4. ратхавинӣтасуттаван̣н̣ана̄

252. маха̄говиндена париггахитата̄киттанам̣ тада̄ магадхара̄джена париггахитӯпалаккхан̣ам̣. тасса хи со пурохито. маха̄говиндоти пура̄тано еко магадхара̄джа̄ти кечи. гайхатӣти гахо, ра̄джӯнам̣ гахо ра̄джагахам̣. нагара-садда̄пеккха̄йа напум̣саканиддесо. ан̃н̃епеттха пака̄рети ра̄джӯхи дисва̄ самма̄ патит̣т̣ха̄питатта̄ тесам̣ гахам̣ гехабхӯтантипи ра̄джагахам̣. а̄раккхасампаттиа̄дина̄ анаттхуппаттихетута̄йа упагата̄нам̣ пат̣ира̄джӯнам̣ гахам̣ гахабхӯтантипи ра̄джагахам̣, а̄ра̄мара̄ман̣ӣйака̄дӣхи ра̄джате, нива̄сасукхата̄дина̄ саттехи маматтавасена гайхати, париггайхатӣти ва̄ ра̄джагаханти евама̄дике пака̄ре. буддхака̄ле ча чаккаваттика̄ле ча̄ти идам̣ йебхуййавасена вуттам̣. вел̣ӯхи париккхиттам̣ ахоси, на пана кевалам̣ кат̣т̣хакапаванамева. ран̃н̃о уййа̄нака̄ле патит̣т̣ха̄питаат̣т̣а̄лакавасена ат̣т̣а̄лакайуттам̣.

джананам̣ джа̄ти, джа̄тийа̄ бхӯми джа̄тибхӯмам̣, джа̄йи ва̄ маха̄бодхисатто еттха̄бхи джа̄ти, са̄ ева бхӯмӣти джа̄тибхӯмам̣, са̄ имесам̣ нива̄соти джа̄тибхӯмака̄ти а̄ха ‘‘джа̄тибхӯмака̄ти джа̄тибхӯмива̄сино’’ти. касса пана̄йам̣ джа̄тибхӯмӣти а̄ха ‘‘там̣ кхо пана̄’’тиа̄ди. тена анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄йа джа̄тийа̄ адхиппетатта̄ садеваке локе супа̄кат̣абха̄вато висесанена вина̄пи висит̣т̣хависайова идха джа̄ти-саддо вин̃н̃а̄йатӣти дассети. тена̄ха ‘‘саббан̃н̃убодхисаттасса джа̄тат̣т̣ха̄наса̄кийаджанападо’’ти. таттхапи капилаваттхусанниссайо падесоти а̄ха ‘‘капилаваттха̄ха̄ро’’ти.

гарудхаммабха̄ваван̣н̣ана̄

са̄кийаман̣д̣аласса̄ти са̄кийара̄джасамӯхасса. дасаннам̣ аппиччхакатха̄дӣнам̣ ваттху дасакатха̄ваттху, аппиччхата̄ди. таттха суппатит̣т̣хитата̄йа тасса ла̄бхӣ дасакатха̄ваттхула̄бхӣ. таттха̄ти дасакатха̄ваттхусмим̣.

гарукаран̣ӣйата̄йа дхаммо гару етасса̄ти дхаммагару, тасса бха̄во дхаммагарута̄, та̄йа. ‘‘аджджха̄сайена ведитаббо’’ти ватва̄ на кевалам̣ аджджха̄сайенева, атха кхо ка̄йавачӣпайогехипи ведитабботи дассенто ‘‘дхаммагарута̄йева хӣ’’тиа̄дима̄ха. тийа̄мараттим̣ дхаммакатхам̣ катва̄ти еттха ‘‘кумбхака̄расса нивесане тийа̄мараттим̣ васанто дхаммакатхам̣ катва̄’’ти евам̣ вачанасесавасена аттхо ведитаббо. ан̃н̃атха̄ йатха̄ла̄бхавасена аттхе гайхама̄не тийа̄мараттим̣ дхаммакатха̄ ката̄ти а̄паджджати, на ча там̣ аттхи. ваккхати хи ‘‘бахудева раттинти дийад̣д̣хайа̄маматта’’нти. дасабала̄дигун̣ависеса̄ вийа дхаммага̄равахетука̄ парахитапат̣ипаттипи саббабуддха̄нам̣ маджджхе бхиннасуван̣н̣ам̣ вийа садиса̄ ева̄ти имасса бхагавато дхаммага̄равакиттане ‘‘кассапопи бхагава̄’’тиа̄дина̄ кассапабхагавато дхаммага̄равам̣ дассети.

ча̄рикам̣ никкхамӣти джанападача̄рикам̣ чаритум̣ никкхами. джанападача̄рика̄йа ака̄ле никкхантатта̄ косалара̄джа̄дайо ва̄ретум̣ а̄рабхим̣су. пава̄ретва̄ хи чаран̣ам̣ буддха̄чин̣н̣ам̣. пун̣н̣а̄йа самма̄пат̣ипаттим̣ пачча̄сӣсанто бхагава̄ ‘‘ким̣ ме кариссасӣ’’ти а̄ха.

