3. опаммавагго
1. какачӯпамасуттаван̣н̣ана̄
222. мол̣инти кесарачанам̣. веха̄йасанти а̄ка̄се. ратаначан̇кот̣аварена̄ти ратанасила̄майаварачан̇кот̣акена сахассанетто сираса̄ пат̣иггахи. ‘‘суван̣н̣ачан̇кот̣акаварена̄’’типи (бу. вам̣. ат̣т̣ха. 23 дӯренида̄накатха̄; джа̄. ат̣т̣ха. 1.2 авидӯренида̄накатха̄) па̄т̣хо.
са̄ти мол̣и. мол̣и етасса аттхӣти мол̣ико, мол̣ико ева мол̣ийо. пхаггуноти пана на̄мам̣. сан̇кха̄ти саман̃н̃а̄. велӣйати кхан̣амухутта̄дивасена упадисӣйатӣти вела̄, ка̄лоти а̄ха ‘‘та̄йам̣ вела̄йам̣…пе… айам̣ ка̄лавела̄ на̄ма̄’’ти. велайати париччхедавасена тит̣т̣хатӣти вела̄, сӣма̄. велайати сам̣килесапаккхам̣ ча̄лайатӣти вела̄, сӣлам̣. анатиккаманат̣т̣хопи часса сам̣килесадхамманимиттам̣ ачаланамева. вин̃н̃упуриса̄бха̄ве чхапан̃чава̄ча̄маттам̣ ова̄де пама̄н̣ам̣ на̄ма.давасахагатам̣ катва̄ти кӣл̣а̄сахитам̣ катва̄.
миссӣбхӯтоти анануломикасам̣саггавасена миссӣбхӯто. ‘‘аван̣н̣ам̣ бха̄сатӣ’’ти сан̇кхепато вуттам̣ виваритум̣ ‘‘та̄панапачанакот̣т̣ана̄дӣнӣ’’тиа̄ди вуттам̣. адхикаран̣ампи каротӣти еттха йатха̄ со адхикаран̣а̄йа парисаккати, там̣дассанам̣ ‘‘имесам̣ бхиккхӯна’’нтиа̄ди. адхикаран̣ам̣ а̄кад̣д̣хатӣти адхикаран̣ам̣ уддисса те бхиккхӯ а̄кад̣д̣хати, адхикаран̣ам̣ ва̄ тесу уппа̄денто а̄кад̣д̣хати. уддесападам̣ ва̄ти падасо уддесаматтам̣ ва̄. нева пийакамйата̄йа̄ти нева аттани саттхуно пийабха̄вака̄мата̄йа. на бхеда̄дхиппа̄йена̄ти на саттхуно тена бхиккхуна̄ бхеда̄дхиппа̄йена. аттхака̄мата̄йа̄ти мол̣ийапхаггунасса хитака̄мата̄йа.
224. аван̣н̣абха̄санети бхиккхунӣнам̣ агун̣акатхане. чханда̄дӣнам̣ ваттхубха̄вато ка̄магун̣а̄ гехам̣ вийа гехам̣, те ча те сита̄ ниссита̄ти гехассита̄ти вутта̄. тан̣ха̄чханда̄пи та̄сам̣ каттука̄мата̄пӣти убхайепи тан̣ха̄чханда̄, пат̣игхачханда̄ пана тесам̣ каттука̄мата̄ ева. пхаликаман̣и вийа пакатипабхассарасса читтасанта̄насса упасан̇го вийа випарин̣а̄мака̄ран̣ам̣ ра̄га̄дайоти а̄ха ‘‘раттампи читтам̣ випарин̣ата’’нтиа̄ди. хита̄нукампӣти карун̣а̄йа паччупат̣т̣ха̄панама̄ха. ‘‘йассантарато на санти копа̄’’тиа̄дӣсу (уда̄. 20) вийа антара-саддо читтапарийа̄йоти а̄ха ‘‘досантароти досачитто’’ти.
225. дуббачата̄йа ова̄дам̣ асампат̣иччханто читтенева пат̣ивируддхо ат̣т̣ха̄си. ган̣хим̣су читтам̣, хадайага̄хиним̣ пат̣ипаджджим̣сӯти аттхо. пӯрайим̣су аджджха̄сайанти аттхо. екасмим̣ самайе пат̣хамабодхийам̣. ека̄санам̣ бходжанасса ека̄санабходжанам̣, екавела̄йамева бходжанам̣. тан̃ча кхо пуббан̣хе ева̄ти а̄ха ‘‘екам̣ пуребхаттабходжана’’нтиа̄ди. саттаккхаттум̣ бхуттабходжанампи имасмим̣ сутте ека̄санабходжанантева адхиппетам̣, на ека̄саниката̄йа ека̄йа ева нисаджджа̄йа бходжанам̣. ‘‘аппад̣ам̣са…пе… сампхасса’’нтиа̄дӣсу вийа аппа-саддо абха̄ваттхоти а̄ха ‘‘нира̄ба̄дхатам̣, ниддуккхата’’нти. падха̄на̄дивасена саллахукам̣ акиччхам̣ ут̣т̣ха̄нам̣ саллахукаут̣т̣ха̄нам̣. на екаппаха̄рена̄ти на екава̄рена, на екасмим̣йева ка̄лети адхиппа̄йо. две бходжана̄нӣти ‘‘апаран̣хе раттийа’’нти ка̄лавасена две бходжана̄ни. пан̃ча гун̣ети аппа̄ба̄дха̄дике пан̃ча а̄нисам̣се. сатуппа̄дакаран̣ӣйаматтамева̄ти сатуппа̄даматтакаран̣ӣйамева, нива̄ретаббасса пунаппунам̣ сама̄дапанан̃ча на̄хоси.
ман̣д̣абхӯмӣти оджавантабхӯми, йаттха парисин̃чанена вина̄ сасса̄ни кит̣т̣ха̄ни сампаджджанти. йуге йоджетабба̄ни йогга̄ни, тесам̣ а̄чарийо йогга̄чарийо, тесам̣ сиккха̄панако. га̄ман̣ихаттхиа̄дайопи ‘‘йогга̄’’ти вуччантӣти а̄ха па̄л̣ийам̣ ‘‘ассадаммаса̄ратхӣ’’ти. чатӯсу маггесу йена йена маггена иччхати. джавасамага̄дибхеда̄су гатӣсу йам̣ йам̣ гатим̣. там̣ там̣ маггам̣ а̄рул̣ха̄ва отин̣н̣а̄йева. нева ва̄ретабба̄ расмивинигган̣ханена. на виджджхитабба̄ патодалат̣т̣хийа̄. гаманамева̄ти име йутта̄ мама иччха̄нурӯпам̣ мандам̣ гаччханти, самам̣ гаччханти, сӣгхам̣ гаччхантӣти кхуресу нимиттаггахан̣ам̣ пат̣т̣хапетва̄ са̄ратхина̄ тесам̣ гаманамева пасситаббам̣ хоти, на таттха нийоджанам̣. техипи бхиккхӯхи. паджахим̣су паджахитаббам̣. са̄ладӯсана̄ти са̄ларуккхависана̄сака̄. ан̃н̃а̄ ча валлийо са̄ларуккхе винандхитва̄ т̣хита̄. бахи нӣхаран̣ена̄ти са̄лаванато бахи чхад̣д̣анена. сусан̣т̣хита̄ти сан̣т̣ха̄насампанна̄, марийа̄дам̣ бандхитва̄ти а̄лава̄ласампа̄данавасена марийа̄дам̣ бандхитва̄. кипиллапут̣акам̣ тамбакипиллакапут̣акам̣. суккхадан̣д̣акахаран̣ам̣ а̄лава̄лаббхантара̄.
226. видехарат̣т̣хе джа̄тасам̣вад̣д̣хата̄йа ведехика̄. пан̣д̣а̄ вуччати пан̃н̃а̄, та̄йа ита̄ гата̄ паватта̄ти пан̣д̣ита̄. гахапата̄нӣти гехаса̄минӣ. сораччена̄ти сам̣йамена. нива̄тавуттӣти пан̣ипа̄така̄рӣ. ниббута̄ти ниббутадуччаритапарил̣а̄ха̄. ут̣т̣ха̄хика̄ти ут̣т̣ха̄навӣрийаватӣ. киббиса̄ти курӯра̄.
227. евам̣ аккхантийа̄ досам̣ дассетва̄ти ‘‘гун̣аванто’’ти локе паттхат̣акиттисадда̄нампи аккхантинимиттам̣ айасуппаттигун̣апариха̄ниа̄дим̣ аккхамата̄йаа̄дӣнавам̣ пака̄сетва̄. вачанапатхети вачанамагге йуттака̄ла̄дике. сан̣ха̄бха̄вопи хи вачанасса паваттиа̄ка̄роти катва̄ ‘‘вачанапатхо’’ твева вутто. тесам̣йева ка̄ла̄дӣнам̣. метта̄ етасса аттхӣти меттам̣, уппаннам̣ меттачиттам̣ етесанти уппаннаметтачитта̄. пуна ‘‘ка̄лена ва̄, бхиккхаве’’тиа̄ди (пари. 362, 363) па̄л̣и дхаммасабха̄вадассанавасена паватта̄ ‘‘парам̣ чодана̄васена ваданта̄ на̄ма имехи а̄ка̄рехи вадантӣ’’ти. адхимун̃читва̄ти абхиративасена тасмим̣ пуггале бха̄вана̄читтам̣ мун̃читва̄ виссаджджетва̄. со пуггало а̄рамман̣ам̣ етасса̄ти тада̄рамман̣ам̣, меттачиттам̣. йади евам̣ падесависайам̣ там̣ катхам̣ ниппадесависайам̣ вийа хотӣти чоденто ‘‘катхам̣ тада̄рамман̣ам̣ сабба̄вантам̣ локам̣ каротӣ’’ти а̄ха, итаро ‘‘пан̃ча вачанапатхе’’тиа̄дина̄ парихарати. идха тада̄рамман̣ан̃ча̄ти тассева меттачиттасса а̄рамман̣ам̣ катва̄ти па̄л̣ийам̣ вачанасесо дат̣т̣хаббо. тена̄ха ‘‘пуна тассева̄’’тиа̄ди. сабба̄ саттака̄йасан̇кха̄та̄ паджа̄ етасса аттхӣти сабба̄вантоти имаматтхам̣ дассенто ‘‘сабба̄ванта’’нти а̄ха. випулена̄ти маха̄джана̄рамман̣ена. махантапарийа̄йо хи випула-саддо, махаттан̃четтха бахукабха̄во. тена̄ха ‘‘анекасатта̄рамман̣ена̄’’ти. тан̃ча пуггаланти пан̃ча вачанапатхе гахетва̄ а̄гатапуггалам̣. читтасса̄ти метта̄сахагатачиттасса. еттха ча метта̄сахагатена четаса̄ вихарисса̄ма̄ти самбандхо. таттха катханти а̄ха ‘‘тан̃ча пуггалам̣ саббан̃ча локам̣ тасса читтасса а̄рамман̣ам̣ катва̄ адхимуччитва̄’’ти.
228. тадаттхадӣпиканти йа̄ меттам̣ четовимуттим̣ саммадева бха̄ветва̄ т̣хитасса ниббика̄рато кеначи вика̄рам̣ на а̄па̄детаббата̄, тадаттхаджотикам̣. апатхавинти патхавӣ на хотӣти апатхавӣ. ниппатхавинти саббена саббам̣ патхавӣбха̄ва̄бха̄вам̣. тирийам̣ пана апариччхинна̄ти касма̄ вуттам̣, нану чаккава̄л̣апаббатехи там̣ там̣ чаккава̄л̣ам̣ париччхиндати? на, тадан̃н̃ачаккава̄л̣апатхавийа̄ ека̄баддхабха̄вато. тин̣н̣ан̃хи чакка̄нам̣ антарасадисе тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ локадха̄тӯнам̣ антарейева патхавӣ наттхи локантаранирайабха̄вато. чаккава̄л̣апаббатантарехи самбаддхат̣т̣ха̄не патхавӣ ека̄баддха̄ва. виват̣т̣ака̄ле хи сан̣т̣хахама̄на̄пи патхавӣ йатха̄сан̣т̣хитапатхавийа̄ ека̄баддха̄ва сан̣т̣хахати. тена̄ха ‘‘тирийам̣ пана апариччхинна̄’’ти. имина̄ва гамбхӣрабха̄вена вуттапарима̄н̣ато парам̣ наттхӣти дӣпитам̣ хоти.
229. халиддӣти халиддиван̣н̣ам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘йам̣ кин̃чи пӣтакаван̣н̣а’’нти. ван̣н̣асан̇кха̄там̣ рӯпам̣ асса аттхӣти рӯпӣ, на рӯпӣти арӯпӣти а̄ха ‘‘арӯпо’’ти. тенева̄ха ‘‘санидассанабха̄вапат̣иккхепато’’ти.
230. пан̃ча йоджанасата̄нӣти химавантато самуддам̣ павит̣т̣хат̣т̣ха̄навасена вуттам̣, на анотаттадахамукхато. ан̃н̃а̄ надийо упа̄да̄йа лаббхама̄нам̣ гамбхӣратам̣ аппамеййаудакатан̃ча гахетва̄ ‘‘гамбхӣра̄ аппамеййа̄’’ти вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана тин̣укка̄йа та̄петаббатта̄бха̄вадассанапараметанти вуттам̣ ‘‘етена пайогена̄’’тиа̄ди.
231. тӯлинӣ вийа тӯлинӣти а̄ха ‘‘симбалитӯлалата̄тӯласама̄на̄’’ти. сассаранти евам̣паватто саддо сассарасаддо. ануравадассанан̃хетам̣. татха̄ бхаббхарасаддо. саббаметам̣ метта̄виха̄рино читтасса дӯсетум̣ асаккун̣еййабха̄вадассанапарам̣. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – йатха̄ маха̄патхавӣ кеначи пурисена апатхавим̣ ка̄тум̣ на сакка̄, йатха̄ а̄ка̄се кин̃чи рӯпам̣ пат̣т̣хапетум̣ на сакка̄, йатха̄ ган̇га̄йа удакам̣ тин̣укка̄йа та̄петум̣ на сакка̄, йатха̄ ча бил̣а̄рабхастам̣ тхаддхам̣ пхарусан̃ча сампхассам̣ ка̄тум̣ на сакка̄, евамевам̣ метта̄йа четовимуттийа̄ а̄севита̄йа бха̄вита̄йа бахулӣката̄йа пан̃ча вачанапатхе гахетва̄ а̄гатапурисена кеначи парийа̄йена читтасса ан̃н̃атхаттам̣ ка̄тум̣ на сакка̄ти.
232. очарака̄ти парӯпагха̄тавасена хӣнакаммака̄рино. тена̄ха ‘‘нӣчакаммака̄рака̄’’ти. анадхива̄санена̄ти аккхаманена. майхам̣ ова̄дакаро на хотӣти парамхи анаттхака̄римхи читтападосанена а̄гха̄туппа̄данена мама са̄сане самма̄пат̣ипаджджама̄но на̄ма на хоти.
233. ан̣унти аппакам̣ тану париттакам̣. тхӯланти махантам̣ ол̣а̄рикам̣. вачанапатхасса пана адхиппетатта̄ там̣ са̄ваджджавибха̄гена гахетаббанти а̄ха ‘‘аппаса̄ваджджам̣ ва̄ маха̄са̄ваджджам̣ ва̄’’ти. кхантийа̄ идам̣ бха̄рийам̣ на хотӣти авочум̣ ‘‘анадхи…пе… пасса̄ма̄’’ти. дӣгхараттанти чирака̄лам̣, аччантамева̄ти аттхо. аччантан̃ча хитасукхам̣ на̄ма ан̃н̃а̄дхигаменева̄ти а̄ха ‘‘арахаттена кӯт̣ам̣ ган̣ханто’’ти.
какачӯпамасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
2. алагаддӯпамасуттаван̣н̣ана̄
234. ба̄дхайим̣сӯти (са̄раттха. т̣ӣ. па̄читтийа 3.417) ханим̣су. там̣там̣сампаттийа̄ вибандханавасена саттасанта̄насса антаре вемаджджхе ети а̄гаччхатӣти антара̄йо, дит̣т̣хадхаммика̄дианаттхо, анатиккаманат̣т̣хена тасмим̣ антара̄йе нийутта̄, антара̄йам̣ ва̄ пхалам̣ араханти, антара̄йасса ва̄ каран̣асӣла̄ти антара̄йика̄. тена̄ха ‘‘антара̄йам̣ каронтӣти антара̄йика̄’’ти. а̄нантарийадхамма̄ти а̄нантарийасабха̄вачетана̄дхамма̄. татра̄йам̣ вачанаттхо – чутианантарапхалам̣ анантарам̣ на̄ма, тасмим̣ анантаре нийутта̄, танниббаттанена анантаракаран̣асӣла̄, анантарапайоджана̄ти ва̄ а̄нантарика̄, те ева а̄нантарийа̄ти вутта̄. камма̄ни ева антара̄йика̄ти каммантара̄йика̄. моккхассева антара̄йам̣ кароти, на саггасса миччха̄ча̄ралаккхан̣а̄бха̄вато. на хи бхиккхунийа̄ дхаммараккхитабха̄во аттхи. па̄катикабхиккхунӣвасена четам̣ вуттам̣, арийа̄йа пана паваттам̣ апа̄йасам̣ваттанийамева. нандама̄н̣авако четтха нидассанам̣. убхиннам̣ сама̄наччхандата̄васена ва̄ асаггантара̄йиката̄, моккхантара̄йиката̄ пана моккхаттхапат̣ипаттийа̄ видӯсанато, абхибхавитва̄ пана паваттийам̣ саггантара̄йиката̄пи на сакка̄ нива̄ретунти. ахетукадит̣т̣хиакирийадит̣т̣хинаттхикадит̣т̣хийова нийатабха̄вам̣ патта̄ нийатамиччха̄дит̣т̣хидхамма̄. пат̣исандхидхамма̄ти пат̣исандхичиттуппа̄дама̄ха. пан̣д̣ака̄диггахан̣ан̃четтха нидассанаматтам̣ сабба̄йапи ахетукапат̣исандхийа̄ випа̄кантара̄йикабха̄вато. йа̄ хи арийе упавадати, са̄ четана̄ арийӯпава̄дадхамма̄. тато паранти кхама̄панато упари. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ маха̄сӣхана̄дасса лӣнаттхапака̄сане вуттамева. йа̄ва бхиккхубха̄вам̣ пат̣иджа̄на̄ти па̄ра̄джикам̣ а̄панно. на вут̣т̣ха̄ти сесам̣ гарука̄паттим̣. на десети лахука̄паттим̣.
