4. чӯл̣аведалласуттаван̣н̣ана̄

460. айам̣ десана̄ йасма̄ пуччха̄виссаджджанавасена паватта̄, тасма̄ пуччхакависсаджджаке пуччха̄нимиттан̃ча самуда̄йато вибха̄ветум̣ ‘‘ко пана̄йа’’нтиа̄ди вуттам̣. упа̄сакаттанти амагга̄гатам̣ упа̄сакаттам̣. тесанти ека̄дасанахута̄нам̣. магга̄гатена упасамена сантиндрийо сантама̄насо.

‘‘ким̣ ну кхо аджджа бхависсати аййапутто’’ти вӣтхим̣ олокайама̄на̄. оламбанаттханти тасса хаттха̄валамбанаттхам̣ пубба̄чин̣н̣авасена аттано хаттхам̣ паса̄реси. бахиддха̄ти аттана̄ ан̃н̃ам̣ висабха̄гаваттхум̣ сандха̄йа вадати. парибхедакена̄ти песун̃н̃ава̄дина̄.

адхигамаппиччхата̄йа ‘‘на пака̄сетаббо’’ти чинтеси. пуна там̣ анукампанто ‘‘саче кхо пана̄ха’’нтиа̄дим̣ чинтеси. есо дхаммоти есо локуттарадхаммо. виват̣т̣ам̣ уддисса упачитам̣ ниббедхабха̄гийам̣ кусалам̣ упаниссайо. ‘‘йади ме упаниссайо аттхи, сакка̄ етам̣ пат̣иладдхум̣. сачепи наттхи, а̄йатим̣ упаниссайо бхависсатӣ’’ти чирака̄лапарибха̄вита̄йа гхат̣е падӣпаджа̄ла̄ вийа аббхантаре диппама̄на̄йа хетусампаттийа̄ чодийама̄на̄ а̄ха ‘‘евам̣ санте майхам̣ паббаджджам̣ ануджа̄на̄тха̄’’ти.

ла̄бхасакка̄ро уппаджджи сучирака̄лам̣ катӯпачитапун̃н̃ата̄йа. абхинӣха̄расампаннатта̄ти суджа̄таттхерасса падумуттарасса бхагавато аггаса̄вакасса нипаччака̄рам̣ катва̄ – ‘‘тумхехи дит̣т̣хадхаммасса бха̄гӣ асса’’нти ниббедхабха̄гийам̣ да̄нам̣ датва̄ катапаттхана̄сан̇кха̄тасампанна̄бхинӣха̄ратта̄. на̄тичирам̣ киламиттха̄ти каммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄вентӣ випассана̄йа парипа̄кавасена чирам̣ на киламиттха. вуттамеваттхам̣ виваритум̣ ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. дутийагаманена̄ти пабба̄джанаттхам̣ гаманато дутийагаманена.

упанетва̄ти пан̃хасса аттхабха̄вена упанетва̄. сакка̄йанти сака̄йам̣. упаниккхиттам̣ кин̃чи ваттхум̣ сампат̣иччхама̄на̄, вийа сампат̣иччхантӣ вийа. еко ева па̄со етисса̄ти екапа̄сака̄, ган̣т̣хи. са̄ хи сумочийа̄, анекапа̄са̄ пана думмочийа̄, екапа̄саггахан̣ам̣ виссаджджанасса сукарабха̄вадассанаттхам̣. пат̣исамбхида̄висайе т̣хатва̄ти етена тхерийа̄ пабхиннапат̣исамбхидатам̣ дассети. паччайабхӯта̄ти а̄рамман̣а̄дивасена паччайабхӯта̄.

тхерийа̄ висеса̄дхигамасса аттано ависайата̄йа виса̄кхо ‘‘на сакка̄’’тиа̄дина̄ чинтесӣти дат̣т̣хаббам̣. саччавиниббхогапан̃хабйа̄каран̣ена̄ти саччапарийа̄паннасса дхаммасса дассанато ан̃н̃а̄нан̃н̃аттханиддха̄ран̣абхедана̄сан̇кха̄тасса виниббхогапан̃хасса виссаджджанена. две сачча̄нӣти дуккхасамудайасачча̄ни. пат̣иниваттетва̄ти париваттетва̄. ган̣т̣хипан̃ханти дуббиниббедхата̄йа ган̣т̣хибхӯтам̣ пан̃хам̣.

на там̣йева упа̄да̄нам̣ те пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ екадесасса самуда̄йата̄бха̄вато, самуда̄йасса ча екадесата̄бха̄вато. на̄пи ан̃н̃атра пан̃чахи упа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄нам̣ тасса тадекадесабха̄вато. на хи екадесо самуда̄йавинимутто хоти. йади хи тан̃н̃ева̄тиа̄дина̄ убхайапаккхепи досам̣ дассети. рӯпа̄дисабха̄вампӣти рӯпаведана̄сан̃н̃а̄вин̃н̃а̄н̣асабха̄вампи, пхассачетана̄дисабха̄вампи упа̄да̄нам̣ сийа̄. ан̃н̃атра сийа̄ти пан̃чахи упа̄да̄наккхандхехи висум̣йева упа̄да̄нам̣ йади сийа̄. парасамайети ника̄йава̄де. читтавиппайутто анусайоти нидассанаматтаметам̣ ника̄йава̄де читтасабха̄ва̄бха̄вавин̃н̃а̄н̣а̄дӣнампи читтавиппайуттабха̄вапат̣иджа̄нанато. евам̣ бйа̄ка̄сӣти ‘‘на кхо, а̄вусо’’тиа̄дина̄ кхандхагатачхандара̄габха̄вена бйа̄ка̄си. аттхадхамманиччхайасамбхавато асамбандхена. тесу каттхачипи асаммуйханато авиттха̄йантена. пуччха̄висайе мохандхака̄равигаманена падӣпасахассам̣ джа̄лентена вийа. саупа̄да̄нупа̄да̄нат̣т̣ха̄нам̣ анутта̄ната̄йа пачураджанасса гӯл̣хо. аггахитасан̇кета̄нам̣ кесан̃чи пат̣иччха̄дитасадисатта̄ пат̣иччханно. тилаккхан̣аббха̄хатадхаммависайата̄йа тилаккхан̣а̄хато. гамбхӣран̃а̄н̣агочарата̄йа гамбхӣро. ладдхапатит̣т̣ха̄ арийасаччасампат̣иведханато. евам̣ дит̣т̣хадхамма̄дибха̄вато веса̄раджджаппатта̄. саббасо нивуттхабрахмачарийата̄йа тин̣н̣ам̣ бхава̄нампи апарабха̄ге нибба̄не нивуттхаватӣти бхаваматтхаке т̣хита̄.

461. ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’ти падуддха̄рам̣ катва̄ ‘‘идхекаччо’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 1.130) пат̣исамбхида̄па̄т̣хена тадаттхам̣ виварати. таттха аттато саманупассатӣти атта̄ти саманупассати, аттабха̄вена саманупассати. аханти атта̄нам̣ ниддисати. ахам̣буддхинибандханан̃хи атта̄нам̣ аттава̄дӣ пан̃н̃апети, тасма̄ йам̣ рӯпам̣ со аханти йадетам̣ мама рӯпам̣ на̄ма, со аханти вуччама̄но мама атта̄ там̣ мама рӯпанти рӯпан̃ча аттан̃ча адвайам̣ анан̃н̃ам̣ саманупассати. татха̄ пассато ча атта̄ вийа рӯпам̣, рӯпам̣ вийа ва̄ атта̄ аниччоти а̄паннамева. аччӣти джа̄ласикха̄. са̄ че ван̣н̣о, чаккхувин̃н̃еййа̄ва сийа̄, на ка̄йавин̃н̃еййа̄, ван̣н̣опи ва̄ ка̄йа̄дивин̃н̃еййо аччийа̄ анан̃н̃атта̄ти упамеййам̣ вийа упама̄пи дит̣т̣хигатикасса айутта̄ва. дит̣т̣хипассана̄йа̄ти миччха̄дит̣т̣хисан̇кха̄та̄йа пассана̄йа пассати, на тан̣ха̄ма̄напан̃н̃а̄нупассана̄йа. арӯпам̣ ведана̄дим̣ атта̄ти гахетва̄ чха̄йа̄йа руккха̄дхӣната̄йа чха̄йа̄вантам̣ руккхам̣ вийа, рӯпасса сантакабха̄вена атта̄дхӣната̄йа рӯпавантам̣ атта̄нам̣ саманупассати. пуппха̄дхӣната̄йа пуппхасмим̣ гандхам̣ вийа а̄дхеййабха̄вена атта̄дхӣната̄йа рӯпасса аттани рӯпам̣ саманупассати. йатха̄ каран̣д̣о ман̣ино а̄дха̄ро, евам̣ рӯпампи аттано а̄дха̄роти катва̄ атта̄нам̣ рӯпасмим̣ саманупассати. есева найоти имина̄ аттано ведана̄дӣхи анан̃н̃аттам̣ тесан̃ча̄дха̄ран̣атам̣ нисситатан̃ча йатха̄вуттам̣ атидисати.

арӯпам̣ атта̄ти катхитам̣ ‘‘ведана̄ванта’’нтиа̄дӣсу вийа рӯпена вомиссаката̄йа абха̄вато. рӯпа̄рӯпамиссако атта̄ катхито рӯпена саддхим̣ сеса̄рӯпадхамма̄нам̣ атта̄ти гахитатта̄. уччхедадит̣т̣хи катхита̄ рӯпа̄дӣнам̣ вина̄садассанато. тенева̄ха ‘‘рӯпам̣ атта̄ти йо вадеййа, там̣ на упападжджати, атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄ти иччасса евама̄гатам̣ хотӣ’’тиа̄ди. авасесесӯти паннарасасу т̣ха̄несу. сассатадит̣т̣хи катхита̄ рӯпаванта̄дибха̄вена гахитасса аниддха̄ритарӯпатта̄.

дит̣т̣хигатико йам̣ ваттхум̣ атта̄ти саманупассати, йебхуййена там̣ ниччам̣ сукханти ча саманупассатева. са̄вако пана таппат̣иккхепена саббе дхамма̄ анатта̄ти судит̣т̣хатта̄ рӯпам̣ атта̄ти на саманупассати, татха̄бхӯто ча аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти саманупассати, татха̄ ведана̄дайоти дассенто ‘‘на рӯпам̣ аттато’’тиа̄дима̄ха. евам̣ бхавадит̣т̣хипи авиджджа̄бхаватан̣ха̄ вийа ват̣т̣асса самудайойева̄ти дит̣т̣хикатха̄йам̣ ‘‘еттакена гаманам̣ хотӣ’’тиа̄ди. дит̣т̣хиппаха̄накатха̄йан̃ча ‘‘еттакена гаманам̣ на хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

