2. алагаддӯпамасуттаван̣н̣ана̄
234. ба̄дхайим̣сӯти (са̄раттха. т̣ӣ. па̄читтийа 3.417) ханим̣су. там̣там̣сампаттийа̄ вибандханавасена саттасанта̄насса антаре вемаджджхе ети а̄гаччхатӣти антара̄йо, дит̣т̣хадхаммика̄дианаттхо, анатиккаманат̣т̣хена тасмим̣ антара̄йе нийутта̄, антара̄йам̣ ва̄ пхалам̣ араханти, антара̄йасса ва̄ каран̣асӣла̄ти антара̄йика̄. тена̄ха ‘‘антара̄йам̣ каронтӣти антара̄йика̄’’ти. а̄нантарийадхамма̄ти а̄нантарийасабха̄вачетана̄дхамма̄. татра̄йам̣ вачанаттхо – чутианантарапхалам̣ анантарам̣ на̄ма, тасмим̣ анантаре нийутта̄, танниббаттанена анантаракаран̣асӣла̄, анантарапайоджана̄ти ва̄ а̄нантарика̄, те ева а̄нантарийа̄ти вутта̄. камма̄ни ева антара̄йика̄ти каммантара̄йика̄. моккхассева антара̄йам̣ кароти, на саггасса миччха̄ча̄ралаккхан̣а̄бха̄вато. на хи бхиккхунийа̄ дхаммараккхитабха̄во аттхи. па̄катикабхиккхунӣвасена четам̣ вуттам̣, арийа̄йа пана паваттам̣ апа̄йасам̣ваттанийамева. нандама̄н̣авако четтха нидассанам̣. убхиннам̣ сама̄наччхандата̄васена ва̄ асаггантара̄йиката̄, моккхантара̄йиката̄ пана моккхаттхапат̣ипаттийа̄ видӯсанато, абхибхавитва̄ пана паваттийам̣ саггантара̄йиката̄пи на сакка̄ нива̄ретунти. ахетукадит̣т̣хиакирийадит̣т̣хинаттхикадит̣т̣хийова нийатабха̄вам̣ патта̄ нийатамиччха̄дит̣т̣хидхамма̄. пат̣исандхидхамма̄ти пат̣исандхичиттуппа̄дама̄ха. пан̣д̣ака̄диггахан̣ан̃четтха нидассанаматтам̣ сабба̄йапи ахетукапат̣исандхийа̄ випа̄кантара̄йикабха̄вато. йа̄ хи арийе упавадати, са̄ четана̄ арийӯпава̄дадхамма̄. тато паранти кхама̄панато упари. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ маха̄сӣхана̄дасса лӣнаттхапака̄сане вуттамева. йа̄ва бхиккхубха̄вам̣ пат̣иджа̄на̄ти па̄ра̄джикам̣ а̄панно. на вут̣т̣ха̄ти сесам̣ гарука̄паттим̣. на десети лахука̄паттим̣.
айам̣ бхиккху арит̣т̣хо. расена расам̣ сам̣сандитва̄ти анаваджджена паччайапарибхун̃джанарасена са̄ваджджам̣ ка̄магун̣апарибхогарасам̣ сама̄нетва̄. упаненто вийа̄ти бандханам̣ упаненто вийа. ‘‘гхат̣енто вийа̄’’типи па̄т̣хо. упасам̣харанто вийа̄ти садисатам̣ упасам̣харанто вийа екантаса̄вадждже анаваджджабха̄вапаккхепена. па̄паканти ла̄макат̣т̣хена дуггатисампа̄панат̣т̣хена ча па̄пакам̣. сетукаран̣авасена маха̄самуддам̣ бандхантена вийа. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена ‘‘са̄ваджджа’’нти дит̣т̣хам̣ ‘‘анаваджджа’’нти гахан̣ена тена пат̣ивируджджханто. екантато анантара̄йиканти гахан̣ена веса̄раджджан̃а̄н̣ам̣ пат̣иба̄ханто. ка̄макан̣т̣акехи арийамаггасамма̄пат̣ипатти на упаккилиссатӣти ваданто ‘‘арийамагге кха̄н̣укан̣т̣ака̄дӣни паккхипанто’’ти вутто. пат̣хамапа̄ра̄джикасиккха̄падасан̇кха̄те, ‘‘абрахмачарийам̣ паха̄йа̄’’ти (дӣ. ни. 1.8, 194) а̄дидесана̄сан̇кха̄те ча а̄н̣а̄чакке.
пуччхама̄на̄ самануйун̃джанти на̄ма. пуччха̄ хи ануйоготи. тена̄дхигата̄йа ладдхийа̄ ануваджджанаттхам̣ паччанубха̄санена пуна пат̣иджа̄на̄панам̣ патит̣т̣ха̄панам̣, там̣ панасса а̄да̄йа сама̄да̄панам̣ вийа хотӣти а̄ха ‘‘самануга̄ханти на̄ма̄’’ти. тасса̄ пана ладдхийа̄ ануйун̃джита̄йа вуччама̄нампи ка̄ран̣ам̣ ка̄ран̣апатирӯпакамева̄ти тасса пуччханам̣ саманубха̄санам̣. анудаханат̣т̣хена анупа̄йапат̣ипаттийа̄ сампати а̄йатин̃ча анудаханат̣т̣хена. маха̄бхита̄панат̣т̣хена анават̣т̣хитасабха̄вата̄йа. иттарапаччупат̣т̣ха̄нат̣т̣хена мухуттараман̣ӣйата̄йа. та̄вака̄ликат̣т̣хена парехи абхибхаванӣйата̄йа. саббан̇гапаччан̇гапалибхан̃джанат̣т̣хена чхеданабхедана̄диадхикаран̣абха̄вена. уггха̄т̣асадисата̄йа адхикут̣т̣анат̣т̣хена. аван̣е ван̣ам̣ уппа̄детва̄ анто анупависанасабха̄вата̄йа винивиджджханат̣т̣хена. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикаанаттханимиттата̄йа са̄сан̇касаппат̣ибхайат̣т̣хена.дит̣т̣хитха̄мена̄ти тасса̄ дит̣т̣хийа̄ тха̄магатабха̄вена. дит̣т̣хипара̄ма̄сена̄ти дит̣т̣хисан̇кха̄тапара̄масанена. дит̣т̣хийева хи дхаммасабха̄вам̣ атиккамитва̄ парато а̄масанена пара̄ма̄со. абхинивисса̄ти тан̣ха̄бхинивесапуббан̇гамена дит̣т̣ха̄бхинивесена ‘‘идамеветтха татха’’нти абхинивиситва̄. йасма̄ хи абхинивесанам̣ таттха абхинивит̣т̣хам̣ на̄ма хоти.тасма̄ а̄ха ‘‘адхит̣т̣хахитва̄’’ти.
