2. чхаббисодханасуттаван̣н̣ана̄

98. кхӣн̣а̄ джа̄тӣти аттано джа̄тиккхайам̣ пат̣иджа̄нантена арахаттам̣ бйа̄катам̣ хоти арахато тадабха̄вато. татха̄ вуситам̣ брахмачарийанти маггабрахмачарийава̄со ме парийоситоти пат̣иджа̄нантенапи. катам̣ каран̣ӣйанти чатӯхи маггехи чатӯсу саччесу парин̃н̃а̄дивасена сол̣асавидхассапи киччасса аттана̄ нит̣т̣ха̄питабха̄вам̣ пат̣иджа̄нантенапи. на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти а̄йатим̣ пунаббхава̄бха̄вам̣, а̄йатим̣ ва̄ парин̃н̃а̄дикаран̣ӣйа̄бха̄вам̣ пат̣иджа̄нантенапӣти а̄ха – ‘‘екенапи падена ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ва хотӣ’’ти. двиккхаттум̣ баддхам̣ пана субаддхам̣ вийа̄ти вуттам̣. идха пана ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ам̣ чатӯхи падехи а̄гатам̣, тасма̄ ваттаббамева четтха наттхӣти адхиппа̄йо. четана̄йа дит̣т̣хава̄дита̄ на̄ма арийавоха̄ро. сабха̄воти пакатиаттхо хи айам̣ дхаммасаддо, ‘‘джа̄тидхамма̄ джара̄дхамма̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.274-275) вийа тасма̄, анудхаммоти арийабха̄вам̣ анугата̄ пакатӣти аттхо. парамаппиччхата̄йа арийа̄ аттано гун̣е ана̄викаронта̄пи са̄санасса ниййа̄никабха̄вапаведанаттхан̃чева сабрахмача̄рӣнам̣ самма̄пат̣ипаттийам̣ усса̄хаджананаттхан̃ча та̄диса̄нам̣ паринибба̄насамайейева а̄викаронтӣти адхиппа̄йена̄ха – ‘‘париниббутасса…пе… ка̄таббо’’ти.

99. дуббаланти пхеггу вийа субхеджджанӣйам̣ балавирахитам̣, аса̄ранти аттхо. вира̄гутанти палуджджанасабха̄вам̣. вигаччханасабха̄ванти вина̄сагаманасабха̄вам̣. аниччадуккхавипарин̣а̄матта̄ асса̄салесассапи абха̄вато асса̄савирахитам̣. а̄рамман̣акаран̣авасена саманна̄гаманавасена ча йатха̄рахам̣ упенти упагаччхантӣти упайа̄, ‘‘етам̣ мама, есо ме атта̄’’ти упа̄дийанти дал̣хагга̄хам̣ ган̣хантӣти упа̄да̄на̄. адхитит̣т̣хати четасо абхинанданабхӯта̄ти четасо адхит̣т̣ха̄нам̣. та̄хӣти тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи. танти читтам̣. абхинивисатӣти абхиративасена нивисати, айан̃хеттха аттхо – сакка̄йадхаммесу читтам̣ абхинивисати ‘‘етам̣ мамам̣, есо ме атта̄’’ти аджджхоса̄йа тит̣т̣хати ета̄хи абхинивеса̄хи, татха̄ сакка̄йадхаммесу читтам̣ анусети ета̄хӣти анусайа̄, тан̣ха̄дит̣т̣хийо. йадаггена хи тебхӯмакадхаммесу ра̄га̄дайо анусенти, тадаггена там̣сахагатадхамма̄ таттха анусентӣти парийа̄йена, ‘‘там̣ анусетӣ’’ти вуттам̣. кхайа̄ вира̄га̄ти хетумхи ниссаккавачананти ‘‘кхайена вира̄гена̄’’ти хетумхи каран̣авасена аттхо вутто. вира̄гена̄ти ча итисаддо а̄ди аттхо. тена ‘‘ниродхена̄’’ти евама̄дикам̣ гахитам̣ хоти. ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄нева упайа̄дӣнам̣ самуччхедассева бодханато.