462. хет̣т̣ха̄ вуттаматтхамева пуччхитатта̄ ‘‘тхерийа̄ пат̣ипуччхитва̄ виссаджджетаббо’’ти ватва̄ пат̣ипуччханавидхим̣ дассетум̣ ‘‘упа̄сака̄’’тиа̄ди вуттам̣. пат̣ипаттивасена̄ти сакка̄йаниродхага̄минипат̣ипада̄бха̄вена. сан̇кхата̄сан̇кхатавасена локийалокуттаравасена сан̇гахита̄сан̇гахитавасена̄ти ‘‘васена̄’’ти падам̣ паччекам̣ йоджетаббам̣. таттха ка̄мам̣ асан̇кхато на̄ма магго наттхи, ким̣ сан̇кхато, уда̄ху асан̇кхатоти пана пуччха̄васена татха̄ вуттам̣? ‘‘арийо’’ти вачаненева маггасса локуттарато сиддха̄, сан̇га̄хакакхандхапарийа̄панна̄нам̣ пана маггадхамма̄нампи сийа̄ локийата̄ти идха локийаггахан̣ам̣. кин̃ча̄пи сан̇гахитападамева па̄л̣ийам̣ а̄гатам̣, на асан̇гахитападам̣, йе пана сан̇га̄хакабха̄вена вутта̄, те сан̇гахита̄ на хонтӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ асан̇гахитаггахан̣ам̣ катанти дат̣т̣хаббам̣. сан̇кхатотиа̄дӣсу самечча самбхуййа паччайехи катоти сан̇кхато. татха̄бхӯто ча там̣саман̇гино пуггаласса пуббабха̄гачетана̄ти майхам̣ магго ат̣т̣хан̇гико хоту саттан̇гико ва̄ти четитабха̄вена четито. сахаджа̄тачетана̄йапи четитова тасса̄ сахака̄рӣка̄ран̣абха̄вато, тато ева пакаппито а̄йӯхито. паччайехи ниппха̄дитатта̄ като ниббаттито ча. сама̄паджджантена аттано санта̄не саммадева а̄паджджантена уппа̄дентена. ити саттахипи падехи паччайаниббаттитам̣йева арийамаггасса дассети.

асан̇гахито кхандха̄нам̣ падесо етасса аттхӣти магго саппадесо. наттхи етесам̣ падеса̄ти кхандха̄ ниппадеса̄. падиссати етена самуда̄йоти хи падесо, авайаво. айанти магго. саппадесатта̄ екадесатта̄. ниппадесехи самуда̄йабха̄вато ниравасесападесехи. йатха̄ нагарам̣ раджджекадесабхӯтам̣ тадантогадхатта̄ раджджена сан̇гахитам̣, евам̣ арийамагго кхандхаттайекадесабхӯто тадантогадхатта̄ тӣхи кхандхехи сан̇гахитоти дассети ‘‘нагарам̣ вийа раджджена̄’’ти имина̄. саджа̄титоти сама̄наджа̄тита̄йа, сама̄насабха̄ватта̄ ева̄ти аттхо. еттха ча сӣлаккхандхо ‘‘нава кот̣исахасса̄нӣ’’тиа̄дина̄ (висуддхи. 1.20; апа. ат̣т̣ха. 2.55.55; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 1.1.37) вуттапабхедавасена чева сампаттасама̄да̄навиратиа̄дивасена ча гайхама̄но ниппадесо, маггасӣлам̣ пана а̄джӣват̣т̣хамакамева самуччхедавиратиматтамева̄ти саппадесам̣. сама̄дхиккхандхо париттамахаггата̄дивасена чева упача̄раппана̄сама̄дхивасена ча анекабхедата̄йа ниппадесо, маггасама̄дхи пана локуттарова, аппана̄сама̄дхи ева̄ти саппадесо. татха̄ пан̃н̃а̄ккхандхо париттамахаггата̄дивасена чева сутамайан̃а̄н̣а̄дивасена ча анекабхедата̄йа ниппадесо, маггапан̃н̃а̄ пана локуттара̄ва, бха̄вана̄майа̄ ева̄ти саппадеса̄. аттано дхаммата̄йа̄ти сахака̄рӣка̄ран̣ам̣ анапеккхитва̄ аттано сабха̄вена аттано балена аппетум̣ на саккоти вӣрийена анупаттхамбхитам̣, сатийа̄ ча анупат̣т̣хитам̣. паггахакиччанти йатха̄ косаджджапаккхе на патита̄ читтат̣т̣хити, татха̄ пагган̣ханакиччам̣. апила̄панакиччанти йатха̄ а̄рамман̣е на пилавати, евам̣ апила̄панакиччам̣.

екато джа̄та̄ти сахаджа̄та̄. пит̣т̣хим̣ датва̄ онатасаха̄йо вийа ва̄йа̄мо сама̄дхисса а̄рамман̣е аппана̄йа висесапаччайабха̄вато. ам̣сакӯт̣ам̣ датва̄ т̣хитасаха̄йо вийа сати сама̄дхисса а̄рамман̣е дал̣хапаваттийа̄ паччайабха̄вато. кирийатоти упака̄ракирийато.

а̄кот̣етва̄ти а̄рамман̣ам̣ а̄ханитва̄. татха̄ хи витакко ‘‘а̄хананарасо’’ти, йога̄вачаро ча ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ такка̄хатам̣ витаккапарийа̄хатам̣ каротӣ’’ти вуччати. идха̄пӣти самма̄дит̣т̣хисан̇каппесу. кирийатоти вуттаппака̄раупака̄ракирийато.

субхасукха̄динимиттагга̄хавидхаманам̣ чатукиччаса̄дханам̣. паччайаттена̄ти сахаджа̄та̄дипаччайабха̄вена. чатукиччаса̄дханавасенева̄ти идам̣ маггавӣрийассева гахитабха̄вадассанам̣. тан̃хи екам̣йева хутва̄ чатукиччам̣ йатха̄вуттаупака̄ракасабха̄вена ча парива̄рат̣т̣хена париккха̄ро хоти. маггасампайуттадхамма̄нанти имина̄ маггадхамма̄нампи гахан̣ам̣, на там̣сампайуттапхасса̄дӣнам̣йева. екачиттаккхан̣ика̄ти маггачиттуппа̄давасена екачиттаккхан̣ика̄.

саттахи н̃а̄н̣ехӣти парамуккам̣сагатехи саттахи джаванехи сампайуттан̃а̄н̣ехи, саттахи ва̄ анупассана̄н̃а̄н̣ехи. а̄дито севана̄ а̄севана̄, тато парам̣ вад̣д̣хана̄ бха̄вана̄, пунаппунам̣ каран̣ам̣ бахулӣкамманти адхиппа̄йена̄ха ‘‘ан̃н̃ена читтена̄’’тиа̄ди. адхиппа̄йавасена ниддха̄ретва̄ гахетаббаттхам̣ суттам̣ неййаттхам̣. йатха̄рутавасена гахетаббаттхам̣ нӣтаттхам̣. евам̣ сантети йади идам̣ суттам̣ нӣтаттхам̣, а̄севана̄ди ча висум̣ висум̣ читтехи хоти, евам̣ санте. а̄севана̄ди на̄ма читтасса анекава̄рам̣ уппаттийа̄ хоти, на екава̄рамева̄ти а̄ха ‘‘екам̣ читта’’нтиа̄ди. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – а̄севана̄васена паваттама̄нам̣ читтам̣ сучирампи ка̄лам̣ а̄севана̄васенева паваттеййа, татха̄ бха̄вана̄бахулӣкаммавасена паваттама̄на̄нипи, на четтха еттака̄нева читта̄ни а̄севана̄васена паваттанти, еттака̄ни бха̄вана̄васена, бахулӣкаммавасена̄ти нийамо лаббхати. ити анекачиттаккхан̣икаарийамаггам̣ вадантасса дуннива̄рийова̄йам̣ досо. йатха̄ пана пуббабха̄гепи на̄на̄читтесу паваттапарин̃н̃а̄дикичча̄нам̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ пат̣иведхака̄ле йатха̄рахам̣ чатукиччаса̄дханам̣, екачиттаккхан̣ика̄ ча паватти, евам̣ випассана̄йа паватта̄бхисан̇кха̄равасена а̄севана̄бха̄вана̄бахулӣкамма̄ни пат̣иведхака̄ле екачиттаккхан̣ика̄нева хонтӣти ваданта̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ на кочи досо а̄севана̄дӣхи ка̄таббакиччасса тада̄ екачиттаккхан̣ейева сиджджханато. тена̄ха ‘‘екачиттаккхан̣ика̄ва̄’’тиа̄ди. саче сан̃джа̄на̄тӣти саче сан̃н̃аттим̣ гаччхати. йа̄гум̣ пива̄хӣти уййоджетаббо дхаммаса̄каччха̄йа абхаббабха̄ватоти адхиппа̄йо.

463. пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣсӯти а̄ди-саддена ка̄йасан̃четана̄ди лаккхан̣е ка̄йасан̇кха̄ра̄дикепи сан̇ган̣ха̄ти, на апун̃н̃а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ре ева. ка̄йапат̣ибаддхатта̄ ка̄йена сан̇кхарӣйати, на ка̄йасамут̣т̣ха̄натта̄. читтасамут̣т̣ха̄на̄ хи те дхамма̄ти. ниббаттӣйатӣти ча идам̣ ка̄йе сати саббха̄вам̣, асати ча абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. ва̄чанти вачӣгхосам̣. сан̇кхаротӣти джанети. тена̄ха ‘‘ниббаттетӣ’’ти. на хи там̣ витаккавича̄рарахитачиттам̣ вачӣгхосам̣ ниббаттетум̣ саккоти. читтапат̣ибаддхатта̄ти етена читтасса ниссайа̄дипаччайабха̄во читтасан̇кха̄расан̇кхаран̣анти дассети. ан̃н̃аман̃н̃амисса̄ти аттхато бхинна̄пи ка̄йасан̇кха̄ра̄дивачанавачанӣйабха̄вена ан̃н̃аман̃н̃амиссита̄ абхинна̄ вийа, тато ева а̄лул̣ита̄ сам̣кин̣н̣а̄ авибхӯта̄ апа̄кат̣а̄ дуддӣпана̄ дувин̃н̃а̄пайа̄. а̄да̄наггахан̣амун̃чаначопана̄нӣти йасса кассачи ка̄йена а̄да̄таббасса а̄да̄насан̇кха̄там̣ гахан̣ам̣, виссаджджанасан̇кха̄там̣ мун̃чанам̣, йатха̄татха̄чаланасан̇кха̄там̣ чопананти има̄ни па̄петва̄ са̄дхетва̄ уппанна̄. ка̄йато паватта̄ сан̇кха̄ра̄, ка̄йена сан̇кхарӣйантӣти ча ка̄йасан̇кха̄ра̄твева вуччанти. ханусам̣чопананти ханусан̃чаланам̣. вачӣбхеданти ва̄ча̄ниччха̄ран̣ам̣. ва̄чам̣ сан̇кхаронтӣти катва̄ идха вачӣсан̇кха̄ра̄твева вуччанти.

464. сама̄паджджиссанти падам̣ ниродхасса а̄санна̄на̄гатабха̄вависайам̣ а̄саннам̣ ваджджетва̄ дӯрасса гахан̣е пайоджана̄бха̄вато. ниродхапа̄дакасса невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатаначиттасса ча гахан̣ато пат̣т̣ха̄йа ниродхам̣ сама̄паджджати на̄ма̄ти адхиппа̄йена ‘‘пададвайена невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттика̄ло катхито’’ти вуттам̣. татха̄ читтам̣ бха̄витам̣ хотӣти еттха аддха̄напариччхедачиттаггахан̣ам̣ итаресам̣ на̄нантарийабха̄вато. на хи баладвайан̃а̄н̣асама̄дхичарийа̄нам̣ васӣбха̄ва̄па̄даначиттехи вина̄ аддха̄напариччхедачиттам̣ ачиттакабха̄ва̄йа хоти.

сесасан̇кха̄рехӣти ка̄йасан̇кха̄рачиттасан̇кха̄рехи. дутийаджджха̄нейева нируджджхати ануппаттиниродхена. итаресупи есева найо. вут̣т̣хахиссанти падам̣ вут̣т̣хаханасса а̄санна̄на̄гатабха̄вависайам̣ а̄саннам̣ ваджджетва̄ дӯрасса гахан̣е пайоджана̄бха̄вато. ниродхато вут̣т̣ха̄насса ча читтуппа̄дена париччхиннатта̄ тато орамева̄ти а̄ха ‘‘пададвайена антониродхака̄ло катхито’’ти. татха̄ читтам̣ бха̄витам̣ хотӣти йатха̄ йатха̄париччхиннака̄ламева ачиттакабха̄во, тато парам̣ сачиттакабха̄во хоти, татха̄ ниродхасса парикаммачиттам̣ уппа̄дитам̣ хоти.