анаха̄това̄ти дхаммасавануссуккена са̄йанхе буддха̄чин̣н̣ам̣ нха̄нам̣ акатва̄ва. аттахитапарахитапат̣ипаттӣсу екисса̄ двиннан̃ча аттхита̄сиддха̄ чатуббидхата̄ пат̣ипаттиката̄ ева на̄ма хотӣти вуттам̣ ‘‘пат̣ипаннако ча на̄ма…пе… чатуббидхо хотӣ’’ти. пат̣иккхепапуббакопи хи пат̣ипанно аттхато пат̣ипаннаттхо ева̄ти. ка̄мам̣ аттахита̄йа пат̣ипанно та̄йа самма̄пат̣ипаттийа̄ са̄санам̣ собхати, на пана са̄санам̣ вад̣д̣хети аппоссуккабха̄вато, на ча ка̄рун̣икасса бхагавато саббатха̄ маноратхам̣ пӯрети. татха̄ хи бхагава̄ пат̣хамабодхийам̣ екасат̣т̣хийа̄ ча арахантесу джа̄тесу – ‘‘чаратха, бхиккхаве, бахуджанахита̄йа̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.86-88; маха̄ва. 32) бхиккхӯ парахитапат̣ипаттийам̣ нийоджеси. тена вуттам̣ ‘‘еварӯпам̣ бхиккхум̣ бхагава̄ на пуччхати, касма̄? на майхам̣ са̄санасса вуд̣д̣хипаккхе т̣хито’’ти.

самуда̄йо аппакена ӯнопи анӯно вийа хотӣти ба̄кулаттхерам̣ чатуттхара̄сито бахи катва̄пи ‘‘асӣтимаха̄тхера̄ вийа̄’’ти вуттам̣. асӣтимаха̄тхерасаман̃н̃а̄ ва̄ авайавепи ат̣т̣хасама̄паттиса̄ман̃н̃а̄ вийа дат̣т̣хабба̄. ӣдисе т̣ха̄не бахӯнам̣ екато катханам̣ махата̄ кан̣т̣хена ча катханам̣ саттху читта̄ра̄дханамева̄ти техи бхиккхӯхи татха̄ пат̣ипаннанти дассенто ‘‘те бхиккхӯ мегхасаддам̣ сутва̄’’тиа̄дима̄ха. гун̣асамбха̄вана̄йа̄ти ваккхама̄нагун̣ахетука̄йа самбха̄вана̄йа самбха̄вито, на йена кеначи киччасаматтхата̄дина̄.

гарудхаммабха̄ваван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

аппиччхата̄диван̣н̣ана̄

аппа-саддасса париттапарийа̄йатам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘бйан̃джанам̣ са̄васесам̣ вийа̄’’ти. тена̄ха ‘‘на хи тасса̄’’тиа̄ди. аппа-саддо панеттха абха̄ваттхоти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣ ‘‘аппа̄ба̄дхатан̃ча сан̃джа̄на̄мӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.225; 2.134) вийа.

атриччхата̄ на̄ма (а. ни. т̣ӣ. 1.1.63) атра атра иччха̄ти катва̄. асантагун̣асамбха̄ваната̄ти аттани авиджджама̄нам̣ гун̣а̄нам̣ виджджама̄на̄нам̣ вийа паресам̣ пака̄сана̄. саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯти ваттапат̣ипаттика̄ракависесала̄бхӣти джа̄на̄ту ‘‘ваттапат̣ипаттиа̄па̄тхакаджджха̄йита̄’’ти евама̄дина̄. сантагун̣асамбха̄вана̄ти иччха̄ча̄ре т̣хатва̄ аттани виджджама̄насӣладхутадхамма̄дигун̣авибха̄вана̄. та̄дисасса хи пат̣иггахан̣е аматтан̃н̃ута̄пи хоти.

ган̣хантойева уммуджджи ан̃н̃есам̣ аджа̄нанта̄нам̣йева̄ти адхиппа̄йо.

аппиччхата̄падха̄нам̣ пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена чатуббидхам̣ иччха̄пабхедам̣ дассетва̄ пунапи пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена чатуббидхам̣ иччха̄пабхедам̣ дассенто ‘‘апаропи чатуббидхо аппиччхо’’тиа̄дима̄ха. да̄йакасса васанти да̄йакасса читтавасам̣. деййадхаммасса васанти деййадхаммасса аппабахубха̄вам̣. аттано тха̄манти аттано йа̄панаматтакатха̄мам̣.

екабхиккхупи на ан̃н̃а̄си соса̄никаватте саммадева вуттитта̄. аббокин̣н̣анти авиччхедам̣. дутийо мам̣ на джа̄неййа̄ти дутийо саха̄йабхӯтопи йатха̄ мам̣ джа̄нитум̣ на саккун̣еййа, татха̄ сат̣т̣хи васса̄ни нирантарам̣ суса̄не васа̄ми, тасма̄ ахам̣ ахо соса̄никуттамо.

дхаммакатха̄йа джанатам̣ кхобхетва̄ти ломахам̣санаса̄дхука̄рада̄начелуккхепа̄дивасена саннипатитам̣ итаран̃ча ‘‘катхам̣ ну кхо аййасса сантикева дхаммам̣ сосса̄ма̄’’ти кола̄халавасена маха̄джанам̣ кхобхетва̄. гатоти ‘‘айам̣ со, тена раттийам̣ дхаммакатха̄ ката̄’’ти джа̄нанабхайена парийаттиаппиччхата̄йа паривен̣ам̣ гато.

тайо кулапутта̄ вийа̄ти па̄чӣнавам̣сада̄йе самаггава̄сам̣ вуттха̄ тайо кулапутта̄ вийа. паха̄йа̄ти пуббабха̄ге тадан̇га̄дивасена паччха̄ аггамаггенева паджахитва̄.