100. патит̣т̣ха̄ти еттха сесабхӯтаттайам̣ упа̄да̄рӯпан̃ча̄ти патит̣т̣ха̄на̄, ниджджӣват̣т̣хена дха̄туча̄ти патит̣т̣ха̄надха̄ту. нха̄нӣйачун̣н̣ам̣ ба̄хираудакам̣ вийа сесабхӯтаттайам̣ а̄бандхатӣти а̄бандханам̣. пачанӣйабхаттам̣ ба̄хиратеджо вийа сесабхӯтаттайам̣ парипа̄четӣти парипа̄чанам̣. ба̄хирава̄то вийа сесабхӯтаттайам̣ виттхамбхетӣти виттхамбханам̣. дха̄тусаддаттхо вуттойева. асампхут̣т̣хадха̄тӯти асампхуситабха̄во тесам̣ випаримат̣т̣хата̄бха̄вато. виджа̄нанам̣ а̄рамман̣ӯпаладдхи. ахам̣ атта̄ти ахам̣, ‘‘рӯпадхаммо ме атта̄’’ти аттакот̣т̣ха̄сена аттабха̄вена на упагамим̣ на ган̣хим̣. нисситаниссита̄пи ниссита̄ ева на̄ма̄ти а̄ха ‘‘патхавӣдха̄туниссита̄ва̄’’ти. аттана̄ ва̄ пана танниссита̄ти ‘‘екена парийа̄йена̄’’ти. упа̄да̄рупампи ка̄мам̣ нисситампи хоти. татха̄пи там̣ нисситам̣ хотийева̄ти там̣ на уддхат̣ам̣. париччхедакаратта̄ париччхеда̄ка̄сасса ‘‘авиниббхогавасена̄’’ти вуттам̣. тена ча татха̄ париччхиннатта̄ саббампи бхӯтупа̄да̄рӯпам̣ а̄ка̄садха̄тунисситам̣ на̄ма. там̣ нисса̄йа паваттийа̄ упа̄да̄рӯпам̣ вийа бхӯтарӯпа̄ни, арӯпаккхандха̄ вийа ча ваттхурӯпа̄ни, ‘‘там̣нисситарӯпаваттхука̄ арӯпаккхандха̄’’ти вуттанайена а̄ка̄садха̄тунисситачаккха̄дирӯпадхаммаваттхука̄ ведана̄дайо арӯпаккхандха̄ а̄ка̄садха̄туниссита̄ на̄ма̄ти имаматтхам̣ татха̄-саддена упасам̣харати. идха̄пӣти а̄ка̄садха̄тунисситападепи, на патхавӣдха̄тунисситапада̄дӣсу ева. рӯпа̄рӯпанти саббампи рӯпа̄рӯпам̣ гахитамева хоти, аггахитам̣ наттхи. сахаджа̄та̄…пе… нисситанти идам̣ ниппарийа̄йасиддхам̣ ниссайаттам̣ гахетва̄ вуттам̣. хет̣т̣ха̄ вуттанайена парийа̄йасиддхе ниссайатте гайхама̄не – ‘‘паччха̄джа̄тапаччайоти паччха̄джа̄та̄ читтачетасика̄ дхамма̄ пуреджа̄тасса имасса ка̄йасса паччха̄джа̄тапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.11) вачанато саббам̣ чатусамут̣т̣ха̄никарӯпам̣, ‘‘вин̃н̃а̄н̣адха̄туниссита’’нти ваттаббам̣. татха̄ анантаравин̃н̃а̄н̣адха̄тупаччайа̄ паваттанато, ‘‘вин̃н̃а̄н̣адха̄туниссита’’нти ваттаббам̣.