пат̣исан̇кха̄ти пат̣исан̇кха̄йа идамева ка̄таббам̣ джа̄нитва̄ аппаваттиматтам̣. сама̄паджджантӣти ачиттакабха̄вам̣ сампадева а̄паджджанти. атха касма̄ сатта̄хамева сама̄паджджантӣти? йатха̄ка̄лапариччхедакаран̣ато, тан̃ча йебхуййена а̄ха̄рӯпаджӣвӣнам̣ сатта̄нам̣ упа̄диннакапаваттасса екадивасам̣ бхутта̄ха̄расса сатта̄хамева йа̄панато.

сабба̄ пхаласама̄патти асса̄сапасса̄се на самут̣т̣ха̄петӣти идам̣ наттхӣти а̄ха ‘‘самут̣т̣ха̄петӣ’’ти. йа̄ пана на самут̣т̣ха̄пети, там̣ дассенто ‘‘имасса пана…пе… на самут̣т̣ха̄петӣ’’ти а̄ха. таттха имасса̄ти идха па̄л̣ийам̣ вуттаниродхасама̄паджджанабхиккхуно. тасса пана пхаласама̄патти чатуттхаджджха̄ника̄ва̄ти нийамо наттхӣти а̄ха ‘‘ким̣ ва̄ етена̄’’тиа̄ди. аббоха̄рика̄ти сукхуматтабха̄ваппаттийа̄ ‘‘аттхӣ’’ти вохаритум̣ асаккун̣еййа̄ти кечи. ниродхасса пана па̄дакабхӯта̄йа чатуттхаджджха̄на̄дисама̄дхичарийа̄йа васена ачатуттхаджджха̄ника̄пи ниродха̄нантарапхаласама̄патти асса̄сапасса̄се на самут̣т̣ха̄петӣти абха̄вато ева те аббоха̄рика̄ вутта̄. еван̃ча катва̄ сан̃джӣваттхераваттхумхи а̄нӣтасама̄паттипхаланидассанампи сут̣т̣ху упападжджати. тена̄ха ‘‘бхаван̇гасамайеневетам̣ катхита’’нти. кирийамайапаваттавал̣ан̃джанака̄лети еттха кирийамайапаваттам̣ ка̄йавачӣвин̃н̃аттивиппха̄ро, тасса вал̣ан̃джанака̄ле паваттанасамайе. ва̄чам̣ абхисан̇кха̄тум̣ на сакконти авин̃н̃аттиджанакатта̄ тесам̣ витаккавича̄ра̄нам̣.

сагун̣ена̄ти сарасена, сабха̄вена̄ти аттхо. сун̃н̃ата̄ на̄ма пхаласама̄патти ра̄га̄дӣхи сун̃н̃атта̄. татха̄ ра̄ганимитта̄дӣнам̣ абха̄ва̄ анимитта̄, ра̄гапан̣идхиа̄дӣнам̣ абха̄ва̄ аппан̣ихита̄ти а̄ха ‘‘анимиттааппан̣ихитесупи есева найо’’ти. анимиттам̣ аппан̣ихитан̃ча нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаннапхаласама̄паттийам̣ пхассо анимитто пхассо аппан̣ихито пхассо на̄ма̄ти имаматтхам̣ ‘‘есева найо’’ти имина̄ атидисати.

аттасун̃н̃ата̄дассанато анатта̄нупассана̄ сун̃н̃ата̄, ниччанимиттуггха̄т̣анато аничча̄нупассана̄ анимитта̄, сукхаппан̣идхипат̣иккхепато дуккха̄нупассана̄ аппан̣ихита̄ти а̄ха – ‘‘сун̃н̃ата̄…пе… випассана̄пи вуччатӣ’’ти. аниччато вут̣т̣ха̄тӣти сан̇кха̄ра̄нам̣ аничча̄ка̄рагга̄хинийа̄ вут̣т̣ха̄нага̄минийа̄ парато екатовут̣т̣ха̄наубхатовут̣т̣ха̄нехи нимиттапаваттато вут̣т̣ха̄ти. аниччато париггахетва̄ти ча идам̣ ‘‘на екантикам̣ евампи хотӣ’’ти катва̄ вуттам̣. еса найо сесесупи. аппан̣ихитавипассана̄йа магготиа̄дина̄, сун̃н̃атавипассана̄йа магготиа̄дина̄ ча йоджанам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘есева найо’’ти. викаппо а̄паджджеййа а̄гаманасса ваваттха̄насса абха̄вена ававаттха̄накаратта̄. еван̃хи тайо пхасса̄ пхусантӣти евам̣ сагун̣ато а̄рамман̣ато ча на̄мала̄бхе сун̃н̃ата̄дина̄мака̄ тайо пхасса̄ пхусантӣти анийамавачанам̣. самети йуджджати екассева пхассасса на̄маттайайогато.

саббасан̇кхатавивиттата̄йа нибба̄нам̣ вивеко на̄ма упадхививекоти катва̄. нинната̄ таппат̣ипаккхавимукхасса тадабхимукхата̄. пон̣ата̄ онаманам̣, паббха̄рата̄ тато виссат̣т̣хабха̄во.

465. чаккха̄дито рӯпа̄дӣсу паваттарӯпака̄йато уппаджджанато пан̃чадва̄рикам̣ сукхам̣ ка̄йикам̣ на̄ма, манодва̄рикам̣ четопхассаджа̄та̄йа четасикам̣ на̄ма. сабха̄ваниддесо сукхайатӣти катва̄. мадхурабха̄вадӣпаканти ит̣т̣хабха̄ваджотанам̣. ведайитабха̄вадӣпаканти ведакабха̄вавибха̄вакам̣. ведана̄ ева хи параматтхато а̄рамман̣ам̣ ведети, а̄рамман̣ам̣ пана ведитаббанти. дуккханти сабха̄ваниддесотиевама̄диаттхавачанам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘есева найо’’ти. т̣хитисукха̄ти т̣хитийа̄ дхарама̄ната̄йа сукха̄, на т̣хитиккхан̣аматтена. тена̄ха ‘‘аттхибха̄во сукха’’нти. випарин̣а̄мадуккха̄ти випарин̣аманена вигаманена дуккха̄, на ниродхаккхан̣ена. тена̄ха ‘‘наттхибха̄во дуккха’’нти. апарин̃н̃а̄таваттхука̄нан̃хи сукхаведанупарамо дуккхато упат̣т̣ха̄ти. сва̄йаматтхо пийавиппайогена дӣпетаббо. т̣хитидуккха̄ випарин̣а̄масукха̄ти еттха̄пи есева найо. тена̄ха ‘‘аттхибха̄во дуккхам̣, наттхибха̄во сукха’’нти. дуккхаведанупарамо хи сатта̄нам̣ сукхато упат̣т̣ха̄ти. еван̃хи ваданти – ‘‘тасса рогасса вӯпасамена ахо сукхам̣ джа̄та’’нти. джа̄нанабха̄воти йа̄тха̄васабха̄вато авабуджджханам̣. адуккхамасукхан̃хи веданам̣ джа̄нантасса сукхам̣ хоти тасса сукхумабха̄вато, йатха̄ тадан̃н̃е дхамме салаккхан̣ато са̄ман̃н̃алаккхан̣ато ча саммадева авабодхо парамам̣ сукхам̣. тенева̄ха –

‘‘йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;

лабхатӣ пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄ната’’нти. (дха. па. 374);

аджа̄нанабха̄воти еттха вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. дуккхан̃хи саммохавиха̄роти. апаро найо джа̄нанабха̄воти джа̄нанасса н̃а̄н̣асса саббха̄во. н̃а̄н̣асампайутта̄ хи н̃а̄н̣опаниссайа̄ ча адуккхамасукха̄ ведана̄ сукха̄ ит̣т̣ха̄ка̄ра̄. йатха̄ха ‘‘ит̣т̣ха̄ чева ит̣т̣хапхала̄ ча̄’’ти. аджа̄нанабха̄во дуккханти еттха вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо.

катамо анусайо анусетӣти ка̄мара̄га̄нусайа̄дӣсу саттасу анусайесу катамо анусайо анусайавасена паваттати? аппахӣнабха̄вена хи санта̄не анусайантӣти анусайа̄, анурӯпам̣ ка̄ран̣ам̣ лабхитва̄ уппаджджантӣти аттхо. етена ка̄ран̣ала̄бхе сати уппаджджана̄рахата̄ несам̣ дассита̄. аппахӣна̄ хи килеса̄ ка̄ран̣ала̄бхе сати уппаджджанти. тена̄ха ‘‘аппахӣнат̣т̣хена сайито вийа хотӣ’’ти. те ча ниппарийа̄йато ана̄гата̄ килеса̄ дат̣т̣хабба̄, атӣта̄ паччуппанна̄ ча там̣сабха̄ватта̄ татха̄ вуччанти. на хи дхамма̄нам̣ ка̄лабхедена сабха̄вабхедо аттхи. йади аппахӣнат̣т̣хо анусайат̣т̣хо, нану саббепи килеса̄ аппахӣна̄ анусайа̄ бхавеййунти? на майам̣ аппахӣната̄маттена анусайат̣т̣хам̣ вада̄ма, атха кхо пана аппахӣнат̣т̣хена тха̄магата̄ килеса̄ анусайа̄. идам̣ тха̄магаманан̃ча ра̄га̄дӣнамева а̄вен̣ико сабха̄во дат̣т̣хаббо, йато абхидхамме – ‘‘тха̄магатам̣ анусайам̣ паджахатӣ’’ти вуттам̣. соти ра̄га̄нусайо. аппахӣноти аппахӣнабха̄вамукхена анусайанат̣т̣хама̄ха. со ча апарин̃н̃а̄таккхандхаваттхуто, парин̃н̃а̄тесу патит̣т̣хам̣ на лабхати. тена̄ха ‘‘на сабба̄йа сукха̄йа ведана̄йа со аппахӣно’’ти. а̄рамман̣авасена ча̄йам̣ анусайат̣т̣хо адхиппето. тена̄ха ‘‘на саббам̣ сукхам̣ веданам̣ а̄раббха уппаджджатӣти аттхо’’ти.

ваттхувасенапи пана анусайат̣т̣хо ведитаббо, йо ‘‘бхӯмиладдха’’нти вуччати. тена хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ (висуддхи. 2.834) вуттам̣ –

‘‘бхӯмӣти випассана̄йа а̄рамман̣абхӯта̄ тебхӯмака̄ пан̃чаккхандха̄. бхӯмиладдхам̣ на̄ма тесу кхандхесу уппаттирахам̣ килесаджа̄там̣. тена хи са̄ бхӯмиладдха̄ на̄ма хоти, тасма̄ бхӯмиладдханти вуччати, са̄ ча кхо на а̄рамман̣авасена. а̄рамман̣авасена хи саббепи атӣта̄на̄гате парин̃н̃а̄тепи ча кхӣн̣а̄сава̄нам̣ кхандхе а̄раббха килеса̄ уппаджджанти маха̄качча̄науппалаван̣н̣а̄дӣнам̣ кхандхе а̄раббха сореййасет̣т̣хинандама̄н̣авака̄дӣнам̣ вийа. йади ча там̣ бхӯмиладдхам̣ на̄ма сийа̄, тасса аппахеййато на кочи бхавамӯлам̣ паджахеййа, ваттхувасена пана бхӯмиладдхам̣ ведитаббам̣. йаттха йаттха хи випассана̄йа апарин̃н̃а̄та̄ кхандха̄ уппаджджанти, таттха таттха уппа̄дато пабхути тесу ват̣т̣амӯлам̣ килесаджа̄там̣ анусети. там̣ аппахӣнат̣т̣хена бхӯмиладдханти ведитабба’’нтиа̄ди.