235. наттхӣти ваттука̄мопӣти аттано ладдхим̣ нигухетука̄мата̄йа аваджа̄нитука̄мопи. сампат̣иччхати пат̣иджа̄на̄ти. две катха̄ти висам̣ва̄данакатхам̣ сандха̄йа вадати. абхӯтакатха̄ хи пуббе паватта̄ бхӯтакатха̄йа васена две катха̄ти вуччати.
236. касса кхо на̄ма̄ти имина̄ саттха̄ ‘‘на мама туйхам̣ та̄дисасса аттха̄йа дхаммадесана̄ на̄ма бхӯтапубба̄’’ти дассети. тена̄ха ‘‘кхаттийасса ва̄’’тиа̄ди.
н̃а̄н̣амайа̄ усма̄ етасса аттхӣти усмӣ, татха̄рӯпехи паччайехи анусмӣкато тасмим̣ аттабха̄ве пат̣иведхагаббхоапи усмӣкатоти викатабха̄вато пан̃н̃а̄бӣджамасса имасмим̣ дхаммавинайе апи ну аттхӣти бхагава̄ бхиккхӯ пуччхати. те пат̣иккхипанта̄ ваданти т̣ха̄нагатена дуччаритена н̃а̄н̣упахатабха̄вам̣ сампассанта̄. ниттеджабхӯтоти ниттеджам̣ бхӯто теджоха̄ниппатто. тато ева бхиккхӯнампи саммукха̄ олокетум̣ асаматтхата̄йа паттаккхандхо адхомукхо. сахадхаммикам̣ кин̃чи ваттум̣ ависаханато аппат̣ибха̄но. сампаттӯпаганти сампаттиа̄вахам̣. пат̣иппассамбхентоти пат̣иседхенто.
237. антара̄йакараладдхийа̄ сабха̄вавибха̄ванена парисам̣ содхети. нисса̄рети нӣхарати ависуддхадит̣т̣хита̄йа. кассачи буддха̄нубха̄вам̣ аджа̄нантасса. тасса хи евам̣ бхавеййа ‘‘сахаса̄ катхита’’нти. на хи када̄чи буддха̄нам̣ сахаса̄ кирийа̄ на̄ма аттхи. асса̄ти ‘‘кассачӣ’’ти вуттабхиккхусса. сутва̄пи тун̣хӣбха̄вам̣ а̄паджджеййа̄ти атха̄пи сийа̄ти самбандхо. там̣ саббанти ‘‘саче хӣ’’тиа̄дина̄ вуттам̣ саббам̣ парикаппанам̣. на кариссантӣти париса̄йа ладдхим̣ содхетӣти самбандхо. ладдхим̣ пака̄сентоти маха̄са̄ваджджата̄васена пака̄сенто. сан̃н̃а̄витаккехӣти субханимитта̄нубйан̃джанагга̄ха̄дивасена паваттехи сан̃н̃а̄витаккехи. тена̄ха ‘‘килесака̄масампайуттехӣ’’ти. метхунасама̄ча̄ранти идам̣ адхика̄равасена вуттам̣. тадан̃н̃ампи пана – ‘‘апича кхо ма̄туга̄масса уччха̄данам̣ паримадданам̣ наха̄панам̣ самба̄ханам̣ са̄дийатӣ’’тиа̄дина̄ (а. ни. 7.50) а̄гатам̣ висабха̄гаваттхувисайам̣ а̄мисапарибхогам̣. ‘‘ан̃н̃атрева ка̄мехи ан̃н̃атра ка̄масан̃н̃а̄хи ан̃н̃атра ка̄мавитаккехи сама̄чариссатӣ’’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.
238. йонисо паччавеккхан̣ена наттхи еттха чхандара̄готи ниччхандара̄го, там̣ ниччхандара̄гам̣. када̄чи упосатхикабха̄вена сама̄диннасӣла̄пи хонти када̄чи ноти анибаддхасӣла̄нам̣ гахат̣т̣ха̄нам̣. сӣласама̄да̄набха̄вато антара̄йакарам̣. ваттхука̄ма̄нам̣ саччхандара̄гапарибхоган̃ча. апаччавеккхан̣ена бхиккхӯнам̣ а̄варан̣акарам̣. паччайа̄нам̣ саччхандара̄гапарибхоган̃ча. айам̣ арит̣т̣хо дуггахита̄йа парийаттийа̄ васена амхе чева аббха̄чиккхати, атта̄нан̃ча кханати, бахун̃ча апун̃н̃ам̣ пасаватӣти евам̣ сан̃н̃а̄ ма̄ хонтӯти дуггахита̄йа парийаттийа̄ досам̣ дассенто а̄ха. угган̣хантӣти саджджха̄йанти чева ва̄чуггатам̣ каронта̄ дха̄ренти ча̄ти аттхо.
