2. анупадавагго

1. анупадасуттаван̣н̣ана̄

93. иддхима̄ти гун̣о па̄кат̣о паратогхосена вина̄ па̄са̄дакампанадевача̄рика̄дӣхи сайамева пака̄сабха̄вато; дхутава̄да̄дигун̣а̄нампи татха̄бха̄ве етенева найена тесам̣ гун̣а̄нам̣ па̄кат̣айогато ча паресам̣ ниччхитабха̄вато ча. пан̃н̃авато гун̣а̄ти пан̃н̃а̄пабхедапабха̄вите гун̣ависесе сандха̄йа вадати. те хи йебхуййена паресам̣ ависайа̄. тена̄ха – ‘‘на сакка̄ акатхита̄ джа̄ниту’’нти. висабха̄га̄ сабха̄га̄ на̄ма айонисоманасика̄рабахулесу путхуджджанесу, те пана аппахӣнара̄гадосата̄йа парасса виджджама̄нампи гун̣ам̣ маккхетва̄ авиджджама̄нам̣ аван̣н̣амева гхосентӣти а̄ха – ‘‘висабха̄га…пе… катхентӣ’’ти.

йа̄ ат̣т̣ха̄расаннам̣ дха̄тӯнам̣ самудайато аттхан̇гамато асса̄дато а̄дӣнавато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нана̄, айам̣ дха̄тукусалата̄. а̄йатанакусалата̄йапи есева найо. авиджджа̄дӣсу два̄дасасу пат̣иччасамуппа̄дан̇гесу косаллам̣ пат̣иччасамуппа̄дакусалата̄. идам̣ имасса пхаласса т̣ха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣, идам̣ ат̣т̣ха̄нам̣ ака̄ран̣анти евам̣ т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато, ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нана̄, айам̣ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄накусалата̄. йо пана имесу дха̄туа̄дӣсу парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена ниссан̇гагатийа̄ пан̣д̣а̄ти ладдхана̄мена н̃а̄н̣ена ито гато паватто, айам̣ пан̣д̣ито на̄ма̄ти а̄ха – ‘‘имехи чатӯхи ка̄ран̣ехи пан̣д̣ито’’ти. маханта̄нам̣ аттха̄нам̣ паригган̣ханато махатӣ пан̃н̃а̄ етасса̄ти маха̄пан̃н̃о. сесападесупи есева найоти а̄ха – ‘‘маха̄пан̃н̃а̄дӣхи саманна̄гатоти аттхо’’ти.

на̄наттанти йа̄хи маха̄пан̃н̃а̄дӣхи саманна̄гататта̄ тхеро ‘‘маха̄пан̃н̃о’’тиа̄дина̄ киттӣйати, та̄сам̣ маха̄пан̃н̃а̄дӣнам̣ идам̣ на̄наттам̣ айам̣ вематтата̄. йасса кассачи (дӣ. ни. т̣ӣ. 3.216; сам̣. ни. т̣ӣ. 1.1.110; а. ни. т̣ӣ. 1.1.584) висесато арӯпадхаммасса махаттам̣ на̄ма киччасиддхийа̄ ведитаббанти тадасса киччасиддхийа̄ дассенто, ‘‘маханте сӣлаккхандхе паригган̣ха̄тӣти маха̄пан̃н̃а̄’’тиа̄дима̄ха. таттха хетумахантата̄йа паччайамахантата̄йа ниссайамахантата̄йа пабхедамахантата̄йа киччамахантата̄йа пхаламахантата̄йа а̄нисам̣самахантата̄йа ча сӣлаккхандхасса махантабха̄во ведитаббо. таттха хетӯ алобха̄дайо, паччайа̄ хироттаппасаддха̄сативӣрийа̄дайо. ниссайа̄ са̄вакабодхипаччекабодхисамма̄самбодхинийатата̄ там̣саман̇гино ча пурисависеса̄. пабхедо ча̄ритта̄дивибха̄го. киччам̣ тадан̇га̄дивасена пат̣ипаккхасса видхаманам̣. пхалам̣ саггасампада̄ нибба̄насампада̄ ча. а̄нисам̣со пийамана̄пата̄ди. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге (висуддхи. 1.9) а̄кан̇кхеййасутта̄дӣсу (ма. ни. 1.64 а̄дайо) ча а̄гатанайена ведитаббо. имина̄ найена сама̄дхиккхандха̄дӣнампи махантата̄ йатха̄рахам̣ ниддха̄ретва̄ ведитабба̄, т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ пана махантабха̄во маха̄висайата̄йа ведитаббо. таттха т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄нам̣ маха̄висайата̄ бахудха̄тукасутте (ма. ни. 3.124 а̄дайо) сайамева а̄гамиссати. виха̄расама̄паттӣнам̣ сама̄дхиккхандхе ниддха̄ританайена ведитабба̄, арийасачча̄нам̣ сакаласа̄санасан̇гахан̣ато саччавибхан̇ге (вибха. 189 а̄дайо) там̣сам̣ван̣н̣ана̄су (вибха. ат̣т̣ха. 189 а̄дайо) а̄гатанайена. сатипат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ вибхан̇га̄дӣсу (вибха. 355 а̄дайо) там̣сам̣ван̣н̣ана̄дӣсу (вибха. ат̣т̣ха. 355 а̄дайо) ча а̄гатанайена. са̄ман̃н̃апхала̄нам̣ махато хитасса махато сукхасса махато аттхасса махато йогаккхемасса ниппхаттибха̄вато сантапан̣ӣтанипун̣аатакка̄вачарапан̣д̣итаведанӣйабха̄вато ча. абхин̃н̃а̄нам̣ маха̄самбха̄рато маха̄висайато маха̄киччато маха̄нубха̄вато маха̄ниппхаттито ча. нибба̄насса маданиммадана̄димахаттхасиддхито махантата̄ ведитабба̄.

путхупан̃н̃а̄ти еттха̄пи вуттанайа̄нуса̄рена аттхо ведитаббо. айам̣ пана висесо – на̄на̄кхандхесу н̃а̄н̣ам̣ паваттатӣти, ‘‘айам̣ рӯпаккхандхо на̄ма…пе… айам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо на̄ма̄’’ти, евам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ на̄на̄каран̣ам̣ пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати. тесупи ‘‘екавидхена рӯпаккхандхо, ека̄дасавидхена рӯпаккхандхо, екавидхена ведана̄ккхандхо, бахувидхена ведана̄ккхандхо, екавидхена сан̃н̃а̄ккхандхо…пе… екавидхена вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, бахувидхена вин̃н̃а̄н̣аккхандхо’’ти евам̣ екекасса кхандхасса екавидха̄дивасена атӣта̄дибхедавасенапи на̄на̄каран̣ам̣ пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати. татха̄ ‘‘идам̣ чаккха̄йатанам̣ на̄ма…пе… идам̣ дхамма̄йатанам̣ на̄ма. таттха даса̄йатана̄ ка̄ма̄вачара̄, две чатубхӯмака̄’’ти евам̣ а̄йатанана̄наттам̣ пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати.

на̄на̄дха̄тӯсӯти ‘‘айам̣ чаккхудха̄ту на̄ма…пе… айам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту на̄ма. таттха сол̣аса дха̄туйо ка̄ма̄вачара̄, две чатубхӯмака̄’’ти евам̣ на̄на̄дха̄тӯсу пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати. тайидам̣ упа̄дин̣н̣акадха̄тувасена вуттанти ведитаббам̣. паччекабуддха̄нан̃хи двиннан̃ча аггаса̄вака̄нам̣ упа̄дин̣н̣акадха̄тӯсуйева на̄на̄каран̣ам̣ пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати. тан̃ча кхо екадесатова, но ниппадесато, анупа̄дин̣н̣акадха̄тӯнам̣ пана на̄на̄каран̣ам̣ на джа̄нантийева. саббан̃н̃убуддха̄нам̣йева пана, ‘‘има̄йа на̄ма дха̄туйа̄ уссаннатта̄ имасса руккхасса кхандхо сето хоти, имасса кан̣хо, имасса бахалаттачо, имасса тануттачо, имасса паттам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дивасена еварӯпам̣, имасса пуппхам̣ нӣлам̣ пӣтам̣ лохитам̣ ода̄там̣ сугандхам̣ дуггандхам̣, пхалам̣ кхуддакам̣ махантам̣ дӣгхам̣ ват̣т̣ам̣ сусан̣т̣ха̄нам̣ мат̣т̣хам̣ пхарусам̣ сугандхам̣ мадхурам̣ титтакам̣ амбилам̣ кат̣укам̣ каса̄вам̣, кан̣т̣ако тикхин̣о атикхин̣о уджуко кут̣ило лохито ода̄то хотӣ’’ти дха̄туна̄наттам̣ пат̣ичча н̃а̄н̣ам̣ паваттати.

аттхесӯти рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу. на̄на̄пат̣иччасамуппа̄десӯти аджджхаттабахиддха̄бхедато санта̄набхедато ча на̄наппабхедесу пат̣иччасамуппа̄дан̇гесу. авиджджа̄диан̇га̄нан̃хи паччекам̣ пат̣иччасамуппа̄дасан̃н̃ита̄ти. тена̄ха – сан̇кха̄рапит̣аке ‘‘два̄даса паччайа̄ два̄даса пат̣иччасамуппа̄да̄’’ти. на̄на̄сун̃н̃атаманупалаббхесӯти на̄на̄сабха̄весу ниччаса̄ра̄дивирахато сун̃н̃асабха̄весу, тато ева иттхипурисааттааттанийа̄дивасена анупалаббхесу сабха̄весу. ма-ка̄ро хеттха падасандхикаро. на̄на̄аттхесӯти аттхапат̣исамбхида̄висайесу паччайуппанна̄дина̄на̄аттхесу. дхаммесӯти дхаммапат̣исамбхида̄висайесу паччайа̄дина̄на̄дхаммесу. нируттӣсӯти тесам̣йева аттхадхамма̄нам̣ ниддха̄ран̣авачанасан̇кха̄та̄су на̄на̄нируттӣсу. пат̣ибха̄несӯти еттха аттхапат̣исамбхида̄дӣсу висайабхӯтесу, ‘‘има̄ни идаматтхаджотака̄нӣ’’ти (вибха. 725-745) татха̄ татха̄ пат̣ибха̄нато пат̣ибха̄на̄нӣти ладдхана̄месу н̃а̄н̣есу. путху на̄на̄сӣлаккхандхесӯтиа̄дӣсу сӣласса путхуттам̣ на̄наттан̃ча вуттамева. итаресам̣ пана вуттанайа̄нуса̄рена сувин̃н̃еййатта̄ па̄кат̣амева. йам̣ пана абхиннам̣ екамева нибба̄нам̣, таттха упача̄равасена путхуттам̣ гахетаббанти а̄ха – ‘‘путху на̄на̄джанаса̄дха̄ран̣е дхамме саматиккамма̄’’ти. тенасса маданиммадана̄дипарийа̄йена путхуттам̣ паридӣпитам̣ хоти.

евам̣ висайавасена пан̃н̃а̄йа махаттам̣ путхуттан̃ча дассетва̄ ида̄ни сампайуттадхаммавасена ха̄сабха̄вам̣, паваттиа̄ка̄равасена джаванабха̄вам̣, киччавасена тиккха̄дибха̄ван̃ча дассетум̣, ‘‘катама̄ ха̄сапан̃н̃а̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ха̄сабахулоти пӣтибахуло. сесапада̄ни тассева вевачана̄ни. сӣлам̣ парипӯретӣти хат̣т̣хапахат̣т̣хо удаггудагго хутва̄ пӣтисахагата̄йа пан̃н̃а̄йа. пӣтисоманассасахагата̄ хи пан̃н̃а̄ абхиративасена а̄рамман̣е пхулла̄ викасита̄ вийа паваттати; на упеккха̄сахагата̄ти па̄тимоккхасӣлам̣ т̣хапетва̄ ха̄санӣйам̣ парам̣ тивидхампи сӣлам̣ парипӯретӣти аттхо. висум̣ вуттатта̄ пуна сӣлаккхандхама̄ха. сама̄дхиккхандхантиа̄дӣсупи есева найо.

рӯпам̣ аниччато кхиппам̣ джаватӣти рӯпаккхандхам̣ аниччанти сӣгхам̣ вегена паваттийа̄ пат̣ипаккхадӯрӣбха̄вена пубба̄бхисан̇кха̄расса са̄тисайатта̄ индена виссат̣т̣хаваджирам̣ вийа лаккхан̣ам̣ пат̣ивиджджхантӣ адандха̄йантӣ рӯпаккхандхе аниччалаккхан̣ам̣ вегаса̄ пат̣ивиджджхати, тасма̄ са̄ джаванапан̃н̃а̄ на̄ма̄ти аттхо. сесападесупи есева найо. евам̣ лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄васена джаванапан̃н̃ам̣ дассетва̄ балававипассана̄васена дассетум̣, ‘‘рӯпа’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха кхайат̣т̣хена̄ти йаттха йаттха уппаджджати, таттха таттхева бхиджджанато кхайасабха̄ватта̄. бхайат̣т̣хена̄ти бхайа̄накабха̄вато. аса̄ракат̣т̣хена̄ти аттаса̄равирахато ниччаса̄ра̄дивирахато ча. тулайитва̄ти тула̄бхӯта̄йа випассана̄пан̃н̃а̄йа тулетва̄. тӣрайитва̄ти та̄йа ева тӣран̣абхӯта̄йа тӣретва̄. вибха̄вайитва̄ти йа̄тха̄вато пака̄сетва̄ пан̃чаккхандхам̣ вибхӯтам̣ катва̄. рӯпаниродхети рӯпаккхандхасса ниродхабхӯте нибба̄не ниннапон̣апаббха̄равасена. ида̄ни сикха̄ппаттавипассана̄васена джаванапан̃н̃ам̣ дассетум̣, пуна ‘‘рӯпа’’нтиа̄ди вуттам̣. вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄васена̄ти кечи.

н̃а̄н̣асса тиккхабха̄во на̄ма сависесам̣ пат̣ипаккхасамуччхинданена ведитабботи, ‘‘кхиппам̣ килесе чхиндатӣти тиккхапан̃н̃а̄’’ти ватва̄ те пана килесе вибха̄гена дассенто, ‘‘уппаннам̣ ка̄мавитакка’’нтиа̄дима̄ха. тиккхапан̃н̃о хи кхиппа̄бхин̃н̃о хоти, пат̣ипада̄ часса на чалатӣти а̄ха – ‘‘екасмим̣ а̄сане чатта̄ро арийамагга̄ адхигата̄ хонтӣ’’тиа̄ди.

‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄ сан̇кхата̄ пат̣иччасамуппанна̄ кхайадхамма̄ вайадхамма̄ ниродхадхамма̄’’ти йа̄тха̄вато дассанена саччасампат̣иведхо иджджхати, на ан̃н̃атха̄ти ка̄ран̣амукхена ниббедхикапан̃н̃ам̣ дассетум̣, ‘‘саббасан̇кха̄ресу уббегабахуло хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха уббегабахулоти вуттанайена саббасан̇кха̄ресу абхин̣хам̣ паваттасам̣вего. утта̄сабахулоти н̃а̄н̣утра̄савасена саббасан̇кха̄ресу бахусо утрастама̄насо. тена а̄дӣнава̄нупассанама̄ха. уккан̣т̣ханабахулоти пана имина̄ ниббида̄нупассанам̣ а̄ха – аратибахулотиа̄дина̄ тасса̄ ева апара̄паруппаттим̣. бахимукхоти саббасан̇кха̄рато бахибхӯтам̣ нибба̄нам̣ уддисса паваттан̃а̄н̣амукхо, татха̄ ва̄ паваттитавимоккхамукхо. ниббиджджханам̣ ниббедхо, со етисса̄ аттхи, ниббиджджхатӣти ва̄ ниббедха̄, са̄ва пан̃н̃а̄ ниббедхика̄. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева.

паджджати етена випассана̄дикоти падам̣, сама̄патти, тасма̄ анупаданти анусама̄паттийоти аттхо. падам̣ ва̄ саммасанупага̄ дхамма̄ випассана̄йа паваттит̣т̣ха̄набха̄вато. тена̄ха ‘‘сама̄паттивасена ва̄’’ти. джха̄нан̇гавасена ва̄ти джха̄нан̇гавасена̄ти ча аттхо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана каматтхо идха падасаддо, тасма̄ анупадам̣ ануккамена̄ти айаметтха аттхоти а̄ха ‘‘анупат̣ипа̄т̣ийа̄’’ти. дхаммавипассананти там̣там̣сама̄паттичиттуппа̄дапарийа̄панна̄нам̣ дхамма̄нам̣ випассанам̣. випассатӣти сама̄паттийо джха̄намукхена те те дхамме йа̄тха̄вато париггахетва̄, ‘‘итипи дуккха̄’’тиа̄дина̄ саммасати. аддхама̄сена арахаттам̣ патто уккам̣сагатасса са̄вака̄нам̣ саммасанача̄расса ниппадесена паваттийама̄натта̄, са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣асса ча татха̄ пат̣ипа̄детаббатта̄. евам̣ сантепӣти йадипи маха̄моггалла̄наттхеро на чирассева арахаттам̣ патто; дхаммасена̄пати пана тато чирена, евам̣ сантепи йасма̄ моггалла̄наттхеропи маха̄пан̃н̃ова, тасма̄ са̄рипуттаттхерова маха̄пан̃н̃атароти. ида̄ни таматтхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣, ‘‘маха̄моггалла̄наттхеро хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. саммасанам̣ чарати еттха̄ти саммасанача̄ро, випассана̄бхӯми, там̣ саммасанача̄рам̣. екадесамева̄ти сакааттабха̄ве сан̇кха̄ре анавасесато париггахетун̃ча саммаситун̃ча асакконтам̣ аттано абхинӣха̄расамуда̄гатан̃а̄н̣абала̄нурӯпам̣ екадесамева париггахетва̄ саммасанто. нану ча ‘‘саббам̣, бхиккхаве, анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджахам̣ абхаббо дуккхаккхайа̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 4.26) вачанато ват̣т̣адуккхато муччитука̄мена саббам̣ парин̃н̃еййам̣ париджа̄нитаббамева? саччаметам̣, тан̃ча кхо саммасанупагадхаммавасена вуттам̣. тасма̄ сасанта̄нагате саббадхамме, парасанта̄нагате ча тесам̣ санта̄навибха̄гам̣ акатва̄ бахиддха̄бха̄васа̄ман̃н̃ато саммасанам̣, айам̣ са̄вака̄нам̣ саммасанача̄ро. тхеро пана бахиддха̄дхаммепи санта̄навибха̄гена кечи кечи уддхаритва̄ саммаси, тан̃ча кхо н̃а̄н̣ена пхут̣т̣хаматтам̣ катва̄. тена вуттам̣ – ‘‘йат̣т̣хикот̣ийа̄ уппӣл̣енто вийа екадесамева саммасанто’’ти. таттха н̃а̄н̣ена на̄ма йа̄вата̄ неййам̣ паваттитаббам̣, татха̄ апаваттанато ‘‘йат̣т̣хикот̣ийа̄ уппӣл̣енто вийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. анупададхаммавипассана̄йа абха̄вато ‘‘екадесамева саммасанто’’ти вуттам̣.