айам̣ бхиккху арит̣т̣хо. расена расам̣ сам̣сандитва̄ти анаваджджена паччайапарибхун̃джанарасена са̄ваджджам̣ ка̄магун̣апарибхогарасам̣ сама̄нетва̄. упаненто вийа̄ти бандханам̣ упаненто вийа. ‘‘гхат̣енто вийа̄’’типи па̄т̣хо. упасам̣харанто вийа̄ти садисатам̣ упасам̣харанто вийа екантаса̄вадждже анаваджджабха̄вапаккхепена. па̄паканти ла̄макат̣т̣хена дуггатисампа̄панат̣т̣хена ча па̄пакам̣. сетукаран̣авасена маха̄самуддам̣ бандхантена вийа. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена ‘‘са̄ваджджа’’нти дит̣т̣хам̣ ‘‘анаваджджа’’нти гахан̣ена тена пат̣ивируджджханто. екантато анантара̄йиканти гахан̣ена веса̄раджджан̃а̄н̣ам̣ пат̣иба̄ханто. ка̄макан̣т̣акехи арийамаггасамма̄пат̣ипатти на упаккилиссатӣти ваданто ‘‘арийамагге кха̄н̣укан̣т̣ака̄дӣни паккхипанто’’ти вутто. пат̣хамапа̄ра̄джикасиккха̄падасан̇кха̄те, ‘‘абрахмачарийам̣ паха̄йа̄’’ти (дӣ. ни. 1.8, 194) а̄дидесана̄сан̇кха̄те ча а̄н̣а̄чакке.
пуччхама̄на̄ самануйун̃джанти на̄ма. пуччха̄ хи ануйоготи. тена̄дхигата̄йа ладдхийа̄ ануваджджанаттхам̣ паччанубха̄санена пуна пат̣иджа̄на̄панам̣ патит̣т̣ха̄панам̣, там̣ панасса а̄да̄йа сама̄да̄панам̣ вийа хотӣти а̄ха ‘‘самануга̄ханти на̄ма̄’’ти. тасса̄ пана ладдхийа̄ ануйун̃джита̄йа вуччама̄нампи ка̄ран̣ам̣ ка̄ран̣апатирӯпакамева̄ти тасса пуччханам̣ саманубха̄санам̣. анудаханат̣т̣хена анупа̄йапат̣ипаттийа̄ сампати а̄йатин̃ча анудаханат̣т̣хена. маха̄бхита̄панат̣т̣хена анават̣т̣хитасабха̄вата̄йа. иттарапаччупат̣т̣ха̄нат̣т̣хена мухуттараман̣ӣйата̄йа. та̄вака̄ликат̣т̣хена парехи абхибхаванӣйата̄йа. саббан̇гапаччан̇гапалибхан̃джанат̣т̣хена чхеданабхедана̄диадхикаран̣абха̄вена. уггха̄т̣асадисата̄йа адхикут̣т̣анат̣т̣хена. аван̣е ван̣ам̣ уппа̄детва̄ анто анупависанасабха̄вата̄йа винивиджджханат̣т̣хена. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикаанаттханимиттата̄йа са̄сан̇касаппат̣ибхайат̣т̣хена.дит̣т̣хитха̄мена̄ти тасса̄ дит̣т̣хийа̄ тха̄магатабха̄вена. дит̣т̣хипара̄ма̄сена̄ти дит̣т̣хисан̇кха̄тапара̄масанена. дит̣т̣хийева хи дхаммасабха̄вам̣ атиккамитва̄ парато а̄масанена пара̄ма̄со. абхинивисса̄ти тан̣ха̄бхинивесапуббан̇гамена дит̣т̣ха̄бхинивесена ‘‘идамеветтха татха’’нти абхинивиситва̄. йасма̄ хи абхинивесанам̣ таттха абхинивит̣т̣хам̣ на̄ма хоти.тасма̄ а̄ха ‘‘адхит̣т̣хахитва̄’’ти.
235. наттхӣти ваттука̄мопӣти аттано ладдхим̣ нигухетука̄мата̄йа аваджа̄нитука̄мопи. сампат̣иччхати пат̣иджа̄на̄ти. две катха̄ти висам̣ва̄данакатхам̣ сандха̄йа вадати. абхӯтакатха̄ хи пуббе паватта̄ бхӯтакатха̄йа васена две катха̄ти вуччати.
236. касса кхо на̄ма̄ти имина̄ саттха̄ ‘‘на мама туйхам̣ та̄дисасса аттха̄йа дхаммадесана̄ на̄ма бхӯтапубба̄’’ти дассети. тена̄ха ‘‘кхаттийасса ва̄’’тиа̄ди.
н̃а̄н̣амайа̄ усма̄ етасса аттхӣти усмӣ, татха̄рӯпехи паччайехи анусмӣкато тасмим̣ аттабха̄ве пат̣иведхагаббхоапи усмӣкатоти викатабха̄вато пан̃н̃а̄бӣджамасса имасмим̣ дхаммавинайе апи ну аттхӣти бхагава̄ бхиккхӯ пуччхати. те пат̣иккхипанта̄ ваданти т̣ха̄нагатена дуччаритена н̃а̄н̣упахатабха̄вам̣ сампассанта̄. ниттеджабхӯтоти ниттеджам̣ бхӯто теджоха̄ниппатто. тато ева бхиккхӯнампи саммукха̄ олокетум̣ асаматтхата̄йа паттаккхандхо адхомукхо. сахадхаммикам̣ кин̃чи ваттум̣ ависаханато аппат̣ибха̄но. сампаттӯпаганти сампаттиа̄вахам̣. пат̣иппассамбхентоти пат̣иседхенто.
237. антара̄йакараладдхийа̄ сабха̄вавибха̄ванена парисам̣ содхети. нисса̄рети нӣхарати ависуддхадит̣т̣хита̄йа. кассачи буддха̄нубха̄вам̣ аджа̄нантасса. тасса хи евам̣ бхавеййа ‘‘сахаса̄ катхита’’нти. на хи када̄чи буддха̄нам̣ сахаса̄ кирийа̄ на̄ма аттхи. асса̄ти ‘‘кассачӣ’’ти вуттабхиккхусса. сутва̄пи тун̣хӣбха̄вам̣ а̄паджджеййа̄ти атха̄пи сийа̄ти самбандхо. там̣ саббанти ‘‘саче хӣ’’тиа̄дина̄ вуттам̣ саббам̣ парикаппанам̣. на кариссантӣти париса̄йа ладдхим̣ содхетӣти самбандхо. ладдхим̣ пака̄сентоти маха̄са̄ваджджата̄васена пака̄сенто. сан̃н̃а̄витаккехӣти субханимитта̄нубйан̃джанагга̄ха̄дивасена паваттехи сан̃н̃а̄витаккехи. тена̄ха ‘‘килесака̄масампайуттехӣ’’ти. метхунасама̄ча̄ранти идам̣ адхика̄равасена вуттам̣. тадан̃н̃ампи пана – ‘‘апича кхо ма̄туга̄масса уччха̄данам̣ паримадданам̣ наха̄панам̣ самба̄ханам̣ са̄дийатӣ’’тиа̄дина̄ (а. ни. 7.50) а̄гатам̣ висабха̄гаваттхувисайам̣ а̄мисапарибхогам̣. ‘‘ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра ка̄масан̃н̃а̄хи ан̃н̃атра ка̄мавитаккехи сама̄чариссатӣ’’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
238. йонисо паччавеккхан̣ена наттхи еттха чхандара̄готи ниччхандара̄го, там̣ ниччхандара̄гам̣. када̄чи упосатхикабха̄вена сама̄диннасӣла̄пи хонти када̄чи ноти анибаддхасӣла̄нам̣ гахат̣т̣ха̄нам̣. сӣласама̄да̄набха̄вато антара̄йакарам̣. ваттхука̄ма̄нам̣ саччхандара̄гапарибхоган̃ча. апаччавеккхан̣ена бхиккхӯнам̣ а̄варан̣акарам̣. паччайа̄нам̣ саччхандара̄гапарибхоган̃ча. айам̣ арит̣т̣хо дуггахита̄йа парийаттийа̄ васена амхе чева аббха̄чиккхати, атта̄нан̃ча кханати, бахун̃ча апун̃н̃ам̣ пасаватӣти евам̣ сан̃н̃а̄ ма̄ хонтӯти дуггахита̄йа парийаттийа̄ досам̣ дассенто а̄ха. угган̣хантӣти саджджха̄йанти чева ва̄чуггатам̣ каронта̄ дха̄ренти ча̄ти аттхо.
суттантиа̄дина̄ наваппабхедампи парийаттидхаммам̣ парийа̄дийати. катхам̣ суттам̣ наваппабхедам̣? сага̄тхакан̃хи суттам̣ геййам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣ веййа̄каран̣ам̣, тадубхайавинимуттан̃ча суттам̣ уда̄на̄дивисесасан̃н̃а̄вирахитам̣ наттхи, йам̣ суттан̇гам̣ сийа̄, ман̇галасутта̄дӣнан̃ча суттан̇гасан̇гахо на сийа̄ га̄тха̄бха̄вато дхаммапада̄дӣнам̣ вийа, геййан̇гасан̇гахо ва̄ сийа̄ сага̄тхакатта̄ сага̄тха̄ваггасса вийа, татха̄ убхатовибхан̇га̄дӣсу сага̄тхакаппадеса̄нанти? вуччате –
суттанти са̄ман̃н̃авидхи, висесавидхайо паре;
санимитта̄ нирӯл̣хатта̄, сахата̄н̃н̃ена нан̃н̃ато. (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.нида̄накатха̄ван̣н̣ана̄; а. ни. т̣ӣ. 2.4.6; са̄раттха. т̣ӣ. 1.ба̄хиранида̄накатха̄);
саббассапи хи буддхавачанасса суттанти айам̣ са̄ман̃н̃авидхи. тенева̄ха а̄йасма̄ маха̄качча̄но неттийам̣ (нетти. 1.сан̇гахава̄ра) ‘‘нававидхасуттантапарийет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘еттакам̣ тасса бхагавато сутта̄гатам̣ суттапарийа̄паннам̣ (па̄чи. 655, 1242), сакава̄де пан̃ча суттасата̄нӣ’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; катха̄. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄) евама̄ди ча етасса аттхасса са̄дхакам̣. тадекадесесу пана геййа̄дайо висесавидхайо тена тена нимиттена патит̣т̣хита̄. татха̄ хи геййасса сага̄тхакаттам̣ таббха̄ванимиттам̣. локепи хи сасилокам̣ сага̄тхакам̣ ва̄ чун̣н̣ийагантхам̣ ‘‘геййа’’нти ваданти. га̄тха̄вирахе пана сати пуччхам̣ катва̄ виссаджджанабха̄во веййа̄каран̣асса таббха̄ванимиттам̣. пуччха̄виссаджджанан̃хи ‘‘бйа̄каран̣а’’нти вуччати, бйа̄каран̣амева веййа̄каран̣ам̣.
евам̣ санте сага̄тхака̄дӣнампи пуччхам̣ катва̄ виссаджджанавасена паватта̄нам̣ веййа̄каран̣абха̄во а̄паджджатӣти? на̄паджджати геййа̄дисан̃н̃а̄нам̣ анока̄сабха̄вато, ‘‘га̄тха̄вирахе сатӣ’’ти висеситатта̄ ча. татха̄ хи дхаммапада̄дӣсу кевалам̣ га̄тха̄бандхесу, сага̄тхакаттепи соманассан̃а̄н̣амайикага̄тха̄йуттесу, ‘‘вуттан̃хета’’нти (итиву. 1) а̄дивачанасамбандхесу, аббхутадхаммапат̣исам̣йуттесу ча суттависесесу йатха̄ккамам̣ га̄тха̄-уда̄на-итивуттака-аббхутадхамма-сан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄, татха̄ сатипи га̄тха̄бандхабха̄ве бхагавато атӣта̄су джа̄тӣсу чарийа̄нубха̄ваппака̄сакесу джа̄такасан̃н̃а̄, сатипи пан̃хависсаджджанабха̄ве сага̄тхакатте ча кесучи суттантесу ведасса лабха̄панато ведалласан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄ти евам̣ тена тена сага̄тхакатта̄дина̄ нимиттена тесу тесу суттависесесу геййа̄дисан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄ти висесавидхайо суттан̇гато паре геййа̄дайо. йам̣ панеттха геййан̇га̄динимиттарахитам̣, там̣ суттан̇гам̣ висесасан̃н̃а̄париха̄рена са̄ман̃н̃асан̃н̃а̄йа паваттанатоти. нану ча сага̄тхакам̣ суттам̣ геййам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣ веййа̄каран̣анти суттан̇гам̣ на самбхаватӣти чодана̄ тадаваттха̄ ева̄ти? на тадаваттха̄ содхитатта̄. содхитан̃хи пуббе ‘‘га̄тха̄вирахе сати пуччха̄виссаджджанабха̄во веййа̄каран̣асса таббха̄ванимитта’’нти.
йан̃ча вуттам̣ ‘‘га̄тха̄бха̄вато ман̇галасутта̄дӣнам̣ суттан̇гасан̇гахо на сийа̄’’ти (кху. па̄. 5.1; су. ни. 261), там̣ на, нирул̣хатта̄. нирул̣хо хи ман̇галасутта̄дӣнам̣ суттабха̄во. на хи та̄ни дхаммападабуддхавам̣са̄дайо вийа га̄тха̄бха̄вена пан̃н̃а̄та̄ни, кинту суттабха̄венева. тенева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘суттана̄мака’’нти на̄маггахан̣ам̣ катам̣. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘сага̄тхакатта̄ геййан̇гасан̇гахо сийа̄’’ти, тадапи наттхи, йасма̄ сахата̄н̃н̃ена. саха га̄тха̄хӣти хи сага̄тхакам̣, сахабха̄во ча на̄ма аттхато ан̃н̃ена хоти, на ча ман̇галасутта̄дӣсу га̄тха̄винимутто кочи суттападесо аттхи, йо ‘‘саха га̄тха̄хӣ’’ти вуччеййа, на ча самуда̄йо на̄ма кочи аттхи. йадапи вуттам̣ ‘‘убхатовибхан̇га̄дӣсу сага̄тхакаппадеса̄нам̣ геййан̇гасан̇гахо сийа̄’’ти, тадапи на ан̃н̃ато. ан̃н̃а̄ ева хи та̄ га̄тха̄ джа̄така̄дипарийа̄паннатта̄, ато на та̄хи убхатовибхан̇га̄дӣнам̣ геййан̇габха̄воти. евам̣ сутта̄дӣнам̣ ан̇га̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃асан̇кара̄бха̄во ведитаббо.
аттхаттханти аттхабхӯтам̣ йатха̄бхӯтам̣ аттхам̣. анаттхампи кечи випалла̄савасена ‘‘аттхо’’ти ган̣хантӣти ‘‘аттхаттха’’нти висесетва̄ вуттам̣. ка̄ран̣аттханти ка̄ран̣абхӯтам̣ аттхам̣, сӣлам̣ сама̄дхисса ка̄ран̣ам̣, сама̄дхи випассана̄йа̄ти евам̣ тасса тасса ка̄ран̣абхӯтам̣ аттхам̣. тена̄ха ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не сӣла’’нтиа̄ди. тенетам̣ дассети – имасмим̣ т̣ха̄не сӣлам̣ катхитам̣, тан̃ча йа̄вадева сама̄дхаттхам̣, сама̄дхи випассанаттхо, випассана̄ маггаттха̄, магго пхалаттхо, ват̣т̣ам̣ катхитам̣ йа̄вадева виват̣т̣а̄дхигаматтханти джа̄нитум̣ на сакконтӣти. евам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘аттха’’нти имина̄ бха̄ситаттхапайоджанаттха̄нам̣ гахитата̄ ведитабба̄. на паригган̣хантӣти на вича̄ренти, ниджджха̄напан̃н̃а̄ккхама̄ на хонти, ниджджха̄йитва̄ пан̃н̃а̄йа рочетва̄ гахетабба̄ на хонтӣти адхиппа̄йо. ити евам̣ ета̄йа парийаттийа̄ ва̄даппамоккха̄нисам̣са̄ аттано упари парехи а̄ропитава̄дасса ниггахасса моккхапайоджана̄ хутва̄ дхаммам̣ парийа̄пун̣анти. ва̄даппамоккхо ва̄ нинда̄памоккхо. йасса ча̄ти йасса ча сӣла̄дипӯран̣ена паттаббасса, маггасса ва̄ тададхигамена паттаббасса, пхаласса ва̄ тададхигамена паттаббасса, анупа̄да̄вимоккхасса ва̄ аттха̄йа. дхаммам̣ парийа̄пун̣анти, н̃а̄йена парийа̄пун̣антӣти адхиппа̄йо. на̄нубхонти на винданти. тесам̣ те дхамма̄ дуггахита̄ упа̄рамбхама̄надаппамаккхапал̣а̄са̄дихетубха̄вена дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттанти.
239. алам̣ парийатто гадо асса̄ти алагаддо ануна̄сикалопам̣ да-ка̄ра̄гаман̃ча катва̄. ват̣т̣адуккхаканта̄рато ниттхаран̣аттха̄йа парийатти ниттхаран̣апарийатти. бхан̣д̣а̄га̄ре нийутто бхан̣д̣а̄га̄рико, бхан̣д̣а̄га̄рико вийа бхан̣д̣а̄га̄рико, дхаммаратана̄нупа̄лако. ан̃н̃ам̣ аттхам̣ анапеккхитва̄ бхан̣д̣а̄га̄рикассева сато парийатти бхан̣д̣а̄га̄рикапарийатти. ‘‘вам̣са̄нураккхакова̄’’ти авадха̄ран̣ам̣ сӣха̄валоканан̃а̄йена тантидха̄ракова павен̣ипа̄лакова̄ти пуримапададвайепи йоджетаббам̣.
йади тантидха̄ран̣а̄диаттхам̣ буддхавачанасса парийа̄пун̣анам̣ бхан̣д̣а̄га̄рикапарийатти, касма̄ ‘‘кхӣн̣а̄савасса̄’’ти висесетва̄ вуттам̣, нану екаччасса путхуджджанассапи айам̣ найо лаббхатӣти ануйогам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йо пана̄’’тиа̄ди. аттано т̣ха̄нети ниттхаран̣ат̣т̣ха̄не. ка̄мам̣ путхуджджано ‘‘павен̣им̣ па̄лесса̄мӣ’’ти аджджха̄сайена парийа̄пун̣а̄ти. аттано пана бхаваканта̄рато аниттин̣н̣атта̄ тасса са̄ парийатти ниттхаран̣апарийатти ева на̄ма хотӣти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘путхуджджанасса̄’’тиа̄ди.