аппиччхата̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

два̄дасавидхасантосаван̣н̣ана̄

пакатидуббала̄дӣнам̣ гаручӣвара̄дӣни напха̄субха̄ва̄ваха̄ни сарӣракхеда̄ваха̄ни ча хонтӣти пайоджанавасена наатриччхата̄дивасена та̄ни париваттетва̄ лахукачӣварапарибхого на сантосавиродхӣти а̄ха ‘‘лахукена йа̄пентопи сантут̣т̣хова хотӣ’’ти. махаггхачӣварам̣, бахӯни ва̄ чӣвара̄ни лабхитва̄пи та̄ни виссаджджетва̄ тадан̃н̃асса гахан̣ам̣ йатха̄са̄руппанайе т̣хитатта̄ на сантосавиродхӣти а̄ха ‘‘тесам̣…пе… дха̄рентопи сантут̣т̣хова хотӣ’’ти. евам̣ сесапаччайесупи йатха̄балайатха̄са̄руппасантосаниддесесу аписаддаггахан̣е адхиппа̄йо ведитаббо. йатха̄са̄руппасантосойева агго алобхаджджха̄сайасса уккам̣санато.

два̄дасавидхасантосаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

тивидхапавивекаван̣н̣ана̄

екоти ека̄кӣ. гаччхатӣти чун̣н̣икаирийа̄патхавасена вуттам̣. чаратӣти виха̄рато бахи сан̃ча̄равасена, вихаратӣти дива̄виха̄ра̄дивасена. ка̄йавивекоти ча неккхамма̄дхимуттасса бха̄вана̄нуйогавасена вивекат̣т̣хака̄йата̄, на джха̄навивекаматтам̣. тена̄ха ‘‘неккхамма̄бхирата̄на’’нти. парисуддхачитта̄нанти нӣваран̣а̄дисам̣килесато висуддхачитта̄нам̣. парамавода̄наппатта̄нанти витакка̄дитам̣там̣джха̄напат̣ипаккхавигамена парамам̣ уттамам̣ вода̄нам̣ патта̄нам̣. нирупадхӣнанти килесупадхиа̄дӣнам̣ вигамена нирупадхӣнам̣.

тивидхапавивекаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̃чавидхасам̣саггаван̣н̣ана̄

сам̣сӣдати етена̄ти сам̣сагго, ра̄го. саванахетуко, саванавасена ва̄ паватто сам̣сагго саванасам̣сагго. еса найо сесесупи. ка̄йасам̣сагго пана ка̄йапара̄ма̄со. иттхӣ ва̄ти вадхӯ, йуватӣ ва̄. сандха̄нетунти пуббена̄парам̣ гхат̣етум̣. сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхивасена̄ти идам̣ мӯлабхӯтам̣ саванам̣ сандха̄йа вуттам̣, тасса пит̣т̣хиваттакаманодва̄рикаджаванавӣтхӣсу уппаннопи ра̄го саванасам̣саггойева. дассанасам̣саггепи есева найо. аниттхигандхабодхисатто парехи катхийама̄навасена паваттасаванасам̣саггасса нидассанам̣. тиссадахаро аттана̄ суййама̄навасена. таттха пат̣хамам̣ джа̄таке ведитаббанти итарам̣ дассенто ‘‘дахаро кира̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄мара̄гена виддхоти ра̄гасаллена хадайе аппито анто анувиддхо.

соти дассанасам̣сагго. евам̣ ведитабботи ваттхувасена па̄кат̣ам̣ кароти. тасмим̣ кира га̄ме йебхуййена иттхийо абхирӯпа̄ дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄, тасма̄ тхеро ‘‘саче антога̄ме на чариссасӣ’’ти а̄ха. ка̄лассева павит̣т̣хатта̄ йа̄гум̣ ада̄си, тасма̄ йа̄гумева гахетва̄ гаччхантам̣ ‘‘ниваттатха, бханте, бхиккхам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти а̄хам̣су. йа̄читва̄ти ‘‘на майам̣, бханте, бхиккхам̣ да̄тука̄ма̄ ниваттема, апича идам̣ бханте ка̄ран̣а’’нти йа̄читва̄.

а̄дито лапанам̣ а̄ла̄по, вачанапат̣ивачанавасена паватто ла̄по салла̄по. бхиккхунийа̄ти идам̣ нидассанаматтам̣. йа̄йа ка̄йачипи иттхийа̄ сантакапарибхогавасена уппаннара̄гопи самбхогасам̣саггова.

пан̃чавидхасам̣саггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

га̄хага̄хака̄диван̣н̣ана̄

бхиккхуно бхиккхӯхи ка̄йапара̄ма̄со ка̄йасамба̄хана̄дивасена. ка̄йасам̣сагганти ка̄йапара̄ма̄сасам̣саггам̣. га̄хага̄хакоти ган̣ханака̄нам̣ ган̣ханакоти аттхо. га̄хамуттакоти айонисо а̄мисехи сан̇ган̣ханакехи сайам̣ муччанако. муттага̄хакоти йатха̄вуттасан̇гахато мутта̄нам̣ сан̇ган̣ханако. муттамуттакоти муччанакехи сайампи муччанако. гахан̣авасена сан̇ган̣ханавасена. упасан̇каманти тато кин̃чи лока̄мисам̣ пачча̄сӣсанта̄, на даккхин̣еййавасена. бхиккхупаккхе гахан̣авасена̄ти паччайала̄бха̄йа сан̇ган̣ханавасена̄ти йоджетаббам̣. вуттанайена̄ти ‘‘а̄мисена̄’’тиа̄дина̄ вуттанайена.

т̣ха̄нанти аттано т̣ха̄на̄ваттхам̣. па̄пун̣итум̣ на дети уппаннамева там̣ пат̣исан̇кха̄набалена нӣхаранто виккхамбхети. тена̄ха ‘‘мантена̄’’тиа̄ди. йатха̄ джӣвитука̄мо пурисо кан̣хасаппена, амиттена ва̄ саха на сам̣васати, евам̣ кхан̣аматтампи килесехи саха на сам̣васатӣти аттхо.

чатупа̄рисуддхисӣлам̣ локийам̣ локуттаран̃ча. татха̄ сама̄дхипи. випассана̄йа па̄дака̄ випассана̄па̄дака̄ти ат̣т̣хасама̄паттиггахан̣ена йатха̄ локийасама̄дхи гахито, евам̣ випассана̄па̄дака̄ етесанти випассана̄па̄дака̄ти ат̣т̣хасама̄паттиггахан̣енева локуттаро сама̄дхи гахито. йатха̄ хи чатта̄ри рӯпаджджха̄на̄ни адхит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ паватто маггасама̄дхи випассана̄па̄дако, евам̣ чатта̄ри арӯпаджджха̄на̄ни адхит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ паваттопи. сама̄паттипарийа̄йо пана пуббавоха̄рена ведитаббо. пат̣ипаккхасамуччхеданена самма̄ а̄паджджанато ва̄ йатха̄ ‘‘сота̄паттимагго’’ти. еваметтха сӣласама̄дхӣнампи миссакабха̄во ведитаббо, на пан̃н̃а̄йа ева. вимуттӣти арийапхаланти вуттам̣ ‘‘вимуттисампанно’’ти вуттатта̄. тан̃хи ниппха̄данат̣т̣хена сампа̄детаббам̣, на нибба̄нанти.

еттха ча аппиччхата̄йа ладдхапаччайена паритуссати, сантут̣т̣хата̄йа ладдха̄ те агадхито амуччхитоа̄дӣнавадассӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати, евам̣бхӯто ча каттхачи алаггама̄насата̄йа павивекам̣ парибрӯхенто кеначи асам̣сат̣т̣хо вихарати гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄. со евам̣ аджджха̄сайасампанно вӣрийам̣ а̄рабхати аппаттасса паттийа̄, анадхигамасса адхигама̄йа. а̄рабханто ча йатха̄сама̄диннам̣ аттано сӣлам̣ паччавеккхати, тасса сӣласса супарисуддхатам̣ нисса̄йа уппаджджати авиппат̣иса̄ро, айамасса сӣласампада̄. тасса авиппат̣иса̄рамӯлакехи па̄моджджапӣтипассаддхисукхехи самма̄ брӯхитам̣ читтам̣ саммадева сама̄дхийати, айамасса сама̄дхисампада̄. тато йатха̄бхӯтам̣ джа̄нам̣ пассам̣ ниббиндати, ниббиндам̣ вираджджати, вира̄га̄ вимуччати, айамасса пан̃н̃а̄сампада̄. вимуттачиттата̄ панасса вимуттисампада̄, тато вимуттито н̃а̄н̣адассананти етесам̣ дасаннам̣ катха̄ваттхӯнам̣ анупуббӣ ведитабба̄. тасса йо дасахи катха̄ваттхӯхи саманна̄гамо, айам̣ аттахита̄йа пат̣ипатти. йа̄ несам̣ паресам̣ сам̣киттанам̣, айам̣ парахита̄йа пат̣ипатти. та̄су пурима̄ н̃а̄н̣апуббан̇гама̄ н̃а̄н̣асампайутта̄ ча, итара̄ карун̣а̄пуббан̇гама̄ карун̣а̄сампайутта̄ ча̄ти саббам̣ н̃а̄н̣акарун̣а̄кан̣д̣ам̣ ваттаббам̣.

дасахи катха̄ваттхӯхи каран̣абхӯтехи бхиккхӯнам̣ ова̄дам̣ дети, ‘‘бхиккхуна̄ на̄ма атриччхата̄дике дӯрато ваджджетва̄ саммадева аппиччхена бхавитабба’’нтиа̄дина̄ там̣ там̣ катха̄ваттхум̣ бхиккхӯнам̣ упадисатӣти аттхо. упадисанто хи та̄ни ‘‘техи бхиккхӯ овадатӣ’’ти вутто. овадатийева сарӯпадассанаматтена. сукхумам̣ аттхам̣ париваттетва̄ти евампи аппиччхата̄ хоти евампӣти аппиччхата̄дивасена апара̄парам̣ аппиччхата̄вуттим̣ дассетва̄ таттха сукхуманипун̣ам̣ аппиччхата̄сан̇кха̄там̣ аттхам̣ джа̄на̄петум̣ на саккоти. вин̃н̃а̄петӣти йатха̄вуттехи висесехи вин̃н̃а̄пети. ка̄ран̣анти йена ка̄ран̣ена аппиччхата̄ иджджхати, там̣ пана ‘‘махиччхата̄дӣсу ете доса̄, аппиччхата̄йа айама̄нисам̣со’’тиа̄дӣнава̄нисам̣садассанам̣ дат̣т̣хаббам̣. самма̄ хетуна̄ аппиччхатам̣ дассетӣти сандассако. га̄хетунти йатха̄ ган̣хати, татха̄ ка̄тум̣, таттха пат̣т̣хапетунти аттхо. усса̄хаджананавасена̄ти йатха̄ там̣ сама̄да̄нам̣ ниччалам̣ хоти, евам̣ уссол̣хийа̄ уппа̄данавасена саммадева уттеджетӣти самуттеджако. усса̄хаджа̄тети аппиччхата̄йа джа̄тусса̄хе. ван̣н̣ам̣ ватва̄ таттха сампаттим̣ а̄йатин̃ча лаббхама̄нагун̣ам̣ киттетва̄ сампахам̣сети саммадева пака̄рехи тосетӣти сампахам̣сако. евам̣ сантут̣т̣хиа̄дӣсу йатха̄рахам̣ йоджана̄ ка̄табба̄.

га̄хага̄хака̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̃чала̄бхаван̣н̣ана̄

253. саттху саммукха̄ евам̣ ван̣н̣о аббхуггатоти. имина̄ тасса ван̣н̣асса йатха̄бхӯтагун̣асамут̣т̣хитатам̣ дассети. мандамандо вийа̄ти ати вийа ачхеко вийа. абалабало вийа̄ти ати вийа абало вийа. бха̄кут̣икабха̄кут̣ико вийа̄ти ати вийа думмукхо вийа. анумасса̄ти анумаситва̄, даса катха̄ваттхӯни сарӯпато висесато ча анупариггахетва̄ти аттхо. паригган̣ханам̣ пана несам̣ анупависанам̣ вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘анупависитва̄’’ти. сабрахмача̄рӣхи ван̣н̣абха̄санам̣ еко ла̄бхоти йоджана̄. евам̣ сесесупи. паттхайама̄но евама̄ха дхаммагарута̄йа̄ти адхиппа̄йо.

пан̃чала̄бхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ча̄рика̄диван̣н̣ана̄

254. абхираманам̣ абхиратам̣, тадева ануна̄сикалопам̣ акатва̄ вуттам̣ ‘‘абхиранта’’нти. бха̄ванапум̣сакан̃четам̣. анабхирати на̄ма наттхи, абхирамитва̄ чиравиха̄ропи наттхи саммадева парин̃н̃а̄таваттхукатта̄. саббасаха̄ хи буддха̄ бхагаванто асайхала̄бхино.

пуббе дхаммагарута̄киттанапасан̇гена гахитам̣ аггахитан̃ча маха̄кассапапаччуггамана̄дим̣ екадесена дассетва̄ ванава̄ситиссаса̄ман̣ерасса ваттхум̣ виттха̄ретва̄ джанападача̄рикам̣ катхетум̣ ‘‘бхагава̄ хӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. а̄ка̄сага̄мӣхи саддхим̣ гантука̄мо ‘‘чхал̣абхин̃н̃а̄нам̣ а̄рочехӣ’’ти а̄ха. сан̇гхакаммена сиджджхама̄на̄пи упасампада̄ саттху а̄н̣а̄васенева сиджджханато ‘‘буддхада̄йаджджам̣ те дасса̄мӣ’’ти вуттанти ваданти. апаре ‘‘апарипун̣н̣авӣсативассассева тасса упасампадам̣ ануджа̄нанто саттха̄ ‘буддхада̄йаджджам̣ те дасса̄мӣ’ти авоча̄’’ти ваданти. упасампа̄детва̄ти дхаммасена̄патина̄ упаджджха̄йена упасампа̄детва̄.

навайоджанасатикам̣ маджджхимадесапарийа̄паннамева, тато парам̣ на̄дхиппетам̣ дандхата̄васена гаманато. саманта̄ти гатагатат̣т̣ха̄насса чатӯсу пассесу. ан̃н̃енапи ка̄ран̣ена̄ти бхиккхӯнам̣ саматхавипассана̄тарун̣абха̄вато ан̃н̃енапи маджджхимаман̣д̣але венеййа̄нам̣ н̃а̄н̣апарипа̄ка̄дика̄ран̣ена никкхамати, антоман̣д̣алам̣ отарати. саттахи ва̄тиа̄ди ‘‘екам̣ ма̄сам̣ ва̄’’тиа̄дина̄ вутта̄нуккамена йоджетаббам̣.

сарӣрапха̄сукаттха̄йа̄ти екасмим̣йева т̣ха̄не нибаддхава̄сена уссаннадха̄тукасса сарӣрасса виречанена пха̄субха̄ваттха̄йа. ат̣т̣хуппаттика̄ла̄бхикан̇кханаттха̄йа̄ти аггиккхандхӯпамасутта (а. ни. 7.72) магхадеваджа̄така̄дидесана̄нам̣ (джа̄. 1.1.9) вийа дхаммадесана̄йа ат̣т̣хуппаттика̄ласса а̄кан̇кханена. сура̄па̄насиккха̄падапан̃н̃а̄пане (па̄чи. 326) вийа сиккха̄падапан̃н̃а̄панаттха̄йа. бодханеййасатте ан̇гулима̄ла̄дике бодханаттха̄йа. нибаддхава̄сан̃ча пуггалам̣ уддисса ча̄рика̄ нибаддхача̄рика̄.

255. апариггахабха̄вам̣ каттхачи алаггабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘йӯтхам̣ паха̄йа…пе… маттахаттхӣ вийа̄’’ти вуттам̣. асаха̄йакиччоти саха̄йакиччарахито сӣхо вийа. тенасса екавиха̄ритам̣ теджавантатан̃ча дассети. тада̄ пана ка̄йавивеко на сакка̄ ладдхунти идаметтха ка̄ран̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. бахӯхӣтиа̄ди пана сабха̄вадассанавасена вуттам̣. тхерасса париса̄ сувинӣта̄ чин̣н̣агарува̄са̄ гаруно иччха̄нурӯпамева ваттати.

вуттака̄ран̣айутте аддха̄нагамане ча̄рика̄нам̣ воха̄ро са̄сане нирул̣хоти а̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. кеначидева нимиттена кисмин̃чи аттхе паватта̄йа сан̃н̃а̄йа таннимиттарахитепи ан̃н̃асмим̣ паватти рул̣хӣ на̄ма. виджитама̄ратта̄ сан̇га̄мавиджайамаха̄йодхо вийа. ан̃н̃ам̣ севитва̄ти ‘‘мама а̄гатабха̄вам̣ саттху а̄рочехӣ’’ти а̄рочанаттхам̣ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ севитва̄.

бхагава̄ дхаммам̣ десенто там̣там̣пуггаладжджха̄сайа̄нурӯпам̣ тадануччхавикамева дхаммим̣ катхам̣ каротӣти дассенто ‘‘чӯл̣агосин̇гасутте’’тиа̄дима̄ха. таттха са̄маггираса̄нисам̣санти ‘‘каччи пана во, ануруддха̄, самагга̄ саммодама̄на̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.326) са̄маггираса̄нисам̣сам̣ катхеси. а̄васатха̄нисам̣санти ‘‘сӣтам̣ ун̣хам̣ пат̣иханатӣ’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 295, 315) а̄васатхапат̣исам̣йуттам̣ а̄нисам̣сам̣. сатипат̣ила̄бхиканти джотипа̄латтхере ла̄макам̣ т̣ха̄нам̣ отин̣н̣аматте маха̄бодхипаллан̇ке пана саббан̃н̃утам̣ пат̣ивиджджхитум̣ паттханам̣ катва̄ па̄рамийо пӯренто а̄гато. та̄дисасса на̄ма пама̄давиха̄ро на йуттоти йатха̄ кассапо бхагава̄ бодхисаттасса сатим̣ пат̣илабхитум̣ дхаммим̣ катхам̣ катхеси, татха̄ айам̣ бхагава̄ тамева пуббенива̄сапат̣исам̣йуттакатхам̣ бхиккхӯнам̣ гхат̣ика̄расуттам̣ (ма. ни. 2.282) катхеси. чатта̄ро дхаммуддесети – ‘‘упанӣйати локо аддхуво, ата̄н̣о локо анабхиссаро, ассако локо саббам̣ паха̄йа гаманӣйам̣, ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со ча̄’’ти (ма. ни. 2.305) име чатта̄ро дхаммуддесе катхеси. ка̄ман̃чете дхаммуддеса̄ рат̣т̣хапа̄ласутте (ма. ни. 2.304) а̄йасмата̄ рат̣т̣хапа̄латтхерена ран̃н̃о корабйасса катхита̄, те пана бхагавато ева а̄харитва̄ тхерена таттха катхита̄ти вуттам̣ ‘‘рат̣т̣хапа̄ласутте’’тиа̄ди. татха̄ хи вуттам̣ сутте – ‘‘аттхи кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатта̄ро дхаммуддеса̄ уддит̣т̣ха̄’’тиа̄ди (ма. ни. 2.305) па̄нака̄нисам̣сакатханти ‘‘аггихуттам̣ мукхам̣ йан̃н̃а̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 2.400; су. ни. 573) анумоданам̣ ватва̄ пуна пакин̣н̣акакатха̄васена па̄накапат̣исам̣йуттам̣ а̄нисам̣сакатхам̣ катхеси. екӣбха̄ве а̄нисам̣сам̣ катхеси, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ бхагум̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассесӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 3.238). анантанайанти апарима̄н̣адесана̄найам̣ аппиччхата̄дипат̣исам̣йуттам̣ дхаммим̣ катхам̣. тена̄ха ‘‘пун̣н̣а, айампи аппиччхакатха̄йева̄’’тиа̄ди бахӯхи парийа̄йехи на̄на̄найам̣ десети. катхам̣ татха̄ деситам̣ тхеро ан̃н̃а̄сӣти а̄ха ‘‘пат̣исамбхида̄паттасса…пе… ахосӣ’’ти.

ча̄рика̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

саттависуддхипан̃хаван̣н̣ана̄

256. тато пат̣т̣ха̄йа̄ти. йада̄ джа̄тибхӯмака̄ бхиккхӯ саттху саммукха̄ тхерасса ван̣н̣ам̣ бха̄сим̣су, тато пат̣т̣ха̄йа. сӣса̄нулокӣ хутва̄ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандханам̣ тхерена сама̄гаме а̄даравасена катанти дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хи вуттам̣ па̄т̣хе ‘‘аппева на̄ма̄’’тиа̄ди, ‘‘тарама̄нарӯпо’’ти ча. йам̣ пана вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘екасмим̣ т̣ха̄не нилӣна’’нтиа̄ди, там̣ ака̄ран̣ам̣. на хи дхаммасена̄пати тасса тхерасса нисиннат̣т̣ха̄нам̣ абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ена джа̄нитум̣ на саккоти. ‘‘каччи ну кхо мам̣ адисва̄ва гамиссатӣ’’ти айампи чинта̄ а̄даравасенева̄ти йуттам̣. на хи саттха̄рам̣ дат̣т̣хум̣ а̄гато са̄вако апи а̄йасма̄ ан̃н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃о саттхукаппам̣ дхаммасена̄патим̣ таттха васантам̣ адисва̄ва гаччханако на̄ма аттхи. дива̄виха̄ранти сампада̄не упайогавачананти а̄ха ‘‘дива̄виха̄раттха̄йа̄’’ти.