буддха̄нам̣ саммасанача̄ро дасасахассилокадха̄туйам̣ саттасанта̄нагата̄, аниндрийабаддха̄ ча сан̇кха̄ра̄ти ваданти, кот̣исатасахассачаккава̄л̣есӯти апаре. татха̄ хи аддхаттайавасена пат̣иччасамуппа̄данайам̣ осаритва̄ чхаттим̣сакот̣исатасахассамукхена буддха̄нам̣ маха̄ваджиран̃а̄н̣ам̣ паваттам̣. паччекабуддха̄нам̣ сасанта̄нагатехи саддхим̣ маджджхимадесава̄сисаттасанта̄нагата̄ аниндрийабаддха̄ ча саммасанача̄роти ваданти, джамбудӣпава̄сисаттасанта̄нагата̄ти кечи. дхаммасена̄патинопи йатха̄вуттаса̄вака̄нам̣ випассана̄бхӯмийева саммасанача̄ро. таттха пана тхеро са̄тисайам̣ ниравасесам̣ анупададхаммам̣ випасси. тена вуттам̣ – ‘‘са̄вака̄нам̣ саммасанача̄рам̣ ниппадесам̣ саммасӣ’’ти.

таттха ‘‘са̄вака̄нам̣ випассана̄бхӯмӣ’’ти еттха суккхавипассака̄ локийа̄бхин̃н̃аппатта̄ пакатиса̄вака̄ аггаса̄вака̄ паччекабуддха̄ самма̄самбуддха̄ти чхасу джанесу суккхавипассака̄нам̣ джха̄на̄бхин̃н̃а̄хи анадхигатапан̃н̃а̄непун̃н̃атта̄ андха̄нам̣ вийа иччхитападесоккаманам̣ випассана̄ка̄ле иччхикиччхитадхаммавипассана̄ наттхи. те йатха̄париггахитадхаммаматтейева т̣хатва̄ випассанам̣ вад̣д̣хенти. локийа̄бхин̃н̃аппатта̄ пана пакатиса̄вака̄ йена мукхена випассанам̣ а̄рабханти; тато ан̃н̃ена випассанам̣ виттха̄рикам̣ ка̄тум̣ сакконти випулан̃а̄н̣атта̄. маха̄са̄вака̄ абхинӣха̄расампаннатта̄ тато са̄тисайам̣ випассанам̣ виттха̄рикам̣ ка̄тум̣ сакконти. аггаса̄вакесу дутийо абхинӣха̄расампаттийа̄ сама̄дха̄насса са̄тисайатта̄ випассанам̣ татопи виттха̄рикам̣ кароти. пат̣хамо пана тато маха̄пан̃н̃ата̄йа са̄вакехи аса̄дха̄ран̣ам̣ виттха̄рикам̣ кароти. паччекабуддхо техипи маха̄бхинӣха̄рата̄йа аттано абхинӣха̄ра̄нурӯпам̣ татопи виттха̄рикавипассанам̣ каронти. буддха̄нам̣, саммадева, парипӯритапан̃н̃а̄па̄рамипабха̄вита-саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дхигаманасса анурӯпа̄йа̄ти. йатха̄ на̄ма катава̄лаведхапаричайена сарабхан̇гасадисена дхануггахена кхитто саро антара̄ руккхалата̄дӣсу асаджджама̄но лаккхан̣ейева патати; на саджджати на вираджджхати, евам̣ антара̄ асаджджама̄на̄ авираджджхама̄на̄ випассана̄ саммасанӣйадхаммесу йа̄тха̄вато на̄на̄найехи паваттати. йам̣ маха̄н̃а̄н̣анти вуччати, тасса паваттиа̄ка̄рабхедо ган̣ато вуттойева.

етесу ча суккхавипассака̄нам̣ випассана̄ча̄ро кхаджджотапабха̄садисо, абхин̃н̃аппаттапакатиса̄вака̄нам̣ дӣпапабха̄садисо, маха̄са̄вака̄нам̣ окка̄пабха̄садисо, аггаса̄вака̄нам̣ осадхита̄рака̄пабха̄садисо, паччекабуддха̄нам̣ чандапабха̄садисо, самма̄самбуддха̄нам̣ расмисахассапат̣иман̣д̣итасарадасӯрийаман̣д̣аласадисо упат̣т̣ха̄си. татха̄ суккхавипассака̄нам̣ випассана̄ча̄ро андха̄нам̣ йат̣т̣хикот̣ийа̄ гаманасадисо, локийа̄бхин̃н̃аппаттапакатиса̄вака̄нам̣ дан̣д̣акасетугаманасадисо, маха̄са̄вака̄нам̣ джан̇гхасетугаманасадисо, аггаса̄вака̄нам̣ сакат̣асетугаманасадисо, паччекабуддха̄нам̣ маха̄джан̇гхамаггагаманасадисо, самма̄самбуддха̄нам̣ маха̄сакамаггагаманасадисоти ведитаббо.

арахаттан̃ча кира патва̄ти еттха кира-саддо ануссаваладдхойаматтхоти дӣпетум̣ вутто. патва̄ ан̃н̃а̄си аттано випассана̄ча̄расса маха̄висайатта̄ тиккхависадасӯрабха̄васса ча саллаккхан̣ена. катхам̣ пана̄йам̣ маха̄тхеро дандхам̣ арахаттам̣ па̄пун̣анто сӣгхам̣ арахаттам̣ паттато пан̃н̃а̄йа атта̄нам̣ са̄тисайам̣ катва̄ ан̃н̃а̄сӣти а̄ха – ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди. маха̄джат̣анти маха̄джа̄ласа̄кхам̣ ативийа сиббитаджа̄лам̣. йат̣т̣хим̣ пана са̄рам̣ ва̄ уджум̣ ва̄ на лабхати вен̣уггахан̣е ануччинитва̄ вен̣усса гахитатта̄. евам̣сампаданти йатха̄ тесу пурисесу еко вел̣уггахан̣е ануччинитва̄ вел̣уйат̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти, еко уччинитва̄, евам̣ ниппхаттикам̣. падха̄нанти бха̄вана̄нуйун̃джанам̣.

саттасат̣т̣хи н̃а̄н̣а̄нӣти пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 1.73 ма̄тика̄) а̄гатесу тесаттатийа̄ н̃а̄н̣есу т̣хапетва̄ чха аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а̄ни сутамайан̃а̄н̣а̄дӣни пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄н̃а̄н̣апарийоса̄на̄ни саттасат̣т̣хи н̃а̄н̣а̄ни. та̄ни хи са̄вакехи павичитабба̄ни, на итара̄ни. сол̣асавидхам̣ пан̃н̃анти (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.379; сам̣. ни. т̣ӣ. 3.5.379) маха̄пан̃н̃а̄дика̄, нава̄нупуббавиха̄расама̄паттипан̃н̃а̄ти идам̣ сол̣асавидхам̣ пан̃н̃ам̣.

татра̄ти тасса. идам̣ хотӣти идам̣ да̄ни вуччама̄нам̣ анупуббасаммасанам̣ хоти. випассана̄кот̣т̣ха̄санти витакка̄дисаммаситаббадхаммавибха̄гена вибхаттавипассана̄бха̄гам̣.

94. пат̣хаме джха̄нети упасилесе бхуммам̣, тасма̄ йе пат̣хаме джха̄не дхамма̄ти йе пат̣хамаджджха̄насам̣сат̣т̣ха̄ дхамма̄ти аттхо. антосама̄паттийанти ча сама̄паттисахагате читтуппа̄де сама̄паттисаман̃н̃ам̣ а̄ропетва̄ вуттам̣. ваваттхита̄ти катававаттхана̄ ниччхита̄. париччхинна̄ти н̃а̄н̣ена париччхинна̄ салаккхан̣ато париччхиджджа н̃а̄та̄. олокентоти н̃а̄н̣ачаккхуна̄ паччаккхато пассанто. абхиниропанам̣ а̄рамман̣е читтасса а̄ропанам̣. анумаджджанам̣ а̄рамман̣е читтасса анувича̄ран̣ам̣. пхаран̣ам̣ пан̣ӣтарӯпехи ка̄йасса бйа̄панам̣, виппха̄рикабха̄во ва̄. са̄танти са̄тамадхурата̄. адхиккхепо виккхепасса пат̣ипаккхабхӯтам̣ сама̄дха̄нам̣. пхусанам̣ индрийависайавин̃н̃а̄н̣асса тато уппаджджитва̄ а̄рамман̣е пхусана̄ка̄рена вийа паватти. ведайитам̣ а̄рамман̣а̄нубхаванам̣. сан̃джа̄нанам̣ нӣла̄дивасена а̄рамман̣асса саллаккхан̣ам̣. четайитам̣ четасо бйа̄па̄ро. виджа̄нанам̣ а̄рамман̣ӯпаладдхи. каттукамйата̄ читтасса а̄рамман̣ена аттхиката̄. тасмим̣ а̄рамман̣е адхимуччанам̣, саннит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ адхимоккхо. косаджджапаккхе патитум̣ адатва̄ читтасса пагган̣ханам̣ пагга̄хо, адхиггахоти аттхо. а̄рамман̣ам̣ упагантва̄ т̣ха̄нам̣, аниссаджджанам̣ ва̄ упат̣т̣ха̄нам̣. самаппаваттесу ассесу са̄ратхи вийа сакиччапасутесу сампайуттесу аджджхупеккханам̣ маджджхаттата̄. сампайуттадхамма̄нам̣ а̄рамман̣е анунайанам̣ сам̣чаран̣ам̣ анунайо. сабха̄ватоти йатха̄бхӯтасабха̄вато. сол̣асаннам̣ ева четтха дхамма̄нам̣ гахан̣ам̣ тесам̣йева тхерена ваваттха̄питабха̄вато, те евасса тада̄ упат̣т̣хахим̣су, на итарети ваданти. вӣрийасатиггахан̣ена четтха индрийабха̄васа̄ман̃н̃ато саддха̄пан̃н̃а̄; сатиггахан̣енева еканта̄наваджджабха̄васа̄ман̃н̃ато пассаддхиа̄дайо чха йугал̣а̄; алобха̄доса̄ ча сан̇гахита̄ джха̄начиттуппа̄дапарийа̄паннатта̄ тесам̣ дхамма̄нам̣. тхерена ча дхамма̄ ваваттха̄наса̄ман̃н̃ато а̄раддха̄. те на упат̣т̣хахим̣сӯти на сакка̄ ваттунти апаре.

видита̄ уппаджджантӣти уппа̄депи несам̣ ведана̄нам̣ паджа̄нанам̣ хотийева̄ти аттхо. сесапададвайепи есева найо. там̣ джа̄на̄тӣти там̣н̃а̄н̣о, тасса бха̄во там̣н̃а̄н̣ата̄, н̃а̄н̣асса аттасам̣ведананти аттхо. там̣сама̄найогаккхама̄хи сампайуттадхамма̄. н̃а̄н̣абахута̄ти н̃а̄н̣асса бахубха̄во, екачиттуппа̄де анекан̃а̄н̣ата̄ти аттхо. ида̄ни тамеваттхам̣ виваритум̣, ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. на сакка̄ джа̄нитум̣ а̄рамман̣акаран̣асса абха̄вато. асаммоха̄вабодхо ча ӣдисасса н̃а̄н̣асса наттхи. екекамева н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати тасмим̣ кхан̣е екассева а̄ваджджанасса уппаджджанато, на ча а̄ваджджанена вина̄ читтуппатти аттхи. вуттан̃хетам̣ –

‘‘чулла̄сӣтисахасса̄ни, каппа̄ тит̣т̣ханти йе марӯ;

на твева тепи джӣванти, двӣхи читтехи сам̣йута̄’’ти. (маха̄ни. 10, 39) ча,

‘‘наттхи читте йуга̄ гахӣ’’ти ча –

ваттха̄рамман̣а̄нам̣ париггахитата̄йа̄ти йасмин̃ча а̄рамман̣е йе джха̄надхамма̄ паваттанти, тесам̣ ваттха̄рамман̣а̄нам̣ пагева н̃а̄н̣ена париччхиджджа гахитатта̄. йатха̄ на̄ма мигасӯкара̄дӣнам̣ а̄сайепариггахите татра т̣хита̄ мига̄ ва̄ сӯкара̄ ва̄ тато ут̣т̣ха̄натопи а̄гаманатопи неса̄дасса сукхаггахан̣а̄ хонти, евам̣сампадамидам̣. тена̄ха ‘‘тхерена хӣ’’тиа̄ди. тена̄ти ваттха̄рамман̣а̄нам̣ париггахитабха̄вена. асса̄ти тхерасса. тесам̣ дхамма̄нанти джха̄начиттуппа̄дапарийа̄панна̄нам̣ дхамма̄нам̣. уппа̄дам̣ а̄ваджджантасса̄тиа̄дина̄ уппа̄да̄дӣсу йам̣ йадева а̄раббха н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати; тасмим̣ тасмим̣ кхан̣е тасса тассева часса па̄кат̣абха̄во дӣпито. на хи а̄ваджджанена вина̄ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. ахутва̄ самбхонтӣти пуббе авиджджама̄на̄ хутва̄ самбхаванти, ануппанна̄ уппаджджантӣти аттхо. удайам̣ пассати тесам̣ дхамма̄нам̣, ‘‘ахутва̄ самбхонтӣ’’ти уппа̄даккхан̣асаман̇гибха̄вадассанато. пуббе абха̄вабодхако хи аттала̄бхо дхамма̄нам̣ удайо. хутва̄ти уппаджджитва̄. пат̣ивентӣти пат̣и кхан̣е кхан̣е винассанти. вайам̣ пассати, ‘‘хутва̄ пат̣ивентӣ’’ти тесам̣ дхамма̄нам̣ бхан̇гаккхан̣асаман̇гибха̄вадассанато. виддхам̣сабха̄вабодхако хи дхамма̄нам̣ виджджама̄нато вайо.

тесу дхаммесу наттхи етасса упайо ра̄гавасена упагамананти анупайо, анануродхо. хутва̄ вихаратӣти йоджана̄. татха̄ наттхи етасса апа̄йо пат̣игхавасена апагамананти анапа̄йо, авиродхо. ‘‘етам̣ мама, есо ме аттха̄’’ти тасса тан̣ха̄дит̣т̣хиабхинивеса̄бха̄вато тан̣ха̄дит̣т̣хиниссайехи аниссито. аппат̣ибаддхоти анупайа̄нисситабха̄вато випассана̄йа парибандхавасена чхандара̄гена на пат̣ибаддхо на вибандхито. виппамуттоти тато ева виккхамбханавимуттивасена ка̄мара̄гато вимутто. висам̣йутто виккхамбханавасенева пат̣ипаккхадхаммехи висам̣йутто.

килесамарийа̄да̄ тена ката̄ бхавеййа̄ти антосама̄паттийам̣ паватте сол̣аса дхамме а̄раббха паваттама̄нам̣ випассана̄вӣтхим̣ бхиндитва̄ саче ра̄га̄дайо уппаджджеййум̣; тасса випассана̄вӣтхийа̄ килесамарийа̄да̄ тена читтена, читтасаман̇гина̄ ва̄ ката̄ бхавеййа. тесӯти тесу дхаммесу. асса̄ти тхерасса. екопӣти ра̄га̄дӣсу екопӣти ча ваданти. вутта̄ка̄рена екачча̄нам̣ ана̄па̄тхагамане сати випассана̄ на тесу дхаммесу нирантараппаватта̄ти а̄рамман̣амарийа̄да̄ бхавеййа. виккхамбхитапаччанӣкатта̄ти випассана̄йа пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ пагева виккхамбхитатта̄ ида̄нипи виккхамбхетабба̄ килеса̄ наттхӣти вуттам̣.

итоти пат̣хамаджджха̄нато. анантароти упаримо джха̄на̄дивисесо. тасса паджа̄нанасса̄ти, ‘‘аттхи уттари ниссаран̣а’’нти евам̣ паваттаджа̄нанасса. бахулӣкаран̣ена̄ти пунаппунам̣ уппа̄данена.

сампаса̄данат̣т̣хена̄ти килесака̄лусийа̄пагаманена, тасса вича̄раккхобхавигамена ва̄ четасо саммадева па̄са̄дикабха̄вена.

вӣрийам̣ сати упеккха̄ти а̄гатат̣т̣ха̄не па̄рисуддхиупеккха̄, адуккхамасукха̄ведана̄ти еттха джха̄нупеккха̄ти, ‘‘сукхат̣т̣ха̄не веданупеккха̄ва̄’’ти вуттам̣. сукхат̣т̣ха̄нети ча пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу сукхасса вуттат̣т̣ха̄не. пассаддхатта̄ти самадхурачетайитабха̄вена а̄рамман̣е висат̣авиттхатабха̄вато йо со четасо а̄бхого вутто. са̄ман̃н̃апхала̄дӣсу сатийа̄ па̄рисуддхи, са̄ тхана аттхато сативинимутта̄ наттхӣти а̄ха ‘‘парисуддха̄сатийева̄’’ти. па̄рисуддхиупеккха̄, на джха̄нупеккха̄дайо.