ниджджха̄нам̣ кхамантӣти ниджджха̄напан̃н̃ам̣ кхаманти. таттха таттха а̄гате сӣла̄дидхамме ниджджха̄йитва̄ пан̃н̃а̄йа рочетва̄ йа̄тха̄вато гахетабба̄ хонти. тена̄ха ‘‘идха сӣла’’нтиа̄ди. на кевалам̣ суггахитам̣ парийаттим̣ нисса̄йа маггабха̄вана̄пхаласаччхикирийа̄, парава̄даниггахасакава̄дапатит̣т̣ха̄пана̄дӣнипи иджджхантӣти дассетум̣ ‘‘парава̄де’’тиа̄ди вуттам̣. тена̄ха ‘‘уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахам̣ ниггахитва̄’’тиа̄ди (дӣ. ни. 2.268). иччхитиччхитат̣т̣ха̄нанти дит̣т̣хивинивет̣хана̄дивасена иччхитам̣ иччхитам̣ па̄л̣ипадесам̣. мочетунти апанетум̣. ахита̄йа дуккха̄йа асам̣ваттанампи тадабха̄ве уппаджджанакахитасукхасса ка̄ран̣амева тасмим̣ сати бха̄ватоти. суггахитаалагаддассапи хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттаната̄ дат̣т̣хабба̄.
240. уттаранти етена̄ти уттаро, синанти бандхантӣти сету, уттаро ча со сету ча̄ти уттарасету. кӯлам̣ паратӣрам̣ вахати па̄петӣти куллам̣. кала̄пам̣ катва̄ баддхоти вел̣унал̣а̄дӣхи кала̄павасена баддхо. ан̣унти идам̣ ат̣т̣хасама̄паттиа̄рамман̣ам̣ сан̃н̃оджанам̣ сандха̄йа вадати. тхӯланти итарам̣. дит̣т̣хинти йатха̄бхӯтадассанам̣, випассананти аттхо. евам̣ парисуддхам̣ евам̣ парийода̄танти тебхӯмакесу дхаммесу н̃а̄там̣ ‘‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’’ти, евам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хисам̣килеса̄бха̄вена саббасо висуддхам̣, парисуддхатта̄ ева парийода̄там̣. на аллӣйетха̄ти никантивасена на ниссайетха. на кела̄йетха̄ти на мама̄йетха. на дхана̄йетха̄ти дханам̣ драбйам̣ на кайира̄тха. убхайаттха̄ти саматхе випассана̄йа ча.
асаддхамметиа̄дӣсу асатам̣ хӣнаджджха̄сайа̄нам̣ дхаммоти асаддхаммо. га̄мава̄сӣнам̣ дхаммоти га̄мадхаммо. килеса̄нам̣ вассанасабха̄вата̄йа васаладхаммо. килесехи дӯситатта̄ тхӯлатта̄ ча дут̣т̣хулло. удакасуддхипарийоса̄ната̄йа одакантико. ‘‘дхамма̄пи во паха̄табба̄’’ти имина̄пи ова̄дена бхиккхӯ уддисса катхентопи арит̣т̣хам̣йева нигган̣ха̄ти.
241. тивидхагга̄хавасена̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄хавасена. йади евам̣ ‘‘ахам̣ мама̄ти ган̣ха̄тӣ’’ти га̄хадвайамева касма̄ вуттанти? найидамевам̣ таттха̄пи га̄хаттайассева вуттатта̄. ‘‘аха’’нти хи имина̄ ма̄надит̣т̣хигга̄ха̄ вутта̄ ‘‘ахамасмӣ’’ти га̄хаса̄ман̃н̃ато. дит̣т̣хипи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ пуримуппанна̄йа дит̣т̣хийа̄ уттарадит̣т̣хийа̄ сакка̄йадит̣т̣хийа̄ сассатадит̣т̣хийа̄ ча ка̄ран̣абха̄вато. а̄рамман̣ам̣ пан̃ча кхандха̄, рӯпа̄рамман̣а̄дӣни ча. дит̣т̣хийа̄ паччайо авиджджа̄-пхасса-сан̃н̃а̄-витакка-айонисоманасика̄ра-па̄памиттапаратогхоса̄дико дит̣т̣хийа̄ упаниссайа̄дипаччайо. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.124)‘‘катама̄ни ат̣т̣ха дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ни авиджджа̄пи пхассопи сан̃н̃а̄пи витаккопи айонисоманасика̄ропи па̄памиттопи паратогхосопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди. рӯпа̄рамман̣а̄ти руппанасабха̄вадхамма̄рамман̣а̄. рӯпам̣ пана атта̄ти на ваттаббам̣ идха ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.81, 345) имасса га̄хасса анадхиппетатта̄. со хи ‘‘йампи там̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄на’’нтиа̄дина̄ парато вуччати. идха пана ‘‘рӯпавантам̣ атта̄нам̣ саманупассати, аттани рӯпам̣, рӯпасмим̣ атта̄на’’нти име тайо га̄ха̄ адхиппета̄ти кечи, тадайуттам̣. йасма̄ рӯпам̣ атта̄ на хоти, аттагга̄хасса пана а̄ламбанам̣ хоти, аттасабха̄вейева ва̄ рӯпа̄дидхамме а̄раббха аттадит̣т̣хи уппаджджати, на атта̄нам̣ тасса параматтхато анупалаббханато, тасма̄ рӯпа̄диа̄рамман̣а̄ва аттадит̣т̣хӣти катва̄ вуттам̣, рӯпам̣ пана ‘‘атта̄’’ти на ваттаббанти айаметтха аттхо. ‘‘йампи там̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄на’’нтиа̄дина̄ пана випассана̄пат̣ивипассана̄ вийа дит̣т̣хианупассана̄ на̄ма дассита̄.
гандхарасапхот̣т̣хабба̄йатана̄нам̣ сампаттага̄хиндрийависайата̄йа патва̄ гахетаббата̄. тан̃хи тасса аттано висайам̣ парибхутва̄ самбандхам̣ хутва̄ ган̣ха̄ти. авасеса̄ни сатта̄йатана̄ни вин̃н̃а̄там̣ на̄ма манаса̄ вин̃н̃а̄таббато. ан̃н̃атха̄ итаресампи вин̃н̃а̄тата̄ сийа̄. паттанти адхигатам̣. парийеситанти гавеситам̣. анувичаританти чинтитам̣. тена̄ха ‘‘манаса̄’’ти. еттха ча паттапарийесана̄нам̣ апат̣иккхепасса, висум̣, екаджджхам̣ пат̣иккхепасса ча васена чатуккот̣икам̣ дассетва̄ паттапарийеситехи анувичаритасса бхедам̣ дассетум̣ ‘‘локасмин̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. парийеситва̄ паттам̣ пат̣хамам̣ четаса̄ паччха̄ ка̄йена паттатта̄ паттам̣ на̄ма. парийеситва̄ нопаттам̣ парийеситам̣ на̄ма кевалам̣ парийеситабха̄вато. апарийеситва̄ паттан̃ча нопаттан̃ча манаса̄ анувичаритаббато манаса̄нувичаритам̣ на̄ма.
айан̃ча викаппо а̄куло вийа̄ти ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. паттат̣т̣хена̄ти паттабха̄вена паттата̄са̄ман̃н̃ена. апарийеситва̄ нопаттам̣ манаса̄нувичаритам̣ на̄ма паттийа̄ парийесана̄йа ча абха̄вато. саббам̣ ва̄ етанти ‘‘парийеситва̄ паттампӣ’’тиа̄дина̄ вуттам̣ чатуббидхампи. имина̄ти ‘‘йампи там̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣’’тиа̄дивачанена. вин̃н̃а̄н̣а̄рамман̣а̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо катхита̄ па̄рисесан̃а̄йена. евам̣ па̄рисесан̃а̄йапариггахе ким̣ пайоджананти а̄ха ‘‘десана̄вила̄сена̄’’тиа̄ди. йесам̣ винеййа̄нам̣ десетаббадхаммасса сарӯпам̣ ана̄маситва̄ а̄рамман̣акичча-сампайуттадхамма-пхалависеса̄ди-пака̄рантаравибха̄ванена пат̣иведхо хоти, тесам̣ таппака̄рабхедехи дхаммехи, йесам̣ пана йена екенева пака̄рена сарӯпенева ва̄ вибха̄ване кате пат̣иведхо хоти, тесам̣ там̣ ватва̄ дхаммиссаратта̄ тадан̃н̃ам̣ ниравасеса̄ка̄равибха̄ванан̃ча десана̄вила̄со. тена̄ха ‘‘дит̣т̣ха̄диа̄рамман̣авасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ дассита’’нти.
дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти дит̣т̣хи ева дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. йам̣ рӯпам̣ еса̄ дит̣т̣хи ‘‘локо ча атта̄ ча̄’’ти ган̣ха̄ти. там̣ рӯпам̣ сандха̄йа ‘‘со локо со атта̄’’ти вачанам̣ вуттанти йоджана̄. со печчабхависса̄мӣти уддхама̄гха̄таникава̄давасена̄йам̣ дит̣т̣хӣти а̄ха ‘‘со ахам̣ паралокам̣ гантва̄ ниччо бхависса̄мӣ’’тиа̄ди. дхувоти тхиро. сассатоти саббада̄бха̄вӣ. авипарин̣а̄мадхаммоти джара̄йа маран̣ена ча авипарин̣а̄метаббасабха̄во, ниббика̄роти аттхо. тампи дассананти тампи татха̄вуттам̣ дит̣т̣хидассанам̣ атта̄нам̣ вийа тан̣ха̄дит̣т̣хигга̄хависесена ган̣ха̄ти. тена̄ха ‘‘етам̣ мама̄’’тиа̄ди. дит̣т̣ха̄рамман̣а̄ти дит̣т̣хивисайа̄. катхам̣ пана дит̣т̣хи дит̣т̣хивисайа̄ хотӣти а̄ха ‘‘випассана̄йа̄’’тиа̄ди. пат̣ивипассана̄ка̄лети йамакато саммасана̄дика̄лам̣ сандха̄йа̄ха. таттха аккхарачинтака̄нам̣ садде вийа, ведаджджха̄йӣнам̣ ведасаттхе вийа ча дит̣т̣хийам̣ дит̣т̣хигатика̄нам̣ дит̣т̣хигга̄хаппаватти дат̣т̣хабба̄.
саманупассатӣти падасса ча тассо саманупассана̄ аттхоти йоджана̄. тена саманупассана̄ на̄ма чатуббидха̄ти дассети. таттха н̃а̄н̣ам̣ та̄ва самависамам̣ самма̄ йа̄тха̄вато анупассатӣти саманупассана̄. итара̄ пана сам̣килесавасена ану ану пассантӣти саманупассана̄. йади евам̣ хоту та̄ва дит̣т̣хисаманупассана̄ миччха̄дассанабха̄вато, катхам̣ тан̣ха̄ма̄на̄ти? тан̣ха̄йапи сатта̄нам̣ па̄пакаран̣е упа̄йадассанавасена пан̃н̃а̄патирӯпика̄ паватти лаббхатева, йа̄йа ван̃чананикатиса̄чийога̄ самбхаванти. ма̄нопи сеййа̄дина̄ дассанавасенева татха̄ атта̄нам̣ ӯхатӣти тан̣ха̄ма̄на̄нам̣ саманупассана̄патирӯпика̄ паватти лаббхатӣти дат̣т̣хаббам̣. авиджджама̄нети ‘‘етам̣ мама̄’’ти евам̣ гахетаббе тан̣ха̄ваттхусмим̣ аджджхаттакхандхапан̃чаке анупалаббхама̄не винат̣т̣хе. на паритассати бхайапаритта̄сатан̣ха̄паритта̄са̄нам̣ маггена самуггха̄титатта̄.
242. чатӯхи ка̄ран̣ехӣти ‘‘асати на паритассатӣ’’ти вуттампи итарехи тӣхи саха гахетва̄ вуттам̣. чатӯхи ка̄ран̣ехӣти чатуккот̣икасун̃н̃ата̄катханасса ка̄ран̣ехи. бахиддха̄ асатӣти ба̄хире ваттхусмим̣ авиджджама̄не. са̄ панасса авиджджама̄ната̄ ладдхавина̄сена ва̄ аладдха̄ла̄бхена ва̄ти па̄л̣ийам̣ – ‘‘аху вата ме, там̣ вата ме наттхи, сийа̄ вата ме, там̣ вата̄хам̣ на лабха̄мӣ’’ти вуттанти тадубхайам̣ париккха̄равасена вибхаджитва̄ таттха паритассанам̣ дассетум̣ ‘‘бахиддха̄ париккха̄равина̄се’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йа̄нам̣ ‘‘ратхо вайха’’нти евама̄ди. ва̄ханам̣ хаттхиасса̄ди.
йехи килесехӣти йехи асантапаттхана̄дӣхи килесехи. евам̣ бхавеййа̄ти евам̣ ‘‘аху вата ме’’тиа̄дина̄ чодана̄ди бхавеййа. дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄дхит̣т̣ха̄напарийут̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄нанти еттха апара̄парам̣ паватта̄су дит̣т̣хӣсу йа̄ парато уппанна̄ дит̣т̣хийо, та̄сам̣ пуримуппанна̄ дит̣т̣хийо ка̄ран̣ат̣т̣хена дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ни. адхикаран̣ат̣т̣хена дит̣т̣ха̄дхит̣т̣ха̄на̄ни, парийут̣т̣ха̄наппаттийа̄ сабба̄пи дит̣т̣хипарийут̣т̣ха̄на̄ни. ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти (ма. ни. 2.202, 427; 3.27-29; уда̄. 55; маха̄ни. 20; нетти. 59) паваттийа̄ абхинивеса̄. аппахӣнабха̄вена санта̄не сайантӣти анусайа̄ти евам̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ пада̄нам̣ вибха̄го ведитаббо. тан̣ха̄дӣхи кампанийата̄йа саббасан̇кха̄ра̄ва ин̃джита̄нӣти саббасан̇кха̄раин̃джита̄ни. сесапададвайепи есева найо. упадхӣйати еттха дуккханти упадхи, кхандха̄ва упадхи кхандхӯпадхи. еса найо сесесупи. тадева ча а̄гамма тан̣ха̄ кхӣйати вираджджати нируджджхатӣти йоджана̄. уччхиджджисса̄ми на̄массӯтиа̄дӣсу нипа̄таматтам̣, сам̣сайе ва̄. та̄соти аттанийа̄бха̄вам̣ пат̣ичча тан̣ха̄паритта̄со чева бхайапаритта̄со ча. тена̄ха ‘‘та̄со хесо’’тиа̄ди. но чассам̣,но ча ме сийа̄ти ‘‘аха’’нти кира кочи но чассам̣, ‘‘ме’’ти ча кин̃чи но сийа̄ти. та̄саппатӣка̄радассанан̃хетам̣.
243. етта̄вата̄ти ‘‘евам̣ вутте’’тиа̄дина̄, пуччха̄нусандхивасена паватта̄йа ‘‘чхайима̄ни, бхиккхаве, дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄нӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.241) ва̄. са̄пи хи аджджхаттакхандхавина̄се паритассанакам̣ дассетва̄ апаритассанакам̣ дассентӣ паватта̄ти тассанакасса сун̃н̃ата̄дассанам̣ акиччаса̄дхакампи сун̃н̃ата̄дассанамева̄ти имесам̣ васена ‘‘чатуккот̣ика̄ сун̃н̃ата̄ катхита̄’’ти вуттам̣. бахиддха̄ париккха̄ранти ба̄хирам̣ савин̃н̃а̄н̣акам̣ авин̃н̃а̄н̣акан̃ча саттопакаран̣ам̣. тан̃хи джӣвитавуттийа̄ париккха̄ракат̣т̣хена ‘‘париккха̄ро’’ти вуттам̣. париггахам̣ на̄ма катва̄ти ‘‘мама ида’’нти париггахетаббата̄йа париггахитам̣ на̄ма катва̄. саббопи дит̣т̣хигга̄хо ‘‘атта̄ ниччо дхуво сассато, атта̄ уччхиджджати винассатӣ’’тиа̄дина̄ аттадит̣т̣хисанниссайойева̄ти вуттам̣ ‘‘сакка̄йадит̣т̣хипамукха̄ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хийо’’ти. айа̄тха̄вагга̄хина̄ абхинивесанапан̃н̃а̄пана̄нам̣ упаттхамбхабха̄вато дит̣т̣хи ева ниссайоти дит̣т̣хиниссайо. паригган̣хеййа̄ти ничча̄дивисесайуттам̣ катва̄ паригган̣хеййа. кимевам̣ париггахетум̣ саккун̣еййа? саббаттха̄ти ‘‘там̣, бхиккхаве, аттава̄дупа̄да̄нам̣ упа̄дийетха, там̣, бхиккхаве, дит̣т̣хиниссайам̣ ниссайетха̄’’ти етесупи.
244. аттани ва̄ сатӣти йасса аттано сантакабха̄вена кин̃чи аттанийанти вуччеййа, тасмим̣ аттани сати, со ева пана атта̄ параматтхато наттхӣти адхиппа̄йо. сакка̄ хи ваттум̣ ба̄хиракапарикаппито атта̄ ‘‘параматтхо’’ти? сийа̄ кхандхапан̃чакам̣ н̃еййасабха̄ватта̄ йатха̄ там̣ гхат̣о, йади пана тадан̃н̃ам̣ на̄ма кин̃чи абхависса, на там̣ нийамато випарӣтам̣ сийа̄ти? на ча со параматтхато аттхи пама̄н̣ехи анупалаббхама̄натта̄ туран̇гамависа̄н̣ам̣ вийа̄ти. аттанийе ва̄ париккха̄ре сатӣти ‘‘идам̣ на̄ма аттано сантака’’нти тасса кин̃чанабха̄вена ниччхите кисмин̃чи ваттхусмим̣ сати. аттано иданти хи аттанийанти. аханти сатӣти ‘‘ахам̣ на̄ма̄йа’’нти ахам̣ка̄раваттхубхӯте параматтхато ниддха̄ритасарӯпе кисмин̃чи сати тасса сантакабха̄вена мама̄ти кин̃чи гахетум̣ йуттам̣ бхавеййа. мама̄ти сати ‘‘аха’’нти еттха̄пи есева найо. ити параматтхато аттано анупалаббхама̄натта̄ аттанийам̣ кин̃чи параматтхато наттхева̄ти саббасан̇кха̄ра̄нам̣ анаттата̄йа анаттанийатам̣, анаттанийата̄йа ча анаттакатам̣ дассети. бхӯтатоти бхӯтаттхато. татхатоти татхасабха̄вато. тхиратоти т̣хитасабха̄вато ниббика̄рато.