257. пуримакатха̄йа̄ти пат̣хама̄ла̄пе. аппатит̣т̣хита̄йа̄ти наппаваттита̄йа. паччхимакатха̄ на джа̄йатӣти паччха̄ ваттаббакатха̄йа авасаро на хоти. сатта висуддхийо пуччхи дит̣т̣хасам̣санданавасена. н̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма арийамагго. йасма̄ тато уттаримпи паттаббам̣ аттхева, тасма̄ ‘‘чатупа̄рисуддхисӣла̄дӣсу т̣хитассапи брахмачарийава̄со маттхакам̣ на па̄пун̣а̄тӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ти брахмачарийава̄сасса маттхакам̣ аппаттатта̄. саббам̣ пат̣иккхипӣти саттамампи пан̃хам̣ пат̣иккхипи, итаресу ваттаббамева наттхи.

аппаччайапаринибба̄нанти анупа̄дисесанибба̄нама̄ха. ида̄ни пака̄рантаренапи анупа̄да̄паринибба̄нам̣ дассетум̣ ‘‘дведха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха гахан̣ӯпа̄да̄нанти дал̣хаггахан̣абхӯтам̣ упа̄да̄нам̣. тена̄ха ‘‘ка̄мупа̄да̄на̄дика’’нти. паччайӯпа̄да̄нанти йам̣ кин̃чи паччайама̄ха. со хи аттано пхалам̣ упа̄дийати упа̄да̄навасена ган̣хатӣти упа̄да̄нанти вуччати. тена̄ха ‘‘паччайӯпа̄да̄нам̣ на̄ма…пе… паччайа̄’’ти. ‘‘анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччатӣ’’ти вачанато (маха̄ва. 28, 30) арахаттапхалам̣ анупа̄да̄паринибба̄нанти катхенти. на ча упа̄да̄насампайуттанти упа̄да̄нехи етам̣ на сахитам̣ на̄пи упа̄да̄нехи саха паватти хутва̄. на ча кан̃чи дхаммам̣ упа̄дийатӣти кассачи дхаммасса а̄рамман̣акаран̣авасена на упа̄дийати. париниббутантети аггамаггена ка̄таббакилесапаринибба̄напарийоса̄нанте джа̄татта̄. аматадха̄тумева анупа̄да̄паринибба̄нам̣ катхенти, катхента̄нан̃ча йатха̄ тасса кочи паччайо на̄ма наттхи, евам̣ адхигатопи йатха̄ кочи паччайо на̄ма на хоти, татха̄ паринибба̄нам̣ апаччайапаринибба̄нанти дассенто ‘‘айам̣ анто’’тиа̄дима̄ха. пуна пуччхам̣ а̄рабхи анупа̄да̄паринибба̄нам̣ сарӯпато патит̣т̣ха̄петука̄мо.

258. саббапариваттесӯти саббесу пан̃хапариваттанесу, пан̃хава̄ресӯти аттхо. сагахан̣адхаммамева̄ти ‘‘етам̣ мама̄’’тиа̄дина̄ ган̣хатӣти гахан̣ам̣, саха гахан̣ена̄ти сагахан̣ам̣, упа̄да̄нийанти аттхо. виват̣т̣асаннисситасса абха̄вато ват̣т̣амева анугатоти ват̣т̣а̄нугато. тена̄ха ‘‘чатупа̄рисуддхисӣламаттассапи абха̄вато’’ти. йо пана чатуббидхе виват̣т̣ӯпаниссайе сӣле т̣хито, сопи ‘‘ан̃н̃атра имехи дхаммехӣ’’ти ваттаббатам̣ арахати.

саттависуддхипан̃хаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

саттаратхавинӣтаван̣н̣ана̄

259. ниссаккавачанаметам̣ ‘‘йа̄ва хет̣т̣химасопа̄накал̣евара̄’’тиа̄дӣсу вийа. аттхоти пайоджанам̣. читтависуддхи хеттха сӣлависуддхим̣ пайоджети тасса тадаттхатта̄. сӣлависуддхикиччам̣ катам̣ на̄ма хоти сама̄дхисам̣ваттанато. сама̄дхисам̣ваттаника̄ хи сӣлависуддхи на̄ма. саббападесӯти ‘‘читтависуддхи йа̄вадева дит̣т̣хивисуддхаттха̄’’тиа̄дӣсу саббападесу, дит̣т̣хивисуддхийам̣ т̣хитасса читтависуддхакиччам̣ катам̣ на̄ма хотӣтиа̄дина̄ йоджетаббам̣.

са̄ваттхинагарам̣ вийа сакка̄йанагарам̣ атиккамитаббатта̄. са̄кетанагарам̣ вийа нибба̄нанагарам̣ па̄пун̣итаббатта̄. ачча̄йикасса киччасса уппа̄дака̄ло вийа наваменева кхан̣ена паттаббасса абхисамайакиччасса упа̄дака̄ло. йатха̄ ран̃н̃о саттамена ратхавинӣтена са̄кете антепурадва̄ре орул̣хасса на та̄ва киччам̣ нит̣т̣хитам̣ на̄ма хоти, сам̣видха̄таббасам̣видха̄нам̣ н̃а̄тимиттаган̣апаривутасса сурасабходжанапарибхоге нит̣т̣хитам̣ на̄ма сийа̄, еваметам̣ н̃а̄н̣адассанависуддхийа̄ килесе кхепетва̄ тесам̣йева пат̣иппассаддхипаха̄наса̄дхакаарийапхаласаман̇гика̄ле абхисамайакиччам̣ нит̣т̣хитам̣ на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘йогино…пе… ка̄ло дат̣т̣хаббо’’ти. таттха паропан̣н̣а̄са кусаладхамма̄ на̄ма читтуппа̄дапарийа̄панна̄ пхасса̄дайо паропан̣н̣а̄са анаваджджадхамма̄. ниродхасайанети нибба̄насайане.