95. ӣдисесу т̣ха̄несу сатийа̄ на када̄чипи н̃а̄н̣авирахо аттхӣти а̄ха – ‘‘н̃а̄н̣ена сампаджа̄но хутва̄’’ти. татха̄ хи татийаджджха̄не, ‘‘сатима̄ сукхавиха̄рӣ’’ти еттха сампаджа̄ноти айаматтхо вутто ева хоти. на са̄вака̄нам̣ анупададхаммавипассана̄ хоти сан̇кха̄ра̄васесасукхумаппаваттийа̄ дувин̃н̃еййатта̄ виниббхуджитва̄ гахетум̣ асаккун̣еййабха̄вато. тена̄ха – ‘‘кала̄павипассанам̣ дассенто евама̄ха̄’’ти.

96. пан̃н̃а̄йа чассадисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣти дассанасамака̄лам̣ кхӣйама̄на̄ а̄сава̄, ‘‘дисва̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣ’’ти вутта̄. сама̄нака̄лепи хи едисо саддаппайого диссати –

‘‘чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣а’’нти (ма. ни. 1.204, 400; 3.421, 425, 426; сам̣. ни. 2.43-45; 2.4.60; катха̄. 465, 467).

‘‘нихантва̄ тимирам̣ саббам̣, уггатеджо самуггато;

верочано расмима̄лӣ, локачаккхупабхан̇каро’’ти. (пат̣т̣ха̄. анут̣ӣ. 1.25-34; висуддхи. маха̄т̣ӣ. 2.580) ча –

евама̄дӣсу. хетуаттхо ва̄ айам̣ дисва̄саддо асама̄накаттуко йатха̄ – ‘‘гхатам̣ пивитва̄ балам̣ хоти, сӣхам̣ дисва̄ бхайам̣ хотӣ’’ти (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 2.802). дассанахетуко хи а̄сава̄нам̣ париккхайо парин̃н̃а̄саччхикирийа̄бха̄вана̄бхисамайе сати паха̄на̄бхисамайасса лаббханато. йуганаддхам̣ а̄харитва̄ти пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа таттха джха̄надхамме саммасанто саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети. евам̣ йа̄ва невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа таттха саммасанто саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ катва̄ йатха̄ тхеро арахаттам̣ па̄пун̣и. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘арахаттам̣ паттава̄ро идха гахито’’ти. идха̄ти имасмим̣ сутте. дӣгханакхасуттадесана̄йа (ма. ни. 2.205-206) хи тхеро арахаттам̣ патто. тада̄ ча ана̄га̄мӣ хутва̄ ниродхам̣ сама̄паджджатӣти вачанаавасаро наттхи, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘арахаттам̣ паттава̄ро идха гахито’’ти. йади евам̣ – ‘‘саббасо невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти идам̣ касма̄ вуттанти? тхере виджджама̄не пан̣д̣итагун̣е анавасесато дассетва̄ арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄петум̣. ниродхасама̄паджджанам̣ пана тхерасса а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣ам̣. тена̄ха ‘‘ниродхам̣ пана…пе… вадантӣ’’ти. тена пхаласама̄паттимпи антара̄ сама̄паджджатийева̄ти дассети.

вомиссам̣ виваритум̣ ‘‘таттхасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘ниродхам̣ сама̄паджджисса̄мӣ’’ти а̄бхогена саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ а̄харитва̄ т̣хитасса ниродхасама̄патти сӣсам̣ на̄ма хоти, тасса а̄бхогавасена ниродхасса ва̄ро а̄гаччхати. пхаласама̄патти гӯл̣хо хоти, ‘‘пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджисса̄мӣ’’ти а̄бхогасса абха̄вато. пхаласама̄патти сӣсам̣ хотӣти еттха̄пи вуттанайена аттхо ведитаббо. етена а̄бхогапат̣ибаддхаметесам̣ а̄гамананти дӣпитанти ведитаббам̣. джамбудӣпава̄сино тхера̄ пана̄тиа̄ди ат̣т̣хакатха̄рул̣хамева там̣ вачанам̣. антосама̄паттийанти ниродхам̣ сама̄паннака̄ле. тисамут̣т̣ха̄никарӯпадхаммети утукамма̄ха̄равасена тисамут̣т̣ха̄никарӯпадхамме.

97. чин̣н̣аваситанти пат̣ипаккхадӯрибха̄вена субха̄витавасӣбха̄вам̣. ниппхаттим̣ паттоти уккам̣сапариниппхаттим̣ патто. уре ва̄йа̄маджанита̄йа орасо. пабха̄витанти уппа̄дитам̣. дхаммена̄ти арийамаггадхаммена. тасса хи адхигамена арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄то ниббаттоти катва̄, ‘‘дхаммаджо дхамманиммито’’ти вуччати. дхаммада̄йасса̄ти нававидхасса локуттарадхаммада̄йасса. а̄дийанатоти ган̣ханато, сасанта̄не уппа̄данатоти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

анупадасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

2. чхаббисодханасуттаван̣н̣ана̄

98. кхӣн̣а̄ джа̄тӣти аттано джа̄тиккхайам̣ пат̣иджа̄нантена арахаттам̣ бйа̄катам̣ хоти арахато тадабха̄вато. татха̄ вуситам̣ брахмачарийанти маггабрахмачарийава̄со ме парийоситоти пат̣иджа̄нантенапи. катам̣ каран̣ӣйанти чатӯхи маггехи чатӯсу саччесу парин̃н̃а̄дивасена сол̣асавидхассапи киччасса аттана̄ нит̣т̣ха̄питабха̄вам̣ пат̣иджа̄нантенапи. на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти а̄йатим̣ пунаббхава̄бха̄вам̣, а̄йатим̣ ва̄ парин̃н̃а̄дикаран̣ӣйа̄бха̄вам̣ пат̣иджа̄нантенапӣти а̄ха – ‘‘екенапи падена ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ва хотӣ’’ти. двиккхаттум̣ баддхам̣ пана субаддхам̣ вийа̄ти вуттам̣. идха пана ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ам̣ чатӯхи падехи а̄гатам̣, тасма̄ ваттаббамева четтха наттхӣти адхиппа̄йо. четана̄йа дит̣т̣хава̄дита̄ на̄ма арийавоха̄ро. сабха̄воти пакатиаттхо хи айам̣ дхаммасаддо, ‘‘джа̄тидхамма̄ джара̄дхамма̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.274-275) вийа тасма̄, анудхаммоти арийабха̄вам̣ анугата̄ пакатӣти аттхо. парамаппиччхата̄йа арийа̄ аттано гун̣е ана̄викаронта̄пи са̄санасса ниййа̄никабха̄вапаведанаттхан̃чева сабрахмача̄рӣнам̣ самма̄пат̣ипаттийам̣ усса̄хаджананаттхан̃ча та̄диса̄нам̣ паринибба̄насамайейева а̄викаронтӣти адхиппа̄йена̄ха – ‘‘париниббутасса…пе… ка̄таббо’’ти.

99. дуббаланти пхеггу вийа субхеджджанӣйам̣ балавирахитам̣, аса̄ранти аттхо. вира̄гутанти палуджджанасабха̄вам̣. вигаччханасабха̄ванти вина̄сагаманасабха̄вам̣. аниччадуккхавипарин̣а̄матта̄ асса̄салесассапи абха̄вато асса̄савирахитам̣. а̄рамман̣акаран̣авасена саманна̄гаманавасена ча йатха̄рахам̣ упенти упагаччхантӣти упайа̄, ‘‘етам̣ мама, есо ме атта̄’’ти упа̄дийанти дал̣хагга̄хам̣ ган̣хантӣти упа̄да̄на̄. адхитит̣т̣хати четасо абхинанданабхӯта̄ти четасо адхит̣т̣ха̄нам̣. та̄хӣти тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи. танти читтам̣. абхинивисатӣти абхиративасена нивисати, айан̃хеттха аттхо – сакка̄йадхаммесу читтам̣ абхинивисати ‘‘етам̣ мамам̣, есо ме атта̄’’ти аджджхоса̄йа тит̣т̣хати ета̄хи абхинивеса̄хи, татха̄ сакка̄йадхаммесу читтам̣ анусети ета̄хӣти анусайа̄, тан̣ха̄дит̣т̣хийо. йадаггена хи тебхӯмакадхаммесу ра̄га̄дайо анусенти, тадаггена там̣сахагатадхамма̄ таттха анусентӣти парийа̄йена, ‘‘там̣ анусетӣ’’ти вуттам̣. кхайа̄ вира̄га̄ти хетумхи ниссаккавачананти ‘‘кхайена вира̄гена̄’’ти хетумхи каран̣авасена аттхо вутто. вира̄гена̄ти ча итисаддо а̄ди аттхо. тена ‘‘ниродхена̄’’ти евама̄дикам̣ гахитам̣ хоти. ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄нева упайа̄дӣнам̣ самуччхедассева бодханато.

100. патит̣т̣ха̄ти еттха сесабхӯтаттайам̣ упа̄да̄рӯпан̃ча̄ти патит̣т̣ха̄на̄, ниджджӣват̣т̣хена дха̄туча̄ти патит̣т̣ха̄надха̄ту. нха̄нӣйачун̣н̣ам̣ ба̄хираудакам̣ вийа сесабхӯтаттайам̣ а̄бандхатӣти а̄бандханам̣. пачанӣйабхаттам̣ ба̄хиратеджо вийа сесабхӯтаттайам̣ парипа̄четӣти парипа̄чанам̣. ба̄хирава̄то вийа сесабхӯтаттайам̣ виттхамбхетӣти виттхамбханам̣. дха̄тусаддаттхо вуттойева. асампхут̣т̣хадха̄тӯти асампхуситабха̄во тесам̣ випаримат̣т̣хата̄бха̄вато. виджа̄нанам̣ а̄рамман̣ӯпаладдхи. ахам̣ атта̄ти ахам̣, ‘‘рӯпадхаммо ме атта̄’’ти аттакот̣т̣ха̄сена аттабха̄вена на упагамим̣ на ган̣хим̣. нисситаниссита̄пи ниссита̄ ева на̄ма̄ти а̄ха ‘‘патхавӣдха̄туниссита̄ва̄’’ти. аттана̄ ва̄ пана танниссита̄ти ‘‘екена парийа̄йена̄’’ти. упа̄да̄рупампи ка̄мам̣ нисситампи хоти. татха̄пи там̣ нисситам̣ хотийева̄ти там̣ на уддхат̣ам̣. париччхедакаратта̄ париччхеда̄ка̄сасса ‘‘авиниббхогавасена̄’’ти вуттам̣. тена ча татха̄ париччхиннатта̄ саббампи бхӯтупа̄да̄рӯпам̣ а̄ка̄садха̄тунисситам̣ на̄ма. там̣ нисса̄йа паваттийа̄ упа̄да̄рӯпам̣ вийа бхӯтарӯпа̄ни, арӯпаккхандха̄ вийа ча ваттхурӯпа̄ни, ‘‘там̣нисситарӯпаваттхука̄ арӯпаккхандха̄’’ти вуттанайена а̄ка̄садха̄тунисситачаккха̄дирӯпадхаммаваттхука̄ ведана̄дайо арӯпаккхандха̄ а̄ка̄садха̄туниссита̄ на̄ма̄ти имаматтхам̣ татха̄-саддена упасам̣харати. идха̄пӣти а̄ка̄садха̄тунисситападепи, на патхавӣдха̄тунисситапада̄дӣсу ева. рӯпа̄рӯпанти саббампи рӯпа̄рӯпам̣ гахитамева хоти, аггахитам̣ наттхи. сахаджа̄та̄…пе… нисситанти идам̣ ниппарийа̄йасиддхам̣ ниссайаттам̣ гахетва̄ вуттам̣. хет̣т̣ха̄ вуттанайена парийа̄йасиддхе ниссайатте гайхама̄не – ‘‘паччха̄джа̄тапаччайоти паччха̄джа̄та̄ читтачетасика̄ дхамма̄ пуреджа̄тасса имасса ка̄йасса паччха̄джа̄тапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.11) вачанато саббам̣ чатусамут̣т̣ха̄никарӯпам̣, ‘‘вин̃н̃а̄н̣адха̄туниссита’’нти ваттаббам̣. татха̄ анантаравин̃н̃а̄н̣адха̄тупаччайа̄ паваттанато, ‘‘вин̃н̃а̄н̣адха̄туниссита’’нти ваттаббам̣.

101. руппати ван̣н̣авика̄рам̣ а̄паджджама̄нам̣ хадайан̇гатабха̄вам̣ пака̄сетӣти рӯпанти айаматтхо чаккхудва̄ре а̄па̄тхагате рӯпа̄йатане ниппарийа̄йато лаббхати, на а̄па̄тхамана̄гате. чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббабха̄во пана а̄па̄тхамана̄гатепи тасмим̣ лаббхатева там̣сабха̄ва̄нативаттханато. рӯпа̄йатанам̣ двидха̄ вибхаджитва̄. тхеро пана а̄па̄тхам̣ ана̄гатасса̄пи рӯпа̄йатанасса рӯпабха̄вам̣ на сакка̄ пат̣иккхипитунти двидха̄каран̣ам̣ на̄нуджа̄нанто чханнова̄дам̣ нидассети, ‘‘упари чханнова̄де кинти кариссатха̄’’ти. таттха хи ‘‘чаккхум̣, а̄вусо чханна, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббе дхамме’’ти (ма. ни. 3.391) а̄гатам̣, на четтха чаккхудва̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гатамева рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббападена гахитам̣, на а̄па̄тхам̣ ана̄гатанти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣ ависесенева рӯпа̄йатанена тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хига̄ха̄бха̄васса джотитатта̄. тена̄ха ‘‘на йидам̣ лаббхатӣ’’ти. рӯпамева̄ти рӯпа̄йатанамева. йади евам̣ ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббесу дхаммесӯ’’ти падам̣ катхам̣ нетаббанти а̄ха – ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣асампайутта̄ пана̄’’тиа̄ди. чаккхувин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ вин̃н̃а̄таббесӯти йена мановин̃н̃а̄н̣ена чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччантиа̄дина̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ тена вин̃н̃а̄таббесу там̣сампайуттадхаммесӯти аттхо. тан̣ха̄чхандоти тассанасабха̄во чхандо, на каттукамйата̄ чхандойева̄ти тан̣ха̄чхандо. раджджанавасена̄ти ваттхам̣ вийа ран̇гаджа̄там̣ читтасса ануран̃джанавасена. абхинанданавасена̄ти а̄рамман̣е абхирамитва̄ нанданавасена. саппӣтикатан̣ха̄ хи нандӣти вуччати. тан̣ха̄йанавасена тан̣ха̄.

102. ахан̇ка̄роти ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1121, 1239; вибха. 832, 866; сам̣. ни. 4.108; маха̄ни. 21, 178) ахам̣каран̣ам̣. йена хи мамам̣ кароти, етам̣ маман̇ка̄ро. свева̄ти ‘‘ахан̇ка̄ро’’ти вуттама̄но. евам̣ чатуттхаджджха̄не ниддит̣т̣хе сабба̄су локийа̄бхин̃н̃а̄су вуччама̄на̄су хет̣т̣ха̄ виджджа̄двайам̣ ваттаббанти адхиппа̄йена, ‘‘пуббенива̄сам̣ диббачаккхун̃ча аватва̄ касма̄ вутта’’нти а̄ха? итаро идха саббава̄ресупи локуттарадхаммапуччха̄ адхиката̄ тасма̄ ‘‘со евам̣ сама̄хите’’тиа̄дина̄ татийа̄ виджджа̄ катхита̄ти дассенто, ‘‘бхиккхӯ локийадхаммам̣ на пуччхантӣ’’тиа̄дима̄ха. екависсаджджитасуттам̣ на̄метам̣ татийавиджджа̄йа ева а̄гататта̄. арийадхаммавасенаписса саман̃н̃а̄ аттхева̄ти дассенто, ‘‘чхаббисодханантиписса на̄ма’’нти ватва̄ тесу дхаммесу бхедам̣ дассетум̣, ‘‘еттха хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. висуддха̄ти тасса̄ чодана̄йа содханавасена висодхита̄. екамева катва̄ти екава̄равасенева па̄л̣ийам̣ екаджджхам̣ а̄гататта̄ екамева кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄. йади евам̣ катхам̣ ва̄ чхаббисодханата̄ти а̄ха – ‘‘чатӯхи а̄ха̄рехи саддхи’’нти катхам̣ панеттха чатта̄ро а̄ха̄ра̄ гахетабба̄ти? кечи та̄ва а̄ху – ‘‘са̄дхӯти бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ уттари пан̃хо пуччхитаббо’’ти хет̣т̣ха̄ а̄гатена найена а̄ха̄рава̄ро а̄харитва̄ ваттабботи. ‘‘бахиддха̄ саббанимиттесӯ’’ти еттха а̄ха̄ра̄нампи сан̇гахитатта̄ а̄ха̄ра̄ аттхато а̄гата̄ ева̄ти ан̃н̃е. апаре пана рӯпаккхандхаггахан̣ена кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро, сан̇кха̄раккхандхаггахан̣ена пхасса̄ха̄ро, маносан̃четана̄ха̄раггахан̣ена вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро сарӯпатопи гахитоти ваданти.

‘‘чхаббисодхана’’нти имасса суттасса саман̃н̃а̄йа анваттхатам̣ дассетва̄ а̄йатимпи та̄дисена бйа̄каран̣ена бхиккхӯнам̣ пат̣ипаттимпи дассанаттхам̣, ‘‘име пана̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. винайаниддесапарийа̄йена̄ти винайаниддесе а̄гатена ка̄ран̣ена. винайе ва̄ а̄гатаниддеса̄нуккамена.

адхигантаббато адхигамо, джха̄на̄диадхигамапуччха̄. тена̄ха – ‘‘джха̄навимоккха̄дӣсӯ’’тиа̄ди. упа̄йапуччха̄ти адхигамопа̄йапуччха̄. кинтӣти кена пака̄рена видхина̄ти аттхо.