суттантиа̄дина̄ наваппабхедампи парийаттидхаммам̣ парийа̄дийати. катхам̣ суттам̣ наваппабхедам̣? сага̄тхакан̃хи суттам̣ геййам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣ веййа̄каран̣ам̣, тадубхайавинимуттан̃ча суттам̣ уда̄на̄дивисесасан̃н̃а̄вирахитам̣ наттхи, йам̣ суттан̇гам̣ сийа̄, ман̇галасутта̄дӣнан̃ча суттан̇гасан̇гахо на сийа̄ га̄тха̄бха̄вато дхаммапада̄дӣнам̣ вийа, геййан̇гасан̇гахо ва̄ сийа̄ сага̄тхакатта̄ сага̄тха̄ваггасса вийа, татха̄ убхатовибхан̇га̄дӣсу сага̄тхакаппадеса̄нанти? вуччате –
суттанти са̄ман̃н̃авидхи, висесавидхайо паре;
санимитта̄ нирӯл̣хатта̄, сахата̄н̃н̃ена нан̃н̃ато. (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.нида̄накатха̄ван̣н̣ана̄; а. ни. т̣ӣ. 2.4.6; са̄раттха. т̣ӣ. 1.ба̄хиранида̄накатха̄);
саббассапи хи буддхавачанасса суттанти айам̣ са̄ман̃н̃авидхи. тенева̄ха а̄йасма̄ маха̄качча̄но неттийам̣ (нетти. 1.сан̇гахава̄ра) ‘‘нававидхасуттантапарийет̣т̣хӣ’’ти. ‘‘еттакам̣ тасса бхагавато сутта̄гатам̣ суттапарийа̄паннам̣ (па̄чи. 655, 1242), сакава̄де пан̃ча суттасата̄нӣ’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; катха̄. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄) евама̄ди ча етасса аттхасса са̄дхакам̣. тадекадесесу пана геййа̄дайо висесавидхайо тена тена нимиттена патит̣т̣хита̄. татха̄ хи геййасса сага̄тхакаттам̣ таббха̄ванимиттам̣. локепи хи сасилокам̣ сага̄тхакам̣ ва̄ чун̣н̣ийагантхам̣ ‘‘геййа’’нти ваданти. га̄тха̄вирахе пана сати пуччхам̣ катва̄ виссаджджанабха̄во веййа̄каран̣асса таббха̄ванимиттам̣. пуччха̄виссаджджанан̃хи ‘‘бйа̄каран̣а’’нти вуччати, бйа̄каран̣амева веййа̄каран̣ам̣.
евам̣ санте сага̄тхака̄дӣнампи пуччхам̣ катва̄ виссаджджанавасена паватта̄нам̣ веййа̄каран̣абха̄во а̄паджджатӣти? на̄паджджати геййа̄дисан̃н̃а̄нам̣ анока̄сабха̄вато, ‘‘га̄тха̄вирахе сатӣ’’ти висеситатта̄ ча. татха̄ хи дхаммапада̄дӣсу кевалам̣ га̄тха̄бандхесу, сага̄тхакаттепи соманассан̃а̄н̣амайикага̄тха̄йуттесу, ‘‘вуттан̃хета’’нти (итиву. 1) а̄дивачанасамбандхесу, аббхутадхаммапат̣исам̣йуттесу ча суттависесесу йатха̄ккамам̣ га̄тха̄-уда̄на-итивуттака-аббхутадхамма-сан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄, татха̄ сатипи га̄тха̄бандхабха̄ве бхагавато атӣта̄су джа̄тӣсу чарийа̄нубха̄ваппака̄сакесу джа̄такасан̃н̃а̄, сатипи пан̃хависсаджджанабха̄ве сага̄тхакатте ча кесучи суттантесу ведасса лабха̄панато ведалласан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄ти евам̣ тена тена сага̄тхакатта̄дина̄ нимиттена тесу тесу суттависесесу геййа̄дисан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄ти висесавидхайо суттан̇гато паре геййа̄дайо. йам̣ панеттха геййан̇га̄динимиттарахитам̣, там̣ суттан̇гам̣ висесасан̃н̃а̄париха̄рена са̄ман̃н̃асан̃н̃а̄йа паваттанатоти. нану ча сага̄тхакам̣ суттам̣ геййам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣ веййа̄каран̣анти суттан̇гам̣ на самбхаватӣти чодана̄ тадаваттха̄ ева̄ти? на тадаваттха̄ содхитатта̄. содхитан̃хи пуббе ‘‘га̄тха̄вирахе сати пуччха̄виссаджджанабха̄во веййа̄каран̣асса таббха̄ванимитта’’нти.
йан̃ча вуттам̣ ‘‘га̄тха̄бха̄вато ман̇галасутта̄дӣнам̣ суттан̇гасан̇гахо на сийа̄’’ти (кху. па̄. 5.1; су. ни. 261), там̣ на, нирул̣хатта̄. нирул̣хо хи ман̇галасутта̄дӣнам̣ суттабха̄во. на хи та̄ни дхаммападабуддхавам̣са̄дайо вийа га̄тха̄бха̄вена пан̃н̃а̄та̄ни, кинту суттабха̄венева. тенева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘суттана̄мака’’нти на̄маггахан̣ам̣ катам̣. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘сага̄тхакатта̄ геййан̇гасан̇гахо сийа̄’’ти, тадапи наттхи, йасма̄ сахата̄н̃н̃ена. саха га̄тха̄хӣти хи сага̄тхакам̣, сахабха̄во ча на̄ма аттхато ан̃н̃ена хоти, на ча ман̇галасутта̄дӣсу га̄тха̄винимутто кочи суттападесо аттхи, йо ‘‘саха га̄тха̄хӣ’’ти вуччеййа, на ча самуда̄йо на̄ма кочи аттхи. йадапи вуттам̣ ‘‘убхатовибхан̇га̄дӣсу сага̄тхакаппадеса̄нам̣ геййан̇гасан̇гахо сийа̄’’ти, тадапи на ан̃н̃ато. ан̃н̃а̄ ева хи та̄ га̄тха̄ джа̄така̄дипарийа̄паннатта̄, ато на та̄хи убхатовибхан̇га̄дӣнам̣ геййан̇габха̄воти. евам̣ сутта̄дӣнам̣ ан̇га̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃асан̇кара̄бха̄во ведитаббо.