101. руппати ван̣н̣авика̄рам̣ а̄паджджама̄нам̣ хадайан̇гатабха̄вам̣ пака̄сетӣти рӯпанти айаматтхо чаккхудва̄ре а̄па̄тхагате рӯпа̄йатане ниппарийа̄йато лаббхати, на а̄па̄тхамана̄гате. чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббабха̄во пана а̄па̄тхамана̄гатепи тасмим̣ лаббхатева там̣сабха̄ва̄нативаттханато. рӯпа̄йатанам̣ двидха̄ вибхаджитва̄. тхеро пана а̄па̄тхам̣ ана̄гатасса̄пи рӯпа̄йатанасса рӯпабха̄вам̣ на сакка̄ пат̣иккхипитунти двидха̄каран̣ам̣ на̄нуджа̄нанто чханнова̄дам̣ нидассети, ‘‘упари чханнова̄де кинти кариссатха̄’’ти. таттха хи ‘‘чаккхум̣, а̄вусо чханна, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббе дхамме’’ти (ма. ни. 3.391) а̄гатам̣, на четтха чаккхудва̄ре а̄па̄тхам̣ а̄гатамева рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббападена гахитам̣, на а̄па̄тхам̣ ана̄гатанти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣ ависесенева рӯпа̄йатанена тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хига̄ха̄бха̄васса джотитатта̄. тена̄ха ‘‘на йидам̣ лаббхатӣ’’ти. рӯпамева̄ти рӯпа̄йатанамева. йади евам̣ ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄таббесу дхаммесӯ’’ти падам̣ катхам̣ нетаббанти а̄ха – ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣асампайутта̄ пана̄’’тиа̄ди. чаккхувин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ вин̃н̃а̄таббесӯти йена мановин̃н̃а̄н̣ена чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччантиа̄дина̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ тена вин̃н̃а̄таббесу там̣сампайуттадхаммесӯти аттхо. тан̣ха̄чхандоти тассанасабха̄во чхандо, на каттукамйата̄ чхандойева̄ти тан̣ха̄чхандо. раджджанавасена̄ти ваттхам̣ вийа ран̇гаджа̄там̣ читтасса ануран̃джанавасена. абхинанданавасена̄ти а̄рамман̣е абхирамитва̄ нанданавасена. саппӣтикатан̣ха̄ хи нандӣти вуччати. тан̣ха̄йанавасена тан̣ха̄.

102. ахан̇ка̄роти ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1121, 1239; вибха. 832, 866; сам̣. ни. 4.108; маха̄ни. 21, 178) ахам̣каран̣ам̣. йена хи мамам̣ кароти, етам̣ маман̇ка̄ро. свева̄ти ‘‘ахан̇ка̄ро’’ти вуттама̄но. евам̣ чатуттхаджджха̄не ниддит̣т̣хе сабба̄су локийа̄бхин̃н̃а̄су вуччама̄на̄су хет̣т̣ха̄ виджджа̄двайам̣ ваттаббанти адхиппа̄йена, ‘‘пуббенива̄сам̣ диббачаккхун̃ча аватва̄ касма̄ вутта’’нти а̄ха? итаро идха саббава̄ресупи локуттарадхаммапуччха̄ адхиката̄ тасма̄ ‘‘со евам̣ сама̄хите’’тиа̄дина̄ татийа̄ виджджа̄ катхита̄ти дассенто, ‘‘бхиккхӯ локийадхаммам̣ на пуччхантӣ’’тиа̄дима̄ха. екависсаджджитасуттам̣ на̄метам̣ татийавиджджа̄йа ева а̄гататта̄. арийадхаммавасенаписса саман̃н̃а̄ аттхева̄ти дассенто, ‘‘чхаббисодханантиписса на̄ма’’нти ватва̄ тесу дхаммесу бхедам̣ дассетум̣, ‘‘еттха хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. висуддха̄ти тасса̄ чодана̄йа содханавасена висодхита̄. екамева катва̄ти екава̄равасенева па̄л̣ийам̣ екаджджхам̣ а̄гататта̄ екамева кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄. йади евам̣ катхам̣ ва̄ чхаббисодханата̄ти а̄ха – ‘‘чатӯхи а̄ха̄рехи саддхи’’нти катхам̣ панеттха чатта̄ро а̄ха̄ра̄ гахетабба̄ти? кечи та̄ва а̄ху – ‘‘са̄дхӯти бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ уттари пан̃хо пуччхитаббо’’ти хет̣т̣ха̄ а̄гатена найена а̄ха̄рава̄ро а̄харитва̄ ваттабботи. ‘‘бахиддха̄ саббанимиттесӯ’’ти еттха а̄ха̄ра̄нампи сан̇гахитатта̄ а̄ха̄ра̄ аттхато а̄гата̄ ева̄ти ан̃н̃е. апаре пана рӯпаккхандхаггахан̣ена кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро, сан̇кха̄раккхандхаггахан̣ена пхасса̄ха̄ро, маносан̃четана̄ха̄раггахан̣ена вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро сарӯпатопи гахитоти ваданти.