катамесам̣ твам̣ дхамма̄нам̣ ла̄бхӣти идам̣ пана пуббе ‘‘ким̣ те адхигата’’нти аниддха̄ритабхеда̄ джха̄на̄дивисеса̄ пуччхита̄ти ида̄ни тесам̣ ниддха̄ретва̄ пуччхана̄ка̄радассанам̣. тасма̄ти йасма̄ йатха̄вуттехи а̄ка̄рехи адхигамабйа̄каран̣ам̣ содхетаббам̣, тасма̄. етта̄вата̄ва̄ти еттакена бйа̄каран̣аматтенева на сакка̄ро ка̄таббо. бйа̄каран̣ан̃хи екаччасса айа̄тха̄ватопи хоти, йатха̄ на̄ма джа̄тарӯпапатирӯпам̣ джа̄тарӯпам̣ вийа кха̄йатӣти джа̄тарӯпам̣ нигхам̣саната̄паначхеданехи содхетаббам̣ евамевам̣ имесу ида̄нева вуттесу чхасу т̣ха̄несу паккхипитва̄ содханаттхам̣ ваттаббо вимоккха̄дӣсӯти а̄ди-саддена сама̄дхи-сама̄патти-н̃а̄н̣адассана-маггабха̄вана̄-пхаласаччхикирийа̄ сан̇ган̣ха̄ти.

па̄кат̣о хоти адхигатависесасса сатисаммоса̄бха̄вато. сесапуччха̄супи ‘‘па̄кат̣о хотӣ’’ти паде есева найо. уггахапарипуччха̄кусала̄ти саджджха̄йамаггасам̣ван̣н̣ана̄су нипун̣а̄. йа̄йа пат̣ипада̄йа йасса арийамагго а̄гаччхати, са̄ пуббабха̄гапат̣ипатти а̄гаманапат̣ипада̄. содхетабба̄ти суддха̄ уда̄ху асуддха̄ти вича̄ран̣авасена содхетабба̄. на суджджхатӣти таттха таттха пама̄дапат̣ипаттибха̄вато. апанетаббо аттано пат̣ин̃н̃а̄йа. ‘‘суджджхатӣ’’ти ватва̄ суджджхана̄ка̄рам̣ дассетум̣, ‘‘дӣгхаратта’’нтиа̄ди вуттам̣. пан̃н̃а̄йатӣти еттха ‘‘йадӣ’’ти падам̣ а̄нетва̄ йади со бхиккху та̄йа пат̣ипада̄йа йади пан̃н̃а̄йатӣти самбандхо. кхӣн̣а̄савапат̣ипаттисадиса̄ пат̣ипада̄ хоти дӣгхараттам̣ виккхамбхитакилесатта̄.

надийа̄ самуддам̣ паккханданат̣т̣ха̄нам̣ надӣмукхадва̄рам̣. маддама̄ноти бадараса̄л̣авам̣ сарасам̣ патте паккхитто хутва̄ маддама̄но. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

чхаббисодханасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

3. саппурисадхаммасуттаван̣н̣ана̄

105. саппурисадхамманти саппурисабха̄вакарам̣ дхаммам̣. со пана йасма̄ саппуриса̄нам̣ павен̣ико дхаммо хоти. тасма̄ а̄ха – ‘‘саппуриса̄нам̣ дхамма’’нти, еса найо асаппурисадхамманти еттха̄пи. евам̣ падха̄нам̣ анут̣т̣ха̄таббан̃ча саппурисадхаммам̣ а̄дим̣ катва̄ ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ айатха̄нупуббийа̄ ниддисанто ‘‘катамо ча, бхиккхаве, асаппурисадхаммо’’тиа̄дима̄ха. татха̄ пана ниддисанто уда̄харан̣апуббакам̣ хетум̣ дассетум̣, ‘‘йатха̄ на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. тена иччхитаббапаричча̄гапуббакам̣ гахетаббаггахан̣ам̣ на̄ма н̃а̄йапат̣ипатти, тасма̄ саппурисадхамма̄ сампа̄детабба̄ти дӣпенто саттха̄ айатха̄нупуббийа̄ ниддха̄рӣйатӣти имаматтхам̣ дассети. татха̄ ан̃н̃аттха̄пи ‘‘асевана̄ ча ба̄ла̄нам̣, пан̣д̣ита̄нан̃ча севана̄’’ти. етадева хи куладвайам̣ ‘‘уччакула’’нти вуччати ниппарийа̄йато. татха̄хи антимабхавика̄ бодхисатта̄ таттхева пат̣исандхим̣ ган̣ханти. соти са̄мӣчиппат̣ипанно бхиккху. антарам̣ каритва̄ти там̣ ка̄ран̣ам̣ катва̄. пат̣ипада̄ хи вин̃н̃ӯнам̣ пӯджа̄йа ка̄ран̣ам̣, на уччакулӣната̄. маха̄кула̄ти випулакула̄ упа̄дитодитакуласампаваттика̄ти аттхо.

106. йасасаддо парива̄рава̄чако. йасассӣти ча са̄тисайапарива̄равантата̄ вуччатӣти а̄ха ‘‘парива̄расампанно’’ти. а̄дхипатеййа̄бха̄вато паресам̣ упаринатти етесам̣ ӣсо ӣсанам̣ иссарийанти аккха̄табба̄ти аппесаккха̄. тена̄ха ‘‘аппапарива̄ра̄’’ти. абха̄ваттхо хи идха аппа-саддо.

107. навева дхутан̇га̄ни а̄гата̄нӣти еттха йатха̄ уккат̣т̣хапам̣сукӯликасса течӣвариката̄ сукара̄. евам̣ уккат̣т̣хапин̣д̣апа̄тикасса сапада̄нача̄риката̄ сукара̄. ека̄саникасса ча паттапин̣д̣икакхалупаччха̄бхаттиката̄ сукара̄ ева̄ти – ‘‘пам̣сукӯлико хотӣ’’тиа̄дивачаненева па̄л̣ийа̄ ана̄гата̄нампи а̄гатабха̄во ведитаббо парихаран̣асукарата̄йа тесампи сама̄да̄насамбхавато. тена̄ха ‘‘тераса хонтӣ’’ти.

108. ка̄матан̣ха̄дика̄йа та̄йа тан̣ха̄йа ниббатта̄ти таммайа̄, путхуджджана̄, пакатибха̄вӯпагаманена тесам̣ бха̄во таммайата̄, таппат̣иккхепато атаммайата̄, ниттан̣хата̄. там̣йева ка̄ран̣ам̣ катва̄ти пат̣хамаджджха̄непи тан̣ха̄паха̄нам̣йева ка̄ран̣ам̣ катва̄. читте уппа̄детва̄ти атаммайата̄парийа̄йена вутте тан̣ха̄йа пат̣ипаккхадхамме сампа̄детва̄. на ман̃н̃атӣти ман̃н̃ана̄нам̣ арийамаггена саббасо самуччхиннатта̄ кисмин̃чи ока̄се ка̄мабхава̄дике кеначи ваттхуна̄ хаттхиассакхеттаваттха̄дина̄ паттачӣваравиха̄рапаривен̣а̄дина̄ ча пуггалам̣ на ман̃н̃ати. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

саппурисадхаммасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

4. севитабба̄севитаббасуттаван̣н̣ана̄

109. ан̃н̃аман̃н̃анти ан̃н̃ам̣ ан̃н̃ам̣. тена̄ха ‘‘ан̃н̃ам̣ севитабба’’нтиа̄ди. саттахи падехӣти саттахи ва̄кйехи. паджджати етена йатха̄дхиппето аттхоти падам̣, ва̄кйам̣. са̄рипуттаттхерасса ока̄сакаран̣ам̣ дхаммада̄йа̄де (ма. ни. 1.31) вуттанайена ведитаббам̣.

113. дит̣т̣хийева паччайавасена пат̣иладдхата̄йа дит̣т̣хипат̣ила̄бхо. сан̃н̃а̄пат̣ила̄бхепи есева найо. миччха̄дит̣т̣хисамма̄дит̣т̣хийо…пе… на гахита̄ каммапатхаппатта̄нам̣ тесам̣ маносама̄ча̄рабха̄вена гахитатта̄. йади евам̣ касма̄ дит̣т̣хи читтуппа̄дава̄ре на гахита̄ти? ка̄мам̣ миччха̄дит̣т̣хийа̄ авайавибха̄во лаббхати, татха̄пи читтуппа̄даккхан̣е локийалокуттарачиттуппа̄десу каммапатхакот̣т̣ха̄со на уддхат̣о.

115. ка̄масан̃н̃а̄дӣнанти еттха а̄ди-саддена йатха̄ бйа̄па̄давихим̣са̄сан̃н̃а̄ сан̇гахита̄, евам̣ анабхиджджха̄абйа̄па̄даавихим̣са̄сан̃н̃а̄ сан̇гахита̄ пат̣хамена а̄дисаддена ‘‘анабхиджджха̄сахагата̄йа сан̃н̃а̄йа̄’’тиа̄дипа̄т̣хасса сан̇гахитатта̄.

117. ти ка̄мабхава̄дӣнам̣ апарийоса̄на̄йа парийоса̄нам̣ иччхатопи та̄дисасса бхава̄нам̣ апарийоса̄намева хоти. чатта̄ро хонти пуггалавасена. тена̄ха ‘‘путхуджджанопи хӣ’’тиа̄ди. акусала̄ дхамма̄ вад̣д̣хантӣти тесам̣ паха̄на̄йа аппат̣ипаджджама̄насса̄ти адхиппа̄йо, тато ева кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти. тенасса килесадуккхена випа̄кадуккхена ча садуккхамева аттабха̄вам̣ абхиниббаттети. орамбха̄гийасам̣йоджана̄ни паха̄йа суддха̄ва̄сесу ниббаттана̄рахо ана̄га̄мӣ катхам̣…пе… абхивад̣д̣хантӣти а̄ха ‘‘ана̄га̄мӣпӣ’’тиа̄ди. садуккхамева аттабха̄вам̣ абхиниббаттети, йа̄йа лаббхама̄наакусала̄бхивуддхим̣ кусалапариха̄нин̃ча гахетва̄ ана̄га̄минопи сабйа̄баджджхааттабха̄ва̄бхиниббаттанам̣ вуттам̣. евам̣ йатха̄лаббхама̄нам̣ акусалапариха̄ним̣ кусала̄бхивуддхин̃ча гахетва̄ путхуджджанассапи антимабхавикасса абйа̄баджджхааттабха̄ва̄бхиниббаттанам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘путхуджджанопӣ’’тиа̄ди. акусаламева ха̄йати,на кусалам̣ тасса буддхипаккхе т̣хитатта̄. таттха̄пи випассанамева габбхам̣ ган̣ха̄пети, на ват̣т̣агаббхам̣ антимабхавиката̄йа виват̣т̣ӯпанисситатта̄ аджджха̄сайасса, н̃а̄н̣асса ча па̄кагаманато.

119. екаччасса̄ти са̄мивачанам̣ ‘‘абхинандатӣ’’тиа̄дӣсу паччаттавасена парин̣а̄метаббам̣, татха̄ ‘‘ниббиндатӣ’’тиа̄дӣсупи. угган̣хитва̄пӣти пи-саддо луттаниддит̣т̣хо. бхагавато бха̄ситасса аттхам̣ аджа̄нанта̄ та̄ва дӣгхараттам̣ хитасукхато париба̄хира̄ хонту джа̄нанта̄нампи саббесам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа хотӣти анекам̣сикатам̣ чоденто ‘‘евам̣ сантепӣ’’тиа̄дима̄ха. итаро саббесампи дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа хотийева̄ти, ‘‘аппат̣исандхика̄’’тиа̄дина̄ анекам̣сикатам̣ парихарати. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

севитабба̄севитаббасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

5. бахудха̄тукасуттаван̣н̣ана̄

124. бхайанти (а. ни. т̣ӣ. 2.3.1) читтасам̣саппата̄ти а̄ха ‘‘читтутра̄со’’ти. упаддавоти антара̄йо. тасса пана виккхепака̄ран̣атта̄ вуттам̣ ‘‘анекаггата̄ка̄ро’’ти. упасагготи упасаджджанам̣. тато аппатӣка̄равигха̄та̄патти йасма̄ патӣка̄ра̄бха̄вена вихан̃н̃ама̄насса кин̃чи ка̄тум̣ асаматтхасса осӣданака̄ран̣ам̣, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘таттха таттха лаггана̄ка̄ро’’ти. ван̃четва̄ а̄гантум̣ йатха̄вутте дивасе ана̄гаччхантесу. бахи аниккхаманаттха̄йа два̄ре аггим̣ датва̄.

нал̣ехӣти нал̣аччханнасан̇кхепена упари чха̄детва̄ техийева да̄рукаччхадананийа̄мена паритопи чха̄дита̄. есева найоти имина̄ тин̣ехи чханнатам̣, сесасамбха̄ра̄нам̣ руккхамайатан̃ча атидисати. видхава̄путтети адантабха̄вопалаккхан̣ам̣. те хи ниппитика̄ авинӣта̄ асам̣йата̄ акиччака̄рино хонти.

маттхакам̣ апа̄петва̄ва нит̣т̣ха̄пита̄ти касма̄ бхагава̄ евамака̄сӣти? а̄нандаттхерасса пуччха̄косалладӣпанаттхамева, таттха нисинна̄нам̣ саннипатитабхиккхӯнам̣ десана̄йа джа̄нанаттхан̃ча. те кира сан̇кхепато вуттаматтхам̣ аджа̄нанта̄ андхака̄рам̣ павит̣т̣ха̄ вийа т̣хита̄. пуччха̄нусандхивасена париггайха джа̄ниссантӣти.

125. рӯпапариггахова катхито, на ан̃н̃ам̣ кин̃чӣти аттхо. ида̄ни тато сачча̄ни ниддха̄ретва̄ чатусаччакаммат̣т̣ха̄нам̣ дассетум̣, ‘‘сабба̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. пан̃чаккхандха̄ хонтӣти аддхека̄даса дха̄туйо рӯпаккхандхо, аддхат̣т̣хама̄ дха̄туйо йатха̄рахам̣ ведана̄дайо чатта̄ро арӯпино кхандха̄ти евам̣ ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо пан̃чаккхандха̄ хонти. пан̃чапи кхандха̄ тан̣ха̄ваджджа̄ дуккхасаччам̣. аппаваттӣти аппаваттинимиттам̣. ниродхападжа̄нана̄ти пан̃н̃а̄сӣсена маггакиччама̄ха. самма̄дит̣т̣хипамукхо хи арийамагго. маттхакам̣ па̄петва̄ катхитам̣ хоти саммасанасса бхӯмийа̄ ниппхаттийа̄ ча катхитатта̄. джа̄на̄ти пассатӣти имина̄ н̃а̄н̣адассанам̣ катхитам̣ там̣ пана локийам̣ локуттаранти дувидханти тадубхайампи дассенто а̄ха – ‘‘саха випассана̄йа магго вутто’’ти.

етта̄вата̄пи кхоти пи-саддаггахан̣ена ан̃н̃ена парийа̄йена саттха̄ дха̄тукосаллам̣ десетука̄моти тхеро, ‘‘сийа̄ пана, бханте’’ти пуччхатӣти бхагава̄ патхавӣдха̄туа̄дивасенапи дха̄тукосаллам̣ вибха̄вети. таттха патхавӣдха̄туа̄дисаддена десана̄ка̄ран̣ам̣ вибха̄венто, ‘‘патхавӣдха̄ту…пе… вутта̄’’ти а̄ха. та̄пи хи а̄дито чха дха̄туйо. ‘‘вин̃н̃а̄н̣адха̄туто нӣхаритва̄ пӯретабба̄’’ти ватва̄ катхам̣ рӯпадха̄туйо нӣхарӣйантӣти чоданам̣ сандха̄йа там̣ найам̣ дассетум̣, ‘‘вин̃н̃а̄н̣адха̄тӯ’’тиа̄ди вуттам̣. ка̄ман̃четтха ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣ам̣ пхот̣т̣хаббадха̄тупатхавӣдха̄ту а̄дивасена десана̄рул̣амева, ка̄йадха̄ту пана нӣхаритабба̄ти екам̣самева нӣхаран̣авидхим̣ дассенто, ‘‘еса найо саббаттха̄’’ти а̄ха. пуримапаччхимавасена манодха̄тӯти паччхимабха̄гавасена кирийа̄манодха̄ту гахетабба̄ тасса̄нурӯпабха̄вато. нану четтха манодха̄ту на̄ма̄йам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ асам̣сат̣т̣ха̄, висум̣йева чеса̄ дха̄тӯти? саччаметам̣ ат̣т̣ха̄расадха̄тудесана̄йа, читтавибхаттиниддесе чхавин̃н̃а̄н̣ака̄йадесана̄йам̣ пана са̄ мановин̃н̃а̄н̣ака̄йасан̇гахита̄ва̄ти дат̣т̣хаббам̣. йам̣ панеттха ваттаббам̣ там̣ висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 2.517) вуттанайена ведитаббам̣. атха ва̄ пуримапаччхимавасена̄ти пуречара̄нучаравасена. манодха̄тӯти випа̄каманодха̄ту гахетабба̄ пуречаран̣ато, парато уппаджджанакирийа̄мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ анантарам̣ манодха̄туйа̄, кирийа̄манодха̄туйа̄ анантарам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ ануппаджджанато ча.

