7. вӣмам̣сакасуттаван̣н̣ана̄

487. аттхавӣмам̣сакоти аттаттхапараттха̄диаттхавиджа̄нанако. сан̇кха̄равӣмам̣сакоти сан̇кхатадхамме салаккхан̣ато са̄ман̃н̃алаккхан̣ато ва̄ а̄йатана̄дивибха̄гато ча вӣмам̣сако. саттхувӣмам̣сакоти ‘‘саттха̄ на̄ма гун̣ато едисо едисо ча̄’’ти саттху упапариккхако. вӣмам̣сакоти вича̄рако. йам̣ четасо сара̄га̄дивибха̄гато париччхинданам̣, там̣ четопарийа̄йо. тена̄ха ‘‘читтапариччхеда’’нти. йасма̄ четопарийа̄йан̃а̄н̣ала̄бхӣ – ‘‘идам̣ читтам̣ ито парам̣ паваттам̣ идамито пара’’нти парасса читтуппаттим̣ паджа̄на̄ти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘четопарийа̄йанти читтава̄ра’’нти. ва̄раттхепи хи парийа̄йа-саддо хоти – ‘‘касса ну кхо, а̄нанда, парийа̄йо аджджа бхиккхунийо овадиту’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 3.398). читтача̄рантипи па̄т̣хо, читтапаваттинти аттхо. евам̣ виджа̄нанаттха̄йа̄ти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена вӣмам̣санаттха̄йа.

488. калйа̄н̣амиттӯпаниссайанти калйа̄н̣амиттасан̇кха̄там̣ брахмачарийава̄сасса балавасанниссайам̣. упад̣д̣хам̣ аттано а̄нубха̄вена̄ти имина̄ пуггалена сампа̄дийама̄насса брахмачарийасса упад̣д̣хабха̄гаматтам̣ аттано вимуттипарипа̄чакадхамма̄нубха̄вена сиджджхати. упад̣д̣хам̣ калйа̄н̣амитта̄нубха̄вена̄ти итаро пана упад̣д̣хабха̄го йам̣ нисса̄йа брахмачарийам̣ вуссати, тасса калйа̄н̣амиттасса упадеса̄нубха̄вена хоти, сиджджхатӣти аттхо. локасиддхо ева айаматтхо. локийа̄ хи –

‘‘па̄до сиддхо а̄чарийа̄, па̄до хисса̄нубха̄вато;

там̣виджджа̄севака̄ па̄до, па̄до ка̄лена паччатӣ’’ти. –

ваданти. аттано дхаммата̄йа̄ти аттано сабха̄вена, н̃а̄н̣ена̄ти аттхо. калйа̄н̣амиттата̄ти калйа̄н̣о бхадро сундаро митто етасса̄ти калйа̄н̣амитто, тасса бха̄во калйа̄н̣амиттата̄, калйа̄н̣амиттавантата̄. сӣла̄дигун̣асампаннехи калйа̄н̣апуггалехева айанам̣ паватти калйа̄н̣асаха̄йата̄. тесу ева читтена чева ка̄йена ча ниннапон̣апаббха̄рабха̄вена паватти калйа̄н̣асампаван̇ката̄. ма̄хеванти евам̣ ма̄ а̄ха, ‘‘упад̣д̣хам̣ брахмачарийасса̄’’ти ма̄ катхехӣти аттхо. тадамина̄ти еттха нти нипа̄таматтам̣ да-ка̄ро падасандхикаро и-ка̄расса а-ка̄рам̣ катва̄ ниддесо. имина̄пӣти ида̄ни вуччама̄ненапӣти аттхо. парийа̄йена̄ти ка̄ран̣ена. ида̄ни там̣ ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘мамам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

йатха̄ четтха, ан̃н̃есупи суттесу калйа̄н̣амиттупаниссайамева висесоти дассенто ‘‘бхиккхӯнам̣ ба̄хиран̇гасампаттим̣ катхентопӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха вимуттипарипа̄чанийадхаммети вимуттийа̄ арахаттасса парипа̄чакадхамме. паччайети гила̄напаччайабхесадждже. маха̄джаччоти маха̄кулӣно.

ка̄йико сама̄ча̄роти абхиккамапат̣иккама̄дико сатисампаджан̃н̃апариккхато па̄катико ча. вӣмам̣сакасса упапариккхакасса. чаккхувин̃н̃еййо на̄ма чаккхудва̄ра̄нуса̄рена вин̃н̃а̄таббатта̄. сотавин̃н̃еййоти еттха̄пи есева найо. сам̣килит̣т̣ха̄ти ра̄га̄дисам̣килесадхаммехи виба̄дхита̄, упата̄пита̄ видӯсита̄ малӣна̄ ча̄ти аттхо. те пана техи саманна̄гата̄ хонтӣти а̄ха ‘‘килесасампайутта̄’’ти. йади на чаккхусотавин̃н̃еййа̄, па̄л̣ийам̣ катхам̣ татха̄ вутта̄ти а̄ха ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄ди. ка̄йавачӣсама̄ча̄ра̄писам̣килит̣т̣ха̄йева на̄ма сам̣килит̣т̣хачиттасамут̣т̣ха̄нато. бхавати хи там̣хетукепи тадупача̄ро йатха̄ ‘‘семхо гул̣о’’ти. ‘‘ма̄ ме идам̣ аса̄руппам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’’ти пана пат̣иччханната̄йа на на упалаббханти. ‘‘на кхо майам̣, бханте, бхагавато кин̃чи гараха̄ма̄’’ти ватва̄ гарахитабба̄бха̄вам̣ дассенто ‘‘бхагава̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. абха̄витамаггасса хи гарахитаббата̄ на̄ма сийа̄, на бха̄витамаггасса. еса уттаро ма̄н̣аво ‘‘буддхампи гарахитва̄ паккамисса̄мӣ’’ти катва̄ анубандхи. евам̣ чинтеси маха̄бхиниккхаманадивасе аттано вачане ат̣т̣хитатта̄. кин̃чи ваджджам̣ апассанто ма̄ро евама̄ха –

‘‘сатта васса̄ни бхагавантам̣, анубандхим̣ пада̄падам̣;

ота̄рам̣ на̄дхигаччхиссам̣, самбуддхасса сатӣмато’’ти. (су. ни. 448);

ка̄ле кан̣ха̄, ка̄ле сукка̄ти йатха̄сама̄диннам̣ самма̄пат̣ипаттим̣ парисуддхам̣ катва̄ паваттетум̣ асакконтасса када̄чи кан̣ха̄ апарисуддха̄ ка̄йасама̄ча̄ра̄дайо, када̄чи сукка̄ парисуддха̄ти евам̣ антарантара̄ бйа̄миссавасена вомиссака̄. никкилеса̄ти нирупаккилеса̄ анупаккилит̣т̣ха̄.

анаваджджам̣ ваджджарахитатта̄. дӣгхараттанти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣. сама̄панноти самма̄ а̄панно саман̇гӣбхӯто. тена̄ха ‘‘саманна̄гато’’ти. аттана̄ катасса аса̄руппасса пат̣иччха̄данаттхам̣ а̄ран̃н̃ако вийа хутва̄. тасса париха̄ранти ул̣а̄рехи пӯджа̄сакка̄рехи мануссехи тасса парихарийама̄натам̣. атидаппитоти евам̣ манусса̄нам̣ самбха̄вана̄йа ативийа датто габбито.

на иттарасама̄панноти джа̄на̄ти. касма̄? сӣлам̣ на̄ма дӣгхена аддхуна̄ джа̄нитаббам̣, на иттарена. ида̄ни анекаджа̄тисамуда̄ча̄равасена татха̄гато имам̣ кусалам̣ дхаммам̣ дӣгхараттам̣ сама̄панно, тан̃часса ативийа аччхарийанти дассетум̣ ‘‘аначчхарийам̣ чета’’нтиа̄ди вуттам̣.

аран̃н̃ага̄макети аран̃н̃ападесе екасмим̣ кхуддакага̄ме. таттха несам̣ дивасе дивасе пин̣д̣а̄йа чаран̣асса авиччхиннатам̣ дассетум̣ ‘‘пин̣д̣а̄йа чарантӣ’’ти вуттам̣. пивантӣти еттха̄пи есева найо. дуллабхалон̣о хоти самуддасса дӯрата̄йа.

тада̄ кира видехарат̣т̣хе сол̣аса га̄масахасса̄ни маханта̄нева. тена̄ха – ‘‘хитва̄ га̄масахасса̄ни, парипун̣н̣а̄ни сол̣аса̄’’ти. ида̄ни касма̄ ‘‘саннидхим̣ да̄ни куббасӣ’’ти мам̣ гхат̣т̣етха̄ти ваттхука̄мо там̣ ана̄викатва̄ ‘‘лон̣а…пе… на каротха̄’’ти а̄ха. гандха̄ро тасса̄дхиппа̄йам̣ вибха̄ветука̄мо ‘‘ким̣ майа̄ катам̣ ведехӣсӣ’’ти а̄ха.

итаро аттано адхиппа̄йам̣ вибха̄венто ‘‘хитва̄’’ти га̄тхама̄ха. итаро ‘‘дхаммам̣ бхан̣а̄мӣ’’ти га̄тханти евам̣ сабба̄пи несам̣ вачанапат̣ивачанага̄тха̄. таттха паса̄сасӣти гхат̣т̣енто вийа ануса̄саси. на па̄памупалимпати читтаппакопа̄бха̄вато. махаттхийанти маха̄аттхасам̣хитам̣. но че асса сака̄ буддхӣтиа̄ди ведехаисино – ‘‘а̄чарийо мама хитесита̄йа т̣хатва̄ дхаммам̣ ева бхан̣атӣ’’ти йонисо уммуджджана̄ка̄радассанам̣. тена̄ха ‘‘еван̃ча пана ватва̄’’тиа̄ди.

‘‘н̃атта̄’’ти локе н̃а̄йати виссутоти н̃а̄то, н̃а̄тасса бха̄во н̃аттам̣. аджджха̄панноти упагато. н̃атта-ггахан̣ена паттхат̣айасата̄ вибха̄вита̄ти а̄ха ‘‘йасан̃ча парива̄расампатти’’нти. кинти ким̣пайоджанам̣, ко еттха досоти адхиппа̄йо.

таттха таттха виджджхантоти йасамадена парива̄рамадена ча матто хутва̄ га̄мепи виха̄репи джанавивиттепи сан̇гхамаджджхепи ан̃н̃е бхиккхӯ гхат̣т̣енто ‘‘майхам̣ на̄ма па̄да̄ итаресам̣ па̄дапхусанат̣т̣ха̄нам̣ пхусантӣ’’ти апхуситука̄мата̄йа аггапа̄дена бхӯмим̣ пхусанто вийа чарати. онаматӣти нива̄тавуттита̄йа аванамати ануддхато аттхаддхо хоти. акин̃чанабха̄ванти ‘‘паббаджитена на̄ма акин̃чанан̃а̄н̣ена самапариггахена бхавитабба’’нти акин̃чанаджджха̄сайам̣ пат̣иавеккхитва̄. ла̄бхепи та̄дӣ, ала̄бхепи та̄дӣти йатха̄ ала̄бхака̄ле ла̄бхасса ладдхака̄лепи татхева̄ти та̄дӣ екасадисо. йасе сатипи маха̄парива̄рака̄лепи.

абхайо хутва̄ упаратоти ниббхайо хутва̄ бхайасса абха̄венева орамитаббато упарато бхайахетӯнам̣ пахӣнатта̄. тан̃ча кхо на катипайака̄лам̣, атха кхо аччантамева упаратоти аччантӯпарато. атха кхо бха̄йитаббаваттхум̣ авеккхитва̄ тато бхайена упарато. килеса̄ ева бха̄йитаббато килесабхайам̣. еса найо сесесупи. сатта секкха̄ти сатта секкха̄пи бхайӯпарата̄, пагева путхуджджаноти адхиппа̄йо.

тхан̣д̣илапӣт̣хаканти тхан̣д̣иламан̃часадисам̣ пӣт̣хаканти аттхо. нисса̄йа̄ти апасса̄йа там̣ апасса̄йам̣ катва̄. двиннам̣ маджджхе тхан̣д̣илапӣт̣хака̄ два̄ре т̣хатва̄ олокентасса нева̄сикабхиккхусса на пан̃н̃а̄йи. асан̃н̃атанӣха̄рена̄ти на сан̃н̃ата̄ка̄рена. ‘‘мам̣ бха̄йанто хет̣т̣ха̄ман̃чам̣ павит̣т̣хо бхависсатӣ’’ти хет̣т̣ха̄ман̃чам̣ олокетва̄. укка̄си ‘‘бахи гаччханто аккоситва̄ ма̄ апун̃н̃ам̣ пасавӣ’’ти. адхива̄сетунти та̄дисам̣ иддха̄набха̄вам̣ дисва̄пи пат̣апат̣а̄йанто аттано кодхам̣ адхива̄сетум̣ асакконто.

кхайенева̄ти ра̄гасса аччантаккхайенева вӣтара̄гатта̄. на пат̣исан̇кха̄йа ва̄ретва̄ти на пат̣исан̇кха̄набалена ра̄гапарийут̣т̣ха̄нам̣ нива̄ретва̄ вӣтара̄гатта̄. евам̣ вуттаппака̄рена. ка̄йасама̄ча̄ра̄дӣнам̣ сам̣килит̣т̣ха̄нам̣ вӣтиккамийа̄нан̃ча абха̄вам̣ а̄ча̄расса вода̄нам̣ чирака̄ласама̄чин̣н̣ата̄йа н̃а̄тасса сахитабха̄вепи анупаккилит̣т̣хата̄йа абхайӯпаратабха̄васаманнесана̄йа а̄карӣйати н̃а̄петум̣ иччхито аттхо пака̄рато н̃а̄пӣйати етехӣти а̄ка̄ра̄, упапаттиса̄дханака̄ран̣а̄ни. та̄ни пана йасма̄ аттано йатха̄нуматасса аттхасса н̃а̄пакабха̄вена ваваттхӣйанти, тасма̄ та̄ни тесам̣ мӯлака̄ран̣абхӯта̄ни анума̄нан̃а̄н̣а̄ни ча дассенто бхагава̄ – ‘‘ке пана̄йасмато а̄ка̄ра̄ ке анвайа̄’’ти авоча̄ти имаматтхам̣ вибха̄венто ‘‘а̄ка̄ра̄ти ка̄ран̣а̄ни, анвайа̄ти анубуддхийо’’ти а̄ха. йатха̄ хи локе дит̣т̣хена дхӯмена адит̣т̣хам̣ аггим̣ анвети анума̄нато джа̄на̄ти, евам̣ вӣмам̣сако бхиккху – ‘‘бхагава̄ екекавиха̄ресу суппат̣ипаннесу дуппат̣ипаннесу ча йатха̄ екасадисата̄дассанена абхайӯпарататам̣ анвети анума̄нато джа̄на̄ти, суппат̣ипаннадуппат̣ипаннапуггалесу анусса̄дана̄напаса̄данаппатта̄йа саттху авипарӣтадхаммадесаната̄йа самма̄самбуддхатам̣ сан̇гхасуппат̣ипаттин̃ча анвети анума̄нато джа̄на̄ти, евам̣ джа̄нанто ча абхайӯпарато татха̄гато саббадхи вӣтара̄гатта̄, йо йаттха вӣтара̄го, на со таннимиттам̣ кин̃чи бхайам̣ пассати сеййатха̄пи брахма̄ ка̄мабхаванимиттам̣, татха̄ самма̄самбуддхо бхагава̄ авипарӣтадхаммадесанатта̄, сва̄кха̄то дхаммо екантаниййа̄никатта̄, суппат̣ипанно сан̇гхо авеччаппасаннатта̄’’ти ваттхуттайам̣ гун̣ато йа̄тха̄вато джа̄на̄ти.

ган̣абандханена̄ти ‘‘мама саддхивиха̄рика̄ мама антева̄сика̄’’ти евам̣ ган̣е апеккха̄сан̇кха̄тена бандханена баддха̄ пайутта̄. та̄йа та̄йа пат̣ипаттийа̄ти ‘‘сугата̄ дуггата̄’’ти вутта̄йа суппат̣ипаттийа̄ дуппат̣ипаттийа̄ ча. усса̄дана̄ти гун̣авасена уккам̣сана̄. апаса̄дана̄ти хӣл̣ана̄. убхайаттха гехасситавасена̄ти имина̄ самма̄пат̣ипаттийа̄ паресам̣ уййоджанаттхам̣ – ‘‘пан̣д̣ито, бхиккхаве, маха̄качча̄но’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.205; 3.285, 322) гун̣ато уккам̣санампи а̄йатим̣ сам̣вара̄йа йатха̄пара̄дхам̣ гарахан̣ампи на нива̄рети.

489. вӣмам̣сакассапи адхиппа̄йо вӣмам̣санавасена паватто. мӯлавӣмам̣сако хетува̄дита̄йа. ган̣т̣хивӣмам̣сакасса ануссутибха̄вато вуттам̣ ‘‘парассева катха̄йа нит̣т̣хан̇гато’’ти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘парасса четопарийа̄йам̣ аджа̄нантена̄’’ти. татха̄гатова пат̣ипуччхитабботи имина̄ пуббе са̄дха̄ран̣ато вуттам̣ анума̄нам̣ уккам̣сам̣ па̄петва̄ вадати. уккам̣сагатан̃хетам̣ анума̄нам̣, йадидам̣ саббан̃н̃увачанам̣ ависам̣ва̄дам̣ са̄ман̃н̃ато апутхуджджанагочарасса аттхасса анума̄нато. тивидхо хи аттхо, кочи паччаккхасиддхо, йо рӯпа̄дидхамма̄нам̣ паччаттаведанийо аниддиситабба̄ка̄ро. кочи анума̄насиддхо, йо гхат̣а̄дӣсу пасиддхена паччайа̄йаттабха̄вена са̄дхийама̄но садда̄дӣнам̣ аниччата̄диа̄ка̄ро. кочи окаппанасиддхо, йо пачураджанасса аччантамадит̣т̣хо саддха̄висайо паралоканибба̄на̄ди. таттха йасса саттхуно вачанам̣ паччаккхасиддхе анума̄насиддхе ча аттхе на висам̣ва̄дети авипарӣтаппаваттийа̄, тасса вачанена саддхеййаттхасиддхи, саддхеййарӯпа̄ ева ча йебхуййена саттхугун̣а̄ аччантасамбхавато.

еса майхам̣ патхоти йва̄йам̣ а̄джӣват̣т̣хамакасӣласан̇кха̄то майхам̣ ораматтако гун̣о, еса апарачиттавидуно вӣмам̣сакасса бхиккхуно мама джа̄нанапатхо джа̄нанамагго. еса гочароти есо еттако ева тасса майи гочаро, на ито парам̣. татха̄ хи брахмаджа̄лепи (дӣ. ни. 1.7) бхагавата̄ а̄джӣват̣т̣хамакасӣламева ниддит̣т̣хам̣. ета̄па̄тхоти еттака̄па̄тхо. йо сӣле патит̣т̣хито ‘‘етам̣ мама̄’’ти, ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’’ти тан̣ха̄йа пара̄масанто, тасса висесабха̄гийата̄йа, ниббедхабха̄гийата̄йа ва̄ ака̄ран̣ена тан̣хам̣ анативаттанато со таммайо на̄ма. тена̄ха ‘‘на таммайо на сатан̣хо’’тиа̄ди.