‘‘висуддхийо’’ти ва̄ ‘‘катха̄ваттхӯнӣ’’ти ва̄ аттхато екам̣, бйан̃джанамева на̄нанти тесам̣ аттхато анан̃н̃абха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘итӣ’’ти а̄раддхам̣. а̄йасма̄ пун̣н̣о даса катха̄ваттхӯни виссаджджесӣти сатта висуддхийо на̄ма виссаджджантопи даса катха̄ваттхӯни виссаджджеси тесам̣ аттхато анан̃н̃атта̄. етенева дхаммасена̄пати са̄рипуттаттхеро сатта висуддхийо пуччханто даса катха̄ваттхӯни пуччхӣти айампи аттхо вуттова̄ти ведитаббо. нти пан̃хам̣. ким̣ джа̄нитва̄ пуччхӣти висуддхипарийа̄йена катха̄ваттхӯни пуччха̄мӣти ким̣ джа̄нитва̄ пуччхи. дасакатха̄ваттхула̄бхинам̣ тхерам̣ висуддхийо пуччханто пуччхитат̣т̣ха̄нейева пуччханена ким̣ титтхакусало ва̄ пана хутва̄ висайасмим̣ пуччхи, уда̄ху па̄нӣйаттхикаматиттхехи чхиннатат̣ехи па̄тенто вийа атиттхакусало хутва̄ апуччхитаббат̣т̣ха̄не ависайасмим̣ пуччхӣти йоджана̄. имина̄ найена виссаджджанапаккхепи аттхайоджана̄ ведитабба̄. йадаттхамасса вича̄ран̣а̄ а̄раддха̄, там̣ дассентена ‘‘титтхакусало хутва̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ висуддхикатха̄ваттхӯнам̣ аттхато анан̃н̃аттепи айам̣ висесо ведитабботи дассетум̣ ‘‘йам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тадамина̄ти йам̣ ‘‘сам̣кхиттам̣, виттхин̣н̣а’’нти ча вуттам̣, там̣ имина̄ ида̄ни вуччама̄нена найена видхина̄ ведитаббам̣.

ека̄ сӣлависуддхӣти висуддхӣсу висум̣ ека̄ сӣлависуддхи. дасасу катха̄ваттхӯсу чатта̄ри катха̄ваттхӯни хутва̄ а̄гата̄ аппиччхата̄дӣхи вина̄ сӣлависуддхийа̄ асамбхавато. аппиччхакатха̄тиа̄дӣсу катха̄сӣсена дасакатха̄ваттху гахитам̣. катхетаббатта̄ ва̄ ваттху катха̄ваттхӯти вуттам̣. еван̃ча упака̄рато, сабха̄вато ва̄ чатуннам̣ катха̄ваттхӯнам̣ сӣлависуддхисан̇гахо дат̣т̣хаббо. тин̣н̣ам̣ катха̄ваттхӯнам̣ читтависуддхисан̇гахепи есева найо. пан̃ча висуддхийоти на̄марӯпапариччхедо дит̣т̣хивисуддхи, саппаччайана̄марӯпадассанам̣ кан̇кха̄витаран̣ависуддхи, випассанупаккилесе паха̄йа уппаннам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхи, удайаббайан̃а̄н̣а̄ди нававидхан̃а̄н̣ам̣ пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхи, арийамагган̃а̄н̣ам̣ н̃а̄н̣адассанависуддхӣти има̄ пан̃ча висуддхийо.

саттаратхавинӣтаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

260. саммодитунти анантарам̣ вуччама̄нена саммодитум̣. ат̣т̣ха̄напарикаппена̄ти ака̄ран̣асса ваттхуно парикаппанена тада̄ асамбхавантам̣ аттхам̣ парикаппетва̄ вачанена. абхин̣хадассанасса̄ти ниччадассанасса, нийатадассанасса̄ти аттхо.

уккхипӣти гун̣ато катхитабха̄вена уккам̣сети. тхерасса̄ти а̄йасмато пун̣н̣аттхерасса. имасмим̣ т̣ха̄не имасмим̣ ка̄ран̣е екападенева са̄вакависайе анан̃н̃аса̄дха̄ран̣агун̣а̄викаран̣анимиттам̣. ида̄ни тамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘амаччан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. апача̄йама̄ноти пӯджайанто.

‘‘анумасса анумасса пуччхита̄’’ти вуттатта̄ вича̄ран̣авасена̄ха ‘‘ким̣ пана пан̃хасса пуччханам̣ бха̄рийам̣ уда̄ху виссаджджана’’нти. сахетукам̣ катва̄ти йутта̄йуттам̣ катва̄. сака̄ран̣анти тассева вевачанам̣. пуччханампӣти евам̣ сахадхаммена пуччхитаббаматтхам̣ сайам̣ сампа̄детва̄ пуччханампи бха̄рийам̣ дуккарам̣. виссаджджанампӣти сахадхаммена виссаджджанампи дуккарам̣. еван̃хи виссадждженто вин̃н̃ӯнам̣ читтам̣ а̄ра̄дхетӣти. йатха̄нусандхина̄ва десана̄ нит̣т̣хита̄а̄дито сапариккха̄рам̣ сӣлам̣, маджджхе сама̄дхим̣, анте васӣбха̄ваппаттам̣ пан̃н̃ам̣ дассетва̄ десана̄йа нит̣т̣ха̄питатта̄ти.

ратхавинӣтасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.