дхамма̄нам̣ йа̄вадева ниссаттаниджджӣвавибха̄ванаттха̄йа саттху дха̄тудесана̄ти ан̃н̃есу сабха̄вадха̄ран̣а̄диаттхесу лаббхама̄несупи айаметтха аттхо падха̄ноти а̄ха – ‘‘есанайо саббаттха̄’’ти. саппат̣ипаккхавасена̄ти саппат̣ибха̄гавасена сукхам̣ дуккхена саппат̣ибха̄гам̣, дуккхам̣ сукхена, евам̣ соманассадоманасса̄ти. йатха̄ сукха̄дӣнам̣йева самуда̄ча̄ро вибхӯто, на упеккха̄йа, евам̣ ра̄га̄дӣнам̣йева самуда̄ча̄ро вибхӯто, на мохасса, тена вуттам̣ ‘‘авибхӯтабха̄вена̄’’ти. ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄ту париггахита̄ва хоти тадавина̄бха̄вато. сеса̄су соманассадха̄туа̄дӣсу, париггахита̄ва хоти авина̄бха̄вато ева. на хи соманасса̄дайо манодха̄туйа̄ вина̄ ваттанти. упеккха̄дха̄туто нӣхаритва̄ти еттха чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туа̄дайо чатассо вин̃н̃а̄н̣адха̄туйо та̄сам̣ ваттха̄рамман̣абхӯта̄ чаккхудха̄туа̄дайо ча̄ти ат̣т̣ха рӯпадха̄туйо, манодха̄ту, упеккха̄сахагата̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту, упеккха̄сахагата̄ ева дхаммадха̄тӯти евам̣ паннараса дха̄туйо упеккха̄дха̄туто нӣхаритабба̄. соманассадха̄туа̄дайо пана чатассо дха̄туйо дхаммадха̄туантогадха̄, евам̣ сукхадха̄туто ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ тасса̄ ваттха̄рамман̣абхӯта̄нам̣ ка̄йадха̄тупхот̣т̣хаббадха̄тӯнан̃ча нӣхаран̣а̄ хет̣т̣ха̄ дасситанайа̄ти, ‘‘упеккха̄дха̄туто нӣхаритва̄ пӯретабба̄’’иччева вуттам̣.

ка̄мавитакка̄дайо идха ка̄мадха̄туа̄дипарийа̄йена вутта̄ти ‘‘ка̄мадха̄туа̄дӣнам̣ дведха̄витакке ка̄мавитакка̄дӣсу вуттанайена аттхо ведитаббо’’ти а̄ха. таттха хи ‘‘ка̄мавитаккоти ка̄мапат̣исам̣йутто витакко, бйа̄па̄давитаккоти бйа̄па̄дапат̣исам̣йутто витакко, вихим̣са̄витаккоти вихим̣са̄пат̣исам̣йутто витакко, неккхаммапат̣исам̣йутто витакко неккхаммавитакко, со йа̄ва пат̣хамаджджха̄на̄ ват̣т̣ати. абйа̄па̄дапат̣исам̣йутто витакко абйа̄па̄давитакко, со метта̄пуббабха̄гато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва пат̣хамаджджха̄на̄ ват̣т̣ати. авихим̣са̄пат̣исам̣йутто витакко авихим̣са̄витакко, со карун̣а̄йа пуббабха̄гато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва пат̣хамаджджха̄на̄ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. айам̣ панаттхо абхидхамме виттха̄рато а̄гато ева̄ти дассетум̣, ‘‘абхидхамме’’тиа̄ди вуттам̣. ка̄мадха̄туто нӣхаритва̄ти еттха ка̄маггахан̣ена гахита̄ рӯпадха̄туа̄дайо чха, там̣висайа̄ саттавин̃н̃а̄н̣адха̄туйо, таттха пан̃чаннам̣ вин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ чаккхудха̄туа̄дайо пан̃ча̄ти ат̣т̣ха̄раса. неккхаммадха̄туа̄дайо пана дхаммадха̄туантогадха̄ ева.

ка̄матан̣ха̄йа висайабхӯта̄ дхамма̄ ка̄мадха̄тӯти а̄ха – ‘‘пан̃ча ка̄ма̄вачараккхандха̄ ка̄мадха̄тӯ’’ти. татха̄ рӯпатан̣ха̄йа висайабхӯта̄ дхамма̄ рӯпадха̄ту, арӯпатан̣ха̄йа висайабхӯта̄ дхамма̄ арӯпадха̄тӯти а̄ха – ‘‘чатта̄ро арӯпа̄вачараккхандха̄’’тиа̄ди. ка̄матан̣ха̄ ка̄мо уттарападалопена, евам̣ рӯпа̄рӯпатан̣ха̄ рӯпа̄рӯпам̣. а̄рамман̣акаран̣авасена та̄ йаттха авачаранти, те ка̄ма̄вачара̄дайоти евам̣ ка̄ма̄вачараккхандха̄дӣнам̣ ка̄матан̣ха̄дибха̄во ведитаббо. а̄дина̄ найена̄ти етена ‘‘упарито параниммитавасаваттидеве антокаритва̄ еттха̄вачара̄’’тиа̄дипа̄л̣им̣ (вибха. 1020) сан̇ган̣ха̄ти. еттха̄вачара̄ти авӣчипараниммитапариччхиннока̄са̄йа ка̄матан̣ха̄йа висайабха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣, тадока̄сата̄ ча тан̣ха̄йа танниннатта̄ ведитабба̄. сесапададвайепи есева найо. парипун̣н̣аат̣т̣ха̄расадха̄тукатта̄ ка̄ма̄вачарадхамма̄нам̣ ‘‘ка̄мадха̄туто нӣхаритва̄ пӯретабба̄’’ти вуттам̣. мановин̃н̃а̄н̣адха̄тудхаммадха̄ту екадесаматтамева хи рӯпа̄рӯпа̄вачарадхамма̄ти.

сама̄гантва̄ти сахита̄ хутва̄. йаттакан̃хи паччайадхамма̄ аттано пхаласса ка̄ран̣ам̣, таттха танниббаттане сама̄гата̄ вийа хоти векалле таданиббаттанато. сан̇кхатадха̄туто нӣхаритва̄ пӯретабба̄ асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ дхаммадха̄туекадесабха̄вато.

126. евам̣ паваттама̄на̄ майам̣ атта̄ти гахан̣ам̣ гамисса̄ма̄ти имина̄ вийа адхиппа̄йена атта̄нам̣ адхикичча уддисса паватта̄ аджджхатта̄, тесу бхава̄ таппарийа̄паннатта̄ти аджджхаттика̄ни. тато бахибхӯта̄ни ба̄хира̄ни. а̄йатанакатха̄ пат̣иччасамуппа̄дакатха̄ ча висуддхимагге (висуддхи. 2.510, 570, 571) вуттанайенева ведитабба̄ти на виттха̄рита̄.

127. авиджджама̄нам̣ т̣ха̄нам̣ ат̣т̣ха̄нам̣ (а. ни. т̣ӣ. 1.1.268; вибха. мӯлат̣ӣ. 809), наттхи т̣ха̄нанти ва̄ ат̣т̣ха̄нам̣. анавака̄соти еттха есева найо. тадаттханигаманамева хи ‘‘нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти вачананти. тена̄ха ‘‘убхайенапӣ’’тиа̄ди. йанти ка̄ран̣е паччаттавачанам̣, хетуаттхо ча ка̄ран̣аттхоти а̄ха – ‘‘йанти йена ка̄ран̣ена̄’’ти. уккат̣т̣ханиддесена еттха дит̣т̣хисампатти ведитабба̄ти вуттам̣ ‘‘маггадит̣т̣хийа̄ сампанно’’ти. куто пана̄йаматтхо лаббхатӣти? лин̇гато. лин̇ган̃хетам̣, йадидам̣ ниччато упагаманапат̣иккхепо. чатубхӯмакесӯти идам̣ чатуттхабхӯмакасан̇кха̄ра̄нам̣ арийаса̄вакасса висайабха̄вӯпагаманато вуттам̣; на пана те а̄раббха ниччато упагаманасаббха̄вато. ваккхати ча ‘‘чатуттхабхӯмакасан̇кха̄ра̄ пана̄’’тиа̄дина̄. абхисан̇кхатасан̇кха̄раабхисан̇кхаран̣акасан̇кха̄ра̄нам̣ саппадесатта̄ ниппадесасан̇кха̄раггахан̣аттхам̣ ‘‘сан̇кхатасан̇кха̄ресӯ’’ти вуттам̣. локуттарасан̇кха̄ра̄нам̣ пана ниваттане ка̄ран̣ам̣ сайамева ваккхати. етам̣ ка̄ран̣ам̣ наттхи сетугха̄татта̄. теджуссадатта̄ти сам̣килесавидхаманатеджасса адхикабха̄вато. татха̄ хи те гамбхӣрабха̄вена дуддаса̄. акусала̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ на хонтӣти идам̣ пакаран̣авасена вуттам̣. аппахӣнавипалла̄са̄нам̣ сатта̄нам̣ кусаладхамма̄нампи те а̄рамман̣ам̣ на хонти.

асукхе ‘‘сукха’’нти випалла̄со ча идха сукхато упагаманасса т̣ха̄нанти адхиппетанти дассенто, ‘‘еканта…пе… вутта’’нти. аттадит̣т̣хивасена̄ти падха̄надит̣т̣хима̄ха. дит̣т̣хийа̄ нибба̄насса ависайабха̄во хет̣т̣ха̄ вутто ева̄ти ‘‘касин̣а̄дипан̣н̣аттисан̇гахаттха’’нти вуттам̣. париччхедоти сан̇кха̄ра̄нам̣ париччхедо сан̇кха̄ра̄нам̣ париччхиджджагахан̣ам̣. сва̄йам̣ йесам̣ ничча̄дито упагаманам̣ бхавати тесам̣йева васена ка̄табботи дассенто ‘‘саббава̄ресӯ’’тиа̄дима̄ха. саббава̄ресӯти ничча̄дисаббава̄ресу. путхуджджано хӣти хи-саддо хетуаттхо. йасма̄ йам̣ йам̣ сан̇кха̄рам̣ ничча̄дивасена путхуджджанака̄ле упагаччхати, там̣ там̣ арийамагга̄дхигамена аничча̄дивасена ган̣ханто йа̄тха̄вато джа̄нанто там̣ га̄хам̣ там̣ дит̣т̣хим̣ винивет̣хети виссаджджети. тасма̄ йаттха га̄хо таттха виссаджджана̄ти чатуттхабхӯмакасан̇кха̄ра̄ идха сан̇кха̄раггахан̣ена на гайхатӣти аттхо.

128. путтасамбандхена ма̄та̄питусаман̃н̃а̄, даттакиттима̄дивасенапи путтавоха̄ро локе диссати, со ча кхо парийа̄йато ниппарийа̄йасиддхам̣ там̣ дассетум̣, ‘‘джаника̄ ва ма̄та̄ джанако пита̄’’ти вуттам̣. татха̄ а̄нантарийакаммасса адхиппетатта̄ ‘‘мануссабхӯтова кхӣн̣а̄саво араха̄ти адхиппето’’ти вуттам̣. ‘‘ат̣т̣ха̄намета’’нтиа̄дина̄ ма̄туа̄дӣнам̣йева джӣвита̄ воропане арийаса̄вакасса абхаббабха̄вадассанато тадан̃н̃ам̣ арийаса̄вако джӣвита̄ воропетӣти идам̣ аттхато а̄паннамева̄ти ман̃н̃ама̄но вадати – ‘‘ким̣ пана арийаса̄вако ан̃н̃ам̣ джӣвита̄ воропеййа̄’’ти? ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ дит̣т̣хисампанно пуггало сан̃чичча па̄н̣ам̣ джӣвита̄ воропеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти вачанато, ‘‘етампи ат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. тена̄ха ‘‘сачепи хӣ’’тиа̄ди. баладӣпанаттханти саддха̄дибаласаманна̄гамадӣпанаттхам̣. арийамаггена̄гатасаддха̄дибалавасена хи арийаса̄вако та̄дисам̣ са̄ваджджам̣ на кароти.

пан̃чахи ка̄ран̣ехӣти идам̣ аттханиппха̄дака̄ни тесам̣ пуббабха̄гийа̄ни ча ка̄ран̣а̄ни ка̄ран̣абха̄васа̄ман̃н̃ена екаджджхам̣ гахетва̄ вуттам̣, на пана саббесам̣ пан̃чаннам̣ сахайогаккхамато. а̄ка̄рехӣти ка̄ран̣ехи. анусса̄ванена̄ти анурӯпам̣ са̄ванена. бхедасса анурӯпам̣ йатха̄ бхедо хоти, евам̣ бхиндитабба̄нам̣ бхиккхӯнам̣ аттано вачанасса са̄ванена вин̃н̃а̄панена. тена̄ха ‘‘нану тумхе’’тиа̄ди. кан̣н̣амӯле вачӣбхедам̣ катва̄ти етена ‘‘па̄кат̣ам̣ катва̄ бхедакараваттхудӣпанам̣ воха̄ро, таттха аттано ниччхитаматтхам̣ рахассавасена вин̃н̃а̄панам̣ анусса̄вана’’нти дассети.

каммамева уддесо ва̄ пама̄н̣анти техи сан̇гхабхедасиддхито вуттам̣, итаре пана тесам̣ пуббабха̄габхӯта̄. тена̄ха ‘‘воха̄ра̄’’тиа̄ди. таттха̄ти воха̄ре. чутианантарам̣ пхалам̣ анантарам̣ на̄ма, тасмим̣ анантаре нийутта̄ни танниббаттанена анантаракаран̣асӣла̄ни, анантараппайоджана̄ни ча̄ти а̄нантарийа̄ни, та̄ни ева ‘‘а̄нантарийакамма̄нӣ’’ти вутта̄ни.

камматоти ‘‘евам̣ а̄нантарийакаммам̣ хоти, евам̣ анантарийакаммасадиса’’нти евам̣ каммавибха̄гато. два̄ратоти ка̄йа̄дидва̄рато. каппат̣т̣хитийатоти ‘‘идам̣ каппат̣т̣хитикавипа̄кам̣, идам̣ на каппат̣т̣хитикавипа̄ка’’нти евам̣ каппат̣т̣хитийавибха̄гато. па̄ка̄ти ‘‘идаметтха випаччати, идам̣ на випаччатӣ’’ти випаччанавибха̄гато. са̄дха̄ран̣а̄дӣхӣти гахат̣т̣хапаббаджита̄нам̣ са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣ато, а̄ди-саддена ведана̄дивибха̄гато ча.

йасма̄ мануссаттабха̄ве т̣хитассева ча кусаладхамма̄нам̣ тиккхависадасӯрабха̄ва̄патти, йатха̄ там̣ тин̣н̣ампи бодхисатта̄нам̣ бодхиттайаниббаттийам̣, евам̣ мануссабха̄ве т̣хитассева акусаладхамма̄нампи тиккхависадасӯрабха̄ва̄паттӣти а̄ха ‘‘мануссабхӯтассева̄’’ти. па̄катикаманусса̄нампи ча кусаладхамма̄нам̣ висесаппатти вима̄наваттхуат̣т̣хакатха̄йам̣ (ви. ва. ат̣т̣ха. 3) вуттанайена ведитабба̄. йатха̄ вутто ча аттхо сама̄наджа̄тийасса викопане каммам̣ гарутарам̣, на татха̄ виджа̄тийасса̄ти вуттам̣ – ‘‘мануссабхӯтам̣ ма̄тарам̣ ва̄ питарам̣ ва̄’’ти. лин̇ге париватте ча со ева екакамманиббатто бхаван̇гаппабандхо, джӣвитиндрийаппабандхо ча, на ан̃н̃оти а̄ха ‘‘апи париватталин̇га’’нти. арахантепи есева найо. тасса випа̄кантиа̄ди каммасса а̄нантарийабха̄васаматтханам̣, чатукот̣икан̃четтха самбхавати. таттха пат̣хама̄ кот̣и дассита̄, итара̄су висан̇кетам̣ дассетум̣, ‘‘йо пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. йадипи таттха висан̇кето, каммам̣ пана гарутарам̣ а̄нантарийасадисам̣ бха̄йитаббанти а̄ха – ‘‘а̄нантарийам̣ а̄хаччева тит̣т̣хатӣ’’ти. айам̣ пан̃хоти н̃а̄паниччха̄ниббатта̄ катха̄.

а̄нантарийам̣ пхусати маран̣а̄дхиппа̄йенева а̄нантарийаваттхуно викопитатта̄. а̄нантарийам̣ на пхусати а̄нантарийаваттхуабха̄вато. саббаттха хи пуримам̣ абхисандхичиттам̣ аппама̄н̣ам̣, вадхакачиттам̣ пана тада̄рамман̣ам̣ джӣвитиндрийан̃ча а̄нантарийана̄нантарийабха̄ве пама̄н̣анти дат̣т̣хаббам̣. сан̇га̄мачатуккам̣ сампаттавасена йоджетаббам̣.

тенева̄ти тенева пайогена. арахантагха̄то хотийева арахато ма̄ритатта̄. путхуджджанассева диннам̣ хотӣти йасма̄ йатха̄ вадхакачиттам̣ паччуппанна̄рамман̣ампи пабандхавиччхедавасена ча джӣвитиндрийам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттати, на евам̣ ча̄гачетана̄, са̄ хи чаджитаббаваттхум̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ чаджанаматтамева хоти, ан̃н̃асантакабха̄вакаран̣ан̃ча тасса чаджанам̣, тасма̄ йасса там̣ сантакам̣ катам̣. тассева диннам̣ хотӣти.

лохитам̣ само саратӣти абхигха̄тена пакуппама̄нам̣ сан̃читам̣ хоти. махантатаранти гарутарам̣. сарӣрапат̣иджаггане вийа̄ти саттхурӯпака̄йапат̣иджаггане вийа.

асаннипатитети идам̣ са̄маггийадӣпанам̣. бхедо ча хотӣти сан̇гхасса бхедо хоти. ват̣т̣атӣти сан̃н̃а̄йа̄ти ӣдисакаран̣ам̣ сан̇гхасса бхеда̄йа на хотӣти сан̃н̃а̄йа. навато ӯнапариса̄йам̣ каронтасса татха̄ти йоджетаббам̣, татха̄ти имина̄ ‘‘на а̄нантарийакамманти’’ имам̣ а̄кад̣д̣хати, на пана ‘‘бхедо хотӣ’’ти идам̣. хет̣т̣химантена хи наваннамева васена сан̇гхабхедо. дхаммава̄дино анаваджджа̄ йатха̄дхаммам̣ ават̣т̣ха̄нато. сан̇гхабхедасса пуббабха̄го сан̇гхара̄джи.

ка̄йадва̄рамева пӯренти ка̄йакаммабха̄венева лаккхитаббато.