аттхаттханти аттхабхӯтам̣ йатха̄бхӯтам̣ аттхам̣. анаттхампи кечи випалла̄савасена ‘‘аттхо’’ти ган̣хантӣти ‘‘аттхаттха’’нти висесетва̄ вуттам̣. ка̄ран̣аттханти ка̄ран̣абхӯтам̣ аттхам̣, сӣлам̣ сама̄дхисса ка̄ран̣ам̣, сама̄дхи випассана̄йа̄ти евам̣ тасса тасса ка̄ран̣абхӯтам̣ аттхам̣. тена̄ха ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не сӣла’’нтиа̄ди. тенетам̣ дассети – имасмим̣ т̣ха̄не сӣлам̣ катхитам̣, тан̃ча йа̄вадева сама̄дхаттхам̣, сама̄дхи випассанаттхо, випассана̄ маггаттха̄, магго пхалаттхо, ват̣т̣ам̣ катхитам̣ йа̄вадева виват̣т̣а̄дхигаматтханти джа̄нитум̣ на сакконтӣти. евам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘аттха’’нти имина̄ бха̄ситаттхапайоджанаттха̄нам̣ гахитата̄ ведитабба̄. на паригган̣хантӣти на вича̄ренти, ниджджха̄напан̃н̃а̄ккхама̄ на хонти, ниджджха̄йитва̄ пан̃н̃а̄йа рочетва̄ гахетабба̄ на хонтӣти адхиппа̄йо. ити евам̣ ета̄йа парийаттийа̄ ва̄даппамоккха̄нисам̣са̄ аттано упари парехи а̄ропитава̄дасса ниггахасса моккхапайоджана̄ хутва̄ дхаммам̣ парийа̄пун̣анти. ва̄даппамоккхо ва̄ нинда̄памоккхо. йасса ча̄ти йасса ча сӣла̄дипӯран̣ена паттаббасса, маггасса ва̄ тададхигамена паттаббасса, пхаласса ва̄ тададхигамена паттаббасса, анупа̄да̄вимоккхасса ва̄ аттха̄йа. дхаммам̣ парийа̄пун̣анти, н̃а̄йена парийа̄пун̣антӣти адхиппа̄йо. на̄нубхонти на винданти. тесам̣ те дхамма̄ дуггахита̄ упа̄рамбхама̄надаппамаккхапал̣а̄са̄дихетубха̄вена дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттанти.
239. алам̣ парийатто гадо асса̄ти алагаддо ануна̄сикалопам̣ да-ка̄ра̄гаман̃ча катва̄. ват̣т̣адуккхаканта̄рато ниттхаран̣аттха̄йа парийатти ниттхаран̣апарийатти. бхан̣д̣а̄га̄ре нийутто бхан̣д̣а̄га̄рико, бхан̣д̣а̄га̄рико вийа бхан̣д̣а̄га̄рико, дхаммаратана̄нупа̄лако. ан̃н̃ам̣ аттхам̣ анапеккхитва̄ бхан̣д̣а̄га̄рикассева сато парийатти бхан̣д̣а̄га̄рикапарийатти. ‘‘вам̣са̄нураккхакова̄’’ти авадха̄ран̣ам̣ сӣха̄валоканан̃а̄йена тантидха̄ракова павен̣ипа̄лакова̄ти пуримапададвайепи йоджетаббам̣.
йади тантидха̄ран̣а̄диаттхам̣ буддхавачанасса парийа̄пун̣анам̣ бхан̣д̣а̄га̄рикапарийатти, касма̄ ‘‘кхӣн̣а̄савасса̄’’ти висесетва̄ вуттам̣, нану екаччасса путхуджджанассапи айам̣ найо лаббхатӣти ануйогам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йо пана̄’’тиа̄ди. аттано т̣ха̄нети ниттхаран̣ат̣т̣ха̄не. ка̄мам̣ путхуджджано ‘‘павен̣им̣ па̄лесса̄мӣ’’ти аджджха̄сайена парийа̄пун̣а̄ти. аттано пана бхаваканта̄рато аниттин̣н̣атта̄ тасса са̄ парийатти ниттхаран̣апарийатти ева на̄ма хотӣти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘путхуджджанасса̄’’тиа̄ди.
ниджджха̄нам̣ кхамантӣти ниджджха̄напан̃н̃ам̣ кхаманти. таттха таттха а̄гате сӣла̄дидхамме ниджджха̄йитва̄ пан̃н̃а̄йа рочетва̄ йа̄тха̄вато гахетабба̄ хонти. тена̄ха ‘‘идха сӣла’’нтиа̄ди. на кевалам̣ суггахитам̣ парийаттим̣ нисса̄йа маггабха̄вана̄пхаласаччхикирийа̄, парава̄даниггахасакава̄дапатит̣т̣ха̄пана̄дӣнипи иджджхантӣти дассетум̣ ‘‘парава̄де’’тиа̄ди вуттам̣. тена̄ха ‘‘уппаннам̣ параппава̄дам̣ сахадхаммена суниггахам̣ ниггахитва̄’’тиа̄ди (дӣ. ни. 2.268). иччхитиччхитат̣т̣ха̄нанти дит̣т̣хивинивет̣хана̄дивасена иччхитам̣ иччхитам̣ па̄л̣ипадесам̣. мочетунти апанетум̣. ахита̄йа дуккха̄йа асам̣ваттанампи тадабха̄ве уппаджджанакахитасукхасса ка̄ран̣амева тасмим̣ сати бха̄ватоти. суггахитаалагаддассапи хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттаната̄ дат̣т̣хабба̄.
240. уттаранти етена̄ти уттаро, синанти бандхантӣти сету, уттаро ча со сету ча̄ти уттарасету. кӯлам̣ паратӣрам̣ вахати па̄петӣти куллам̣. кала̄пам̣ катва̄ баддхоти вел̣унал̣а̄дӣхи кала̄павасена баддхо. ан̣унти идам̣ ат̣т̣хасама̄паттиа̄рамман̣ам̣ сан̃н̃оджанам̣ сандха̄йа вадати. тхӯланти итарам̣. дит̣т̣хинти йатха̄бхӯтадассанам̣, випассананти аттхо. евам̣ парисуддхам̣ евам̣ парийода̄танти тебхӯмакесу дхаммесу н̃а̄там̣ ‘‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’’ти, евам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хисам̣килеса̄бха̄вена саббасо висуддхам̣, парисуддхатта̄ ева парийода̄там̣. на аллӣйетха̄ти никантивасена на ниссайетха. на кела̄йетха̄ти на мама̄йетха. на дхана̄йетха̄ти дханам̣ драбйам̣ на кайира̄тха. убхайаттха̄ти саматхе випассана̄йа ча.
асаддхамметиа̄дӣсу асатам̣ хӣнаджджха̄сайа̄нам̣ дхаммоти асаддхаммо. га̄мава̄сӣнам̣ дхаммоти га̄мадхаммо. килеса̄нам̣ вассанасабха̄вата̄йа васаладхаммо. килесехи дӯситатта̄ тхӯлатта̄ ча дут̣т̣хулло. удакасуддхипарийоса̄ната̄йа одакантико. ‘‘дхамма̄пи во паха̄табба̄’’ти имина̄пи ова̄дена бхиккхӯ уддисса катхентопи арит̣т̣хам̣йева нигган̣ха̄ти.
241. тивидхагга̄хавасена̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄хавасена. йади евам̣ ‘‘ахам̣ мама̄ти ган̣ха̄тӣ’’ти га̄хадвайамева касма̄ вуттанти? найидамевам̣ таттха̄пи га̄хаттайассева вуттатта̄. ‘‘аха’’нти хи имина̄ ма̄надит̣т̣хигга̄ха̄ вутта̄ ‘‘ахамасмӣ’’ти га̄хаса̄ман̃н̃ато. дит̣т̣хипи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ пуримуппанна̄йа дит̣т̣хийа̄ уттарадит̣т̣хийа̄ сакка̄йадит̣т̣хийа̄ сассатадит̣т̣хийа̄ ча ка̄ран̣абха̄вато. а̄рамман̣ам̣ пан̃ча кхандха̄, рӯпа̄рамман̣а̄дӣни ча. дит̣т̣хийа̄ паччайо авиджджа̄-пхасса-сан̃н̃а̄-витакка-айонисоманасика̄ра-па̄памиттапаратогхоса̄дико дит̣т̣хийа̄ упаниссайа̄дипаччайо. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.124)‘‘катама̄ни ат̣т̣ха дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ни авиджджа̄пи пхассопи сан̃н̃а̄пи витаккопи айонисоманасика̄ропи па̄памиттопи паратогхосопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди. рӯпа̄рамман̣а̄ти руппанасабха̄вадхамма̄рамман̣а̄. рӯпам̣ пана атта̄ти на ваттаббам̣ идха ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.81, 345) имасса га̄хасса анадхиппетатта̄. со хи ‘‘йампи там̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄на’’нтиа̄дина̄ парато вуччати. идха пана ‘‘рӯпавантам̣ атта̄нам̣ саманупассати, аттани рӯпам̣, рӯпасмим̣ атта̄на’’нти име тайо га̄ха̄ адхиппета̄ти кечи, тадайуттам̣. йасма̄ рӯпам̣ атта̄ на хоти, аттагга̄хасса пана а̄ламбанам̣ хоти, аттасабха̄вейева ва̄ рӯпа̄дидхамме а̄раббха аттадит̣т̣хи уппаджджати, на атта̄нам̣ тасса параматтхато анупалаббханато, тасма̄ рӯпа̄диа̄рамман̣а̄ва аттадит̣т̣хӣти катва̄ вуттам̣, рӯпам̣ пана ‘‘атта̄’’ти на ваттаббанти айаметтха аттхо. ‘‘йампи там̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄на’’нтиа̄дина̄ пана випассана̄пат̣ивипассана̄ вийа дит̣т̣хианупассана̄ на̄ма дассита̄.
гандхарасапхот̣т̣хабба̄йатана̄нам̣ сампаттага̄хиндрийависайата̄йа патва̄ гахетаббата̄. тан̃хи тасса аттано висайам̣ парибхутва̄ самбандхам̣ хутва̄ ган̣ха̄ти. авасеса̄ни сатта̄йатана̄ни вин̃н̃а̄там̣ на̄ма манаса̄ вин̃н̃а̄таббато. ан̃н̃атха̄ итаресампи вин̃н̃а̄тата̄ сийа̄. паттанти адхигатам̣. парийеситанти гавеситам̣. анувичаританти чинтитам̣. тена̄ха ‘‘манаса̄’’ти. еттха ча паттапарийесана̄нам̣ апат̣иккхепасса, висум̣, екаджджхам̣ пат̣иккхепасса ча васена чатуккот̣икам̣ дассетва̄ паттапарийеситехи анувичаритасса бхедам̣ дассетум̣ ‘‘локасмин̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. парийеситва̄ паттам̣ пат̣хамам̣ четаса̄ паччха̄ ка̄йена паттатта̄ паттам̣ на̄ма. парийеситва̄ нопаттам̣ парийеситам̣ на̄ма кевалам̣ парийеситабха̄вато. апарийеситва̄ паттан̃ча нопаттан̃ча манаса̄ анувичаритаббато манаса̄нувичаритам̣ на̄ма.
айан̃ча викаппо а̄куло вийа̄ти ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. паттат̣т̣хена̄ти паттабха̄вена паттата̄са̄ман̃н̃ена. апарийеситва̄ нопаттам̣ манаса̄нувичаритам̣ на̄ма паттийа̄ парийесана̄йа ча абха̄вато. саббам̣ ва̄ етанти ‘‘парийеситва̄ паттампӣ’’тиа̄дина̄ вуттам̣ чатуббидхампи. имина̄ти ‘‘йампи там̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣’’тиа̄дивачанена. вин̃н̃а̄н̣а̄рамман̣а̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо катхита̄ па̄рисесан̃а̄йена. евам̣ па̄рисесан̃а̄йапариггахе ким̣ пайоджананти а̄ха ‘‘десана̄вила̄сена̄’’тиа̄ди. йесам̣ винеййа̄нам̣ десетаббадхаммасса сарӯпам̣ ана̄маситва̄ а̄рамман̣акичча-сампайуттадхамма-пхалависеса̄ди-пака̄рантаравибха̄ванена пат̣иведхо хоти, тесам̣ таппака̄рабхедехи дхаммехи, йесам̣ пана йена екенева пака̄рена сарӯпенева ва̄ вибха̄ване кате пат̣иведхо хоти, тесам̣ там̣ ватва̄ дхаммиссаратта̄ тадан̃н̃ам̣ ниравасеса̄ка̄равибха̄ванан̃ча десана̄вила̄со. тена̄ха ‘‘дит̣т̣ха̄диа̄рамман̣авасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ дассита’’нти.
дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти дит̣т̣хи ева дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. йам̣ рӯпам̣ еса̄ дит̣т̣хи ‘‘локо ча атта̄ ча̄’’ти ган̣ха̄ти. там̣ рӯпам̣ сандха̄йа ‘‘со локо со атта̄’’ти вачанам̣ вуттанти йоджана̄. со печчабхависса̄мӣти уддхама̄гха̄таникава̄давасена̄йам̣ дит̣т̣хӣти а̄ха ‘‘со ахам̣ паралокам̣ гантва̄ ниччо бхависса̄мӣ’’тиа̄ди. дхувоти тхиро. сассатоти саббада̄бха̄вӣ. авипарин̣а̄мадхаммоти джара̄йа маран̣ена ча авипарин̣а̄метаббасабха̄во, ниббика̄роти аттхо. тампи дассананти тампи татха̄вуттам̣ дит̣т̣хидассанам̣ атта̄нам̣ вийа тан̣ха̄дит̣т̣хигга̄хависесена ган̣ха̄ти. тена̄ха ‘‘етам̣ мама̄’’тиа̄ди. дит̣т̣ха̄рамман̣а̄ти дит̣т̣хивисайа̄. катхам̣ пана дит̣т̣хи дит̣т̣хивисайа̄ хотӣти а̄ха ‘‘випассана̄йа̄’’тиа̄ди. пат̣ивипассана̄ка̄лети йамакато саммасана̄дика̄лам̣ сандха̄йа̄ха. таттха аккхарачинтака̄нам̣ садде вийа, ведаджджха̄йӣнам̣ ведасаттхе вийа ча дит̣т̣хийам̣ дит̣т̣хигатика̄нам̣ дит̣т̣хигга̄хаппаватти дат̣т̣хабба̄.
саманупассатӣти падасса ча тассо саманупассана̄ аттхоти йоджана̄. тена саманупассана̄ на̄ма чатуббидха̄ти дассети. таттха н̃а̄н̣ам̣ та̄ва самависамам̣ самма̄ йа̄тха̄вато анупассатӣти саманупассана̄. итара̄ пана сам̣килесавасена ану ану пассантӣти саманупассана̄. йади евам̣ хоту та̄ва дит̣т̣хисаманупассана̄ миччха̄дассанабха̄вато, катхам̣ тан̣ха̄ма̄на̄ти? тан̣ха̄йапи сатта̄нам̣ па̄пакаран̣е упа̄йадассанавасена пан̃н̃а̄патирӯпика̄ паватти лаббхатева, йа̄йа ван̃чананикатиса̄чийога̄ самбхаванти. ма̄нопи сеййа̄дина̄ дассанавасенева татха̄ атта̄нам̣ ӯхатӣти тан̣ха̄ма̄на̄нам̣ саманупассана̄патирӯпика̄ паватти лаббхатӣти дат̣т̣хаббам̣. авиджджама̄нети ‘‘етам̣ мама̄’’ти евам̣ гахетаббе тан̣ха̄ваттхусмим̣ аджджхаттакхандхапан̃чаке анупалаббхама̄не винат̣т̣хе. на паритассати бхайапаритта̄сатан̣ха̄паритта̄са̄нам̣ маггена самуггха̄титатта̄.
242. чатӯхи ка̄ран̣ехӣти ‘‘асати на паритассатӣ’’ти вуттампи итарехи тӣхи саха гахетва̄ вуттам̣. чатӯхи ка̄ран̣ехӣти чатуккот̣икасун̃н̃ата̄катханасса ка̄ран̣ехи. бахиддха̄ асатӣти ба̄хире ваттхусмим̣ авиджджама̄не. са̄ панасса авиджджама̄ната̄ ладдхавина̄сена ва̄ аладдха̄ла̄бхена ва̄ти па̄л̣ийам̣ – ‘‘аху вата ме, там̣ вата ме наттхи, сийа̄ вата ме, там̣ вата̄хам̣ на лабха̄мӣ’’ти вуттанти тадубхайам̣ париккха̄равасена вибхаджитва̄ таттха паритассанам̣ дассетум̣ ‘‘бахиддха̄ париккха̄равина̄се’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йа̄нам̣ ‘‘ратхо вайха’’нти евама̄ди. ва̄ханам̣ хаттхиасса̄ди.
йехи килесехӣти йехи асантапаттхана̄дӣхи килесехи. евам̣ бхавеййа̄ти евам̣ ‘‘аху вата ме’’тиа̄дина̄ чодана̄ди бхавеййа. дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄дхит̣т̣ха̄напарийут̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄нанти еттха апара̄парам̣ паватта̄су дит̣т̣хӣсу йа̄ парато уппанна̄ дит̣т̣хийо, та̄сам̣ пуримуппанна̄ дит̣т̣хийо ка̄ран̣ат̣т̣хена дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ни. адхикаран̣ат̣т̣хена дит̣т̣ха̄дхит̣т̣ха̄на̄ни, парийут̣т̣ха̄наппаттийа̄ сабба̄пи дит̣т̣хипарийут̣т̣ха̄на̄ни. ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти (ма. ни. 2.202, 427; 3.27-29; уда̄. 55; маха̄ни. 20; нетти. 59) паваттийа̄ абхинивеса̄. аппахӣнабха̄вена санта̄не сайантӣти анусайа̄ти евам̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ пада̄нам̣ вибха̄го ведитаббо. тан̣ха̄дӣхи кампанийата̄йа саббасан̇кха̄ра̄ва ин̃джита̄нӣти саббасан̇кха̄раин̃джита̄ни. сесапададвайепи есева найо. упадхӣйати еттха дуккханти упадхи, кхандха̄ва упадхи кхандхӯпадхи. еса найо сесесупи. тадева ча а̄гамма тан̣ха̄ кхӣйати вираджджати нируджджхатӣти йоджана̄. уччхиджджисса̄ми на̄массӯтиа̄дӣсу нипа̄таматтам̣, сам̣сайе ва̄. та̄соти аттанийа̄бха̄вам̣ пат̣ичча тан̣ха̄паритта̄со чева бхайапаритта̄со ча. тена̄ха ‘‘та̄со хесо’’тиа̄ди. но чассам̣,но ча ме сийа̄ти ‘‘аха’’нти кира кочи но чассам̣, ‘‘ме’’ти ча кин̃чи но сийа̄ти. та̄саппатӣка̄радассанан̃хетам̣.
243. етта̄вата̄ти ‘‘евам̣ вутте’’тиа̄дина̄, пуччха̄нусандхивасена паватта̄йа ‘‘чхайима̄ни, бхиккхаве, дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄нӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.241) ва̄. са̄пи хи аджджхаттакхандхавина̄се паритассанакам̣ дассетва̄ апаритассанакам̣ дассентӣ паватта̄ти тассанакасса сун̃н̃ата̄дассанам̣ акиччаса̄дхакампи сун̃н̃ата̄дассанамева̄ти имесам̣ васена ‘‘чатуккот̣ика̄ сун̃н̃ата̄ катхита̄’’ти вуттам̣. бахиддха̄ париккха̄ранти ба̄хирам̣ савин̃н̃а̄н̣акам̣ авин̃н̃а̄н̣акан̃ча саттопакаран̣ам̣. тан̃хи джӣвитавуттийа̄ париккха̄ракат̣т̣хена ‘‘париккха̄ро’’ти вуттам̣. париггахам̣ на̄ма катва̄ти ‘‘мама ида’’нти париггахетаббата̄йа париггахитам̣ на̄ма катва̄. саббопи дит̣т̣хигга̄хо ‘‘атта̄ ниччо дхуво сассато, атта̄ уччхиджджати винассатӣ’’тиа̄дина̄ аттадит̣т̣хисанниссайойева̄ти вуттам̣ ‘‘сакка̄йадит̣т̣хипамукха̄ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хийо’’ти. айа̄тха̄вагга̄хина̄ абхинивесанапан̃н̃а̄пана̄нам̣ упаттхамбхабха̄вато дит̣т̣хи ева ниссайоти дит̣т̣хиниссайо. паригган̣хеййа̄ти ничча̄дивисесайуттам̣ катва̄ паригган̣хеййа. кимевам̣ париггахетум̣ саккун̣еййа? саббаттха̄ти ‘‘там̣, бхиккхаве, аттава̄дупа̄да̄нам̣ упа̄дийетха, там̣, бхиккхаве, дит̣т̣хиниссайам̣ ниссайетха̄’’ти етесупи.
244. аттани ва̄ сатӣти йасса аттано сантакабха̄вена кин̃чи аттанийанти вуччеййа, тасмим̣ аттани сати, со ева пана атта̄ параматтхато наттхӣти адхиппа̄йо. сакка̄ хи ваттум̣ ба̄хиракапарикаппито атта̄ ‘‘параматтхо’’ти? сийа̄ кхандхапан̃чакам̣ н̃еййасабха̄ватта̄ йатха̄ там̣ гхат̣о, йади пана тадан̃н̃ам̣ на̄ма кин̃чи абхависса, на там̣ нийамато випарӣтам̣ сийа̄ти? на ча со параматтхато аттхи пама̄н̣ехи анупалаббхама̄натта̄ туран̇гамависа̄н̣ам̣ вийа̄ти. аттанийе ва̄ париккха̄ре сатӣти ‘‘идам̣ на̄ма аттано сантака’’нти тасса кин̃чанабха̄вена ниччхите кисмин̃чи ваттхусмим̣ сати. аттано иданти хи аттанийанти. аханти сатӣти ‘‘ахам̣ на̄ма̄йа’’нти ахам̣ка̄раваттхубхӯте параматтхато ниддха̄ритасарӯпе кисмин̃чи сати тасса сантакабха̄вена мама̄ти кин̃чи гахетум̣ йуттам̣ бхавеййа. мама̄ти сати ‘‘аха’’нти еттха̄пи есева найо. ити параматтхато аттано анупалаббхама̄натта̄ аттанийам̣ кин̃чи параматтхато наттхева̄ти саббасан̇кха̄ра̄нам̣ анаттата̄йа анаттанийатам̣, анаттанийата̄йа ча анаттакатам̣ дассети. бхӯтатоти бхӯтаттхато. татхатоти татхасабха̄вато. тхиратоти т̣хитасабха̄вато ниббика̄рато.
йасма̄ хутва̄ на хотӣти йасма̄ пуббе асантам̣ паччайасамава̄йена хутва̄ уппаджджитва̄ пуна бхан̇гупагамена на хоти, тасма̄ на ниччанти аниччам̣, адхуванти аттхо. тато ева уппа̄давайаваттитоти уппаджджанавасена нируджджханавасена ча паваттанато. сабха̄вавигамо идха випарин̣а̄мо, кхан̣иката̄ та̄вака̄ликата̄, ниччасабха̄ва̄бха̄во ева ниччапат̣иккхепо. аниччадхамма̄ хи тенева аттано аниччабха̄вена аттхато ниччатам̣ пат̣иккхипанти на̄ма. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘на ниччанти аничча’’нти. уппа̄даджара̄бхан̇гавасена рӯпасса нирантараба̄дхата̄ти пат̣ипӣл̣ана̄ка̄ренасса дуккхата̄. санта̄по дуккхадуккхата̄дивасена санта̄панам̣ паридаханам̣, тато евасса дуссахата̄йа дуккхамата̄. тиссаннам̣ дуккхата̄нам̣ сам̣са̄радуккхасса ча адхит̣т̣ха̄ната̄йа дуккхаваттхуката̄. сукхасабха̄ва̄бха̄во ева сукхапат̣иккхепо. випарин̣а̄мадхамманти джара̄йа маран̣ена ча випарин̣аманасабха̄вам̣. йасма̄ идам̣ рӯпам̣ паччайасамава̄йена уппа̄дам̣, уппа̄да̄нантарам̣ джарам̣ патва̄ авассамева бхиджджати, бхиннан̃ча бхиннамева, на̄сса кассачи сан̇камоти бхавантара̄нупагаманасан̇кха̄тена сан̇кама̄бха̄вена випарин̣а̄мадхамматам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘бхавасан̇канти упагаманасабха̄ва’’нти вуттам̣. пакатибха̄вавиджаханам̣ сабха̄вавигамо нируджджханамева. нти аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ рӯпам̣. имина̄ти ‘‘но хетам̣, бханте’’ти рӯпасса тан̣ха̄дигга̄ха̄нам̣ ваттхубха̄вапат̣иккхепена. рӯпан̃хи уппаннам̣ т̣хитим̣ ма̄ па̄пун̣а̄ту, т̣хитиппаттам̣ ма̄ джӣрату, джараппаттам̣ ма̄ бхиджджату, удайаббайехи ма̄ киламийатӯти на еттха кассачи васӣбха̄во аттхи, сва̄йамасса авасаваттанат̣т̣хо анаттата̄саллаккхан̣асса ка̄ран̣ам̣ хотӣти а̄ха ‘‘авасаваттана̄ка̄рена рӯпам̣, бханте, анатта̄ти пат̣иджа̄нантӣ’’ти. нива̄сика̄ракаведакаадхит̣т̣ха̄йакавирахена тато сун̃н̃ата̄ сун̃н̃ат̣т̣хо, са̄мибхӯтасса кассачи абха̄во асса̄микат̣т̣хо, йатха̄вуттавасаваттибха̄ва̄бха̄во аниссарат̣т̣хо, парапарикаппитааттасабха̄ва̄бха̄во ева аттапат̣иккхепат̣т̣хо.