йасма̄ хутва̄ на хотӣти йасма̄ пуббе асантам̣ паччайасамава̄йена хутва̄ уппаджджитва̄ пуна бхан̇гупагамена на хоти, тасма̄ на ниччанти аниччам̣, адхуванти аттхо. тато ева уппа̄давайаваттитоти уппаджджанавасена нируджджханавасена ча паваттанато. сабха̄вавигамо идха випарин̣а̄мо, кхан̣иката̄ та̄вака̄ликата̄, ниччасабха̄ва̄бха̄во ева ниччапат̣иккхепо. аниччадхамма̄ хи тенева аттано аниччабха̄вена аттхато ниччатам̣ пат̣иккхипанти на̄ма. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘на ниччанти аничча’’нти. уппа̄даджара̄бхан̇гавасена рӯпасса нирантараба̄дхата̄ти пат̣ипӣл̣ана̄ка̄ренасса дуккхата̄. санта̄по дуккхадуккхата̄дивасена санта̄панам̣ паридаханам̣, тато евасса дуссахата̄йа дуккхамата̄. тиссаннам̣ дуккхата̄нам̣ сам̣са̄радуккхасса ча адхит̣т̣ха̄ната̄йа дуккхаваттхуката̄. сукхасабха̄ва̄бха̄во ева сукхапат̣иккхепо. випарин̣а̄мадхамманти джара̄йа маран̣ена ча випарин̣аманасабха̄вам̣. йасма̄ идам̣ рӯпам̣ паччайасамава̄йена уппа̄дам̣, уппа̄да̄нантарам̣ джарам̣ патва̄ авассамева бхиджджати, бхиннан̃ча бхиннамева, на̄сса кассачи сан̇камоти бхавантара̄нупагаманасан̇кха̄тена сан̇кама̄бха̄вена випарин̣а̄мадхамматам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘бхавасан̇канти упагаманасабха̄ва’’нти вуттам̣. пакатибха̄вавиджаханам̣ сабха̄вавигамо нируджджханамева. нти аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ рӯпам̣. имина̄ти ‘‘но хетам̣, бханте’’ти рӯпасса тан̣ха̄дигга̄ха̄нам̣ ваттхубха̄вапат̣иккхепена. рӯпан̃хи уппаннам̣ т̣хитим̣ ма̄ па̄пун̣а̄ту, т̣хитиппаттам̣ ма̄ джӣрату, джараппаттам̣ ма̄ бхиджджату, удайаббайехи ма̄ киламийатӯти на еттха кассачи васӣбха̄во аттхи, сва̄йамасса авасаваттанат̣т̣хо анаттата̄саллаккхан̣асса ка̄ран̣ам̣ хотӣти а̄ха ‘‘авасаваттана̄ка̄рена рӯпам̣, бханте, анатта̄ти пат̣иджа̄нантӣ’’ти. нива̄сика̄ракаведакаадхит̣т̣ха̄йакавирахена тато сун̃н̃ата̄ сун̃н̃ат̣т̣хо, са̄мибхӯтасса кассачи абха̄во асса̄микат̣т̣хо, йатха̄вуттавасаваттибха̄ва̄бха̄во аниссарат̣т̣хо, парапарикаппитааттасабха̄ва̄бха̄во ева аттапат̣иккхепат̣т̣хо.
йасма̄ аниччалаккхан̣ена вийа дуккхалаккхан̣ам̣, тадубхайена анатталаккхан̣ам̣ сувин̃н̃а̄пайам̣, на кевалам̣, тасма̄ тадубхайенеттха анатталаккхан̣авибха̄ванам̣ катанти дассенто ‘‘бхагава̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха аниччавасена̄ти аниччата̄васена. дуккхавасена̄ти дуккхата̄васена. на упападжджатӣти на йуджджати. тамева айуджджама̄натам̣ дассетум̣ ‘‘чаккхусса уппа̄допӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йасма̄ аттава̄дӣ атта̄нам̣ ниччам̣ пан̃н̃апети, чаккхум̣ пана аниччам̣, тасма̄ чаккху вийа атта̄пи аниччо а̄панно. тена̄ха ‘‘йасса кхо пана̄’’тиа̄ди. таттха ветӣти вигаччхати нируджджхати. ити чаккху анатта̄ти чаккхусса удайаббайавантата̄йа аниччата̄, аттано ча аттава̄дина̄ аниччата̄йа аниччхитатта̄ чаккху анатта̄.
ка̄мам̣ анатталаккхан̣асутте (сам̣. ни. 3.59; маха̄ва. 20) – ‘‘йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, рӯпам̣ анатта̄, тасма̄ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттатӣ’’ти рӯпасса анаттата̄йа дуккхата̄ вибха̄вита̄ вийа диссати, татха̄пи ‘‘йасма̄ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, тасма̄ анатта̄’’ти па̄кат̣ата̄йа са̄ба̄дхата̄йа рӯпасса аттаса̄ра̄бха̄во вибха̄вито, тато ева ча ‘‘на лаббхати рӯпе евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’’ти рӯпе кассачи аниссарата̄, тасса ча авасаваттана̄ка̄ро дасситоти а̄ха ‘‘дуккхавасена анаттатам̣ дассетӣ’’ти. йаданиччам̣ там̣ дуккханти йам̣ ваттху аниччам̣, там̣ дуккхам̣ удайаббайапат̣ипӣл̣итатта̄, йам̣ пана ниччам̣ тадабха̄вато, там̣ сукхам̣ йатха̄ там̣ нибба̄нанти адхиппа̄йо. йам̣ танти ка̄ран̣аниддесова̄йам̣, йасма̄ рӯпам̣ аниччам̣, там̣ тасма̄ти аттхо. йам̣ дуккхам̣ таданатта̄ти еттха вуттанайенева аттхо ведитаббо. аниччанти имина̄ гхат̣а̄ди вийа паччайуппаннатта̄ рӯпам̣ аниччанти имаматтхам̣ дассети. имина̄ва найена ‘‘анатта̄’’ти ваттум̣ лаббхама̄непи ‘‘анатта̄’’ти ватта̄ на̄ма наттхи. евам̣ дуккханти вадантӣти еттха̄пи йатха̄рахам̣ ваттаббам̣ ‘‘аккхисӯла̄дивика̄раппаттака̄ле вийа паччайуппаннатта̄ дуккхам̣ рӯпа’’нтиа̄дина̄. дуддасам̣ дуппан̃н̃а̄панам̣. татха̄ хи сарабхан̇га̄дайопи саттха̄ро на̄ддасам̣су, куто пан̃н̃а̄пана̄. тайидам̣ анатталаккхан̣ам̣.
тасма̄тиха̄тиа̄дина̄ тийаддхагатарӯпам̣ лаккхан̣аттайам̣ а̄ропетва̄ вуттанти а̄ха ‘‘етарахи ан̃н̃ада̄пӣ’’ти. там̣ пана йа̄дисам̣ та̄дисампи татха̄ вуттанти аджджхатта̄дивисесопи ваттаббо. пи-саддена ва̄ тасса̄пи сан̇гахо дат̣т̣хаббо.
245. уккан̣т̣хатӣти на̄бхирамати. ан̃н̃аттха ‘‘ниббида̄’’ти балававипассана̄ вуччати, са̄нулома̄ пана сан̇кха̄рупеккха̄ ‘‘вут̣т̣ха̄нага̄минӣ’’ти, са̄ идха катхам̣ ниббида̄ на̄ма джа̄та̄ти а̄ха ‘‘вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄йа хӣ’’тиа̄ди. имина̄ сикха̄паттаниббедата̄йа вут̣т̣ха̄нага̄минӣ идха ниббида̄на̄мена вутта̄ти дассети.
‘‘со анупуббена сан̃н̃аггам̣ пхусатӣ’’ти (дӣ. ни. 1.414, 415) ватва̄ ‘‘сан̃н̃а̄ кхо пот̣т̣хапа̄да пат̣хамам̣ уппаджджати, паччха̄ н̃а̄н̣а’’нти (дӣ. ни. 1.416) вуттатта̄ сан̃н̃агганти вутта̄ локийа̄су паха̄насан̃н̃а̄су сикха̄паттабха̄вато. дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣анти вутта̄ идаппаччайата̄дассанасса маттхакаппаттӣти катва̄. тато паран̃хи асан̇кхата̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти. тена̄ха – ‘‘пуббе кхо сусима дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣, паччха̄ нибба̄не н̃а̄н̣а’’нти (сам̣. ни. 2.70). па̄рисуддхипадха̄нийан̇ганти вутта̄ магга̄дхигамасса парипантхабхӯтасаббасам̣килесависуддхи падха̄никасса йогино, падха̄набха̄вана̄йа ва̄ джа̄там̣ ан̇ганти катва̄. пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхӣти вутта̄ парамуккам̣сагатапат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхибха̄вато. атаммайатанти еттха таммайата̄ на̄ма тан̣ха̄, ка̄матан̣ха̄дӣсу та̄йа та̄йа ниббаттатта̄ таммайам̣ на̄ма тебхӯмикаппаваттам̣, тасса бха̄воти катва̄. тасса̄ тан̣ха̄йа парийа̄да̄нато вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ атаммайата̄ти вуччати. нисса̄йа̄ти там̣ атаммайатам̣ паччайам̣ катва̄. а̄гамма̄ти тассева вевачанам̣. на̄натта̄ти на̄на̄сабха̄ва̄ бахӯ анекаппака̄ра̄. на̄наттасита̄ти на̄на̄рамман̣аниссита̄ рӯпа̄дивисайа̄. екатта̄ти екасабха̄ва̄. екаттасита̄ти екам̣йева а̄рамман̣ам̣ ниссита̄. там̣ нисса̄йа̄ти там̣ екаттаситам̣ упеккхам̣ паччайам̣ катва̄. етисса̄ти етисса̄ упеккха̄йа. паха̄нам̣ хотӣти ан̃н̃а̄н̣упеккхато пабхути саббам̣ упеккхам̣ паджахитва̄ т̣хитасса ‘‘атаммайата̄’’ти вутта̄йа вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄йа арӯпа̄вачарасама̄паттиупеккха̄йа випассанупеккха̄йа ча паха̄нам̣ хотӣти парийа̄да̄нанти вутта̄ти. саббасан̇кха̄рагатасса мун̃читукамйата̄пат̣исан̇кха̄насса сикха̄паттабха̄вато вут̣т̣ха̄нага̄минӣ мун̃читукамйата̄ пат̣исан̇кха̄нанти ча вутта̄. мудумаджджха̄дивасена паваттиа̄ка̄раматтам̣, аттхато екаттха̄ мун̃читукамйата̄дайо, бйан̃джанамева на̄нам̣. двӣхи на̄мехӣти готрабху, вода̄нанти имехи двӣхи на̄мехи.
вира̄готи магго, аччантамева вираджджати етена̄ти вира̄го, тена. маггена хетубхӯтена. вимуччатӣти пат̣иппассаддхивимуттивасена вимуччати. тена̄ха ‘‘пхалам̣ катхита’’нти.
маха̄кхӣн̣а̄савоти пасам̣са̄вачанам̣ йатха̄ ‘‘маха̄ра̄джа̄’’ти. татха̄ хи там̣ пасам̣санто саттха̄ ‘‘айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху уккхиттапалигхо итипӣ’’тиа̄дима̄ха̄ти. тадаттхам̣ виваритум̣ ‘‘ида̄ни тасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄бхӯтехӣти йа̄тха̄вато бхӯтехи. дуруккхипанат̣т̣хена̄ти пачураджанехи уккхипитум̣ асаккун̣еййабха̄вена. нибба̄нанагараппавесе вибандханена палигхо вийа̄ти палигхоти вуччати. маттхакаччхинно та̄ло паттапхала̄дӣнам̣ анан̇гато та̄ла̄ваттху асиве ‘‘сива̄’’ти саман̃н̃а̄ вийа. тена̄ха ‘‘сӣсаччхинната̄ло вийа ката̄’’ти. пунаббхавасса каран̣асӣло, пунаббхавам̣ ва̄ пхалам̣ арахатӣти понобхавико. евам̣бхӯто пана пунаббхавам̣ дети на̄ма̄ти а̄ха ‘‘пунаббхавада̄йако’’ти. пунаббхавакхандха̄нам̣ паччайоти имина̄ джа̄тисам̣са̄роти пхалӯпача̄рена ка̄ран̣ам̣ вуттанти дассети. париккха̄ти вуччати санта̄насса париккхипанато. сам̣кин̣н̣атта̄ти саббасо кин̣н̣атта̄ вина̄ситатта̄. габбхӣра̄нугатат̣т̣хена̄ти гамбхӣрам̣ анупавит̣т̣хат̣т̣хена. лун̃читва̄ти уддхаритва̄. ета̄нӣти ка̄мара̄гасан̃н̃оджана̄дӣни. аггал̣а̄ти вуччанти авадха̄ран̣ат̣т̣хена. аггамаггена патито ма̄наддхаджо етасса̄ти патитама̄наддхаджо. итарабха̄роропанасса пуримападехи пака̄ситатта̄ ‘‘ма̄набха̄рассева оропитатта̄ паннабха̄роти адхиппето’’ти вуттам̣. ма̄насам̣йогенева висам̣йуттатта̄ти еттха̄пи есева найо. пан̃чапи кхандхе ависесато асмӣти гахетва̄ паваттама̄но ‘‘асмима̄но’’ти адхиппетоти вуттам̣ ‘‘рӯпе асмӣти ма̄но’’тиа̄ди.
нагарадва̄расса париссайапат̣иба̄ханаттхан̃чева собханаттхан̃ча убхосу пассесу есикаттхамбхе никхан̣итва̄ т̣хапентӣти а̄ха ‘‘нагарадва̄ре усса̄пите есикаттхамбхе’’ти. па̄ка̄равиддхам̣саненева париккха̄йа бхӯмисамакаран̣ам̣ хотӣти а̄ха ‘‘па̄ка̄рам̣ бхинданто париккхам̣ сам̣киритва̄’’ти. евантиа̄ди упама̄сам̣санданам̣. санто сам̣виджджама̄но ка̄йо дхаммасамӯхоти сакка̄йо, упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣. дваттим̣са каммака̄ран̣а̄ дуккхаккхандхе а̄гата̄. аккхирогасӣсарога̄дайо ат̣т̣ханавути рога̄. ра̄джабхайа̄дӣни пан̃чавӣсати маха̄бхайа̄ни.
246. анадхигаманӣйавин̃н̃а̄н̣атанти ‘‘идам̣ на̄ма нисса̄йа имина̄ на̄ма а̄ка̄рена паваттатӣ’’ти евам̣ дувин̃н̃еййачиттатам̣. анвесанти паччатте екавачананти а̄ха ‘‘анвесанто’’ти. саттопи татха̄гатоти вуччати ‘‘татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.65) вийа. сатто хи йатхеко каммакилесехи иттхаттам̣ а̄гато, татха̄ апаропи а̄гатоти ‘‘татха̄гато’’ти вуччати. уттамапуггалоти бхагавантам̣ сандха̄йа вадати. кхӣн̣а̄савопӣти йо кочи кхӣн̣а̄савопи ‘‘татха̄гато’’ти адхиппето. сопи хи йатхеко чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу сӯпат̣т̣хитачитто сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄ ануттарам̣ арахаттам̣ а̄гато адхигато, татха̄ апаропи а̄гатоти ‘‘татха̄гато’’ти вуччати. асам̣виджджама̄ноти параматтхато анупалаббханӣйо. авиндеййоти на виндитаббо, дувин̃н̃еййоти аттхо.
татха̄гато сатто пуггалоти на пан̃н̃апеми параматтхато саттассева абха̄ватоти адхиппа̄йо. ким̣ пан̃н̃апесса̄ми пан̃н̃аттиупа̄да̄нассапи дхарама̄накасса абха̄вато. ‘‘ануппа̄до кхемам̣, ануппатти кхема’’нтиа̄дина̄ асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ паккхандханавасена паваттам̣ аггапхаласама̄паттиаттхам̣ випассана̄читтам̣ ва̄.
туччха̄ти каран̣е ниссаккавачананти а̄ха ‘‘туччхакена̄’’ти. винайатӣти винайо, со ева венайико. татха̄ манти татха̄бхӯтам̣ мам̣. параматтхато виджджама̄насса хи саттасса абха̄вам̣ ваданто саттавина̄сапан̃н̃а̄пако ча на̄ма сийа̄, ахам̣ пана параматтхато авиджджама̄нам̣ там̣ ‘‘наттхӣ’’ти вада̄ми. йатха̄ ча локо вохарати, татхева там̣ вохара̄ми, татха̄бхӯтам̣ мам̣ йе саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘венайико саман̣о готамо’’ти ваданта̄ асата̄ туччха̄ муса̄ абхӯтена аббха̄чиккхантӣти йоджана̄. аппат̣исандхикасса кхӣн̣а̄савасса чаримачиттам̣ нирупа̄да̄нато анупа̄да̄но вийа джа̄таведо париниббутам̣ идам̣ на̄ма нисситанти на пан̃н̃а̄йатӣти ваданто киметта̄вата̄ уччхедава̄дӣ бхавеййа, на̄хам̣ када̄чипи аттхи, на̄пи кочи аттхӣти вада̄ми. евам̣ санте ким̣ нисса̄йа те могхапуриса̄ сато саттасса на̄ма уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апетӣти ваданта̄ асата̄…пе… аббха̄чиккхантӣти айаметтха адхиппа̄йо.
маха̄бодхиман̣д̣амхӣти бодхиман̣д̣аггахан̣ена саттасатта̄хама̄ха. тена дхаммачаккапаваттанато (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 13; пат̣и. ма. 2.30) пуббе вуттам̣ тантидесанам̣ вадати. чатусаччамева пан̃н̃апемӣти етена саччавимутта̄ саттхудесана̄ наттхӣти дассети. еттха ча – ‘‘пуббе чева етарахи ча дуккхан̃чева пан̃н̃апеми дуккхасса ча ниродха’’нти ваданто бхагава̄ на̄хам̣ када̄чипи ‘‘атта̄ уччхиджджати, винассатӣ’’ти ва̄, ‘‘атта̄ на̄ма кочи аттхӣ’’ти ва̄ вада̄ми. евам̣ санте ким̣ нисса̄йа те могхапуриса̄ ‘‘сато саттасса уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апетӣ’’ти асата̄ туччхена аббха̄чиккхантӣти дассети. парети ама̄мака̄, мама ова̄дасса абха̄джанабхӯта̄ти аттхоти а̄ха ‘‘сачча̄ни…пе… асаматтхапуггала̄’’ти. адхиппа̄йена̄ти имина̄ тесам̣ адхиппа̄йаматтам̣, росанавихесана̄ни пана татха̄гатасса а̄ка̄сасса виликханам̣ вийа на самбхавантийева̄ти дассети. а̄ханати читтанти а̄гха̄то. аппатӣта̄ хонти етена̄ти аппаччайо. читтам̣ на абхира̄дхайатӣти анабхираддхи. атут̣т̣хӣти тут̣т̣хипат̣ипаккхо татха̄паватто читтуппа̄до, кодхо ева ва̄.
парети ан̃н̃е екачче. а̄нанданти памоданти етена̄ти а̄нандо, пӣтийа̄ еветам̣ адхивачанам̣. собханаманата̄ соманассам̣, четасикасукхассетам̣ адхивачанам̣. уппилати пурима̄ваттха̄йа бхиджджати висесам̣ а̄паджджатӣти уппилам̣, тадева уппила̄витам̣, тасса бха̄во уппила̄витаттам̣. йа̄йа уппанна̄йа ка̄йачиттам̣ ва̄тапӯритабхатта̄ вийа уддхума̄йана̄ка̄раппаттам̣ хоти, тасса̄ гехассита̄йа одаггийапӣтийа̄ етам̣ адхивачанам̣. сачча̄ни пат̣ивиджджхитум̣ асаматтха̄ти дуккхамева уппаджджати нируджджхати ча, на ан̃н̃о сатто на̄ма аттхӣти евам̣ джа̄нитум̣ асаматтха̄ ‘‘атта̄ на̄ма аттхӣ’’ти евам̣дит̣т̣хино аппахӣнавипалла̄са̄. уттамам̣ паса̄данӣйат̣т̣ха̄нам̣ татха̄гатампи аккосанти, киман̇гам̣ пана бхиккхӯти адхиппа̄йо.
247. анаттанийепи кхандхапан̃чаке миччха̄га̄хавасена аттанийасан̃н̃а̄йа паваттасса чхандара̄гасса паха̄нам̣. амха̄кам̣ нева атта̄ти йасма̄ рӯпаведана̄дийева аттагга̄хаваттху таббинимуттасса лобханеййасса абха̄вато. етам̣ тин̣акат̣т̣хаса̄кха̄пала̄сам̣ на амха̄кам̣ рӯпам̣, на вин̃н̃а̄н̣ам̣, тасма̄ амха̄кам̣ нева атта̄ти йоджана̄. аджджхаттикасса ваттхуно нева атта̄ти пат̣иккхиттатта̄ ба̄хираваттху аттанийабха̄вена пат̣иккхиттам̣ хотӣти а̄ха ‘‘амха̄кам̣ чӣвара̄дипариккха̄ропи на хотӣ’’ти. кхандхапан̃чакам̣йева̄ти ба̄хираваттхум̣ нидассанам̣ катва̄ кхандхапан̃чакам̣йева на тумха̄канти паджаха̄пети. на уппа̄т̣етва̄ кандам̣ вийа. на лун̃читва̄ ва̄ кесе вийа̄ти. имина̄ рӯпа̄дӣнам̣ на̄мамукхена паха̄нам̣ иччханти. уллин̇гитаматтхам̣ чхандара̄гавинайена паджаха̄петӣти сарӯпато дассети.
248. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄’’тиа̄ди десана̄ типариват̣т̣ам̣. йа̄ва имам̣ т̣ха̄нанти ‘‘евам̣ сва̄ккха̄то’’ти йа̄ва̄йам̣ па̄л̣ипадесо. сувин̃н̃еййабха̄вена аккха̄татта̄пи сва̄ккха̄тоти а̄ха ‘‘сукатхитатта̄ ева утта̄но виват̣о пака̄сито’’ти. тирийам̣ вида̄ран̣ена чхиннам̣, дӣгхасо пха̄ланена бхиннам̣, тато ева таттха таттха сиббитаган̣т̣хикатаджин̣н̣аваттхам̣ пилотика̄, тадабха̄вато чхиннапилотико, пилотикарахитоти аттхо. ирийа̄патха-сан̣т̣хапанаавиджджама̄наджха̄на-випассана̄ни чхинна̄йа авиджджама̄на̄йа пат̣ипаттийа̄ сиббанаган̣т̣хикаран̣асадиса̄ни, та̄дисам̣ идха наттхӣти а̄ха ‘‘на хеттха…пе… аттхӣ’’ти. патит̣т̣ха̄тум̣ на лабхатӣти песалехи саддхим̣ сам̣ва̄савасенапи патит̣т̣ха̄тум̣ на лабхати, висеса̄дхигамавасена пана ваттаббамева наттхи.
ка̄ран̣д̣авам̣ ниддхаматха̄ти випаннасӣлата̄йа качаварабхӯтам̣ пуггалам̣ качаварамива нирапеккха̄ апанетха. касамбун̃ча̄пакассатха̄ти касат̣абхӯтан̃ча нам̣ кхаттийа̄дӣнам̣ маджджхагатам̣ самбхиннам̣ паггхаритакут̣т̣хам̣ чан̣д̣а̄лам̣ вийа апакассатха никкад̣д̣хатха. ким̣ ка̄ран̣ам̣? сан̇гха̄ра̄мо на̄ма сӣлаванта̄нам̣ като, на дуссӣла̄нам̣, йато етадева. тато пала̄пе ва̄хетха, ассаман̣е саман̣ама̄нинети йатха̄ пала̄па̄ антоса̄рарахита̄ атан̣д̣ула̄ бахи тхусена вӣхи вийа диссанти, евам̣ па̄пабхиккхӯ антосӣларахита̄пи бахи ка̄са̄ва̄дипариккха̄рена бхиккхӯ вийа диссанти, тасма̄ ‘‘пала̄па̄’’ти вуччанти, те пала̄пе ва̄хетха одхуна̄тха видхаматха. параматтхато ассаман̣е весаматтена саман̣ама̄нине евам̣ ниддхамитва̄на…пе…патиссата̄ти. таттха каппайавхоти каппетха, каротха̄ти вуттам̣ хоти. патиссата̄ти пати пати сата̄ сампаджа̄нанта̄ сут̣т̣ху паджа̄нанта̄. патиссата̄ ва̄ саппатисса̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сага̄рава̄. атхевам̣ суддха̄ суддхехи сам̣ва̄сам̣ каппента̄ дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена самагга̄. ануккамена парипа̄кагатапан̃н̃ата̄йа нипака̄. саббассевимасса дуккхават̣т̣асса антам̣ кариссатха, паринибба̄нам̣ па̄пун̣иссатха̄ти аттхо.
ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа саббасо самуччхиннават̣т̣амӯлакатта̄.
дхаммам̣ ануссаранти, дхаммасса ва̄ ануссаран̣асӣла̄ти дхамма̄нуса̄рино. евам̣ саддха̄нуса̄ринопи ведитабба̄. пат̣ипаннасса̄ти пат̣ипаджджама̄насса, сота̄паттимаггат̣т̣хопи адхиппето. адхиматтанти балавам̣. пан̃н̃а̄ва̄хӣти пан̃н̃ам̣ ва̄хети, пан̃н̃а̄ ва̄ имам̣ пуггалам̣ вахатӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣтипи ваданти. пан̃н̃а̄пуббан̇гаманти пан̃н̃ам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало пан̃н̃а̄сан̇кха̄тена дхаммена сарати ануссаратӣти дхамма̄нуса̄рӣ. саддха̄ва̄хӣти саддхам̣ ва̄хети, саддха̄ ва̄ имам̣ пуггалам̣ вахатӣти саддха̄ва̄хӣтипи ваданти. саддха̄пуббан̇гаманти саддхам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало саддха̄йа сарати ануссаратӣти саддха̄нуса̄рӣ. саддха̄маттанти ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ буддхасубуддхата̄йа саддаханаматтам̣. матта-саддена авеччаппаса̄дам̣ ниваттети. пемаматтанти йатха̄вуттасаддха̄нуса̄рена уппаннам̣ тут̣т̣химаттам̣. синехоти кечи. евам̣ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ нисинна̄нанти кала̄пасаммасана̄дивасена а̄раддхавипассана̄нам̣. ека̄ саддха̄ти випассана̄нуса̄рена сва̄ккха̄тадхаммата̄ сиддха̄, тато ева ека̄ сет̣т̣ха̄ ул̣а̄ра̄ саддха̄ уппаджджати. екам̣ пеманти еттха̄пи есева найо. сагге т̣хапита̄ вийа хонтӣти тесам̣ саддха̄пема̄нам̣ саггасам̣ваттанийата̄йа абйабхича̄рӣбха̄вама̄ха. чӯл̣асота̄панноти ваданти екадесена сачча̄нубодхе т̣хитатта̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
алагаддӯпамасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
3. ваммикасуттаван̣н̣ана̄
249. пийавачананти пийасамуда̄ча̄ро. вин̃н̃уджа̄тика̄ хи парам̣ пийена самуда̄чаранта̄ ‘‘бхава’’нти ва̄, ‘‘дева̄нам̣ пийо’’ти ва̄, ‘‘а̄йасма̄’’ти ва̄ самуда̄чаранти, тасма̄ саммукха̄ самбодханавасена ‘‘а̄вусо’’ти, тироккхам̣ ‘‘а̄йасма̄’’ти айампи самуда̄ча̄ро. маха̄кассапаурувелакассапа̄дайо ан̃н̃епи кассапана̄мака̄ аттхӣти ‘‘катарасса кассапасса̄’’ти пуччханти. ран̃н̃а̄ти косаларан̃н̃а̄. ‘‘сан̃джа̄ним̣сӯ’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘айам̣ пана̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. асса̄ти кума̄ракассапасса, ‘‘сан̃джа̄ним̣сӯ’’ти вуттасан̃джа̄нанасса ва̄. пун̃н̃а̄ни каронтоти каппасатасахассам̣ девесу ча мануссесу ча ниббаттитва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни бха̄венто. осаккантети париха̄йама̄не. пат̣хаманти кума̄рика̄ка̄ле. саттха̄ упа̄литтхерам̣ пат̣иччха̄песи там̣ адхикаран̣ам̣ винайакамменевасса̄ бхиккхунийа̄ паббаджджа̄йа арогабха̄вам̣.
пан̃н̃аттивибха̄вана̄ти ‘‘андхавана’’нтвева пан̃н̃а̄йама̄насса вибха̄вана̄. олӣйатӣти сан̇кучати сан̣икам̣ ваттати. бха̄н̣акоти сарабха̄н̣ако. йам̣ аттхи, там̣ гахетва̄ти ида̄ни парийеситаббат̣т̣ха̄нам̣ наттхи, йатха̄гатам̣ пана йам̣ аттхи, там̣ гахетва̄. балавагун̣ети адхиматтагун̣е. кассапабхагавато ка̄ле нирул̣хасаман̃н̃а̄васена вачанасантатийа̄ авиччхедена ча имасмимпи буддхуппа̄де там̣ ‘‘андхавана’’нтвева пан̃н̃а̄йиттха, упарӯпаривад̣д̣хама̄на̄йа патхавийа̄ упари руккхагаччха̄дӣсу сан̃джа̄йантесупӣти. секкхапат̣ипаданти секкхабха̄ва̄вахам̣ висуддхипат̣ипаттим̣.
ан̃н̃атара-саддо апа̄кат̣е вийа па̄кат̣епи ваттати ека-саддена сама̄наттхатта̄ти дассетум̣ ‘‘абхиджа̄на̄тӣ’’тиа̄ди вуттам̣. бхайабхеравадасситампи абхикканта-саддасса аттхуддха̄рам̣ идха дассенто евам̣ хет̣т̣ха̄ таттха таттха ката̄ аттхасам̣ван̣н̣ана̄ парато тасмим̣ тасмим̣ суттападесе йатха̄рахам̣ ваттабба̄ти найадассанам̣ кароти. кан̃чанасаннибхаттачата̄ суван̣н̣аван̣н̣аггахан̣ена гахита̄ти адхиппа̄йена̄ха ‘‘чхавийа’’нти. чхавигата̄ пана ван̣н̣адха̄ту ева ‘‘суван̣н̣аван̣н̣о’’ти еттха ван̣н̣аггахан̣ена гахита̄ти апаре. ван̣н̣ӣйати киттӣйати уггхосананти ван̣н̣о, тхути. ван̣н̣ӣйати асан̇карато ваваттхапӣйатӣти ван̣н̣о, кулавагго. ван̣н̣ӣйати пхалам̣ етена йатха̄сабха̄вато вибха̄вӣйатӣти ван̣н̣о, ка̄ран̣ам̣. ван̣н̣анам̣ дӣгхарасса̄дивасена сан̣т̣хахананти ван̣н̣о, сан̣т̣ха̄нам̣. ван̣н̣ӣйати ан̣умаханта̄дивасена памӣйатӣти ван̣н̣о, пама̄н̣ам̣. ван̣н̣ети вика̄рама̄паджджама̄нам̣ хадайан̇гатабха̄вам̣ пака̄сетӣти ван̣н̣о, рӯпа̄йатанам̣. евам̣ тена тена паваттинимиттена ван̣н̣а-саддасса тасмим̣ тасмим̣ аттхе паватти ведитабба̄.
анавасесаттам̣ сакалата̄ кевалата̄. кевалакаппа̄ти еттха кечи ӣсам̣ асаматта̄ кевала̄ кевалакаппа̄ти ваданти, евам̣ сати анавасесаттхо ева кевала-саддо сийа̄. анаттхантарена пана каппа-саддена падавад̣д̣ханам̣ катва̄ кевала̄ ева кевалакаппа̄. татха̄ ва̄ каппанӣйатта̄ пан̃н̃апетаббатта̄ кевалакаппа̄. йебхуййата̄ бахулабха̄во. абйа̄миссата̄ виджа̄тийена асан̇каро суддхата̄. анатиреката̄ там̣маттата̄ висеса̄бха̄во. кевалакаппанти кевалам̣ дал̣хам̣ катва̄ти аттхо. кевалам̣ вуччати нибба̄нам̣ саббасан̇кхатавивиттатта̄. тена̄ха ‘‘висам̣йога̄дианекаттхо’’ти. кевалам̣ етасса адхигатам̣ аттхӣти кевалӣ, саччхикатаниродхо кхӣн̣а̄саво.
каппа-саддо пана̄йам̣ саупасагго анупасагго ча̄ти адхиппа̄йена окаппанӣйападе лаббхама̄нам̣ окаппасаддаматтам̣ нидассети, ан̃н̃атха̄ каппа-саддасса аттхуддха̄ре окаппанӣйападам̣ анидассанамева сийа̄. саман̣акаппехӣти винайасиддхехи саман̣авоха̄рехи. ниччакаппанти ниччака̄лам̣. пан̃н̃аттӣти на̄мам̣. на̄ман̃хетам̣ тасса а̄йасмато, йадидам̣ каппоти. каппитакесамассӯти каттарика̄йа чхедитакесамассу. дван̇гулакаппоти маджджханхикавела̄йа вӣтикканта̄йа дван̇гулата̄викаппо. лесоти ападесо. анавасесам̣ пхаритум̣ саматтхассапи обха̄сасса кеначи ка̄ран̣ена екадесапхаран̣ампи сийа̄, айам̣ пана саббасова пхарӣти дассетум̣ самантаттхо каппа-саддо гахитоти а̄ха ‘‘анавасесам̣ самантато’’ти.
саман̣асан̃н̃а̄самуда̄ча̄рена̄ти ‘‘ахам̣ саман̣о’’ти евам̣ уппаннасан̃н̃а̄самут̣т̣хитена самуда̄ча̄рена, таннимиттена ва̄ таббоха̄рена. пуббайогети пуббайогакатха̄йам̣. папан̃чо еса̄ти есо тумхесу а̄гатесу йатха̄паватто пат̣исантха̄ро катха̄самуда̄ча̄ро ча амха̄кам̣ папан̃чо. еттакампи акатва̄ саман̣адхаммамева карома̄ти адхиппа̄йо.
арийабхӯмим̣ паттоти ана̄га̄мипхалам̣ адхигато. паккуса̄тикулапуттам̣ сандха̄йа вадати. вибхаджитва̄ти вибха̄гам̣ катва̄. турита̄лапанавасена̄ти туритам̣ а̄лапанавасена. тена дуллабхо айам̣ саман̣о, тасма̄ сӣгхамасса пан̃хо катхетаббо, имина̄ ча сӣгхам̣ гантва̄ саттха̄ пуччхитабботи туритам̣ а̄лапӣти дассети. ‘‘йатха̄ ва̄’’тиа̄дина̄ пана вачана̄лан̇ка̄равасена двиккхаттум̣ а̄лапати. евама̄ха̄ти ‘‘бхиккху бхиккхӯ’’ти евам̣ двиккхаттум̣ авоча.
ваммикапарийа̄йена караджака̄йам̣ паччаккхам̣ катва̄ дассентӣ девата̄ ‘‘айам̣ ваммико’’ти а̄ха. та̄йа пана бха̄ваттхасса абха̄ситатта̄ саддаттхамева дассенто ‘‘пурато т̣хитам̣…пе… айанти а̄ха̄’’ти авоча. сесесупи есева найо. ман̣д̣ӯканти тхаламан̣д̣ӯкам̣. со хи уддхума̄йика̄ти вуччати, на удакаман̣д̣ӯко. тасса нива̄сато ва̄то ма̄ кхо ба̄дхайиттха̄ти ‘‘упарива̄тато апагамма̄’’ти вуттам̣. катхам̣ пана̄йам̣ девата̄ имина̄ нӣха̄рена име пан̃хе тхерасса а̄чиккхӣти? кечи та̄ва а̄ху – йатха̄сутаматтхам̣ упама̄бха̄вена гахетва̄ аттано пат̣ибха̄нена упамеййаттхам̣ манаса̄ чинтетва̄ там̣ бхагава̄ва имасса а̄чиккхиссати. са̄ ча десана̄ аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа хотӣти ‘‘айам̣ ваммико’’тиа̄дина̄ упама̄васенева паннараса пан̃хе тхерасса а̄чиккхи. кассапасамма̄самбуддхака̄ле кира ба̄ра̄н̣асийам̣ еко сет̣т̣хи ад̣д̣хо махаддхано махантам̣ нидха̄нам̣ нидахитва̄ палигха̄диа̄ка̄ра̄ни ка̄ничипи лан̇га̄ни таттха т̣хапеси. со маран̣ака̄ле аттано саха̄йасса бра̄хман̣асса а̄рочеси – ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не майа̄ нидха̄нам̣ нидахитам̣, там̣ мама путтасса вин̃н̃утам̣ паттасса дассетӣ’’ти ватва̄ ка̄ламака̄си. бра̄хман̣о саха̄йакапуттасса вин̃н̃утам̣ паттака̄ле там̣ т̣ха̄нам̣ дассеси. со никханитва̄ саббапаччха̄ на̄гам̣ пасси, на̄го аттано путтам̣ дисва̄ ‘‘сукхенева дханам̣ ган̣хатӯ’’ти апагаччхи. сва̄йаматтхо тада̄ локе па̄кат̣о джа̄то. айам̣ пана девата̄ тада̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ гахапатикуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто саттхари париниббуте урам̣ датва̄ са̄сане паббаджито пан̃чахи саха̄йакабхиккхӯхи саддхим̣ саман̣адхаммамака̄си. йе сандха̄йа вуттам̣ ‘‘пан̃ча бхиккхӯ ниссен̣им̣ бандхитва̄’’тиа̄ди. тена вуттам̣ ‘‘йатха̄сутаматтхам̣ упама̄бха̄вена гахетва̄’’тиа̄ди. апаре пана ‘‘девата̄ аттано пат̣ибха̄нена име пан̃хе евам̣ абхисан̇кхаритва̄ тхерасса а̄чиккхӣ’’ти ваданти. девапутте ниссаккам̣ девапуттапан̃хатта̄ тасса аттхасса.
251. чатӯхи маха̄бхӯтехи ниббаттоти ча̄тумаха̄бхӯтико. тена̄ха ‘‘чатумаха̄бхӯтамайасса̄’’ти. вамати уггиранто вийа хотӣти аттхо. вантакоти уччхад̣д̣ако. вантуссайоти упачика̄хи вантасса маттика̄пин̣д̣асса уссайабхӯто. вантасинехасамбаддхоти вантена кхел̣асинехена сампин̣д̣ито. асучикалималам̣ ваматӣти еттха мукха̄дӣхи па̄н̣ака̄нам̣ ниггаманато па̄н̣аке ваматӣти айампи аттхо лаббхатева. арийехи вантакоти ка̄йабха̄васа̄ман̃н̃ена вуттам̣. дуккхасаччапарин̃н̃а̄йа ва̄ саббассапи тебхӯмакадхаммаджа̄тасса парин̃н̃а̄татта̄ саббопи ка̄йо арийехи чхандара̄гаппаха̄нена ванто ева. там̣ саббанти йехи тӣхи ат̣т̣хисатехи уссито, йехи нха̄рӯхи самбаддхо, йехи мам̣сехи авалитто, йена аллачаммена парийонаддхо, йа̄йа чхавийа̄ ран̃джито, там̣ ат̣т̣хиа̄дисаббам̣ аччантамева джигуччхитва̄ вираттата̄йавантамева. ‘‘йатха̄ ча̄’’тиа̄дина̄ ваттаббопаматопи ваммико вийа ваммикоти имаматтхам̣ дассети.
самбхавати етасма̄ти самбхаво, ма̄та̄петтико самбхаво етасса̄ти ма̄та̄петтикасамбхаво. тасса. упачийати етена̄ти упачайо’ оданакумма̄сам̣ упачайо етасса̄ти оданакумма̄сӯпачайо. тасса. адхувасабха̄вата̄йа аниччадхаммасса, седагӯтха-питта-семха̄ди-дха̄туккхобха-гарубха̄вадуггандха̄нам̣ винодана̄йа уччха̄детаббадхаммасса, парито самба̄ханена паримаддитаббадхаммасса, кхан̣е кхан̣е бхиджджанасабха̄вата̄йа бхеданадхаммасса, тато ева викиран̣асабха̄вата̄йа виддхам̣санадхаммасса̄ти дхамма-саддо паччекам̣ йоджетаббо. танувилепанена̄ти ка̄йа̄валепанена уччха̄данавилепанена. ан̇гапаччан̇га̄ба̄дхавиноданаттха̄йа̄ти та̄дисасамут̣т̣ха̄на-сарӣравика̄равигама̄йа. йасма̄ суккасон̣итам̣ а̄ха̄ро, уччха̄данам̣ паримадданан̃ча йатха̄рахам̣ уппа̄дасса, вуд̣д̣хийа̄ ча паччайо, тасма̄ а̄ха ‘‘ма̄та̄петтика…пе… катхито’’ти. учча̄вачабха̄воти йатха̄рахам̣ йоджетаббо – оданакумма̄сӯпачайа-уччха̄данапаримадданаггахан̣ехи уччабха̄во, вад̣д̣хӣ. ма̄та̄петтикасамбхаваггахан̣ена самудайо. итарехи авачабха̄во, париха̄ни, аттхан̇гамо пака̄сито. ан̇гапаччан̇га̄нам̣ сан̣т̣хапанампи хи ват̣т̣апаччайатта̄ ват̣т̣анти.
кодхо дхӯмоти еттха дхӯмапарийа̄йена кодхасса вуттатта̄ дхӯма-саддо кодхе ваттатӣти вуттам̣ ‘‘дхӯмо вийа дхӯмо’’ти. бхасманӣти бхасмам̣. мосаваджджанти муса̄ва̄до. дхӯмо ева дхӯма̄йитам̣. иччха̄ дхӯма̄йитам̣ етисса̄ти иччха̄дхӯма̄йита̄, паджа̄. иччха̄дхӯма̄йитасаддасса тан̣ха̄йа вутти вуттанайо ева. дхӯма̄йантоти витаккасанта̄пена сам̣таппенто, витаккентоти аттхо. палипоти дуккарамаха̄каддамам̣. тимӯланти тӣхи мӯлехи патит̣т̣хитам̣ вийа ачалам̣ паваттанти вуттам̣. раджо ча дхӯмо ча майа̄ пака̄сита̄ти раджасабха̄вакаран̣ат̣т̣хена ‘‘раджо’’ти ча дхӯмасабха̄вакаран̣ат̣т̣хена ‘‘дхӯмо’’ти ча майа̄ пака̄сита̄. пакатидхӯмо вийа аггисса килесаггиджа̄ласса пан̃н̃а̄н̣абха̄вато. дхаммадесана̄дхӯмо н̃а̄н̣аггисандхӣпанасса пуббан̇гамабха̄вато. айам̣ раттим̣ дхӯма̄йана̄ти йа̄ дива̄ каттаббакамманте уддисса раттийам̣ анувитаккана̄, айам̣ раттим̣ дхӯма̄йана̄.
саттаннам̣ дхамма̄нанти идам̣ сутте (чӯл̣ани. меттагӯма̄н̣авапуччха̄ниддеса 28) а̄гатанайена вуттам̣. суттан̃ча татха̄ а̄ра̄дханавенеййаджджха̄сайавасена. тадекат̣т̣хата̄йа ва̄ тадан̃н̃акилеса̄нам̣. сундарапан̃н̃оти н̃а̄татӣран̣апаха̄напарин̃н̃а̄йа пан̃н̃а̄йа сундарапан̃н̃о.
етанти ‘‘саттха’’нти етам̣ адхивачанам̣ сам̣килесадхамма̄нам̣ сасанато самуччхинданато. нти вӣрийам̣. пан̃н̃а̄гатикамева пан̃н̃а̄йа хитассева адхиппетатта̄. локийа̄йа пан̃н̃а̄йа а̄рамбхака̄ле локийавӣрийам̣ гахетаббам̣, локуттара̄йа пан̃н̃а̄йа паваттиккхан̣е локуттаравӣрийам̣ гахетаббанти йоджана̄. аттхадӣпана̄ти упамеййаттхадӣпанӣ упама̄.
га̄матоти аттано васанага̄мато. мантети а̄тхаббанаманте. те хи бра̄хман̣а̄ аран̃н̃е ева ва̄ченти ‘‘ма̄ ан̃н̃е ассосу’’нти. татха̄ ака̄сӣти чатта̄ро кот̣т̣ха̄се ака̄си. еваметтха ваммикапан̃хассева васена упама̄ а̄гата̄, сеса̄нам̣ васена хет̣т̣ха̄ вуттанайена ведитабба̄.
лан̇ганат̣т̣хена нива̄ран̣ат̣т̣хена лан̇гӣ, палигхо. н̃а̄н̣амукхети випассана̄н̃а̄н̣авӣтхийам̣. пататӣти паваттати. каммат̣т̣ха̄науггахапарипуччха̄васена̄ти чатусаччакаммат̣т̣ха̄насса угган̣ханена тасса аттхапарипуччха̄васена чева випассана̄сан̇кха̄та-аттхавиниччхайа-парипуччха̄васена ча. саббасо н̃а̄тум̣ иччха̄ хи парипуччха̄. випассана̄ ча аничча̄дито саббатебхӯмакадхамма̄нам̣ н̃а̄тум̣ иччхати. евам̣ випассана̄васена авиджджа̄паха̄нама̄ха, упарикаттаббасаббха̄вато на та̄ва маггавасена.
валлиантаре ва̄ти ва̄-саддо пам̣суантаре ва̄ маттикантаре ва̄ти авуттавикаппаттхо. читта̄виламаттакова̄ти читтаккхобхаматтакова. аниггахитоти пат̣исан̇кха̄набалена анива̄рито. мукхавикуланам̣ мукхасан̇кочо. ханусан̃чопанам̣ па̄пети антоджаппана̄ваттха̄йам̣. диса̄ вилоканам̣ па̄пети йаттха ба̄дхетаббо т̣хито, там̣дассанаттхам̣ нива̄ракапарива̄ран̣аттхам̣. дан̣д̣асаттха̄бхинипа̄танти дан̣д̣асаттха̄нам̣ парасса упари нипа̄тана̄ваттхам̣. йена кодхена аниггахитена ма̄та̄дикам̣ агха̄тетаббам̣ уггха̄тетва̄ ‘‘айуттам̣ вата майа̄ ката’’нти атта̄нампи ханати, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘парагха̄танампи аттагха̄танампи па̄петӣ’’ти. йена ва̄ парасса хан̃н̃ама̄насса васена гха̄такопи гха̄танам̣ па̄пун̣а̄ти, та̄дисасса васена̄йаматтхо ведитаббо. кодхаса̄ман̃н̃ена хетам̣ вуттам̣ ‘‘парам̣ гха̄тетва̄ атта̄нам̣ гха̄тетӣ’’ти. парамуссадагатоти парамуккам̣сагато. дал̣хам̣ париссайама̄вахата̄йа кодхова кодхӯпа̄йа̄со. тена̄ха ‘‘балаваппатто’’тиа̄ди.
дведха̄патхасама̄ хоти аппат̣ипаттихетубха̄вато.
кусаладхаммо на тит̣т̣хати нӣваран̣ехи нива̄ритапараматта̄. саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄вайато пат̣хамам̣ саматхена нӣваран̣авиккхамбханам̣ хоти, випассана̄ пана тадан̇гавасенева та̄ни нӣхаратӣти вуттам̣ ‘‘виккхамбханатадан̇гавасена̄’’ти.
‘‘куммова ан̇га̄ни саке капа̄ле’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.17) куммасса ан̇габха̄вена висесато па̄дасӣса̄ни ева вуччантӣти а̄ха ‘‘пан̃чева ан̇га̄ни хонтӣ’’ти. випассана̄ча̄расса вуччама̄натта̄ адхика̄рато саммасанӣйа̄намева дхамма̄нам̣ идха гахан̣анти ‘‘саббепи сан̇кхата̄ дхамма̄’’ти висесам̣ катва̄ва вуттам̣. тена̄ха бхагава̄ ‘‘пан̃чаннетам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ адхивачана’’нти.
сунанти кот̣т̣анти еттха̄ти сӯна̄, адхикут̣т̣ананти а̄ха ‘‘сӯна̄йа упарӣ’’ти. асина̄ти мам̣сакантанена. гха̄тийама̄на̄ти хан̃н̃ама̄на̄ виба̄дхийама̄на̄. ваттхука̄ма̄нам̣ упари катва̄ти ваттхука̄месу т̣хапетва̄ те ачча̄дха̄нам̣ катва̄. кантита̄ти чхиндита̄. кот̣т̣ита̄ти биласо вибхаджита̄. чхандара̄гаппаха̄нанти чхандара̄гасса виккхамбханаппаха̄нам̣.
самматта̄ти муччхита̄ саммӯл̣ха̄. нандӣра̄гам̣ упагамма ват̣т̣ам̣ вад̣д̣хентӣти саммӯл̣хатта̄ еваа̄дӣнавам̣ апассанта̄ нандӣра̄гасса а̄рамман̣ам̣ упагантва̄ там̣ парибрӯхенти. нандӣра̄габаддха̄ти нандӣра̄ге лаггатта̄ тена баддха̄. ват̣т̣е лаггантӣти тебхӯмаке ват̣т̣е саджджанти. таттха саджджатта̄ ева дуккхам̣ патва̄пи на уккан̣т̣ханти на ниббинданти. идха анавасесаппаха̄нам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘чатуттхамаггена нандӣра̄гаппаха̄нам̣ катхита’’нти.
анан̇ган̣асутте (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.63) пака̄сито ева ‘‘чханда̄дӣхи на гаччхантӣ’’тиа̄дина̄. ‘‘буддхо со бхагава̄’’тиа̄ди ‘‘намо карохӣ’’ти (ма. ни. 1.249, 251) вуттанамакка̄расса каран̣а̄ка̄радассанам̣. бодха̄йа̄ти чатусаччасамбодха̄йа. татха̄ даматхасаматхатаран̣апаринибба̄на̄ни арийамаггавасена ведитабба̄ни. саматхапаринибба̄на̄ни пана анупа̄дисесавасенапи йоджетабба̄ни. каммат̣т̣ха̄нам̣ ахосӣти випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ ахоси. етасса пан̃хасса̄ти етасса паннарасамасса пан̃хасса аттхо. евам̣ итаресупи ваттаббам̣ випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ кхӣн̣а̄савагун̣ехи маттхакам̣ па̄пенто йатха̄нусандхина̄ва десанам̣ нит̣т̣хапеси, на пуччхита̄нусандхина̄ти адхиппа̄йо. нану ча пуччха̄васена̄йам̣ десана̄ а̄раддха̄ти? саччам̣ а̄раддха̄, евам̣ пана ‘‘пуччха̄васико никкхепо’’ти ваттаббам̣, на ‘‘пуччха̄нусандхивасена нит̣т̣хапита̄’’ти. антарапуччха̄васена десана̄йа апариваттитатта̄ а̄рамбха̄нурӯпамева пана десана̄ нит̣т̣хапита̄.
ваммикасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
4. ратхавинӣтасуттаван̣н̣ана̄
252. маха̄говиндена париггахитата̄киттанам̣ тада̄ магадхара̄джена париггахитӯпалаккхан̣ам̣. тасса хи со пурохито. маха̄говиндоти пура̄тано еко магадхара̄джа̄ти кечи. гайхатӣти гахо, ра̄джӯнам̣ гахо ра̄джагахам̣. нагара-садда̄пеккха̄йа напум̣саканиддесо. ан̃н̃епеттха пака̄рети ра̄джӯхи дисва̄ самма̄ патит̣т̣ха̄питатта̄ тесам̣ гахам̣ гехабхӯтантипи ра̄джагахам̣. а̄раккхасампаттиа̄дина̄ анаттхуппаттихетута̄йа упагата̄нам̣ пат̣ира̄джӯнам̣ гахам̣ гахабхӯтантипи ра̄джагахам̣, а̄ра̄мара̄ман̣ӣйака̄дӣхи ра̄джате, нива̄сасукхата̄дина̄ саттехи маматтавасена гайхати, париггайхатӣти ва̄ ра̄джагаханти евама̄дике пака̄ре. буддхака̄ле ча чаккаваттика̄ле ча̄ти идам̣ йебхуййавасена вуттам̣. вел̣ӯхи париккхиттам̣ ахоси, на пана кевалам̣ кат̣т̣хакапаванамева. ран̃н̃о уййа̄нака̄ле патит̣т̣ха̄питаат̣т̣а̄лакавасена ат̣т̣а̄лакайуттам̣.
джананам̣ джа̄ти, джа̄тийа̄ бхӯми джа̄тибхӯмам̣, джа̄йи ва̄ маха̄бодхисатто еттха̄бхи джа̄ти, са̄ ева бхӯмӣти джа̄тибхӯмам̣, са̄ имесам̣ нива̄соти джа̄тибхӯмака̄ти а̄ха ‘‘джа̄тибхӯмака̄ти джа̄тибхӯмива̄сино’’ти. касса пана̄йам̣ джа̄тибхӯмӣти а̄ха ‘‘там̣ кхо пана̄’’тиа̄ди. тена анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄йа джа̄тийа̄ адхиппетатта̄ садеваке локе супа̄кат̣абха̄вато висесанена вина̄пи висит̣т̣хависайова идха джа̄ти-саддо вин̃н̃а̄йатӣти дассети. тена̄ха ‘‘саббан̃н̃убодхисаттасса джа̄тат̣т̣ха̄наса̄кийаджанападо’’ти. таттхапи капилаваттхусанниссайо падесоти а̄ха ‘‘капилаваттха̄ха̄ро’’ти.
гарудхаммабха̄ваван̣н̣ана̄
са̄кийаман̣д̣аласса̄ти са̄кийара̄джасамӯхасса. дасаннам̣ аппиччхакатха̄дӣнам̣ ваттху дасакатха̄ваттху, аппиччхата̄ди. таттха суппатит̣т̣хитата̄йа тасса ла̄бхӣ дасакатха̄ваттхула̄бхӣ. таттха̄ти дасакатха̄ваттхусмим̣.
гарукаран̣ӣйата̄йа дхаммо гару етасса̄ти дхаммагару, тасса бха̄во дхаммагарута̄, та̄йа. ‘‘аджджха̄сайена ведитаббо’’ти ватва̄ на кевалам̣ аджджха̄сайенева, атха кхо ка̄йавачӣпайогехипи ведитабботи дассенто ‘‘дхаммагарута̄йева хӣ’’тиа̄дима̄ха. тийа̄мараттим̣ дхаммакатхам̣ катва̄ти еттха ‘‘кумбхака̄расса нивесане тийа̄мараттим̣ васанто дхаммакатхам̣ катва̄’’ти евам̣ вачанасесавасена аттхо ведитаббо. ан̃н̃атха̄ йатха̄ла̄бхавасена аттхе гайхама̄не тийа̄мараттим̣ дхаммакатха̄ ката̄ти а̄паджджати, на ча там̣ аттхи. ваккхати хи ‘‘бахудева раттинти дийад̣д̣хайа̄маматта’’нти. дасабала̄дигун̣ависеса̄ вийа дхаммага̄равахетука̄ парахитапат̣ипаттипи саббабуддха̄нам̣ маджджхе бхиннасуван̣н̣ам̣ вийа садиса̄ ева̄ти имасса бхагавато дхаммага̄равакиттане ‘‘кассапопи бхагава̄’’тиа̄дина̄ кассапабхагавато дхаммага̄равам̣ дассети.
ча̄рикам̣ никкхамӣти джанападача̄рикам̣ чаритум̣ никкхами. джанападача̄рика̄йа ака̄ле никкхантатта̄ косалара̄джа̄дайо ва̄ретум̣ а̄рабхим̣су. пава̄ретва̄ хи чаран̣ам̣ буддха̄чин̣н̣ам̣. пун̣н̣а̄йа самма̄пат̣ипаттим̣ пачча̄сӣсанто бхагава̄ ‘‘ким̣ ме кариссасӣ’’ти а̄ха.
анаха̄това̄ти дхаммасавануссуккена са̄йанхе буддха̄чин̣н̣ам̣ нха̄нам̣ акатва̄ва. аттахитапарахитапат̣ипаттӣсу екисса̄ двиннан̃ча аттхита̄сиддха̄ чатуббидхата̄ пат̣ипаттиката̄ ева на̄ма хотӣти вуттам̣ ‘‘пат̣ипаннако ча на̄ма…пе… чатуббидхо хотӣ’’ти. пат̣иккхепапуббакопи хи пат̣ипанно аттхато пат̣ипаннаттхо ева̄ти. ка̄мам̣ аттахита̄йа пат̣ипанно та̄йа самма̄пат̣ипаттийа̄ са̄санам̣ собхати, на пана са̄санам̣ вад̣д̣хети аппоссуккабха̄вато, на ча ка̄рун̣икасса бхагавато саббатха̄ маноратхам̣ пӯрети. татха̄ хи бхагава̄ пат̣хамабодхийам̣ екасат̣т̣хийа̄ ча арахантесу джа̄тесу – ‘‘чаратха, бхиккхаве, бахуджанахита̄йа̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.86-88; маха̄ва. 32) бхиккхӯ парахитапат̣ипаттийам̣ нийоджеси. тена вуттам̣ ‘‘еварӯпам̣ бхиккхум̣ бхагава̄ на пуччхати, касма̄? на майхам̣ са̄санасса вуд̣д̣хипаккхе т̣хито’’ти.
самуда̄йо аппакена ӯнопи анӯно вийа хотӣти ба̄кулаттхерам̣ чатуттхара̄сито бахи катва̄пи ‘‘асӣтимаха̄тхера̄ вийа̄’’ти вуттам̣. асӣтимаха̄тхерасаман̃н̃а̄ ва̄ авайавепи ат̣т̣хасама̄паттиса̄ман̃н̃а̄ вийа дат̣т̣хабба̄. ӣдисе т̣ха̄не бахӯнам̣ екато катханам̣ махата̄ кан̣т̣хена ча катханам̣ саттху читта̄ра̄дханамева̄ти техи бхиккхӯхи татха̄ пат̣ипаннанти дассенто ‘‘те бхиккхӯ мегхасаддам̣ сутва̄’’тиа̄дима̄ха. гун̣асамбха̄вана̄йа̄ти ваккхама̄нагун̣ахетука̄йа самбха̄вана̄йа самбха̄вито, на йена кеначи киччасаматтхата̄дина̄.
гарудхаммабха̄ваван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
аппиччхата̄диван̣н̣ана̄
аппа-саддасса париттапарийа̄йатам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘бйан̃джанам̣ са̄васесам̣ вийа̄’’ти. тена̄ха ‘‘на хи тасса̄’’тиа̄ди. аппа-саддо панеттха абха̄ваттхоти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣ ‘‘аппа̄ба̄дхатан̃ча сан̃джа̄на̄мӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.225; 2.134) вийа.
атриччхата̄ на̄ма (а. ни. т̣ӣ. 1.1.63) атра атра иччха̄ти катва̄. асантагун̣асамбха̄ваната̄ти аттани авиджджама̄нам̣ гун̣а̄нам̣ виджджама̄на̄нам̣ вийа паресам̣ пака̄сана̄. саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯти ваттапат̣ипаттика̄ракависесала̄бхӣти джа̄на̄ту ‘‘ваттапат̣ипаттиа̄па̄тхакаджджха̄йита̄’’ти евама̄дина̄. сантагун̣асамбха̄вана̄ти иччха̄ча̄ре т̣хатва̄ аттани виджджама̄насӣладхутадхамма̄дигун̣авибха̄вана̄. та̄дисасса хи пат̣иггахан̣е аматтан̃н̃ута̄пи хоти.
ган̣хантойева уммуджджи ан̃н̃есам̣ аджа̄нанта̄нам̣йева̄ти адхиппа̄йо.
аппиччхата̄падха̄нам̣ пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена чатуббидхам̣ иччха̄пабхедам̣ дассетва̄ пунапи пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена чатуббидхам̣ иччха̄пабхедам̣ дассенто ‘‘апаропи чатуббидхо аппиччхо’’тиа̄дима̄ха. да̄йакасса васанти да̄йакасса читтавасам̣. деййадхаммасса васанти деййадхаммасса аппабахубха̄вам̣. аттано тха̄манти аттано йа̄панаматтакатха̄мам̣.
екабхиккхупи на ан̃н̃а̄си соса̄никаватте саммадева вуттитта̄. аббокин̣н̣анти авиччхедам̣. дутийо мам̣ на джа̄неййа̄ти дутийо саха̄йабхӯтопи йатха̄ мам̣ джа̄нитум̣ на саккун̣еййа, татха̄ сат̣т̣хи васса̄ни нирантарам̣ суса̄не васа̄ми, тасма̄ ахам̣ ахо соса̄никуттамо.
дхаммакатха̄йа джанатам̣ кхобхетва̄ти ломахам̣санаса̄дхука̄рада̄начелуккхепа̄дивасена саннипатитам̣ итаран̃ча ‘‘катхам̣ ну кхо аййасса сантикева дхаммам̣ сосса̄ма̄’’ти кола̄халавасена маха̄джанам̣ кхобхетва̄. гатоти ‘‘айам̣ со, тена раттийам̣ дхаммакатха̄ ката̄’’ти джа̄нанабхайена парийаттиаппиччхата̄йа паривен̣ам̣ гато.
тайо кулапутта̄ вийа̄ти па̄чӣнавам̣сада̄йе самаггава̄сам̣ вуттха̄ тайо кулапутта̄ вийа. паха̄йа̄ти пуббабха̄ге тадан̇га̄дивасена паччха̄ аггамаггенева паджахитва̄.
аппиччхата̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
два̄дасавидхасантосаван̣н̣ана̄
пакатидуббала̄дӣнам̣ гаручӣвара̄дӣни напха̄субха̄ва̄ваха̄ни сарӣракхеда̄ваха̄ни ча хонтӣти пайоджанавасена наатриччхата̄дивасена та̄ни париваттетва̄ лахукачӣварапарибхого на сантосавиродхӣти а̄ха ‘‘лахукена йа̄пентопи сантут̣т̣хова хотӣ’’ти. махаггхачӣварам̣, бахӯни ва̄ чӣвара̄ни лабхитва̄пи та̄ни виссаджджетва̄ тадан̃н̃асса гахан̣ам̣ йатха̄са̄руппанайе т̣хитатта̄ на сантосавиродхӣти а̄ха ‘‘тесам̣…пе… дха̄рентопи сантут̣т̣хова хотӣ’’ти. евам̣ сесапаччайесупи йатха̄балайатха̄са̄руппасантосаниддесесу аписаддаггахан̣е адхиппа̄йо ведитаббо. йатха̄са̄руппасантосойева агго алобхаджджха̄сайасса уккам̣санато.
два̄дасавидхасантосаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
тивидхапавивекаван̣н̣ана̄
екоти ека̄кӣ. гаччхатӣти чун̣н̣икаирийа̄патхавасена вуттам̣. чаратӣти виха̄рато бахи сан̃ча̄равасена, вихаратӣти дива̄виха̄ра̄дивасена. ка̄йавивекоти ча неккхамма̄дхимуттасса бха̄вана̄нуйогавасена вивекат̣т̣хака̄йата̄, на джха̄навивекаматтам̣. тена̄ха ‘‘неккхамма̄бхирата̄на’’нти. парисуддхачитта̄нанти нӣваран̣а̄дисам̣килесато висуддхачитта̄нам̣. парамавода̄наппатта̄нанти витакка̄дитам̣там̣джха̄напат̣ипаккхавигамена парамам̣ уттамам̣ вода̄нам̣ патта̄нам̣. нирупадхӣнанти килесупадхиа̄дӣнам̣ вигамена нирупадхӣнам̣.
тивидхапавивекаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃чавидхасам̣саггаван̣н̣ана̄
сам̣сӣдати етена̄ти сам̣сагго, ра̄го. саванахетуко, саванавасена ва̄ паватто сам̣сагго саванасам̣сагго. еса найо сесесупи. ка̄йасам̣сагго пана ка̄йапара̄ма̄со. иттхӣ ва̄ти вадхӯ, йуватӣ ва̄. сандха̄нетунти пуббена̄парам̣ гхат̣етум̣. сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхивасена̄ти идам̣ мӯлабхӯтам̣ саванам̣ сандха̄йа вуттам̣, тасса пит̣т̣хиваттакаманодва̄рикаджаванавӣтхӣсу уппаннопи ра̄го саванасам̣саггойева. дассанасам̣саггепи есева найо. аниттхигандхабодхисатто парехи катхийама̄навасена паваттасаванасам̣саггасса нидассанам̣. тиссадахаро аттана̄ суййама̄навасена. таттха пат̣хамам̣ джа̄таке ведитаббанти итарам̣ дассенто ‘‘дахаро кира̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄мара̄гена виддхоти ра̄гасаллена хадайе аппито анто анувиддхо.
соти дассанасам̣сагго. евам̣ ведитабботи ваттхувасена па̄кат̣ам̣ кароти. тасмим̣ кира га̄ме йебхуййена иттхийо абхирӯпа̄ дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄, тасма̄ тхеро ‘‘саче антога̄ме на чариссасӣ’’ти а̄ха. ка̄лассева павит̣т̣хатта̄ йа̄гум̣ ада̄си, тасма̄ йа̄гумева гахетва̄ гаччхантам̣ ‘‘ниваттатха, бханте, бхиккхам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти а̄хам̣су. йа̄читва̄ти ‘‘на майам̣, бханте, бхиккхам̣ да̄тука̄ма̄ ниваттема, апича идам̣ бханте ка̄ран̣а’’нти йа̄читва̄.
а̄дито лапанам̣ а̄ла̄по, вачанапат̣ивачанавасена паватто ла̄по салла̄по. бхиккхунийа̄ти идам̣ нидассанаматтам̣. йа̄йа ка̄йачипи иттхийа̄ сантакапарибхогавасена уппаннара̄гопи самбхогасам̣саггова.
пан̃чавидхасам̣саггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
га̄хага̄хака̄диван̣н̣ана̄
бхиккхуно бхиккхӯхи ка̄йапара̄ма̄со ка̄йасамба̄хана̄дивасена. ка̄йасам̣сагганти ка̄йапара̄ма̄сасам̣саггам̣. га̄хага̄хакоти ган̣ханака̄нам̣ ган̣ханакоти аттхо. га̄хамуттакоти айонисо а̄мисехи сан̇ган̣ханакехи сайам̣ муччанако. муттага̄хакоти йатха̄вуттасан̇гахато мутта̄нам̣ сан̇ган̣ханако. муттамуттакоти муччанакехи сайампи муччанако. гахан̣авасена сан̇ган̣ханавасена. упасан̇каманти тато кин̃чи лока̄мисам̣ пачча̄сӣсанта̄, на даккхин̣еййавасена. бхиккхупаккхе гахан̣авасена̄ти паччайала̄бха̄йа сан̇ган̣ханавасена̄ти йоджетаббам̣. вуттанайена̄ти ‘‘а̄мисена̄’’тиа̄дина̄ вуттанайена.
т̣ха̄нанти аттано т̣ха̄на̄ваттхам̣. па̄пун̣итум̣ на дети уппаннамева там̣ пат̣исан̇кха̄набалена нӣхаранто виккхамбхети. тена̄ха ‘‘мантена̄’’тиа̄ди. йатха̄ джӣвитука̄мо пурисо кан̣хасаппена, амиттена ва̄ саха на сам̣васати, евам̣ кхан̣аматтампи килесехи саха на сам̣васатӣти аттхо.
чатупа̄рисуддхисӣлам̣ локийам̣ локуттаран̃ча. татха̄ сама̄дхипи. випассана̄йа па̄дака̄ випассана̄па̄дака̄ти ат̣т̣хасама̄паттиггахан̣ена йатха̄ локийасама̄дхи гахито, евам̣ випассана̄па̄дака̄ етесанти випассана̄па̄дака̄ти ат̣т̣хасама̄паттиггахан̣енева локуттаро сама̄дхи гахито. йатха̄ хи чатта̄ри рӯпаджджха̄на̄ни адхит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ паватто маггасама̄дхи випассана̄па̄дако, евам̣ чатта̄ри арӯпаджджха̄на̄ни адхит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ паваттопи. сама̄паттипарийа̄йо пана пуббавоха̄рена ведитаббо. пат̣ипаккхасамуччхеданена самма̄ а̄паджджанато ва̄ йатха̄ ‘‘сота̄паттимагго’’ти. еваметтха сӣласама̄дхӣнампи миссакабха̄во ведитаббо, на пан̃н̃а̄йа ева. вимуттӣти арийапхаланти вуттам̣ ‘‘вимуттисампанно’’ти вуттатта̄. тан̃хи ниппха̄данат̣т̣хена сампа̄детаббам̣, на нибба̄нанти.
еттха ча аппиччхата̄йа ладдхапаччайена паритуссати, сантут̣т̣хата̄йа ладдха̄ те агадхито амуччхитоа̄дӣнавадассӣ ниссаран̣апан̃н̃о парибхун̃джати, евам̣бхӯто ча каттхачи алаггама̄насата̄йа павивекам̣ парибрӯхенто кеначи асам̣сат̣т̣хо вихарати гахат̣т̣хена ва̄ паббаджитена ва̄. со евам̣ аджджха̄сайасампанно вӣрийам̣ а̄рабхати аппаттасса паттийа̄, анадхигамасса адхигама̄йа. а̄рабханто ча йатха̄сама̄диннам̣ аттано сӣлам̣ паччавеккхати, тасса сӣласса супарисуддхатам̣ нисса̄йа уппаджджати авиппат̣иса̄ро, айамасса сӣласампада̄. тасса авиппат̣иса̄рамӯлакехи па̄моджджапӣтипассаддхисукхехи самма̄ брӯхитам̣ читтам̣ саммадева сама̄дхийати, айамасса сама̄дхисампада̄. тато йатха̄бхӯтам̣ джа̄нам̣ пассам̣ ниббиндати, ниббиндам̣ вираджджати, вира̄га̄ вимуччати, айамасса пан̃н̃а̄сампада̄. вимуттачиттата̄ панасса вимуттисампада̄, тато вимуттито н̃а̄н̣адассананти етесам̣ дасаннам̣ катха̄ваттхӯнам̣ анупуббӣ ведитабба̄. тасса йо дасахи катха̄ваттхӯхи саманна̄гамо, айам̣ аттахита̄йа пат̣ипатти. йа̄ несам̣ паресам̣ сам̣киттанам̣, айам̣ парахита̄йа пат̣ипатти. та̄су пурима̄ н̃а̄н̣апуббан̇гама̄ н̃а̄н̣асампайутта̄ ча, итара̄ карун̣а̄пуббан̇гама̄ карун̣а̄сампайутта̄ ча̄ти саббам̣ н̃а̄н̣акарун̣а̄кан̣д̣ам̣ ваттаббам̣.
дасахи катха̄ваттхӯхи каран̣абхӯтехи бхиккхӯнам̣ ова̄дам̣ дети, ‘‘бхиккхуна̄ на̄ма атриччхата̄дике дӯрато ваджджетва̄ саммадева аппиччхена бхавитабба’’нтиа̄дина̄ там̣ там̣ катха̄ваттхум̣ бхиккхӯнам̣ упадисатӣти аттхо. упадисанто хи та̄ни ‘‘техи бхиккхӯ овадатӣ’’ти вутто. овадатийева сарӯпадассанаматтена. сукхумам̣ аттхам̣ париваттетва̄ти евампи аппиччхата̄ хоти евампӣти аппиччхата̄дивасена апара̄парам̣ аппиччхата̄вуттим̣ дассетва̄ таттха сукхуманипун̣ам̣ аппиччхата̄сан̇кха̄там̣ аттхам̣ джа̄на̄петум̣ на саккоти. вин̃н̃а̄петӣти йатха̄вуттехи висесехи вин̃н̃а̄пети. ка̄ран̣анти йена ка̄ран̣ена аппиччхата̄ иджджхати, там̣ пана ‘‘махиччхата̄дӣсу ете доса̄, аппиччхата̄йа айама̄нисам̣со’’тиа̄дӣнава̄нисам̣садассанам̣ дат̣т̣хаббам̣. самма̄ хетуна̄ аппиччхатам̣ дассетӣти сандассако. га̄хетунти йатха̄ ган̣хати, татха̄ ка̄тум̣, таттха пат̣т̣хапетунти аттхо. усса̄хаджананавасена̄ти йатха̄ там̣ сама̄да̄нам̣ ниччалам̣ хоти, евам̣ уссол̣хийа̄ уппа̄данавасена саммадева уттеджетӣти самуттеджако. усса̄хаджа̄тети аппиччхата̄йа джа̄тусса̄хе. ван̣н̣ам̣ ватва̄ таттха сампаттим̣ а̄йатин̃ча лаббхама̄нагун̣ам̣ киттетва̄ сампахам̣сети саммадева пака̄рехи тосетӣти сампахам̣сако. евам̣ сантут̣т̣хиа̄дӣсу йатха̄рахам̣ йоджана̄ ка̄табба̄.