‘‘сан̣т̣хаханте хи…пе… муччатӣ’’ти идам̣ каппат̣т̣хакатха̄йа на самети. татха̄ хи каппат̣т̣хакатха̄йам̣ (катха̄. ат̣т̣ха. 654-657) вуттам̣ – ‘‘а̄па̄йикоти идам̣ суттам̣ йам̣ со екам̣ каппам̣ асӣтибха̄ге катва̄ тато екабха̄гаматтам̣ ка̄лам̣ тит̣т̣хеййа, там̣ а̄йукаппам̣ сандха̄йа вутта’’нти. каппавина̄сейева̄ти пана а̄йукаппавина̄сейева̄ти аттхе сати наттхи виродхо. еттха ча сан̣т̣хахантети идампи ‘‘свевавинассиссатӣ’’ти вийа абхӯтапарикаппавасена вуттам̣. екадивасамева нирайе паччати тато парам̣ каппа̄бха̄ве а̄йукаппассапи абха̄ватоти авиродхато аттхайоджана̄ дат̣т̣хабба̄. сеса̄нӣти сан̇гхабхедато ан̃н̃а̄ни а̄нантарийакамма̄ни.

ахосикаммам̣…пе… сан̇кхйам̣ гаччханти, евам̣ сати катхам̣ несам̣ а̄нантарийата̄ чутианантарам̣ випа̄када̄на̄бха̄вато. атха сати пхалада̄не чутианантаро ева етесам̣ пхалака̄ло, на ан̃н̃оти пхалака̄ланийамена нийатата̄ ниччхита̄, на пхалада̄нанийамена, евампи нийатапхалака̄ла̄нам̣ ан̃н̃есампи упападжджаведанӣйа̄нам̣ дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄нан̃ча нийатата̄ а̄паджджеййа. тасма̄ випа̄кадхаммадхамма̄нам̣ паччайантаравикалата̄дӣхи авипаччама̄на̄нампи аттано сабха̄вена випа̄кадхаммата̄ вийа балавата̄ а̄нантарийена випа̄ке динне авипаччама̄на̄нампи а̄нантарийа̄нам̣ пхалада̄не нийатасабха̄ва̄ а̄нантарийасабха̄ва̄ ча паваттӣти аттано сабха̄вена пхалада̄нанийаменева нийатата̄ а̄нантарийата̄ ча ведитабба̄. авассан̃ча а̄нантарийасабха̄ва̄ тато ева нийатасабха̄ва̄ ча тесам̣ паваттӣти сампат̣иччхитаббаметам̣ ан̃н̃асса балавато а̄нантарийасса абха̄ве чутианантарам̣ екантена пхалада̄нато.

нану евам̣ ан̃н̃есампи упападжджаведанӣйа̄нам̣ ан̃н̃асмим̣ випа̄када̄йаке асати чутианантарамекантена пхалада̄нато нийатасабха̄ва̄ анантарийасабха̄ва̄ ча паватти а̄паджджатӣти? на̄паджджати. асама̄наджа̄тикена четопан̣идхивасена упагха̄такена ча ниваттетаббавипа̄катта̄ анантаре екантапхалада̄йакатта̄бха̄ва̄. на пана а̄нантарийака̄нам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ дутийаджджха̄на̄дӣни вийа асама̄наджа̄тикам̣ пхаланиваттакам̣ аттхи сабба̄нантарийа̄нам̣ авӣчипхалатта̄. на ча хет̣т̣хӯпапаттим̣ иччхато сӣлавато четопан̣идхи вийа упарӯпапаттиджанакакаммапхалам̣ а̄нантарийапхалам̣ ниваттетум̣ саматтхо четопан̣идхи аттхи аниччхантассева авӣчипа̄танато, на ча а̄нантарийопагха̄такам̣ кин̃чи каммам̣ аттхи, тасма̄ тесам̣йева анантаре екантавипа̄каджанакасабха̄ва̄ паваттӣти. анека̄ни ча а̄нантарийа̄ни ката̄ни екантенева випа̄ке нийатасабха̄ватта̄ упарата̄випаччанасабха̄ва̄сан̇катта̄ ниччхита̄ни сабха̄вато нийата̄нева. тесу пана сама̄насабха̄весу екена випа̄ке динне итара̄ни аттана̄ ка̄таббакиччасса тенева кататта̄ на дутийам̣ татийам̣ ва̄ пат̣исандхим̣ каронти. на саматтхата̄вигха̄татта̄ти наттхи тесам̣ а̄нантарийаката̄ ниватти; гарутарабха̄во пана тесу лаббхатева̄ти сан̇гхабхедасса сийа̄ гарутарабха̄воти, ‘‘йена…пе… випаччатӣ’’ти а̄ха. екасса пана ан̃н̃а̄ни упаттхамбхака̄ни хонтӣти дат̣т̣хабба̄ни. пат̣исандхивасена випаччатӣти вачанена итаресам̣ паваттивипа̄када̄йита̄ анун̃н̃а̄та̄ вийа диссати. но ва̄ татха̄ сӣлаватӣти йатха̄ пита̄ сӣлава̄, татха̄ сӣлаватӣ но ва̄ хотӣти йоджана̄. саче ма̄та̄ сӣлаватӣ, ма̄тугха̄то пат̣исандхивасена випаччатӣти йоджана̄.

пакататтоти ануккхитто. сама̄насам̣ва̄сакоти апа̄ра̄джико. сама̄насӣма̄йанти екасӣма̄йам̣.

саттхукиччам̣ ка̄тум̣ асаматтхоти йам̣ саттха̄ра̄ ка̄таббакиччам̣ ануса̄сана̄ди, там̣ ка̄тум̣ асаматтхоти бхагавантам̣ паччаккха̄йа. ан̃н̃ам̣ титтхакаранти ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣.

129. абхиджа̄тиа̄дису (а. ни. т̣ӣ. 1.1.277) пакаппанена деватӯпасан̇камана̄дина̄ джа̄тачаккава̄л̣ена сама̄найогаккхемам̣ дасасахассапарима̄н̣ам̣ т̣ха̄нам̣ джа̄тикхеттам̣, сарасенева а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄нам̣ а̄н̣а̄кхеттам̣, висайабхӯтам̣ т̣ха̄нам̣ висайакхеттам̣. дасасахассӣ локадха̄тӯти има̄йа локадха̄туйа̄ саддхим̣ имам̣ локадха̄тум̣ парива̄ретва̄ т̣хита̄ дасасахассӣ локадха̄ту. таттака̄нам̣йева джа̄тикхеттабха̄во дхаммата̄васена ведитаббо. ‘‘париггахавасена̄’’ти кечи. ‘‘саббесампи буддха̄нам̣ таттакам̣ ева джа̄тикхеттам̣ таннива̄сӣнам̣йева ча девата̄нам̣ дхамма̄бхисамайо’’ти ча ваданти. ма̄тукуччхиоккаманака̄ла̄дӣнам̣ чханнам̣ ева гахан̣ам̣ нидассанаматтам̣ маха̄бхинӣха̄ра̄дика̄лепи тасса пакампанасса лаббхама̄нато. а̄н̣а̄кхеттам̣ на̄ма йам̣ екаджджхам̣ сам̣ват̣т̣ати ча виват̣т̣ати ча. а̄н̣а̄ ваттати а̄н̣а̄йа таннива̄сӣнам̣ девата̄нам̣ сираса̄ сампат̣иччханена, тан̃ча кхо кевалам̣ буддха̄нам̣ а̄нубха̄венева, на адхиппа̄йавасена, адхиппа̄йавасена пана ‘‘йа̄вата̄ ва̄ пана а̄кан̇кхеййа̄’’ти (а. ни. 3.81) вачанато тато парампи а̄н̣а̄ паваттеййа.

на уппаджджантӣти пана аттхӣти, ‘‘на ме а̄чарийо аттхи, садисо ме на виджджатӣ’’тиа̄дим̣ (ма. ни. 1.285; 2.341; маха̄ва. 11; катха̄. 405; ми. па. 4.5.11) имиссам̣ локадха̄туйам̣ т̣хатва̄ вадантена бхагавата̄, ‘‘ким̣ пана̄вусо са̄рипутта, аттхетарахи ан̃н̃е саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ бхагавата̄ самасама̄ самбодхийанти, евам̣ пут̣т̣хо ахам̣, бханте, ноти вадеййа’’нти (дӣ. ни. 3.161), ватва̄ тасса ка̄ран̣ам̣ дассетум̣, ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со, йам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ две араханто самма̄самбуддха̄’’ти имам̣ суттам̣ (дӣ. ни. 3.161; ми. па. 5.1.1) дассентена дхаммасена̄патина̄ ча буддхакхеттабхӯтам̣ имам̣ локадха̄тум̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃аттха ануппатти вутта̄ хотӣти адхиппа̄йо.

екатоти саха, екасмим̣ ка̄лети аттхо. со пана ка̄ло катхам̣ париччхинноти чаримабхаве пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва дха̄тупаринибба̄на̄ти дассенто ‘‘таттха̄’’тиа̄дима̄ха. нисиннака̄лато пат̣т̣ха̄йа̄ти пат̣иломаккамена вадати. паринибба̄нато пат̣т̣ха̄йа̄ти анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄нато пат̣т̣ха̄йа. еттхантарети чаримабхаве бодхисаттасса пат̣исандхиггахан̣ам̣ дха̄тупаринибба̄нанти етесам̣ антаре.

ан̃н̃асса буддхасса уппатти на нива̄рита̄, таттха ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘тӣн̣и хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. пат̣ипаттиантарадха̄нена хи са̄санасса осаккитатта̄ апарасса буддхасса уппатти ладдха̄васара̄ хоти. пат̣ипада̄ти пат̣иведха̄ваха̄ пуббабха̄гапат̣ипада̄. ‘‘парийатти пама̄н̣а’’нти ватва̄ таматтхам̣ бодхисаттам̣ нидассанам̣ катва̄ дассетум̣, ‘‘йатха̄’’тиа̄ди вуттам̣ тайидам̣ хӣнам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣. ниййа̄никадхаммасса т̣хитин̃хи дассенто аниййа̄никадхаммам̣ нидассети.

ма̄тика̄йа антарахита̄йа̄ти, ‘‘йо пана бхиккхӯ’’тиа̄динайаппатта̄ сиккха̄падапа̄л̣и ма̄тика̄, та̄йа антарахита̄йа нида̄нуддесасан̇кха̄те па̄тимоккхуддесе паббаджджа̄йупасампада̄каммесу ча са̄санам̣ тит̣т̣хатӣти аттхо. атха ва̄ па̄тимоккхе дхарантейева паббаджджа̄ упасампада̄ ча, евам̣ сати тадубхайам̣ па̄тимоккхе антогадхам̣ тадубхайа̄бха̄ве па̄тимоккха̄бха̄вато, тасма̄ тайидам̣ тайам̣ са̄санасса т̣хитихетӯти а̄ха – ‘‘па̄тимоккхапаббаджджа̄упасампада̄су т̣хита̄су са̄санам̣ тит̣т̣хатӣ’’ти. йасма̄ ва̄ упасампада̄дхӣнам̣ па̄тимоккхам̣, упасампада̄ ча паббаджджа̄дхӣна̄, тасма̄ па̄тимоккхе сиддхе, сиддха̄су паббаджджа̄упасампада̄су ча са̄санам̣ тит̣т̣хати. паччхимапат̣иведхато хи парам̣ пат̣иведхаса̄санам̣, паччхимасӣлато ча парам̣ пат̣ипаттиса̄санам̣ винат̣т̣хам̣ на̄ма хоти. осаккитам̣ на̄ма̄ти паччхимакапат̣иведхасӣлабхедадвайам̣ екато катва̄ тато парам̣ винат̣т̣хам̣ на̄ма хотӣти аттхо.

тена ка̄мам̣ ‘‘са̄санат̣т̣хитийа̄ парийатти пама̄н̣а’’нти вуттам̣, парийатти пана пат̣ипаттихетука̄ти пат̣ипаттийа̄ асати аппатит̣т̣ха̄ хоти, тасма̄ пат̣ипаттиантарадха̄нам̣ са̄саносакканасса висесака̄ран̣анти дассетва̄ тайидам̣ са̄саносакканам̣ дха̄тупаринибба̄носа̄нанти дассетум̣, ‘‘тӣн̣и паринибба̄на̄нӣ’’ти вуттам̣.

ка̄рун̃н̃анти паридеванака̄рун̃н̃ам̣. джамбудӣпе дӣпантаресу девана̄габрахмалокесу ча виппакиритва̄ т̣хита̄нам̣ дха̄тӯнам̣ маха̄бодхипаллан̇ке екаджджхам̣ саннипатанам̣, расмивиссаджджанам̣, таттха теджодха̄туйа̄ ут̣т̣ха̄нам̣, екаджа̄лӣбха̄во ча̄ти саббаметам̣ саттху адхит̣т̣ха̄навасенева ведитаббам̣.

аначчхарийатта̄ти двӣсупи уппаджджама̄несу аччхарийатта̄бха̄вадосатоти аттхо. буддха̄ на̄ма маджджхе бхиннам̣ суван̣н̣ам̣ вийа екасадиса̄ти тесам̣ десана̄пи екараса̄ ева̄ти а̄ха – ‘‘десана̄йа ча висеса̄бха̄вато’’ти. етенапи аначчхарийаттамева са̄дхети. вива̄дабха̄ватоти етена вива̄да̄бха̄ваттхам̣ две екато на уппаджджантӣти дассети.

таттха̄ти милиндапан̃хе. екам̣ буддхам̣ дха̄ретӣти екабуддхадха̄ран̣ӣ. етена евам̣ сабха̄ва̄ ете буддхагун̣а̄, йена дутийабуддхагун̣е дха̄ретум̣ асаматтха̄ айам̣ локадха̄тӯти дассети. паччайависесаниппханна̄нан̃хи гун̣адхамма̄нам̣ бха̄рийо висесо на сакка̄ дха̄ретунти, ‘‘на дха̄реййа̄’’ти ватва̄ тамева адха̄ран̣ам̣ парийа̄йантаренапи пака̄сенто ‘‘чалеййа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха чалеййа̄ти париппхандеййа. кампеййа̄ти паведхеййа. намеййа̄ти екапассена намеййа. онамеййа̄ти осӣдеййа. винамеййа̄ти вивидхам̣ иточито ча намеййа. викиреййа̄ти ва̄тена тхусамут̣т̣хи вийа виппакиреййа. видхамеййа̄ти винассеййа. виддхам̣сеййа̄ти саббасо виддхаста̄ бхавеййа. татха̄бхӯта̄ ча каттхачи на тит̣т̣хеййа̄ти а̄ха ‘‘на т̣ха̄намупагаччхеййа̄’’ти.

ида̄ни таттха нидассанам̣ дассенто, ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха самупа̄дика̄ти самам̣ уддхам̣ паджджати паваттатӣти самупа̄дика̄, удакасса упари самам̣ га̄минӣти аттхо. ван̣н̣ена̄ти сан̣т̣ха̄нена. пама̄н̣ена̄ти а̄рохена. кисатхӯлена̄ти кисатхӯлабха̄вена, парин̣а̄хена̄ти аттхо.

чха̄дентанти рочентам̣ ручим̣ уппа̄дентам̣. тандӣкатоти тена бходжанена тандӣбхӯто. анонамитадан̣д̣аджа̄тоти йа̄вадаттхам̣ бходжанена онамитум̣ асаккун̣еййата̄йа анонамитадан̣д̣о вийа джа̄то. саким̣ бхутто вамеййа̄ти екампи а̄лопам̣ аджджхохаритва̄ вамеййа̄ти аттхо.

атидхаммабха̄рена патхавӣ чалатӣти дхаммена на̄ма патхавӣ тит̣т̣хеййа. са̄ ким̣ тенева чалати винассатӣти адхиппа̄йена пуччхати. пуна тхеро ‘‘ратанам̣ на̄ма локе кут̣умбам̣ сандха̄рентам̣ абхиматан̃ча локена аттано гарусабха̄вата̄йа сакат̣абхан̇гасса ка̄ран̣ам̣ атибха̄рабхӯтам̣ дит̣т̣хам̣. евам̣дхаммо ча хитасукхависесехи там̣саман̇гинам̣ дха̄ренто абхимато ча вин̃н̃ӯнам̣ гамбхӣраппамеййабха̄вена гарусабха̄ватта̄ атибха̄рабхӯто патхавӣчаланасса ка̄ран̣ам̣ хотӣ’’ти дассенто, ‘‘идха, маха̄ра̄джа, две сакат̣а̄’’тиа̄дима̄ха. етенева татха̄гатасса ма̄тукуччхиоккамана̄дика̄ле патхавӣкампанака̄ран̣ам̣ сам̣ван̣н̣итанти дат̣т̣хаббам̣. екасакат̣ато ратананти екасма̄, екасса ва̄ сакат̣асса ратанам̣, тасма̄ сакат̣ато гахетва̄ти аттхо.

оса̄ританти учча̄ритам̣, вуттанти аттхо. агготи саббасаттехи агго.

сабха̄вапакатӣти сабха̄вабхӯта̄ акиттима̄ пакати. ка̄ран̣амахантата̄йа̄ти махантехи буддхака̄ракадхаммехи па̄рамита̄сан̇кха̄техи ка̄ран̣ехи буддхагун̣а̄нам̣ ниббаттитоти вуттам̣ хоти. патхавиа̄дӣни маханта̄ни ваттхӯни, маханта̄ ча саккабха̄ва̄дайо аттано аттано висайе екека̄ ева, самма̄самбуддхопи маханто аттано висайе екова, ко ча тасса висайо? буддхабхӯми, йа̄ватакам̣ ва̄ н̃еййам̣. евам̣ ‘‘а̄ка̄со вийа анантависайо бхагава̄ екова хотӣ’’ти ваданто парачаккава̄л̣есу дутийасса буддхасса абха̄вам̣ дассети.