еса найо саббаттха̄ти имина̄ ‘‘на сабба̄йа дуккха̄йа ведана̄йа со аппахӣно, на саббам̣ дуккхам̣ веданам̣ а̄раббха уппаджджатӣ’’тиа̄дим̣ атидисати. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ вуттанайенева ведитаббам̣. ‘‘йо анусайо йаттха анусети, со пахӣйама̄но таттха пахӣно на̄ма хотӣ’’ти таттха таттха паха̄напуччха̄, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ким̣ паха̄таббанти айам̣ паха̄напуччха̄ на̄ма̄’’ти.

екенева бйа̄каран̣ена̄ти ‘‘идха̄вусо, виса̄кха, бхиккху вивиччева ка̄мехӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.374) екенева виссаджджанена. две пуччха̄ти анусайапуччха̄ паха̄напуччха̄ти двепи пуччха̄ виссаджджеси. ‘‘ра̄гам̣ тена паджахатӣ’’ти идамекам̣ виссаджджанам̣, ‘‘на таттха ра̄га̄нусайо анусетӣ’’ти идамекам̣ виссаджджанам̣, пуччха̄нуккаман̃четтха ана̄дийитва̄ паха̄наккамена виссаджджана̄ паватта̄. ‘‘две пуччха̄ виссаджджесӣ’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘идха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха татха̄виккхамбхитамева катва̄ти имина̄ йо ра̄гам̣ виккхамбхетва̄ пуна уппаджджитум̣ аппада̄нато татха̄виккхамбхитамева катва̄ маггена самуггха̄тети, тасса васена ‘‘ра̄гам̣ тена паджахати, на таттха ра̄га̄нусайо анусетӣ’’ти ваттаббанти дассети. ка̄могха̄дӣхи чатӯхи огхехи сам̣са̄рабхавогхенева ва̄ вегаса̄ вуйхама̄несу саттесу там̣ уттаритва̄ паттаббам̣, тасса пана га̄дхабха̄вато патит̣т̣ха̄набхӯтам̣. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘тин̣н̣о па̄ран̇гато тхале тит̣т̣хати бра̄хман̣о’’ти (сам̣. ни. 4.238; итиву. 69; пу. па. 187).

сун̃н̃ата̄дибхедена анекабхедатта̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘ануттаресӯ’’ти бахувачананиддесоти ‘‘ануттара̄ вимоккха̄’’ти ватва̄ пуна тесам̣ саббесампи арахаттабха̄васа̄ман̃н̃ена ‘‘арахатте’’ти вуттам̣. висайе четам̣ бхуммам̣. паттханам̣ пат̣т̣хапентасса̄ти ‘‘ахо вата̄хам̣ арахаттам̣ лабхеййа’’нти паттханам̣ упат̣т̣хапентасса, паттхентасса̄ти аттхо. пат̣т̣хапентасса̄ти четтха хетумхи антасаддо. катхам̣ пана арахаттависайа̄ паттхана̄ уппаджджатӣти? на ка̄чи арахаттам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паттхана̄ уппаджджати анадхигататта̄ ависайабха̄вато. парикаппитарӯпам̣ пана там̣ уддисса паттхана̄ уппаджджати. ‘‘уппаджджати пиха̄паччайа̄’’ти вуттам̣ парампарапаччайатам̣ сандха̄йа, уджукам̣ пана паччайабха̄во наттхӣти вуттам̣ ‘‘на паттхана̄йа пат̣т̣хапанамӯлакам̣ уппаджджатӣ’’ти. идам̣ пана севитаббам̣ доманассам̣ акусалаппаха̄насса кусала̄бхивуд̣д̣хийа̄ ча нимиттабха̄вато. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘доманассампа̄хам̣, дева̄наминда, дувидхена вада̄ми севитаббампи асевитаббампӣ’’ти (дӣ. ни. 2.359-362). тӣхи ма̄сехи сампаджджанака̄ тема̄сика̄. сесапададвайепи есева найо. имасмим̣ ва̄рети имасмим̣ пава̄ран̣ава̄ре. висуддхипава̄ран̣анти ‘‘парисуддхо аха’’нти евам̣ паваттам̣ висуддхипава̄ран̣ам̣. араханта̄намева хеса пава̄ран̣а̄.

на када̄чи паха̄таббасса паха̄йаката̄ аттхӣти дассенто ‘‘на доманассена ва̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ парийа̄йенетам̣ вуттам̣, там̣ вибха̄венто ‘‘айам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ парато виттха̄рена а̄гамиссати. пат̣ипадам̣ гахетва̄ паттханам̣ катва̄ паттханам̣ т̣хапетва̄. пат̣исан̃чиккхатӣти ова̄давасена атта̄нам̣ самуттедженто катхети. сӣлена хӣнат̣т̣ха̄нанти ан̃н̃ехи арахатта̄йа пат̣ипаджджантехи сӣлена хӣнат̣т̣ха̄нам̣ ким̣ туйхам̣ аттхӣти адхиппа̄йо. супарисуддханти акхан̣д̣а̄дибха̄вато судхотаджа̄тиман̣и вийа сут̣т̣ху парисуддхам̣. супаггахитанти када̄чипи сан̇коча̄бха̄вато вӣрийам̣ сут̣т̣ху паггахитам̣. пан̃н̃а̄ти випассана̄пан̃н̃а̄ пат̣ипаккхехи анадхибхӯтата̄йа акун̣т̣ха̄ тиккхависада̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ саммасане сӯра̄ хутва̄ вахати паваттати. парийа̄йена̄ти тасса доманассасса арахаттупаниссайата̄парийа̄йена. а̄рамман̣авасена анусайанам̣ идха̄дхиппетанти а̄ха ‘‘на там̣ а̄раббха уппаджджатӣ’’ти. ануппаджджанаметтха паха̄нам̣ на̄ма̄ти вуттам̣ ‘‘пахӣнова таттха пат̣игха̄нусайоти аттхо’’ти. татийаджджха̄нена виккхамбхетабба̄ авиджджа̄, са̄ ева арийамаггена самуччхиндӣйатӣти ‘‘авиджджа̄нусайам̣ виккхамбхетва̄’’тиа̄ди вуттам̣, анусайасадисата̄йа ва̄. ‘‘ра̄га̄нусайам̣ виккхамбхетва̄’’ти еттха̄пи есева найо. чатуттхаджджха̄не на̄нусети на̄ма таттха ка̄таббакичча̄каран̣ато.