сутасса упарӯпари висеса̄вахабха̄вена уттаруттаран̃чева тасса ча висесасса ануккамена пан̣ӣтатарабха̄вато пан̣ӣтатаран̃ча катва̄ десети. савипаккханти паха̄таббапаха̄йакабха̄вена саппат̣ипаккхам̣. кан̣хам̣ пат̣иба̄хитва̄ сукканти идам̣ дхаммаджа̄там̣ кан̣хам̣ на̄ма, имасса паха̄йакам̣ идам̣ суккам̣ на̄ма̄ти евам̣ кан̣хам̣ пат̣иба̄хитва̄ суккам̣. суккам̣ пат̣иба̄хитва̄ кан̣ханти еттха̄пи есева найо. идха пана ‘‘имина̄ паха̄табба’’нти ваттаббам̣. саусса̄ханти сабйа̄па̄рам̣. кирийамайачитта̄нан̃хи анупаччхинна̄виджджа̄тан̣ха̄ма̄на̄дике санта̄не сабйа̄па̄рата̄ саусса̄хата̄, савипа̄кадхаммата̄ти аттхо. тасмим̣ десите дхаммети тасмим̣ саттха̄ра̄ десите локийалокуттарадхамме. екаччам̣ екадесабхӯтам̣ маггапхаланибба̄насан̇кха̄там̣ пат̣иведхадхаммам̣ абхин̃н̃а̄йа абхивисит̣т̣ха̄йа маггапан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄. пат̣иведхадхаммена маггена. десана̄дхаммети десана̄рул̣хе пуббабха̄гийе бодхипаккхийадхамме нит̣т̣хам̣ гаччхати – ‘‘аддха̄ има̄йа пат̣ипада̄йа джара̄маран̣ато муччисса̄мӣ’’ти. пуббе потхуджджаникасаддха̄йапи пасанно, тато бхиййосоматта̄йа авипарӣтадхаммадесано самма̄самбуддхо со бхагава̄ти саттхари пасӣдати. ниййа̄никатта̄ти ват̣т̣адуккхато ева тато ниййа̄на̄вахатта̄. ван̇ка̄дӣти а̄ди-саддена ан̃н̃ам̣ аса̄мӣчипарийа̄йам̣ саббам̣ досам̣ сан̇ган̣ха̄ти.

490. имехи саттхувӣмам̣санака̄ран̣ехӣти ‘‘парисуддхака̄йасама̄ча̄рата̄дӣхи чева уттаруттарипан̣ӣтапан̣ӣтаавипарӣтадхаммадесана̄хи ча̄’’ти имехи йатха̄вуттехи саттхуупапариккханака̄ран̣ехи. аккхарасампин̣д̣анападехӣти тесам̣йева ка̄ран̣а̄нам̣ самбодханехи аккхарасамуда̄йалаккхан̣ехи падехи. идха вуттехи аккхарехӣти имасмим̣ сутте вуттехи йатха̄вуттасса аттхасса абхибйан̃джанато бйан̃джанасан̃н̃итехи аккхарехи. окаппана̄ти саддхеййаваттхум̣ оккантитва̄ пасӣданато окаппаналаккхан̣а̄. саддха̄йа мӯлам̣ на̄ма̄ти авеччаппаса̄дабхӯта̄йа саддха̄йа мӯлам̣ на̄ма ка̄ран̣анти саддаханасса ка̄ран̣ам̣ парисуддхака̄йасама̄ча̄ра̄дикам̣. тхира̄ пат̣ипаккхасамуччхедена суппатит̣т̣хитатта̄. харитум̣ на сакка̄ти апанетум̣ асаккун̣еййа̄. итаресу саман̣абра̄хман̣адевесу ваттаббамева наттхӣти а̄ха ‘‘самитапа̄пасаман̣ена ва̄’’тиа̄ди.

‘‘буддха̄нам̣ кесан̃чи са̄вака̄нан̃ча виба̄дханаттхам̣ ма̄ро упагаччхатӣ’’ти сутапуббатта̄ ‘‘айам̣ ма̄ро а̄гато’’ти чинтеси. а̄нубха̄васампаннена арийаса̄вакена пуччхитатта̄ муса̄ва̄дам̣ ка̄тум̣ на̄саккхи. етети йатха̄вутте самитапа̄пасаман̣а̄дайо т̣хапетва̄. сабха̄васаманнесана̄ти йа̄тха̄васаманнесана̄ авипарӣтавӣмам̣са̄. сабха̄венева̄ти саббха̄венева йатха̄бхӯтагун̣ато ева. сут̣т̣ху саммадева. саманнеситоти упапариккхито. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

вӣмам̣сакасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.