имина̄ва падена̄ти ‘‘екисса̄ локадха̄туйа̄’’ти имина̄ ева падена. дасачаккава̄л̣асахасса̄ни гахита̄ни джа̄тикхеттатта̄. екачаккава̄л̣енева̄ти имина̄ екачаккава̄л̣енева. йатха̄ – ‘‘имасмим̣йева чаккава̄л̣е уппаджджантӣ’’ти вутте имасмимпи чаккава̄л̣е джамбудӣпейева, таттхапи маджджхимападесе ева̄ти париччхиндитум̣ ват̣т̣ати; евам̣ ‘‘екисса̄ локадха̄туйа̄’’ти джа̄тикхетте адхиппетепи имина̄ва чаккава̄л̣ена париччхиндитум̣ ват̣т̣ати.

вива̄дӯпаччхедатоти вива̄дӯпаччхедака̄ран̣а̄. двӣсу уппаннесу йо вива̄до бхавеййа, тасса ануппа̄дойеветтха вива̄дупаччхедо. екасмим̣ дӣпетиа̄дина̄ дӣпантарепи екаджджхам̣ на уппаджджанти, пагева екадӣпети дассети. со париха̄йетха̄ти чаккава̄л̣асса падесе ева ваттитаббатта̄ париха̄йеййа.

130. мануссаттанти мануссабха̄во тассева паббаджджа̄дигун̣асампаттиа̄дӣнам̣ йоггабха̄вато. лин̇гасампаттӣти пурисабха̄во. хетӯти мановачӣпан̣идха̄напуббика̄ хетусампада̄. саттха̄радассананти саттхусаммукхӣбха̄во. паббаджджа̄ти каммакирийава̄дӣсу та̄пасесу, бхиккхӯсу ва̄ паббаджджа̄. гун̣асампаттӣти абхин̃н̃а̄дигун̣асампада̄. адхика̄роти буддхам̣ уддисса адхико сакка̄ро. чхандата̄ти самма̄самбодхим̣ уддисса са̄тисайо каттукамйата̄кусалаччхандо. ат̣т̣хадхаммасамодха̄на̄ти етесам̣ ат̣т̣ханнам̣ дхамма̄нам̣ сама̄йогена. абхинӣха̄роти ка̄йапан̣идха̄нам̣. самиджджхатӣти ниппхаджджатӣти айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана параматтхадӣпанийа̄ чарийа̄пит̣акаван̣н̣ана̄йа (чарийа̄. ат̣т̣ха. пакин̣н̣акакатха̄) вуттанайенева ведитаббо.

сабба̄ка̄рапарипӯрамева̄ти парипун̣н̣алаккхан̣ата̄йа саттуссада̄дӣхи сабба̄ка̄рехи сампаннамева. на хи иттхийа̄ косохитаваттхагуйхата̄ самбхавати, дутийапакати ча на̄ма пат̣хамапакатито нихӣна̄ ева. тенева̄ха анантарава̄ре ‘‘йасма̄’’тиа̄ди.

идха пурисасса таттха ниббаттанатоти имасмим̣ мануссалоке пурисабхӯтасса таттха брахмалоке брахматтабха̄вена ниббаттанато. тена асатипи пурисалин̇ге пуриса̄ка̄ра̄ брахма̄но хонтӣти дассети. там̣йева хи пуриса̄ка̄рам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘йам̣ пурисо брахматтам̣ кареййа̄’’ти. тенева̄ха ‘‘сама̄непӣ’’тиа̄ди. йади евам̣ иттхийо брахмалоке на уппаджджантӣти а̄ха ‘‘брахматта’’нтиа̄ди.

131. ка̄йадуччаритасса̄тиа̄дипа̄л̣ийа̄ камманийа̄мо на̄ма катхито. саман̃джанам̣ саман̇го, со етасса аттхӣти саман̇гӣ, саманна̄гато. саман̃джанасӣло ва̄ саман̇гӣ. пуббабха̄ге а̄йӯханасаман̇гита̄, саннит̣т̣ха̄пакачетана̄васена четана̄саман̇гита̄. четана̄сантативасена ва̄ а̄йӯханасаман̇гита̄, там̣там̣четана̄кхан̣авасена четана̄саман̇гита̄. катӯпачитасса авипаккавипа̄касса каммасса васена каммасаман̇гита̄, камме пана випаччитум̣ а̄раддхе випа̄каппаваттивасена випа̄касаман̇гита̄. камма̄дӣнам̣ упат̣т̣ха̄нака̄лавасена упат̣т̣ха̄насаман̇гита̄. кусала̄кусалакамма̄йӯханаккхан̣ети кусалакаммасса ча акусалакаммасса ча самӣханаккхан̣е. татха̄ти имина̄ кусала̄кусалакаммападам̣ а̄кад̣д̣хати. йатха̄ катам̣ каммам̣ пхалада̄насаматтхам̣ хоти, татха̄ катам̣ упачитам̣. випа̄ка̄раханти дутийабхава̄дӣсу випаччана̄рахам̣. уппаджджама̄на̄нам̣ упапаттинимиттам̣ упат̣т̣ха̄тӣти йоджана̄. чалатӣти париваттати. екена хи каммуна̄ тадждже нимитте упат̣т̣ха̄пите паччайависесавасена тато ан̃н̃ена каммуна̄ ан̃н̃асса нимиттасса упат̣т̣ха̄нам̣ париваттанам̣.

сунакхаджӣвикоти сунакхехи джӣванасӣло. таласантхаран̣апӯджанти бхӯмиталасса пуппхехи сантаран̣апӯджам̣. а̄йӯханачетана̄каммасаман̇гита̄васена̄ти ка̄йадуччаритасса апара̄парам̣ а̄йӯханена саннит̣т̣ха̄пакачетана̄йа тассева пакаппане каммаккхайакаран̃а̄н̣ена акхепитатта̄ йатхӯпачитакаммуна̄ ча саман̇гибха̄васса васена.

132. евам̣ сассириканти вуттаппака̄рена анекадха̄тувибхаджана̄дина̄ на̄на̄найавичиттата̄йа параманипун̣агамбхӣрата̄йа ча аттхато бйан̃джанато ча сасобхам̣ катва̄.

нам̣ дха̄рехӣти еттха нанти нипа̄таматтам̣. дха̄туа̄дивасена париват̣т̣ӣйанти аттха̄ етехӣти париват̣т̣а̄, десана̄бхеда̄. чатта̄ро париват̣т̣а̄ етасса, етасмим̣ ва̄ти чатупариват̣т̣о, дхаммапарийа̄йо. дхаммо ча со парийаттибха̄вато йатха̄вуттенаттхена а̄да̄соти дхамма̄да̄со. упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена йатха̄дхамма̄нам̣ а̄да̄сотипи дхамма̄да̄со. йатха̄ хи а̄да̄сена сатта̄нам̣ мукхе маладосахаран̣ам̣, евам̣ имина̄пи суттена йогӣнам̣ мукхе маладосахаран̣ам̣. тасма̄ти йасма̄ имина̄ суттена килесе маддитва̄ саматха̄дхигамена йогино джайаппатта̄; тасма̄ аматапураппавесане уггхосанамаха̄бхерита̄йа ча аматадундубхи. идха вуттанти имасмим̣ сутте вуттам̣. ануттаро сан̇га̄мавиджайоти ануттарабха̄вато килесасан̇га̄мавиджайо, ‘‘виджети етена̄’’ти катва̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

бахудха̄тукасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

6. исигилисуттаван̣н̣ана̄

133. саман̃н̃а̄йати ета̄йа̄ти саман̃н̃а̄, на̄манти аттхо. айамайам̣ на̄ма̄ти пан̃н̃а̄пенти ета̄йа, татха̄пан̃н̃а̄панаматтанти ва̄ пан̃н̃атти, на̄мамева. тена̄ха ‘‘пуримападассева вевачана’’нти. сесесупӣти ‘‘пан̣д̣авасса паббатасса̄’’тиа̄дӣсу тӣсу ва̄ресупи.

самут̣т̣ха̄нам̣ та̄ва суттасса катхетва̄ аттхасам̣ван̣н̣анам̣ ка̄тум̣ ‘‘тада̄ кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. на паббатехи аттхоти на бхагавато паббатехи катхитехи аттхо аттхи. исигилибха̄воти исигилина̄мата̄. итӣти имина̄ ка̄ран̣ена, имам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ авеккхантоти аттхо.

четийагаббхети четийагхаре четийасса аббхантаре. йамакамаха̄два̄ранти йамакакава̄т̣айуттам̣ махантам̣ два̄рам̣. дведха̄ катва̄ти паббатасса аббхантаре ман̣д̣апасан̇кхепена лен̣ам̣ нимминитва̄ дведха̄ катва̄ тада̄ те таттха васим̣су.

васитака̄лан̃ча катхенто тесам̣ ма̄туйа̄ йа̄ва татийабхавато пат̣т̣ха̄йа самуда̄гамам̣ дассетум̣, ‘‘атӣте кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. паттхесӣти тасса̄ кира кхеттакут̣ийа̄ вӣхайо бхаджджантийа̄ таттха маха̄каран̃джапуппхаппама̄н̣а̄ маханта̄ манохара̄ пан̃часатаматта̄ ла̄джа̄ джа̄йим̣су. са̄ та̄ гахетва̄ маханте падуминипатте т̣хапеси. тасмин̃ча самайе еко паччекабуддхо тасса̄ ануггахаттхам̣ авидӯре кхеттапа̄л̣ийа̄ гаччхати. са̄ там̣ дисва̄ пасаннама̄наса̄ супуппхитам̣ махантам̣ екам̣ падумам̣ гахетва̄ таттха ла̄дже паккхипитва̄ паччекабуддхам̣ упасан̇камитва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄, ‘‘имасса, бханте, пун̃н̃асса а̄нубха̄вена а̄нубха̄васампанне пан̃часатапутте лабхеййа’’нти пан̃ча путтасата̄ни паттхеси. тасмим̣йева кхан̣ети йада̄ са̄ йатха̄вуттам̣ паттханам̣ пат̣т̣хапеси; тасмим̣йева кхан̣е пан̃часата̄ мигалуддака̄ самбхатасамбха̄ра̄ парипаккапаччекабодхин̃а̄н̣а̄ тассева паччекабуддхасса мадхурамам̣сам̣ датва̄, ‘‘етисса̄ путта̄ бхавеййа̄ма̄’’ти паттхайим̣су. атӣта̄су анекаджа̄тӣсу тасса̄ путтабха̄вена а̄гататта̄ татха̄ тесам̣ ахосӣти ваданти. па̄дуддха̄рети па̄дуддха̄ре па̄дуддха̄ре. па̄дуддха̄расӣсена четтха никкхипанам̣ а̄ха.

габбхамалам̣ нисса̄йа̄ти бахи никкхантам̣ габбхамалам̣ ниссайам̣ катва̄ сам̣седаджабха̄вена ниббатта̄. опапа̄тикабха̄вена̄ти кечи. кхайавайам̣ пат̣т̣хапетва̄ти випассанам̣ а̄рабхитва̄. випассана̄ти аничча̄нупассана̄пуббика̄ саппаччайана̄марӯпадассанапуббика̄ ча, сан̇кха̄ре саммасантасса аниччалаккхан̣е дит̣т̣хе, ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣, йам̣ дуккхам̣ таданатта̄’’ти сесалаккхан̣а̄ни сувин̃н̃еййа̄нева хонти. паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ ниббаттайим̣сӯти две асан̇кхйеййа̄ни каппа̄нам̣ сатасахассан̃ча паччекабодхипа̄рамита̄йа париниппханнатта̄ н̃а̄н̣асса парипа̄катта̄ вуттанайена сайамева випассанам̣ паваттетва̄ маттхакам̣ па̄петва̄ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ адхигаччхим̣су. саббепи те там̣йева га̄тхам̣ абха̄сим̣сӯти а̄ха – ‘‘айам̣ тесам̣ бйа̄каран̣ага̄тха̄ ахосӣ’’ти.

сароруханти сараси джа̄там̣. падумапала̄сапаттаджанти кхуддакамахантехи камаладалехи сахаджа̄там̣. кхуддакамахантакамаладаласан̇кха̄та̄ни ва̄ падумапала̄сапатта̄ни еттха сантӣти падумапала̄сапаттам̣, падумагаччхам̣. таттха джа̄танти падумапала̄сапаттаджам̣. супуппхитанти сут̣т̣ху пуппхитам̣ самма̄ викаситам̣. бхамараган̣а̄нучин̣н̣анти бхамараган̣ехи анукулан̃чева анупариббхамитан̃ча. аниччата̄йупагатанти кхан̣е кхан̣е ван̣н̣абхеда̄дивасена аниччата̄йа упагатам̣. видитва̄ти випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄. еко чарети тасма̄ ан̃н̃опи ма̄дисо хотука̄мо евам̣ пат̣ипаджджитва̄ еко чаре кхаггависа̄н̣акаппоти.

135. сатиса̄расӣласа̄ра̄дисаманна̄гаманена саттесу са̄рабхӯта̄. саббасо ват̣т̣адуккхасса вигататта̄ ниддуккха̄. самуччхиннатан̣хата̄йа ниттан̣ха̄. ма̄наччхидоти тхутивачанам̣.

етесам̣ екана̄мака̄йева̄ти етесам̣ а̄гата̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣ па̄л̣ийам̣ ана̄гата̄ ан̃н̃е паччекабуддха̄ сама̄нана̄мака̄ ева. вуттамеваттхам̣ па̄кат̣ӣкаран̣аттхам̣ ‘‘имесу хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. висум̣ висум̣ аватва̄ти паччекам̣ сарӯпато аватва̄. ан̃н̃е ча̄ти аса̄дха̄ран̣атта̄ а̄ха. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

исигилисуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

7. маха̄чатта̄рӣсакасуттаван̣н̣ана̄

136. досехи а̄рака̄ти арийам̣. тена̄ха ‘‘ниддоса’’нти. са̄ пана ниддосата̄ локуттарабха̄вена сависеса̄ти а̄ха ‘‘локуттара’’нти. самма̄ сундаро пасаттхо ниййа̄нико сама̄дхи самма̄сама̄дхӣти а̄ха – ‘‘самма̄сама̄дхинти маггасама̄дхи’’нти. упанисӣдати еттха пхалам̣ таппат̣ибаддхавуттита̄йа̄ти упанисам̣, ка̄ран̣анти а̄ха – ‘‘саупанисанти саппаччайа’’нти. парикароти парива̄ретӣти париккха̄роти а̄ха – ‘‘сапариккха̄ранти сапарива̄ра’’нти.

парива̄рита̄ти сахаджа̄та̄дипаччайабха̄вена парива̄рантехи вийа упагата̄. пуреча̄рика̄ти вут̣т̣ха̄нага̄минибха̄вана̄ сахаджа̄та̄дипаччайавасена паччайатта̄ пурассара̄. тена̄ха – ‘‘випассана̄самма̄дит̣т̣хи ча̄’’ти. ида̄ни та̄ни киччато дассетум̣, ‘‘випассана̄самма̄дит̣т̣хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха паривӣмам̣саггахан̣ам̣ таттха таттха читтуппа̄де вӣмам̣са̄дхипатеййена паваттийа̄ самма̄дит̣т̣хийа̄ пуббан̇гамабха̄вадассанаттхам̣. тенасса маггасама̄дхисса на̄на̄кхан̣икам̣ пуббан̇гамабха̄вам̣ дассети. вӣмам̣санапарийоса̄нети татха̄паваттаануломан̃а̄н̣асса оса̄не. бхӯмиладдхам̣ ват̣т̣ам̣ самуггха̄т̣айама̄на̄ти аттано санта̄не дӣгхараттам̣ анусайитам̣ килесават̣т̣ам̣ самуччхинданти. вӯпасамайама̄на̄ти тассева вевачанам̣. вӯпасамайама̄на̄ти ва̄ тато ева авасит̣т̣хампи ват̣т̣ам̣ аппаваттикаран̣авасена вӯпасаменти. тенева̄ха – ‘‘маггасамма̄дит̣т̣хи…пе… уппаджджатӣ’’ти. са̄ти самма̄дит̣т̣хи. дувидха̄пӣти йатха̄вутта̄ дувидха̄пи. идха адхиппета̄ випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа киччасса дасситатта̄.

лаккхан̣е пат̣ивиджджхама̄не лаккхан̣ико дхаммо пат̣ивиддхо хотӣти а̄ха – ‘‘миччха̄дит̣т̣хим̣…пе… а̄рамман̣ато паджа̄на̄тӣ’’ти. випассана̄самма̄дит̣т̣хийампи есева найо. киччатоти бха̄вана̄киччато. самма̄дит̣т̣хийам̣ тададхигатаасаммохата̄йа асаммохато паджа̄на̄ти. киччатоти пат̣иведхакиччато. там̣ пана саббатха̄ асаммуйханамева̄ти а̄ха ‘‘асаммохато’’ти. евам̣ паджа̄нана̄ти миччха̄дит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хӣти йа̄тха̄вато авабодхо. асса̄ти там̣саман̇гино пуггаласса.

два̄йанти -ка̄ро дӣгхам̣ катва̄ вутто. тена̄ха ‘‘двайам̣ вада̄мӣ’’ти. две авайава̄ етасса̄ти двайам̣. тена̄ха ‘‘дувидхакот̣т̣ха̄сам̣ вада̄мӣ’’ти. пун̃н̃асса еко бха̄го со ева пун̃н̃абха̄гико, ка-ка̄расса йа-ка̄рам̣ катва̄ иттхилин̇гавасена ‘‘пун̃н̃абха̄гийа̄’’ти вуттам̣. упадхисан̇кха̄тасса̄ти кхандхапабандхасан̇кха̄тасса.

