ миттам̣ ва̄ нисса̄йа ра̄джагехам̣ а̄рохати анупависати, евам̣ витаккам̣ нисса̄йа читтам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄рохати витаккасса а̄рамман̣а̄бхиниропанасабха̄ватта̄, ан̃н̃есам̣ дхамма̄нан̃ча авитаккасабха̄вато. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘четасо абхиниропана̄’’ти (дха. са. 7).
йади евам̣ катхам̣ авитаккачиттам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄рохатӣти? витаккабаленева. йатха̄ хи со пурисо паричайена тена вина̄пи нира̄сан̇ко ра̄джагехам̣ пависати, евам̣ паричайена витаккена вина̄пи авитаккам̣ читтам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄рохати. паричайена̄ти ча санта̄не паваттавитаккабха̄вана̄сан̇кха̄тена паричайена. витаккасса хи санта̄не абхин̣хам̣ паваттасса васена читтасса а̄рамман̣а̄бхируханам̣ чирапаричитам̣; тена там̣ када̄чи витаккена вина̄пи таттха паваттатева; йатха̄ н̃а̄н̣асахагатам̣ читтам̣ саммасанавасена чирапаричитам̣ када̄чи н̃а̄н̣арахитампи саммасанавасена паваттати; йатха̄ ва̄ килесасахитам̣ хутва̄ паваттам̣ саббасо килесарахитампи паричайена килесава̄сана̄васена паваттати, евам̣ сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.
ва̄чам̣ сан̇кхаротӣти ва̄чам̣ уппа̄дети, вачӣгхосуппаттийа̄ висесапаччайо хотӣти аттхо. локийавитакко дваттим̣сачиттасахагато ва̄чам̣ сан̇кхароти вачӣвин̃н̃аттиджананато. вачӣсан̇кха̄ротвева панасса на̄мам̣ хоти рул̣хито, там̣саматтхата̄ниродхато ва̄ самбхавато пана сан̇кха̄роти. ‘‘локуттарасамма̄сан̇каппам̣ парива̄рентӣ’’ти ватва̄ тивидхе самма̄сан̇каппе када̄чи катамам̣ парива̄рентӣти? чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘еттха̄’’тиа̄ди. на̄на̄читтесу лаббханти на̄на̄саманна̄ха̄рахетукатта̄, пуббабха̄гейева ча те уппаджджантӣти. тӣн̣и на̄ма̄ни лабхати тивидхассапи пат̣ипаккхасса самуччхинданена са̄тисайам̣ тин̣н̣ампи киччакаран̣ато. еса найо самма̄ва̄ча̄дӣсупи.
138. вирамати ета̄йа̄ти вераман̣ӣ вирати вуччати. са̄ муса̄ва̄дато вираман̣асса ка̄ран̣абха̄вато четана̄пи верасса ман̣анато вина̄санато виратипӣти а̄ха – ‘‘виратипи четана̄пи ват̣т̣атӣ’’ти. а̄рака̄ раматӣти самуччхиннехи дӯрато самусса̄рети. вина̄ техи раматӣти аччантамева техи вина̄ бхавати. тато татоти дит̣т̣хе адит̣т̣хава̄да̄дито муса̄ва̄да̄. висесато ануппаттидхамматта̄ пат̣иниватта̄ хутва̄.
140. тивидхена куханаваттхуна̄ти паччайапат̣исевана-са̄мантаджаппана-ирийа̄патхапаваттанасан̇кха̄тена па̄пиччхата̄ ниббаттена тивидхена куханаваттхуна̄. ета̄йа кухана̄йа каран̣абхӯта̄йа паччайуппа̄данаттхам̣ нимиттам̣ сӣлам̣ етесанти йоджана̄. аттависайала̄бхахету аккосанакхум̣санавамбхана̄дивасена писанам̣ гхат̣т̣анам̣ вихет̣ханам̣ ниппесо. ито ладдхам̣ ан̃н̃асса, тато ладдхам̣ парасса датва̄ евам̣ ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣм̣сатӣти ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣм̣сана̄. па̄л̣ийам̣ а̄гато кухана̄дивасена миччха̄а̄джӣво. ко пана соти а̄ха ‘‘а̄джӣвахетӯ’’тиа̄ди. та̄сам̣йева̄ти авадха̄ран̣ам̣, ‘‘а̄джӣво куппама̄но ка̄йавачӣдва̄ресу ева куппатӣ’’ти катва̄ вуттам̣.