466. тасма̄ти паччанӣкатта̄ сабха̄вато киччато паччайато ча̄ти адхиппа̄йо. висабха̄гапат̣ибха̄го катхито ‘‘кан̣хасуккасаппат̣ибха̄га̄ дхамма̄’’тиа̄дӣсу вийа. андхака̄ра̄ти андхака̄расадиса̄ аппака̄ сабха̄вато. авибхӯта̄ апа̄кат̣а̄ анол̣а̄рикабха̄вато. тато ева дуддӣпана̄ дувин̃н̃а̄пана̄. та̄диса̄ва̄ти упеккха̄садиса̄ва. йатха̄ упеккха̄ сукхадуккха̄ни вийа на ол̣а̄рика̄, евам̣ авиджджа̄ ра̄гадоса̄ вийа на ол̣а̄рика̄. атха кхо андхака̄ра̄ авибхӯта̄ дуддӣпана̄ дувин̃н̃а̄пана̄ти аттхо. сабха̄гапат̣ибха̄го катхито ‘‘пан̣идхи пат̣игхосо’’тиа̄дӣсу вийа. йаттакесу т̣ха̄несӯти дуккха̄дӣсу йаттакесу т̣ха̄несу, йаттха ва̄ н̃еййат̣т̣ха̄несу. висабха̄гапат̣ибха̄готи андхака̄расса вийа а̄локо вигха̄такапат̣ибха̄го. виджджа̄ти магган̃а̄н̣ам̣ адхиппетам̣, вимуттӣти пхаланти а̄ха ‘‘убхопете дхамма̄ ана̄сава̄’’ти. ана̄сават̣т̣хена̄тиа̄дӣсу пан̣ӣтат̣т̣хена̄типи ваттаббам̣. сопи хи вимуттинибба̄на̄нам̣ са̄дха̄ран̣о, вимуттийа̄ асан̇кхатат̣т̣хена нибба̄насса висабха̄гата̄пи лаббхатева. пан̃хам̣ атиккамитва̄ гатоси, апуччхитаббам̣ пуччхантоти адхиппа̄йо. пан̃ха̄нам̣ париччхедапама̄н̣ам̣ гахетум̣ йуттат̣т̣ха̄не ат̣т̣хатва̄ тато парам̣ пуччханто на̄саккхи пан̃ха̄нам̣ парийантам̣ гахетум̣. аппат̣ибха̄гадхаммасса̄ти ниппарийа̄йато сабха̄гапат̣ибха̄гена аппат̣ибха̄гадхаммасса. ана̄гата̄дипарийа̄йена нибба̄насса сабха̄гапат̣ибха̄го вутто, висабха̄ге ча аттхева сан̇кхатадхамма̄, тасма̄ ниппарийа̄йато кин̃чи сабха̄гапат̣ибха̄гам̣ сандха̄йа пуччхатӣти катва̄ ‘‘аччайа̄сӣ’’тиа̄ди вуттам̣. асан̇кхатасса хи аппатит̣т̣хасса екантаниччасса сато нибба̄насса куто ниппарийа̄йена сабха̄гасса самбхаво. тена̄ха ‘‘нибба̄нам̣ на̄мета’’нтиа̄ди.

вираддхоти еттха сабха̄гапат̣ибха̄гам̣ пуччхисса̄мӣти ниччхайа̄бха̄вато пуччхитаматтхам̣ вираджджхитва̄ва пуччхи, на аджа̄нитва̄ти аттхо. етена хет̣т̣ха̄ саббапуччха̄ дит̣т̣хасам̣сандананайена джа̄нитва̄ва паватта̄ти дӣпитам̣ хоти. тхерӣ пана там̣ там̣ пуччхитаматтхам̣ сабха̄вато вибха̄вентӣ саттху десана̄н̃а̄н̣ам̣ анугантва̄ва виссаджджеси. нибба̄ногадханти нибба̄нам̣ ога̄хитва̄ т̣хитам̣ нибба̄нантогадхам̣. тена̄ха ‘‘нибба̄наббхантарам̣ нибба̄нам̣ анупавит̣т̣ха’’нти. асса̄ти брахмачарийасса.

467. пан̣д̣иччена саманна̄гата̄ти еттха вуттапан̣д̣иччам̣ дассетум̣ ‘‘дха̄тукусала̄’’тиа̄ди вуттам̣. тенева̄ха – ‘‘китта̄вата̄ ну кхо, бханте, пан̣д̣ито хоти? йато кхо, а̄нанда, бхиккху дха̄тукусало ча хоти, а̄йатанакусало ча пат̣иччасамуппа̄дакусало ча т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄накусало ча. етта̄вата̄ ну кхо, а̄нанда, бхиккху пан̣д̣ито хотӣ’’ти (ма. ни. 3.124). пан̃н̃а̄махаттам̣ на̄ма тхерийа̄ асеккхаппат̣исамбхидаппатта̄йа пат̣исамбхида̄йо пӯретва̄ т̣хитата̄ти там̣ дассетум̣ ‘‘маханте аттхе’’тиа̄ди вуттам̣. ра̄джайуттехӣти ран̃н̃о камме нийуттапурисехи. а̄хаччавачанена̄ти саттха̄ра̄ каран̣а̄дӣни а̄ханитва̄ паваттитавачанена. йадеттха аттхато на вибхаттам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева.

чӯл̣аведалласуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.