аматадва̄ранти арийамаггам̣. пан̃н̃апетӣти ниййа̄на̄дипака̄рато пан̃н̃апети. тена̄ха ‘‘вибхаджитва̄ дассетӣ’’ти. таттха саммохасса виддхам̣санена асаммохато дассети. тасмим̣ аттхети аматадва̄рапан̃н̃а̄пане аттхе. боджджхан̇гаппатта̄ти боджджхан̇габха̄ваппатта̄. маггабха̄вена ниййа̄набха̄вена паваттийа̄ маггапан̃н̃а̄йа ат̣т̣ханнампи са̄дха̄ран̣атта̄ самуда̄йасса ча авайаво ан̇ганти катва̄ сесадхамме ан̇гикабха̄вена дассенто ‘‘арийамаггасса ан̇га’’нти а̄ха. со бхиккхӯти миччха̄дит̣т̣хим̣ ‘‘миччха̄дит̣т̣хӣ’’ти самма̄дит̣т̣хим̣ ‘‘самма̄дит̣т̣хӣ’’ти джа̄нанто бхиккху. паджаханаттха̄йа̄ти самуччхедавасена паджахана̄йа. пат̣ила̄бхаттха̄йа̄ти маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ адхигама̄йа. кусалава̄йа̄моти випассана̄сампайуттова косалласамбхӯто ва̄йа̄мо. саратӣти сато, там̣ панасса саран̣ам̣ сатисаман̇гита̄йа̄ти а̄ха ‘‘сатийа̄ саманна̄гато’’ти. ка̄ман̃четтха випассана̄самма̄дит̣т̣хим̣ йатха̄бхӯта̄ самма̄ва̄йа̄масатийо сахаджа̄та̄ ча пуреджа̄та̄ ча хутва̄ парива̄ренти, ‘‘итийиме тайо дхамма̄ самма̄дит̣т̣хим̣ анупаридха̄ванти анупариваттантӣ’’ти пана вачанато, ‘‘еттха хӣ’’тиа̄дина̄ маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ ева сесадхамма̄нам̣ йатха̄рахам̣ сахачаран̣абха̄вена парива̄ран̣ам̣ йоджитам̣. самма̄сан̇каппа̄дӣнанти а̄ди-саддена самма̄ва̄ча̄камманта̄джӣва̄нам̣ гахан̣ам̣ итаресам̣ парива̄рабха̄вена гахитатта̄. на хи сакка̄ те ева парива̄ре парива̄раванте ча катва̄ ваттум̣ сан̇карато саммохаджананато ча. тайоти самма̄дит̣т̣хива̄йа̄масатийо сахаджа̄тапарива̄ра̄ва хонти маггаккхан̣ика̄нам̣ тесам̣ адхиппетатта̄ випассана̄кхан̣авиратӣнам̣ асамбхавато.

137. такканавасена локасиддхена̄ти адхиппа̄йо. ‘‘еван̃чеван̃ча бхавитабба’’нти вивидхам̣ такканам̣ кӯпе вийа удакасса а̄рамман̣асса а̄кад̣д̣ханам̣ витакканам̣ витакко. сан̇каппанавасена̄ти там̣ там̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ каппанавасена. такканам̣ каппананти ча атам̣сахаджа̄та̄намева̄ти дат̣т̣хаббам̣. екагготи имина̄ сама̄дхина̄ ладдхупака̄рассева витаккасса аппана̄парийа̄йо хотӣти дассети. висесена ва̄ аппана̄ витаккасса васена читтам̣ а̄рамман̣ам̣ абхиропети, витакке асати катханти а̄ха ‘‘витакке пана̄’’тиа̄ди. аттанойева дхаммата̄йа читтам̣ а̄рамман̣ам̣ абхирухатӣти, етена а̄рамман̣адхамма̄нам̣ гахан̣ам̣ на̄ма сабха̄васиддхам̣, на дхаммантарамапеккхати, витакко пана паваттама̄но а̄рамман̣а̄бхиниропанавасенева паваттатӣти дассети. евам̣ сантепи сабха̄ва̄витаккачиттуппа̄дато савитаккачиттуппа̄дасса а̄рамман̣аггахан̣ависесо витаккена джа̄тоти катва̄ витакко читтасса а̄рамман̣аггахан̣е висесапаччайоти па̄кат̣ойаматтхо. апаре пана бхан̣анти – йатха̄ кочи ра̄джаваллабхам̣, там̣самбандхӣнам̣ миттам̣ ва̄ нисса̄йа ра̄джагехам̣ а̄рохати анупависати, евам̣ витаккам̣ нисса̄йа читтам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄рохати витаккасса а̄рамман̣а̄бхиниропанасабха̄ватта̄, ан̃н̃есам̣ дхамма̄нан̃ча авитаккасабха̄вато. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘четасо абхиниропана̄’’ти (дха. са. 7).

йади евам̣ катхам̣ авитаккачиттам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄рохатӣти? витаккабаленева. йатха̄ хи со пурисо паричайена тена вина̄пи нира̄сан̇ко ра̄джагехам̣ пависати, евам̣ паричайена витаккена вина̄пи авитаккам̣ читтам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄рохати. паричайена̄ти ча санта̄не паваттавитаккабха̄вана̄сан̇кха̄тена паричайена. витаккасса хи санта̄не абхин̣хам̣ паваттасса васена читтасса а̄рамман̣а̄бхируханам̣ чирапаричитам̣; тена там̣ када̄чи витаккена вина̄пи таттха паваттатева; йатха̄ н̃а̄н̣асахагатам̣ читтам̣ саммасанавасена чирапаричитам̣ када̄чи н̃а̄н̣арахитампи саммасанавасена паваттати; йатха̄ ва̄ килесасахитам̣ хутва̄ паваттам̣ саббасо килесарахитампи паричайена килесава̄сана̄васена паваттати, евам̣ сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.

ва̄чам̣ сан̇кхаротӣти ва̄чам̣ уппа̄дети, вачӣгхосуппаттийа̄ висесапаччайо хотӣти аттхо. локийавитакко дваттим̣сачиттасахагато ва̄чам̣ сан̇кхароти вачӣвин̃н̃аттиджананато. вачӣсан̇кха̄ротвева панасса на̄мам̣ хоти рул̣хито, там̣саматтхата̄ниродхато ва̄ самбхавато пана сан̇кха̄роти. ‘‘локуттарасамма̄сан̇каппам̣ парива̄рентӣ’’ти ватва̄ тивидхе самма̄сан̇каппе када̄чи катамам̣ парива̄рентӣти? чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘еттха̄’’тиа̄ди. на̄на̄читтесу лаббханти на̄на̄саманна̄ха̄рахетукатта̄, пуббабха̄гейева ча те уппаджджантӣти. тӣн̣и на̄ма̄ни лабхати тивидхассапи пат̣ипаккхасса самуччхинданена са̄тисайам̣ тин̣н̣ампи киччакаран̣ато. еса найо самма̄ва̄ча̄дӣсупи.

138. вирамати ета̄йа̄ти вераман̣ӣ вирати вуччати. са̄ муса̄ва̄дато вираман̣асса ка̄ран̣абха̄вато четана̄пи верасса ман̣анато вина̄санато виратипӣти а̄ха – ‘‘виратипи четана̄пи ват̣т̣атӣ’’ти. а̄рака̄ раматӣти самуччхиннехи дӯрато самусса̄рети. вина̄ техи раматӣти аччантамева техи вина̄ бхавати. тато татоти дит̣т̣хе адит̣т̣хава̄да̄дито муса̄ва̄да̄. висесато ануппаттидхамматта̄ пат̣иниватта̄ хутва̄.

140. тивидхена куханаваттхуна̄ти паччайапат̣исевана-са̄мантаджаппана-ирийа̄патхапаваттанасан̇кха̄тена па̄пиччхата̄ ниббаттена тивидхена куханаваттхуна̄. ета̄йа кухана̄йа каран̣абхӯта̄йа паччайуппа̄данаттхам̣ нимиттам̣ сӣлам̣ етесанти йоджана̄. аттависайала̄бхахету аккосанакхум̣санавамбхана̄дивасена писанам̣ гхат̣т̣анам̣ вихет̣ханам̣ ниппесо. ито ладдхам̣ ан̃н̃асса, тато ладдхам̣ парасса датва̄ евам̣ ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣм̣сатӣти ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣм̣сана̄. па̄л̣ийам̣ а̄гато кухана̄дивасена миччха̄а̄джӣво. ко пана соти а̄ха ‘‘а̄джӣвахетӯ’’тиа̄ди. та̄сам̣йева̄ти авадха̄ран̣ам̣, ‘‘а̄джӣво куппама̄но ка̄йавачӣдва̄ресу ева куппатӣ’’ти катва̄ вуттам̣.

141. самма̄ пасаттха̄ собхана̄ ниййа̄ника̄ дит̣т̣хи етасса̄ти самма̄дит̣т̣хи, пуггало. тасса пана йасма̄ самма̄дит̣т̣хи сачча̄бхисамайасса нибба̄насаччхикирийа̄йа авассайо, тасма̄ вуттам̣ – ‘‘маггасамма̄дит̣т̣хийам̣ т̣хитасса̄’’ти. пахоти бхавати та̄йа сахева уппаджджати паваттати. паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ йа̄тха̄вато джа̄нанат̣т̣хена самма̄н̃а̄н̣анти идха̄дхиппетам̣, тан̃ча кхо маггасама̄дхимхи т̣хите ева хотӣти имаматтхам̣ дассетум̣ а̄ха – ‘‘маггасамма̄сама̄дхимхи…пе… самма̄н̃а̄н̣ам̣ пахотӣ’’тиа̄ди. имина̄ ким̣ дассетӣти? йатха̄ маггасамма̄дит̣т̣хийам̣ т̣хито пуггало, ‘‘самма̄дит̣т̣хӣ’’ти вутто, евам̣ маггапхалапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣е т̣хито, ‘‘самма̄н̃а̄н̣о’’ти вутто, тасса ча маггапхаласамма̄сама̄дхипаваттийа̄ пахоти самма̄н̃а̄н̣асса самма̄вимуттийа̄ пахотӣти имаматтхам̣ дассети. пхаласама̄дхи та̄ва паваттату, маггасама̄дхи пана катханти? тампи акуппабха̄вата̄йа аччантасама̄дхибха̄вато киччаниппхаттийа̄ паваттатева̄ти ваттаббатам̣ лабхати. т̣хапетва̄ ат̣т̣хапхалан̇га̄нӣти пхалабхӯта̄ни самма̄дит̣т̣хиа̄дӣни ат̣т̣хан̇га̄ни, ‘‘самма̄дит̣т̣хисса самма̄сан̇каппо пахотӣ’’тиа̄дина̄ висум̣ гахитатта̄ т̣хапетва̄. самма̄н̃а̄н̣ам̣ паччавеккхан̣ам̣ катва̄ти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ самма̄н̃а̄н̣ам̣ катва̄. пхалам̣ ка̄тунти пхаладхаммасахачаритата̄йа випа̄касабха̄вата̄йа ча ‘‘пхала’’нти ладдхана̄ме пхаласампайуттадхамме самма̄вимуттим̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти вуттам̣. татха̄ ча вуттам̣ саллекхасуттаван̣н̣ана̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.83) ‘‘пхаласампайутта̄ни пана самма̄дит̣т̣хиа̄дӣни ат̣т̣хан̇га̄ни т̣хапетва̄ сесадхамма̄ самма̄вимуттӣти ведитабба̄’’ти.

142. ниджджин̣н̣а̄ти ниджджӣрита̄, виддхаста̄ вина̄сита̄ти аттхо. пхалам̣ катхитанти ‘‘самма̄дит̣т̣хисса, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи ниджджин̣н̣а̄ хотӣ’’ти имина̄ ва̄рена са̄ман̃н̃апхалам̣ катхитанти ваданти, ниджджӣран̣ам̣ пат̣иппассамбхананти адхиппа̄йо. ниджджӣран̣ам̣ пана самуччхиндананти катва̄, маджджхимабха̄н̣ака̄…пе… магго катхитоти ваданти. дассанат̣т̣хена̄ти парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена чатуннам̣ сачча̄нам̣ паччаккхато дассанат̣т̣хена. видитакаран̣ат̣т̣хена̄ти паччаккхена йатха̄дит̣т̣ха̄нам̣ маггапхала̄нам̣ па̄кат̣акаран̣ат̣т̣хена. тададхимуттат̣т̣хена̄ти тасмим̣ йатха̄саччхикате нибба̄не адхимуччанабха̄вена.

кусалапаккха̄ти анаваджджакот̣т̣ха̄са̄. маха̄випа̄када̄нена̄ти махато випуласса локуттарасса сукхавипа̄касса чева ка̄йика̄дидуккхавипа̄касса ча да̄нена.

йатха̄ маха̄випа̄касса да̄нена маха̄чатта̄рӣсакам̣, татха̄ бахута̄йапи маха̄чатта̄рӣсакоти дассетум̣, ‘‘имасмин̃ча пана сутте пан̃ча самма̄дит̣т̣хийо катхита̄’’тиа̄ди вуттам̣. бахуаттхопи хи маха̄-саддо хоти ‘‘маха̄джано’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.65). еттха ча ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дина̄ ваттхубхедена даса миччха̄дит̣т̣хидхамма̄ катхита̄, ваттхубхеденева, ‘‘аттхи динна’’нтиа̄дина̄ даса самма̄дит̣т̣хидхамма̄ти вӣсати хоти. йатха̄ ‘‘самма̄дит̣т̣хисса, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо пахотӣ’’тиа̄дина̄ маггавасена даса самматтадхамма̄, таппат̣ипаккхабхӯта̄ ‘‘миччха̄дит̣т̣хисса миччха̄сан̇каппо пахотӣ’’тиа̄дина̄ аттхато даса миччхаттадхамма̄ти вӣсати, татха̄ пхалавасена тесу евам̣ вӣсати. катхам̣ ва̄репи самма̄дит̣т̣хиа̄дайо даса̄ти вӣсати? евамете две чатта̄рӣсака̄ни пуримена саддхим̣ тайо чатта̄рӣсака̄ вибха̄вита̄ти ведитабба̄.

143. пасам̣сийасса уджувипаччанӣкам̣ ниндийам̣ пасам̣сантопи аттхато пасам̣сийам̣ нинданто на̄ма хоти. пасам̣сийасса гун̣апаридхам̣санамукхенева хи ниндийасса пасам̣са̄йа паваттанатоти а̄ха – ‘‘миччха̄дит̣т̣хина̄ма̄йам̣ собхана̄ти вадантопи самма̄дит̣т̣хим̣ гарахати на̄ма̄’’тиа̄ди. евама̄дӣти а̄дисаддена ‘‘наттхи хету наттхи паччайо сатта̄нам̣ сам̣килеса̄йа̄’’ти (дӣ. ни. 1.168; ма. ни. 2.227) евама̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти; тасма̄ евам̣ва̄диноти евам̣ хету пат̣иккхепава̄диноти аттхо. оккантанийа̄ма̄ти ога̄л̣хамиччхаттанийа̄ма̄. еварӯпам̣ ладдхим̣ гахетва̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ чӯл̣апун̣н̣амасуттаван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайамева тасма̄ таттха вуттанайенева ведитаббам̣. едисо хи ‘‘буддха̄нампи атекиччхо’’тиа̄ди вуттасадисо.

аттано нинда̄бхайена̄ти ‘‘самма̄дит̣т̣хин̃ча на̄мете гарахантӣ’’а̄дина̄ упари парехи ваттаббанинда̄бхайена. гхат̣т̣анабхайена̄ти татха̄ паресам̣ а̄са̄дана̄бхайена. сахадхаммена парена аттано упари ка̄таббаниггахо упа̄рамбхо, гарахато паритта̄со упа̄рамбхабхайам̣, там̣ пана аттхато упава̄дабхайам̣ хотӣти а̄ха ‘‘упава̄дабхайена̄’’ти. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

маха̄чатта̄рӣсакасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

8. а̄на̄па̄нассатисуттаван̣н̣ана̄

144. пуббена̄ти ниссакке каран̣авачанам̣. ‘‘апарам̣ висеса’’нти вуттатта̄ висесависайо ча пуббасаддоти а̄ха – ‘‘сӣлапарипӯран̣а̄дито пуббависесато’’ти.

145. а̄раддхо йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаттийа̄ а̄ра̄дхито. йадаттха̄йа са̄сане паббаджджа̄, висеса̄патти ча, тадеветтха аппаттанти адхиппетам̣, там̣ джха̄навипассана̄нимиттанти а̄ха – ‘‘аппаттасса арахаттасса̄’’ти. комудӣти кумудаватӣ. тада̄ кира кумуда̄ни супуппхита̄ни хонти. тена̄ха – ‘‘кумуда̄нам̣ аттхита̄йа комудӣ’’ти. кумуда̄нам̣ самӯхо, кумуда̄ни ева ва̄ комуда̄, те еттха аттхӣти комудӣти. пава̄ран̣асан̇гаханти маха̄пава̄ран̣ам̣ акатва̄ а̄гаманӣйасан̇гахан̣ам̣.

а̄раддхавипассакасса̄ти а̄рабхитавипассанасса, випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ уссукка̄петва̄ випассисса. бхиккхӯ идха осариссанти вуттхавасса̄ пава̄ритапава̄ран̣а̄ ‘‘бхагавантам̣ вандисса̄ма, каммат̣т̣ха̄нам̣ содхесса̄ма, йатха̄ладдхам̣ висесан̃ча паведисса̄ма̄’’ти аджджха̄сайена. име бхиккхӯти име тарун̣асаматхавипассана̄ бхиккхӯ. висесам̣ ниббаттетум̣ на саккхиссанти сена̄санасаппа̄йа̄диала̄бхена. апалибуддханти ан̃н̃ехи анупаддутам̣. сена̄санам̣ гахетум̣ на лабханти антовассабха̄вато. екасса диннопи саббесам̣ диннойева хоти, тасма̄ сутасутат̣т̣ха̄нейева екама̄сам̣ васитва̄ осарим̣су.

146. аланти йуттам̣, опа̄йиканти аттхо, ‘‘аламева ниббиндиту’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.272; сам̣. ни. 2.124, 128, 134, 143) вийа. пут̣абаддхам̣ парихаритва̄ аситам̣ пут̣осам̣ а-ка̄расса о-ка̄рам̣ катва̄. тена̄ха ‘‘па̄тхеййа’’нти.

147. випассана̄ катхита̄ти аниччасан̃н̃а̄мукхенева випассана̄бха̄вана̄ катхита̄. на хи кевала̄йа аничча̄нупассана̄йа випассана̄киччам̣ самиджджхати. бахӯ бхиккхӯ те ча виттха̄раручика̄ти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди.