3. маха̄гопа̄лакасуттаван̣н̣ана̄
346. таттха̄ти гопа̄лакасутте. тиссо катха̄ти (а. ни. т̣ӣ. 3.11.17) тиссо ат̣т̣хакатха̄, тивидха̄ суттасса аттхаван̣н̣ана̄ти аттхо. екекам̣ падам̣ на̄л̣ам̣ мӯлам̣ етисса̄ти евам̣сан̃н̃ита̄ екана̄л̣ика̄, екекам̣ ва̄ падам̣ на̄л̣ам̣ аттханиггаманамагго етисса̄ти екана̄л̣ика̄. тена̄ха ‘‘екекападасса аттхакатхана’’нти. чатта̄ро ам̣са̄ бха̄га̄ аттхасаллаккхан̣ӯпа̄йа̄ етисса̄ти чатурасса̄. тена̄ха ‘‘чатуккам̣ бандхитва̄ катхана’’нти. нийамато нисиннасса а̄раддхасса ватто сам̣ватто етисса̄ аттхӣти нисиннаваттика̄, йатха̄раддхасса аттхасса висум̣ висум̣ парийоса̄пика̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘пан̣д̣итам̣ гопа̄лакам̣ дассетва̄’’тиа̄ди. екекападасса̄ти пин̣д̣аттхадассанавасена бахуннам̣ пада̄нам̣ екаджджхам̣ аттхам̣ акатхетва̄ екамекасса падасса аттхаван̣н̣ана̄. айам̣ саббаттхева лаббхати. чатуккам̣ бандхитва̄ти кан̣хапаккхе упамӯпамеййадвайам̣, татха̄ суккапаккхети идам̣ чатуккам̣ йоджетва̄. айам̣ ӣдисесу ева суттесу лаббхати. парийоса̄нагамананти кечи та̄ва а̄ху – ‘‘кан̣хапаккхе упамам̣ дассетва̄ упама̄ ча на̄ма йа̄вадева упамеййасампат̣ида̄наттха̄ти упамеййаттхам̣ а̄харитва̄ сам̣килесапаккханиддесо ча вода̄напаккхавибха̄ванаттха̄йа̄ти суккапаккхампи упамӯпамеййавибха̄гена а̄харитва̄ суттаттхасса парийоса̄пана’’нти. кан̣хапаккхе упамеййам̣ дассетва̄ парийоса̄нагамана̄дӣсупи есева найо. апаре пана ‘‘кан̣хапаккхе суккапаккхе ча там̣там̣упамӯпамеййаттха̄нам̣ висум̣ висум̣ парийоса̄петва̄ва катханам̣ парийоса̄нагамана’’нти ваданти. айанти нисиннаваттика̄. идха̄ти имасмим̣ гопа̄лакасутте. сабба̄чарийа̄нам̣ а̄чин̣н̣а̄ти саббехипи пубба̄чарийехи а̄чарита̄ сам̣ван̣н̣ита̄, татха̄ чева па̄л̣и паватта̄ти.
ан̇гӣйанти авайавабха̄вена н̃а̄йантӣти ан̇га̄ни, бха̄га̄. та̄ни панеттха йасма̄ са̄ваджджасабха̄ва̄ни, тасма̄ а̄ха ‘‘ан̇гехӣти агун̣акот̣т̣ха̄сехӣ’’ти. гоман̣д̣аланти госамӯхам̣. парихаритунти раккхитум̣. там̣ пана парихаран̣ам̣ париггахетва̄ вичаран̣анти а̄ха ‘‘париггахетва̄ вичариту’’нти. вад̣д̣хинти гуннам̣ бахубха̄вам̣ бахугорасата̄сан̇кха̄там̣ паривуддхим̣. ‘‘еттакамида’’нти рӯпӣйатӣти рӯпам̣, парима̄напариччхедопи сарӣрарӯпампӣти а̄ха ‘‘ган̣анато ва̄ ван̣н̣ато ва̄’’ти. на парийесати винат̣т̣хабха̄вассева аджа̄нанато. нӣла̄ти еттха ити-саддо а̄диаттхо. тена сетасабала̄диван̣н̣ам̣ сан̇ган̣ха̄ти.
дханусаттисӯла̄дӣти еттха исса̄са̄чарийа̄нам̣ га̄вӣсу катам̣ дханулаккхан̣ам̣. кума̄рабхаттиган̣а̄нам̣ га̄вӣсу катам̣ саттилаккхан̣ам̣. иссарабхаттиган̣а̄нам̣ га̄вӣсу катам̣ сӯлалаккхан̣анти йоджана̄. а̄ди-саддена ра̄мава̄судеваган̣а̄дӣнам̣ га̄вӣсу катам̣ пхарасучакка̄дилаккхан̣ам̣ сан̇ган̣ха̄ти.
нӣламаккхика̄ти пин̇галамаккхика̄, кхуддамаккхика̄ ева ва̄. сат̣ати руджати ета̄йа̄ти са̄т̣ика̄, сам̣ваддха̄ са̄т̣ика̄ти а̄са̄т̣ика̄. тена̄ха ‘‘вад̣д̣хантӣ’’тиа̄ди.
ва̄кена̄ти ва̄капаттена. чӣракена̄ти пилотикена. антовассети вассака̄ласса аббхантаре. нигга̄ханти сусума̄ра̄дигга̄харахитам̣. пӣтанти па̄нӣйасса пӣтабха̄вам̣. сӣхабйаггха̄дипариссайена са̄сан̇ко саппат̣ибхайо.
пан̃ча аха̄ни бхӯта̄ни етасса̄ти пан̃ча̄хито, со ева ва̄роти пан̃ча̄хикава̄ро. евам̣ сатта̄хикава̄роти ведитаббо. чин̣н̣ат̣т̣ха̄нанти чаритат̣т̣ха̄нам̣ гочараггахитат̣т̣ха̄нам̣.
питут̣т̣ха̄нанти питара̄ ка̄таббат̣т̣ха̄нам̣, питара̄ ка̄таббакаран̣анти аттхо. йатха̄ручим̣ гахетва̄ гаччхантӣти гуннам̣ ручианурӯпам̣ гочарабхӯмийам̣ ва̄ надипа̄рам̣ ва̄ гахетва̄ гаччханти. гобхаттанти каппа̄сат̣т̣хика̄димиссам̣ гобхун̃джитаббам̣ бхаттам̣, бхаттаггахан̣енева йа̄гупи гахита̄.
347. ‘‘двӣха̄ка̄рехӣ’’ти вуттам̣ а̄ка̄радвайам̣ дассетум̣ ‘‘ган̣анато ва̄ самут̣т̣ха̄нато ва̄’’ти вуттам̣. евам̣ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ти ‘‘упачайо сантатӣ’’ти джа̄тим̣ двидха̄ бхиндитва̄ хадайаваттхум̣ аггахетва̄ ‘‘даса а̄йатана̄ни пан̃чадаса сукхумарӯпа̄нӣ’’ти евам̣ рӯпакан̣д̣апа̄л̣ийам̣ (дха. са. 651-655) а̄гата̄. пан̃чавӣсати рӯпакот̣т̣ха̄са̄ти салаккхан̣ато ан̃н̃аман̃н̃асан̇кара̄бха̄вато рӯпабха̄га̄. рӯпакот̣т̣ха̄са̄ти ва̄ висум̣ висум̣ аппаваттитва̄ кала̄пабха̄венева паваттанато рӯпакала̄па̄. кот̣т̣ха̄са̄ти ча ам̣са̄, авайава̄ти аттхо. кот̣т̣ханти ва̄ сарӣрам̣, тасса ам̣са̄ кеса̄дайо кот̣т̣ха̄са̄ти ан̃н̃епи авайава̄ кот̣т̣ха̄са̄ вийа кот̣т̣ха̄са̄. сеййатха̄пӣти упама̄сам̣санданам̣. таттха рӯпам̣ париггахетва̄ти йатха̄вуттам̣ рӯпам̣ салаккхан̣ато н̃а̄н̣ена паригган̣хитва̄. арӯпам̣ ваваттхапетва̄ти там̣ рӯпам̣ нисса̄йа а̄рамман̣ан̃ча катва̄ паваттама̄не ведана̄дике чатта̄ро кхандхе ‘‘арӯпа’’нти ваваттхапетва̄. рӯпа̄рӯпам̣ париггахетва̄ти пуна таттха йам̣ руппаналаккхан̣ам̣, там̣ рӯпам̣, тадан̃н̃ам̣ арӯпам̣, убхайавинимуттам̣ кин̃чи наттхи атта̄ ва̄ аттанийам̣ ва̄ти евам̣ рӯпа̄рӯпам̣ париггахетва̄. тадубхайан̃ча авиджджа̄дина̄ паччайена саппаччайанти паччайам̣ саллаккхетва̄ аничча̄дилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ йо кала̄пасаммасана̄диккамена каммат̣т̣ха̄нам̣ маттхакам̣ па̄петум̣ на саккоти, со на вад̣д̣хатӣти йоджана̄.
еттакам̣ рӯпам̣ екасамут̣т̣ха̄нанти чаккха̄йатанам̣, сотагха̄надживха̄ка̄йа̄йатанам̣ иттхиндрийам̣ пурисиндрийам̣ джӣвитиндрийанти ат̣т̣хавидхам̣ каммавасена, ка̄йавин̃н̃атти вачӣвин̃н̃аттӣти идам̣ двайам̣ читтавасена̄ти еттакам̣ рӯпам̣ екасамут̣т̣ха̄нам̣. садда̄йатанамекам̣ утучиттавасена двисамут̣т̣ха̄нам̣. рӯпасса лахута̄ мудута̄ камман̃н̃ата̄ти еттакам̣ рӯпам̣ утучитта̄ха̄равасена тисамут̣т̣ха̄нам̣. рӯпагандхарасапхот̣т̣хабба̄йатанам̣ а̄ка̄садха̄ту а̄подха̄ту кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄роти еттакам̣ рӯпам̣ утучитта̄ха̄ракаммавасена чатусамут̣т̣ха̄нам̣. упачайо сантати джарата̄ рӯпасса аниччата̄ти еттакам̣ рӯпам̣ на куточи самут̣т̣ха̄тӣти на джа̄на̄ти. самут̣т̣ха̄нато рӯпам̣ аджа̄нантотиа̄дӣсу ваттаббам̣ ‘‘ган̣анато рӯпам̣ аджа̄нанто’’тиа̄десу вуттанайенева ведитаббам̣.
каммалаккхан̣оти аттана̄ катам̣ дуччаритакаммам̣ лаккхан̣ам̣ етасса̄ти каммалаккхан̣о, ба̄ло. вуттан̃хетам̣ – ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, ба̄ласса ба̄лалаккхан̣а̄ни. катама̄ни тӣн̣и? дуччинтитачинтӣ хоти, дуббха̄ситабха̄сӣ, дуккат̣акаммака̄рӣ. има̄ни кхо…пе… лаккхан̣а̄нӣ’’ти (а. ни. 3.2; нетти. 116). аттана̄ катам̣ сучаритакаммам̣ лаккхан̣ам̣ етасса̄ти каммалаккхан̣о, пан̣д̣ито. вуттампи четам̣ – ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, пан̣д̣итасса пан̣д̣италаккхан̣а̄ни. катама̄ни тӣн̣и? сучинтитачинтӣ хоти, субха̄ситабха̄сӣ, сукатакаммака̄рӣ. има̄ни кхо…пе… пан̣д̣италаккхан̣а̄нӣ’’ти (ма. ни. 3.253; а. ни. 3.3; нетти. 116). тена̄ха ‘‘кусала̄кусалам̣ каммам̣ пан̣д̣итама̄лалаккхан̣а’’нти. ба̄ле ваджджетва̄ пан̣д̣ите на севатӣти йам̣ ба̄лапуггале ваджджетва̄ пан̣д̣итасеванам̣ аттхака̄мена ка̄таббам̣, там̣ на кароти. татха̄бхӯтасса айама̄дӣнавоти дассетум̣ пуна ‘‘ба̄ле ваджджетва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йам̣ бхагавата̄ ‘‘идам̣ во каппатӣ’’ти анун̃н̃а̄там̣, тадануломан̃че, там̣ каппийам̣. йам̣ ‘‘идам̣ во на каппатӣ’’ти пат̣иккхиттам̣, тадануломан̃че, там̣ акаппийам̣. йам̣ косалласамбхӯтам̣, там̣ кусалам̣, таппат̣ипаккхам̣ акусалам̣. тадева са̄ваджджам̣, кусалам̣ анаваджджам̣. а̄паттито а̄дито две а̄паттиккхандха̄ гарукам̣, тадан̃н̃ам̣ лахукам̣. дхаммато маха̄са̄ваджджам̣ гарукам̣, аппаса̄ваджджам̣ лахукам̣. саппат̣ика̄рам̣ сатекиччам̣, аппат̣ика̄рам̣ атекиччхам̣. дхаммата̄нугатам̣ ка̄ран̣ам̣, итарам̣ ака̄ран̣ам̣. там̣ аджа̄нантоти каппийа̄каппийам̣ гарукалахукам̣ сатекиччха̄текиччхам̣ аджа̄нанто сувисуддхам̣ катва̄ сӣлам̣ раккхитум̣ на саккоти, кусала̄кусалам̣ са̄ваджджа̄наваджджам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ аджа̄нанто кхандха̄дӣсу акусалата̄йа рӯпа̄рӯпапариггахампи ка̄тум̣ на саккоти, куто тасса каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хана̄. тена̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккотӣ’’ти.
гован̣асадисе аттабха̄ве уппаджджитва̄ таттха дуккхуппаттихетуто миччха̄витакка̄ а̄са̄т̣ика̄ вийа̄ти а̄са̄т̣ика̄ти а̄ха ‘‘акусалавитаккам̣ а̄са̄т̣икам̣ аха̄ретва̄’’ти.
‘‘ган̣д̣оти кхо, бхиккхаве, пан̃чаннетам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ адхивачана’’нти вачанато (а. ни. 8.56) чхахи ван̣амукхехи виссандама̄найӯсо ган̣д̣о вийа пилотикакхан̣д̣ена чхахи два̄рехи виссандама̄накилеса̄сучи аттабха̄ваван̣о сатисам̣варена пидахитаббо, айам̣ пана евам̣ на каротӣти а̄ха ‘‘йатха̄ со гопа̄лако ван̣ам̣ на пат̣иччха̄дети, евам̣ сам̣варам̣ на сампа̄детӣ’’ти.
йатха̄ дхӯмо индханам̣ нисса̄йа уппаджджама̄но сан̣хо сукхумо там̣ там̣ виварам̣ анупависса бйа̄пенто сатта̄нам̣ д̣ам̣самакаса̄дипариссайам̣ винодети, аггиджа̄ласамут̣т̣ха̄насса пуббан̇гамо хоти, евам̣ дхаммадесана̄н̃а̄н̣асса индханабхӯтам̣ рӯпа̄рӯпадхаммаджа̄там̣ нисса̄йа уппаджджама̄на̄ сан̣ха̄ сукхума̄ там̣ там̣ кхандхантарам̣ а̄йатанантаран̃ча анупависса бйа̄пети, сатта̄нам̣ миччха̄витакка̄дипариссайам̣ винодети, н̃а̄н̣аггиджа̄ласамут̣т̣ха̄насса пуббан̇гамоти дхӯмо вийа̄ти дхӯмоти а̄ха ‘‘гопа̄лако дхӯмам̣ вийа дхаммадесана̄дхӯмам̣ на каротӣ’’ти. аттано сантикам̣ упагантва̄ нисиннасса ка̄табба̄ тадануччхавика̄ дхаммакатха̄ упанисиннакатха̄. катасса да̄на̄дипун̃н̃асса анумоданакатха̄ анумодана̄. татоти дхаммакатха̄дӣнам̣ акаран̣ато. ‘‘бахуссуто гун̣ава̄’’ти на джа̄нантӣти касма̄ вуттам̣, нану аттано джа̄на̄панаттхам̣ дхаммакатха̄ди на ка̄таббамева̄ти? саччам̣, на ка̄таббамева, суддха̄сайена пана дхамме катхите тасса гун̣аджа̄нанатам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. тена̄ха бхагава̄ –
‘‘на̄бха̄сама̄нам̣ джа̄нанти, миссам̣ ба̄лехи пан̣д̣итам̣;
бха̄сайе джотайе дхаммам̣, пагган̣хе исинам̣ дхаджа’’нти. (сам̣. ни. 2.241);
таранти еттха̄ти титтхам̣, надӣтал̣а̄ка̄дӣнам̣ наха̄на̄диаттхам̣ отаран̣ат̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ пана там̣ удакена отин̣н̣асатта̄нам̣ сарӣрамалам̣ пава̄хети, париссамам̣ винодети, висуддхим̣ уппа̄дети, евам̣ бахуссута̄ аттано самӣпам̣ отин̣н̣асатта̄нам̣ дхаммӯдакена читтамалам̣ пава̄хенти, париссамам̣ виноденти, висуддхим̣ уппа̄денти, тасма̄ те титтхам̣ вийа̄ти титтхам̣. тена̄ха ‘‘титтхабхӯте бахуссутабхиккхӯ’’ти. бйан̃джанам̣ катхам̣ ропетаббанти, бханте, идам̣ бйан̃джанам̣ айам̣ саддо катхам̣ имасмим̣ аттхе ропетаббо, кена пака̄рена имасса аттхасса ва̄чако джа̄то. ‘‘нирӯпетабба’’нти ва̄ па̄т̣хо, нирӯпетаббам̣ айам̣ сабха̄ванирутти катхаметтха нирул̣ха̄ти адхиппа̄йо. имасса бха̄ситасса ко аттхоти саддаттхам̣ пуччхати. имасмим̣ т̣ха̄нети имасмим̣ па̄л̣ипадесе. па̄л̣и ким̣ вадетӣти бха̄ваттхам̣ пуччхати. аттхо ким̣ дӣпетӣти бха̄ваттхам̣ ва̄ сан̇кетаттхам̣ ва̄. на парипуччхатӣти виматиччхеданапуччха̄васена саббасо пуччхам̣ на кароти. на парипан̃хатӣти пари пари аттано н̃а̄тум̣ иччхам̣ на а̄чиккхати на вибха̄вети. тена̄ха ‘‘на джа̄на̄петӣ’’ти. тети бахуссутабхиккхӯ. виваран̣ам̣ на̄ма аттхасса вибхаджитва̄ катхананти а̄ха ‘‘бха̄джетва̄ на дассентӣ’’ти. анутта̄нӣкатанти н̃а̄н̣ена апа̄кат̣ӣкатам̣ гуйхам̣ пат̣иччханнам̣. на утта̄нӣкаронтӣти синерумӯлакам̣ ва̄ликам̣ уддхаранто вийа патхавӣсандха̄родакам̣ виваритва̄ дассенто вийа ча утта̄нам̣ на каронти. евам̣ йасса дхаммасса васена бахуссута̄ ‘‘титтха’’нти вутта̄ парийа̄йато, ида̄ни тамева дхаммам̣ ниппарийа̄йато титтханти дассетум̣ ‘‘йатха̄ ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. дхаммо хи таранти етена нибба̄нам̣ на̄ма тал̣а̄канти ‘‘титтха’’нти вуччати. тена̄ха бхагава̄ сумедхабхӯто –
‘‘евам̣ килесамаладховам̣, виджджанте аматантал̣е;
на гавесати там̣ тал̣а̄кам̣, на досо аматантал̣е’’ти. (бу. вам̣. 2.14);
дхаммассева нибба̄нассотаран̣атиттхабхӯтасса отаран̣апака̄рам̣ аджа̄нанто ‘‘дхамматиттхам̣ на джа̄на̄тӣ’’ти вутто.
пӣта̄пӣтанти гоган̣е пӣтам̣ апӣтан̃ча горӯпам̣ на джа̄на̄ти на виндати. авинданто хи на лабхатӣти вутто. ‘‘а̄нисам̣сам̣ на виндатӣ’’ти ватва̄ тасса авиндана̄ка̄рам̣ дассенто ‘‘дхаммассаванаггам̣ гантва̄’’тиа̄дима̄ха.
айам̣ локуттароти падам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘арийа’’нти. пачча̄саттин̃а̄йена анантаравидхиппат̣иседхо ва̄, арийа-саддо ва̄ ниддосапарийа̄йо дат̣т̣хаббо. ат̣т̣хан̇гиканти ча висум̣ екаджджхан̃ча ат̣т̣хан̇гикам̣ упа̄да̄йа гахетаббам̣, ат̣т̣хан̇гата̄ ба̄хуллато ча. еван̃ча катва̄ саттан̇гассапи арийамаггасса сан̇гахо сиддхо хоти.
чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄нетиа̄дӣсу ависесена сатипат̣т̣ха̄на̄ вутта̄. таттха ка̄йаведана̄читтадхамма̄рамман̣а̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ локийа̄, таттха саммохавиддхам̣санавасена паватта̄ нибба̄на̄рамман̣а̄ локуттара̄ти евам̣ име локийа̄, име локуттара̄ти йатха̄бхӯтам̣ на паджа̄на̄ти.
анавасесам̣ духатӣти пат̣иггахан̣е маттам̣ аджа̄нанто кисмин̃чи да̄йаке саддха̄ха̄нийа̄ кисмин̃чи паччайаха̄нийа̄ анавасесам̣ духати. ва̄ча̄йа абхиха̄ро ва̄ча̄бхиха̄ро. паччайа̄нам̣ абхиха̄ро паччайа̄бхиха̄ро.
име амхесу гаручиттӣка̄рам̣ на каронтӣти имина̄ навака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммасампат̣ипаттийа̄ абха̄вам̣ дассети а̄чарийупаджджха̄йесу питупемасса анупат̣т̣ха̄панато. тена ча сиккха̄га̄равата̄бха̄вадӣпанена сан̇гахасса абха̄джанабха̄вам̣, тена тхера̄нам̣ тесу ануггаха̄бха̄вам̣. на хи сӣла̄дигун̣ехи са̄сане тхирабха̄ваппатта̄ анануггахетаббе сабрахмача̄рӣ анугган̣ханти, нираттхакам̣ ва̄ ануггахам̣ каронти. тена̄ха ‘‘наваке бхиккхӯ’’ти. дхаммакатха̄бандханти павен̣иа̄гатам̣ пакин̣н̣акадхаммакатха̄маггам̣. саччасаттапат̣исандхипаччайа̄ка̄рапат̣исам̣йуттам̣ сун̃н̃ата̄дӣпанам̣ гуйхагантхам̣. вуттавипалла̄савасена̄ти ‘‘на рӯпан̃н̃ӯ’’тиа̄дӣсу вуттасса пат̣иседхасса пат̣иккхепавасена аггахан̣авасена. йоджетва̄ти ‘‘рӯпан̃н̃ӯ хотӣти ган̣ана̄то ва̄ ван̣н̣ато ва̄ рӯпам̣ джа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄, ‘‘тасса гоган̣опи на париха̄йати, пан̃чагорасапарибхогатопи на париба̄хиро хотӣ’’тиа̄дина̄ ча аттхам̣ йоджетва̄. ведитабботи тасмим̣ тасмим̣ падесе йатха̄рахам̣ аттхо ведитаббо.
маха̄гопа̄лакасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.