‘‘чхаббисодхана’’нти имасса суттасса саман̃н̃а̄йа анваттхатам̣ дассетва̄ а̄йатимпи та̄дисена бйа̄каран̣ена бхиккхӯнам̣ пат̣ипаттимпи дассанаттхам̣, ‘‘име пана̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. винайаниддесапарийа̄йена̄ти винайаниддесе а̄гатена ка̄ран̣ена. винайе ва̄ а̄гатаниддеса̄нуккамена.

адхигантаббато адхигамо, джха̄на̄диадхигамапуччха̄. тена̄ха – ‘‘джха̄навимоккха̄дӣсӯ’’тиа̄ди. упа̄йапуччха̄ти адхигамопа̄йапуччха̄. кинтӣти кена пака̄рена видхина̄ти аттхо.

катамесам̣ твам̣ дхамма̄нам̣ ла̄бхӣти идам̣ пана пуббе ‘‘ким̣ те адхигата’’нти аниддха̄ритабхеда̄ джха̄на̄дивисеса̄ пуччхита̄ти ида̄ни тесам̣ ниддха̄ретва̄ пуччхана̄ка̄радассанам̣. тасма̄ти йасма̄ йатха̄вуттехи а̄ка̄рехи адхигамабйа̄каран̣ам̣ содхетаббам̣, тасма̄. етта̄вата̄ва̄ти еттакена бйа̄каран̣аматтенева на сакка̄ро ка̄таббо. бйа̄каран̣ан̃хи екаччасса айа̄тха̄ватопи хоти, йатха̄ на̄ма джа̄тарӯпапатирӯпам̣ джа̄тарӯпам̣ вийа кха̄йатӣти джа̄тарӯпам̣ нигхам̣саната̄паначхеданехи содхетаббам̣ евамевам̣ имесу ида̄нева вуттесу чхасу т̣ха̄несу паккхипитва̄ содханаттхам̣ ваттаббо вимоккха̄дӣсӯти а̄ди-саддена сама̄дхи-сама̄патти-н̃а̄н̣адассана-маггабха̄вана̄-пхаласаччхикирийа̄ сан̇ган̣ха̄ти.

па̄кат̣о хоти адхигатависесасса сатисаммоса̄бха̄вато. сесапуччха̄супи ‘‘па̄кат̣о хотӣ’’ти паде есева найо. уггахапарипуччха̄кусала̄ти саджджха̄йамаггасам̣ван̣н̣ана̄су нипун̣а̄. йа̄йа пат̣ипада̄йа йасса арийамагго а̄гаччхати, са̄ пуббабха̄гапат̣ипатти а̄гаманапат̣ипада̄. содхетабба̄ти суддха̄ уда̄ху асуддха̄ти вича̄ран̣авасена содхетабба̄. на суджджхатӣти таттха таттха пама̄дапат̣ипаттибха̄вато. апанетаббо аттано пат̣ин̃н̃а̄йа. ‘‘суджджхатӣ’’ти ватва̄ суджджхана̄ка̄рам̣ дассетум̣, ‘‘дӣгхаратта’’нтиа̄ди вуттам̣. пан̃н̃а̄йатӣти еттха ‘‘йадӣ’’ти падам̣ а̄нетва̄ йади со бхиккху та̄йа пат̣ипада̄йа йади пан̃н̃а̄йатӣти самбандхо. кхӣн̣а̄савапат̣ипаттисадиса̄ пат̣ипада̄ хоти дӣгхараттам̣ виккхамбхитакилесатта̄.

надийа̄ самуддам̣ паккханданат̣т̣ха̄нам̣ надӣмукхадва̄рам̣. маддама̄ноти бадараса̄л̣авам̣ сарасам̣ патте паккхитто хутва̄ маддама̄но. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

чхаббисодханасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.