141. самма̄ пасаттха̄ собхана̄ ниййа̄ника̄ дит̣т̣хи етасса̄ти самма̄дит̣т̣хи, пуггало. тасса пана йасма̄ самма̄дит̣т̣хи сачча̄бхисамайасса нибба̄насаччхикирийа̄йа авассайо, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘маггасамма̄дит̣т̣хийам̣ т̣хитасса̄’’ти. пахоти бхавати та̄йа сахева уппаджджати паваттати. паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ йа̄тха̄вато джа̄нанат̣т̣хена самма̄н̃а̄н̣анти идха̄дхиппетам̣, тан̃ча кхо маггасама̄дхимхи т̣хите ева хотӣти имаматтхам̣ дассетум̣ а̄ха – ‘‘маггасамма̄сама̄дхимхи…пе… самма̄н̃а̄н̣ам̣ пахотӣ’’тиа̄ди. имина̄ ким̣ дассетӣти? йатха̄ маггасамма̄дит̣т̣хийам̣ т̣хито пуггало, ‘‘самма̄дит̣т̣хӣ’’ти вутто, евам̣ маггапхалапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣е т̣хито, ‘‘самма̄н̃а̄н̣о’’ти вутто, тасса ча маггапхаласамма̄сама̄дхипаваттийа̄ пахоти самма̄н̃а̄н̣асса самма̄вимуттийа̄ пахотӣти имаматтхам̣ дассети. пхаласама̄дхи та̄ва паваттату, маггасама̄дхи пана катханти? тампи акуппабха̄вата̄йа аччантасама̄дхибха̄вато киччаниппхаттийа̄ паваттатева̄ти ваттаббатам̣ лабхати. т̣хапетва̄ ат̣т̣хапхалан̇га̄нӣти пхалабхӯта̄ни самма̄дит̣т̣хиа̄дӣни ат̣т̣хан̇га̄ни, ‘‘самма̄дит̣т̣хисса самма̄сан̇каппо пахотӣ’’тиа̄дина̄ висум̣ гахитатта̄ т̣хапетва̄. самма̄н̃а̄н̣ам̣ паччавеккхан̣ам̣ катва̄ти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ самма̄н̃а̄н̣ам̣ катва̄. пхалам̣ ка̄тунти пхаладхаммасахачаритата̄йа випа̄касабха̄вата̄йа ча ‘‘пхала’’нти ладдхана̄ме пхаласампайуттадхамме самма̄вимуттим̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти вуттам̣. татха̄ ча вуттам̣ саллекхасуттаван̣н̣ана̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.83) ‘‘пхаласампайутта̄ни пана самма̄дит̣т̣хиа̄дӣни ат̣т̣хан̇га̄ни т̣хапетва̄ сесадхамма̄ самма̄вимуттӣти ведитабба̄’’ти.
142. ниджджин̣н̣а̄ти ниджджӣрита̄, виддхаста̄ вина̄сита̄ти аттхо. пхалам̣ катхитанти ‘‘самма̄дит̣т̣хисса, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи ниджджин̣н̣а̄ хотӣ’’ти имина̄ ва̄рена са̄ман̃н̃апхалам̣ катхитанти ваданти, ниджджӣран̣ам̣ пат̣иппассамбхананти адхиппа̄йо. ниджджӣран̣ам̣ пана самуччхиндананти катва̄, маджджхимабха̄н̣ака̄…пе… магго катхитоти ваданти. дассанат̣т̣хена̄ти парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена чатуннам̣ сачча̄нам̣ паччаккхато дассанат̣т̣хена. видитакаран̣ат̣т̣хена̄ти паччаккхена йатха̄дит̣т̣ха̄нам̣ маггапхала̄нам̣ па̄кат̣акаран̣ат̣т̣хена. тададхимуттат̣т̣хена̄ти тасмим̣ йатха̄саччхикате нибба̄не адхимуччанабха̄вена.