га̄хага̄хака̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃чала̄бхаван̣н̣ана̄
253. саттху саммукха̄ евам̣ ван̣н̣о аббхуггатоти. имина̄ тасса ван̣н̣асса йатха̄бхӯтагун̣асамут̣т̣хитатам̣ дассети. мандамандо вийа̄ти ати вийа ачхеко вийа. абалабало вийа̄ти ати вийа абало вийа. бха̄кут̣икабха̄кут̣ико вийа̄ти ати вийа думмукхо вийа. анумасса̄ти анумаситва̄, даса катха̄ваттхӯни сарӯпато висесато ча анупариггахетва̄ти аттхо. паригган̣ханам̣ пана несам̣ анупависанам̣ вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘анупависитва̄’’ти. сабрахмача̄рӣхи ван̣н̣абха̄санам̣ еко ла̄бхоти йоджана̄. евам̣ сесесупи. паттхайама̄но евама̄ха дхаммагарута̄йа̄ти адхиппа̄йо.
пан̃чала̄бхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ча̄рика̄диван̣н̣ана̄
254. абхираманам̣ абхиратам̣, тадева ануна̄сикалопам̣ акатва̄ вуттам̣ ‘‘абхиранта’’нти. бха̄ванапум̣сакан̃четам̣. анабхирати на̄ма наттхи, абхирамитва̄ чиравиха̄ропи наттхи саммадева парин̃н̃а̄таваттхукатта̄. саббасаха̄ хи буддха̄ бхагаванто асайхала̄бхино.
пуббе дхаммагарута̄киттанапасан̇гена гахитам̣ аггахитан̃ча маха̄кассапапаччуггамана̄дим̣ екадесена дассетва̄ ванава̄ситиссаса̄ман̣ерасса ваттхум̣ виттха̄ретва̄ джанападача̄рикам̣ катхетум̣ ‘‘бхагава̄ хӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. а̄ка̄сага̄мӣхи саддхим̣ гантука̄мо ‘‘чхал̣абхин̃н̃а̄нам̣ а̄рочехӣ’’ти а̄ха. сан̇гхакаммена сиджджхама̄на̄пи упасампада̄ саттху а̄н̣а̄васенева сиджджханато ‘‘буддхада̄йаджджам̣ те дасса̄мӣ’’ти вуттанти ваданти. апаре ‘‘апарипун̣н̣авӣсативассассева тасса упасампадам̣ ануджа̄нанто саттха̄ ‘буддхада̄йаджджам̣ те дасса̄мӣ’ти авоча̄’’ти ваданти. упасампа̄детва̄ти дхаммасена̄патина̄ упаджджха̄йена упасампа̄детва̄.
навайоджанасатикам̣ маджджхимадесапарийа̄паннамева, тато парам̣ на̄дхиппетам̣ дандхата̄васена гаманато. саманта̄ти гатагатат̣т̣ха̄насса чатӯсу пассесу. ан̃н̃енапи ка̄ран̣ена̄ти бхиккхӯнам̣ саматхавипассана̄тарун̣абха̄вато ан̃н̃енапи маджджхимаман̣д̣але венеййа̄нам̣ н̃а̄н̣апарипа̄ка̄дика̄ран̣ена никкхамати, антоман̣д̣алам̣ отарати. саттахи ва̄тиа̄ди ‘‘екам̣ ма̄сам̣ ва̄’’тиа̄дина̄ вутта̄нуккамена йоджетаббам̣.
сарӣрапха̄сукаттха̄йа̄ти екасмим̣йева т̣ха̄не нибаддхава̄сена уссаннадха̄тукасса сарӣрасса виречанена пха̄субха̄ваттха̄йа. ат̣т̣хуппаттика̄ла̄бхикан̇кханаттха̄йа̄ти аггиккхандхӯпамасутта (а. ни. 7.72) магхадеваджа̄така̄дидесана̄нам̣ (джа̄. 1.1.9) вийа дхаммадесана̄йа ат̣т̣хуппаттика̄ласса а̄кан̇кханена. сура̄па̄насиккха̄падапан̃н̃а̄пане (па̄чи. 326) вийа сиккха̄падапан̃н̃а̄панаттха̄йа. бодханеййасатте ан̇гулима̄ла̄дике бодханаттха̄йа. нибаддхава̄сан̃ча пуггалам̣ уддисса ча̄рика̄ нибаддхача̄рика̄.
255. апариггахабха̄вам̣ каттхачи алаггабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘йӯтхам̣ паха̄йа…пе… маттахаттхӣ вийа̄’’ти вуттам̣. асаха̄йакиччоти саха̄йакиччарахито сӣхо вийа. тенасса екавиха̄ритам̣ теджавантатан̃ча дассети. тада̄ пана ка̄йавивеко на сакка̄ ладдхунти идаметтха ка̄ран̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. бахӯхӣтиа̄ди пана сабха̄вадассанавасена вуттам̣. тхерасса париса̄ сувинӣта̄ чин̣н̣агарува̄са̄ гаруно иччха̄нурӯпамева ваттати.
вуттака̄ран̣айутте аддха̄нагамане ча̄рика̄нам̣ воха̄ро са̄сане нирул̣хоти а̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. кеначидева нимиттена кисмин̃чи аттхе паватта̄йа сан̃н̃а̄йа таннимиттарахитепи ан̃н̃асмим̣ паватти рул̣хӣ на̄ма. виджитама̄ратта̄ сан̇га̄мавиджайамаха̄йодхо вийа. ан̃н̃ам̣ севитва̄ти ‘‘мама а̄гатабха̄вам̣ саттху а̄рочехӣ’’ти а̄рочанаттхам̣ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ севитва̄.
бхагава̄ дхаммам̣ десенто там̣там̣пуггаладжджха̄сайа̄нурӯпам̣ тадануччхавикамева дхаммим̣ катхам̣ каротӣти дассенто ‘‘чӯл̣агосин̇гасутте’’тиа̄дима̄ха. таттха са̄маггираса̄нисам̣санти ‘‘каччи пана во, ануруддха̄, самагга̄ саммодама̄на̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.326) са̄маггираса̄нисам̣сам̣ катхеси. а̄васатха̄нисам̣санти ‘‘сӣтам̣ ун̣хам̣ пат̣иханатӣ’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 295, 315) а̄васатхапат̣исам̣йуттам̣ а̄нисам̣сам̣. сатипат̣ила̄бхиканти джотипа̄латтхере ла̄макам̣ т̣ха̄нам̣ отин̣н̣аматте маха̄бодхипаллан̇ке пана саббан̃н̃утам̣ пат̣ивиджджхитум̣ паттханам̣ катва̄ па̄рамийо пӯренто а̄гато. та̄дисасса на̄ма пама̄давиха̄ро на йуттоти йатха̄ кассапо бхагава̄ бодхисаттасса сатим̣ пат̣илабхитум̣ дхаммим̣ катхам̣ катхеси, татха̄ айам̣ бхагава̄ тамева пуббенива̄сапат̣исам̣йуттакатхам̣ бхиккхӯнам̣ гхат̣ика̄расуттам̣ (ма. ни. 2.282) катхеси. чатта̄ро дхаммуддесети – ‘‘упанӣйати локо аддхуво, ата̄н̣о локо анабхиссаро, ассако локо саббам̣ паха̄йа гаманӣйам̣, ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со ча̄’’ти (ма. ни. 2.305) име чатта̄ро дхаммуддесе катхеси. ка̄ман̃чете дхаммуддеса̄ рат̣т̣хапа̄ласутте (ма. ни. 2.304) а̄йасмата̄ рат̣т̣хапа̄латтхерена ран̃н̃о корабйасса катхита̄, те пана бхагавато ева а̄харитва̄ тхерена таттха катхита̄ти вуттам̣ ‘‘рат̣т̣хапа̄ласутте’’тиа̄ди. татха̄ хи вуттам̣ сутте – ‘‘аттхи кхо, маха̄ра̄джа, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена чатта̄ро дхаммуддеса̄ уддит̣т̣ха̄’’тиа̄ди (ма. ни. 2.305) па̄нака̄нисам̣сакатханти ‘‘аггихуттам̣ мукхам̣ йан̃н̃а̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 2.400; су. ни. 573) анумоданам̣ ватва̄ пуна пакин̣н̣акакатха̄васена па̄накапат̣исам̣йуттам̣ а̄нисам̣сакатхам̣ катхеси. екӣбха̄ве а̄нисам̣сам̣ катхеси, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ бхагум̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассесӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 3.238). анантанайанти апарима̄н̣адесана̄найам̣ аппиччхата̄дипат̣исам̣йуттам̣ дхаммим̣ катхам̣. тена̄ха ‘‘пун̣н̣а, айампи аппиччхакатха̄йева̄’’тиа̄ди бахӯхи парийа̄йехи на̄на̄найам̣ десети. катхам̣ татха̄ деситам̣ тхеро ан̃н̃а̄сӣти а̄ха ‘‘пат̣исамбхида̄паттасса…пе… ахосӣ’’ти.
ча̄рика̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саттависуддхипан̃хаван̣н̣ана̄
256. тато пат̣т̣ха̄йа̄ти. йада̄ джа̄тибхӯмака̄ бхиккхӯ саттху саммукха̄ тхерасса ван̣н̣ам̣ бха̄сим̣су, тато пат̣т̣ха̄йа. сӣса̄нулокӣ хутва̄ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандханам̣ тхерена сама̄гаме а̄даравасена катанти дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хи вуттам̣ па̄т̣хе ‘‘аппева на̄ма̄’’тиа̄ди, ‘‘тарама̄нарӯпо’’ти ча. йам̣ пана вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘екасмим̣ т̣ха̄не нилӣна’’нтиа̄ди, там̣ ака̄ран̣ам̣. на хи дхаммасена̄пати тасса тхерасса нисиннат̣т̣ха̄нам̣ абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ена джа̄нитум̣ на саккоти. ‘‘каччи ну кхо мам̣ адисва̄ва гамиссатӣ’’ти айампи чинта̄ а̄даравасенева̄ти йуттам̣. на хи саттха̄рам̣ дат̣т̣хум̣ а̄гато са̄вако апи а̄йасма̄ ан̃н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃о саттхукаппам̣ дхаммасена̄патим̣ таттха васантам̣ адисва̄ва гаччханако на̄ма аттхи. дива̄виха̄ранти сампада̄не упайогавачананти а̄ха ‘‘дива̄виха̄раттха̄йа̄’’ти.
257. пуримакатха̄йа̄ти пат̣хама̄ла̄пе. аппатит̣т̣хита̄йа̄ти наппаваттита̄йа. паччхимакатха̄ на джа̄йатӣти паччха̄ ваттаббакатха̄йа авасаро на хоти. сатта висуддхийо пуччхи дит̣т̣хасам̣санданавасена. н̃а̄н̣адассанависуддхи на̄ма арийамагго. йасма̄ тато уттаримпи паттаббам̣ аттхева, тасма̄ ‘‘чатупа̄рисуддхисӣла̄дӣсу т̣хитассапи брахмачарийава̄со маттхакам̣ на па̄пун̣а̄тӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ти брахмачарийава̄сасса маттхакам̣ аппаттатта̄. саббам̣ пат̣иккхипӣти саттамампи пан̃хам̣ пат̣иккхипи, итаресу ваттаббамева наттхи.
аппаччайапаринибба̄нанти анупа̄дисесанибба̄нама̄ха. ида̄ни пака̄рантаренапи анупа̄да̄паринибба̄нам̣ дассетум̣ ‘‘дведха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха гахан̣ӯпа̄да̄нанти дал̣хаггахан̣абхӯтам̣ упа̄да̄нам̣. тена̄ха ‘‘ка̄мупа̄да̄на̄дика’’нти. паччайӯпа̄да̄нанти йам̣ кин̃чи паччайама̄ха. со хи аттано пхалам̣ упа̄дийати упа̄да̄навасена ган̣хатӣти упа̄да̄нанти вуччати. тена̄ха ‘‘паччайӯпа̄да̄нам̣ на̄ма…пе… паччайа̄’’ти. ‘‘анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччатӣ’’ти вачанато (маха̄ва. 28, 30) арахаттапхалам̣ анупа̄да̄паринибба̄нанти катхенти. на ча упа̄да̄насампайуттанти упа̄да̄нехи етам̣ на сахитам̣ на̄пи упа̄да̄нехи саха паватти хутва̄. на ча кан̃чи дхаммам̣ упа̄дийатӣти кассачи дхаммасса а̄рамман̣акаран̣авасена на упа̄дийати. париниббутантети аггамаггена ка̄таббакилесапаринибба̄напарийоса̄нанте джа̄татта̄. аматадха̄тумева анупа̄да̄паринибба̄нам̣ катхенти, катхента̄нан̃ча йатха̄ тасса кочи паччайо на̄ма наттхи, евам̣ адхигатопи йатха̄ кочи паччайо на̄ма на хоти, татха̄ паринибба̄нам̣ апаччайапаринибба̄нанти дассенто ‘‘айам̣ анто’’тиа̄дима̄ха. пуна пуччхам̣ а̄рабхи анупа̄да̄паринибба̄нам̣ сарӯпато патит̣т̣ха̄петука̄мо.
258. саббапариваттесӯти саббесу пан̃хапариваттанесу, пан̃хава̄ресӯти аттхо. сагахан̣адхаммамева̄ти ‘‘етам̣ мама̄’’тиа̄дина̄ ган̣хатӣти гахан̣ам̣, саха гахан̣ена̄ти сагахан̣ам̣, упа̄да̄нийанти аттхо. виват̣т̣асаннисситасса абха̄вато ват̣т̣амева анугатоти ват̣т̣а̄нугато. тена̄ха ‘‘чатупа̄рисуддхисӣламаттассапи абха̄вато’’ти. йо пана чатуббидхе виват̣т̣ӯпаниссайе сӣле т̣хито, сопи ‘‘ан̃н̃атра имехи дхаммехӣ’’ти ваттаббатам̣ арахати.
саттависуддхипан̃хаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саттаратхавинӣтаван̣н̣ана̄
259. ниссаккавачанаметам̣ ‘‘йа̄ва хет̣т̣химасопа̄накал̣евара̄’’тиа̄дӣсу вийа. аттхоти пайоджанам̣. читтависуддхи хеттха сӣлависуддхим̣ пайоджети тасса тадаттхатта̄. сӣлависуддхикиччам̣ катам̣ на̄ма хоти сама̄дхисам̣ваттанато. сама̄дхисам̣ваттаника̄ хи сӣлависуддхи на̄ма. саббападесӯти ‘‘читтависуддхи йа̄вадева дит̣т̣хивисуддхаттха̄’’тиа̄дӣсу саббападесу, дит̣т̣хивисуддхийам̣ т̣хитасса читтависуддхакиччам̣ катам̣ на̄ма хотӣтиа̄дина̄ йоджетаббам̣.
са̄ваттхинагарам̣ вийа сакка̄йанагарам̣ атиккамитаббатта̄. са̄кетанагарам̣ вийа нибба̄нанагарам̣ па̄пун̣итаббатта̄. ачча̄йикасса киччасса уппа̄дака̄ло вийа наваменева кхан̣ена паттаббасса абхисамайакиччасса упа̄дака̄ло. йатха̄ ран̃н̃о саттамена ратхавинӣтена са̄кете антепурадва̄ре орул̣хасса на та̄ва киччам̣ нит̣т̣хитам̣ на̄ма хоти, сам̣видха̄таббасам̣видха̄нам̣ н̃а̄тимиттаган̣апаривутасса сурасабходжанапарибхоге нит̣т̣хитам̣ на̄ма сийа̄, еваметам̣ н̃а̄н̣адассанависуддхийа̄ килесе кхепетва̄ тесам̣йева пат̣иппассаддхипаха̄наса̄дхакаарийапхаласаман̇гика̄ле абхисамайакиччам̣ нит̣т̣хитам̣ на̄ма хоти. тена̄ха ‘‘йогино…пе… ка̄ло дат̣т̣хаббо’’ти. таттха паропан̣н̣а̄са кусаладхамма̄ на̄ма читтуппа̄дапарийа̄панна̄ пхасса̄дайо паропан̣н̣а̄са анаваджджадхамма̄. ниродхасайанети нибба̄насайане.
‘‘висуддхийо’’ти ва̄ ‘‘катха̄ваттхӯнӣ’’ти ва̄ аттхато екам̣, бйан̃джанамева на̄нанти тесам̣ аттхато анан̃н̃абха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘итӣ’’ти а̄раддхам̣. а̄йасма̄ пун̣н̣о даса катха̄ваттхӯни виссаджджесӣти сатта висуддхийо на̄ма виссаджджантопи даса катха̄ваттхӯни виссаджджеси тесам̣ аттхато анан̃н̃атта̄. етенева дхаммасена̄пати са̄рипуттаттхеро сатта висуддхийо пуччханто даса катха̄ваттхӯни пуччхӣти айампи аттхо вуттова̄ти ведитаббо. нти пан̃хам̣. ким̣ джа̄нитва̄ пуччхӣти висуддхипарийа̄йена катха̄ваттхӯни пуччха̄мӣти ким̣ джа̄нитва̄ пуччхи. дасакатха̄ваттхула̄бхинам̣ тхерам̣ висуддхийо пуччханто пуччхитат̣т̣ха̄нейева пуччханена ким̣ титтхакусало ва̄ пана хутва̄ висайасмим̣ пуччхи, уда̄ху па̄нӣйаттхикаматиттхехи чхиннатат̣ехи па̄тенто вийа атиттхакусало хутва̄ апуччхитаббат̣т̣ха̄не ависайасмим̣ пуччхӣти йоджана̄. имина̄ найена виссаджджанапаккхепи аттхайоджана̄ ведитабба̄. йадаттхамасса вича̄ран̣а̄ а̄раддха̄, там̣ дассентена ‘‘титтхакусало хутва̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ висуддхикатха̄ваттхӯнам̣ аттхато анан̃н̃аттепи айам̣ висесо ведитабботи дассетум̣ ‘‘йам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тадамина̄ти йам̣ ‘‘сам̣кхиттам̣, виттхин̣н̣а’’нти ча вуттам̣, там̣ имина̄ ида̄ни вуччама̄нена найена видхина̄ ведитаббам̣.