кусалапаккха̄ти анаваджджакот̣т̣ха̄са̄. маха̄випа̄када̄нена̄ти махато випуласса локуттарасса сукхавипа̄касса чева ка̄йика̄дидуккхавипа̄касса ча да̄нена.
йатха̄ маха̄випа̄касса да̄нена маха̄чатта̄рӣсакам̣, татха̄ бахута̄йапи маха̄чатта̄рӣсакоти дассетум̣, ‘‘имасмин̃ча пана сутте пан̃ча самма̄дит̣т̣хийо катхита̄’’тиа̄ди вуттам̣. бахуаттхопи хи маха̄-саддо хоти ‘‘маха̄джано’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.65). еттха ча ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дина̄ ваттхубхедена даса миччха̄дит̣т̣хидхамма̄ катхита̄, ваттхубхеденева, ‘‘аттхи динна’’нтиа̄дина̄ даса самма̄дит̣т̣хидхамма̄ти вӣсати хоти. йатха̄ ‘‘самма̄дит̣т̣хисса, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо пахотӣ’’тиа̄дина̄ маггавасена даса самматтадхамма̄, таппат̣ипаккхабхӯта̄ ‘‘миччха̄дит̣т̣хисса миччха̄сан̇каппо пахотӣ’’тиа̄дина̄ аттхато даса миччхаттадхамма̄ти вӣсати, татха̄ пхалавасена тесу евам̣ вӣсати. катхам̣ ва̄репи самма̄дит̣т̣хиа̄дайо даса̄ти вӣсати? евамете две чатта̄рӣсака̄ни пуримена саддхим̣ тайо чатта̄рӣсака̄ вибха̄вита̄ти ведитабба̄.
143. пасам̣сийасса уджувипаччанӣкам̣ ниндийам̣ пасам̣сантопи аттхато пасам̣сийам̣ нинданто на̄ма хоти. пасам̣сийасса гун̣апаридхам̣санамукхенева хи ниндийасса пасам̣са̄йа паваттанатоти а̄ха – ‘‘миччха̄дит̣т̣хина̄ма̄йам̣ собхана̄ти вадантопи самма̄дит̣т̣хим̣ гарахати на̄ма̄’’тиа̄ди. евама̄дӣти а̄дисаддена ‘‘наттхи хету наттхи паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа̄’’ти (дӣ. ни. 1.168; ма. ни. 2.227) евама̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти; тасма̄ евам̣ва̄диноти евам̣ хету пат̣иккхепава̄диноти аттхо. оккантанийа̄ма̄ти ога̄л̣хамиччхаттанийа̄ма̄. еварӯпам̣ ладдхим̣ гахетва̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ чӯл̣апун̣н̣амасуттаван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайамева тасма̄ таттха вуттанайенева ведитаббам̣. едисо хи ‘‘буддха̄нампи атекиччхо’’тиа̄ди вуттасадисо.
аттано нинда̄бхайена̄ти ‘‘самма̄дит̣т̣хин̃ча на̄мете гарахантӣ’’а̄дина̄ упари парехи ваттаббанинда̄бхайена. гхат̣т̣анабхайена̄ти татха̄ паресам̣ а̄са̄дана̄бхайена. сахадхаммена парена аттано упари ка̄таббаниггахо упа̄рамбхо, гарахато паритта̄со упа̄рамбхабхайам̣, там̣ пана аттхато упава̄дабхайам̣ хотӣти а̄ха ‘‘упава̄дабхайена̄’’ти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
маха̄чатта̄рӣсакасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.