йасма̄ аниччалаккхан̣ена вийа дуккхалаккхан̣ам̣, тадубхайена анатталаккхан̣ам̣ сувин̃н̃а̄пайам̣, на кевалам̣, тасма̄ тадубхайенеттха анатталаккхан̣авибха̄ванам̣ катанти дассенто ‘‘бхагава̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха аниччавасена̄ти аниччата̄васена. дуккхавасена̄ти дуккхата̄васена. на упападжджатӣти на йуджджати. тамева айуджджама̄натам̣ дассетум̣ ‘‘чаккхусса уппа̄допӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йасма̄ аттава̄дӣ атта̄нам̣ ниччам̣ пан̃н̃апети, чаккхум̣ пана аниччам̣, тасма̄ чаккху вийа атта̄пи аниччо а̄панно. тена̄ха ‘‘йасса кхо пана̄’’тиа̄ди. таттха ветӣти вигаччхати нируджджхати. ити чаккху анатта̄ти чаккхусса удайаббайавантата̄йа аниччата̄, аттано ча аттава̄дина̄ аниччата̄йа аниччхитатта̄ чаккху анатта̄.
ка̄мам̣ анатталаккхан̣асутте (сам̣. ни. 3.59; маха̄ва. 20) – ‘‘йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, рӯпам̣ анатта̄, тасма̄ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттатӣ’’ти рӯпасса анаттата̄йа дуккхата̄ вибха̄вита̄ вийа диссати, татха̄пи ‘‘йасма̄ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, тасма̄ анатта̄’’ти па̄кат̣ата̄йа са̄ба̄дхата̄йа рӯпасса аттаса̄ра̄бха̄во вибха̄вито, тато ева ча ‘‘на лаббхати рӯпе евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’’ти рӯпе кассачи аниссарата̄, тасса ча авасаваттана̄ка̄ро дасситоти а̄ха ‘‘дуккхавасена анаттатам̣ дассетӣ’’ти. йаданиччам̣ там̣ дуккханти йам̣ ваттху аниччам̣, там̣ дуккхам̣ удайаббайапат̣ипӣл̣итатта̄, йам̣ пана ниччам̣ тадабха̄вато, там̣ сукхам̣ йатха̄ там̣ нибба̄нанти адхиппа̄йо. йам̣ танти ка̄ран̣аниддесова̄йам̣, йасма̄ рӯпам̣ аниччам̣, там̣ тасма̄ти аттхо. йам̣ дуккхам̣ таданатта̄ти еттха вуттанайенева аттхо ведитаббо. аниччанти имина̄ гхат̣а̄ди вийа паччайуппаннатта̄ рӯпам̣ аниччанти имаматтхам̣ дассети. имина̄ва найена ‘‘анатта̄’’ти ваттум̣ лаббхама̄непи ‘‘анатта̄’’ти ватта̄ на̄ма наттхи. евам̣ дуккханти вадантӣти еттха̄пи йатха̄рахам̣ ваттаббам̣ ‘‘аккхисӯла̄дивика̄раппаттака̄ле вийа паччайуппаннатта̄ дуккхам̣ рӯпа’’нтиа̄дина̄. дуддасам̣ дуппан̃н̃а̄панам̣. татха̄ хи сарабхан̇га̄дайопи саттха̄ро на̄ддасам̣су, куто пан̃н̃а̄пана̄. тайидам̣ анатталаккхан̣ам̣.
тасма̄тиха̄тиа̄дина̄ тийаддхагатарӯпам̣ лаккхан̣аттайам̣ а̄ропетва̄ вуттанти а̄ха ‘‘етарахи ан̃н̃ада̄пӣ’’ти. там̣ пана йа̄дисам̣ та̄дисампи татха̄ вуттанти аджджхатта̄дивисесопи ваттаббо. пи-саддена ва̄ тасса̄пи сан̇гахо дат̣т̣хаббо.
245. уккан̣т̣хатӣти на̄бхирамати. ан̃н̃аттха ‘‘ниббида̄’’ти балававипассана̄ вуччати, са̄нулома̄ пана сан̇кха̄рупеккха̄ ‘‘вут̣т̣ха̄нага̄минӣ’’ти, са̄ идха катхам̣ ниббида̄ на̄ма джа̄та̄ти а̄ха ‘‘вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄йа хӣ’’тиа̄ди. имина̄ сикха̄паттаниббедата̄йа вут̣т̣ха̄нага̄минӣ идха ниббида̄на̄мена вутта̄ти дассети.
‘‘со анупуббена сан̃н̃аггам̣ пхусатӣ’’ти (дӣ. ни. 1.414, 415) ватва̄ ‘‘сан̃н̃а̄ кхо пот̣т̣хапа̄да пат̣хамам̣ уппаджджати, паччха̄ н̃а̄н̣а’’нти (дӣ. ни. 1.416) вуттатта̄ сан̃н̃агганти вутта̄ локийа̄су паха̄насан̃н̃а̄су сикха̄паттабха̄вато. дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣анти вутта̄ идаппаччайата̄дассанасса маттхакаппаттӣти катва̄. тато паран̃хи асан̇кхата̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти. тена̄ха – ‘‘пуббе кхо сусима дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣, паччха̄ нибба̄не н̃а̄н̣а’’нти (сам̣. ни. 2.70). па̄рисуддхипадха̄нийан̇ганти вутта̄ магга̄дхигамасса парипантхабхӯтасаббасам̣килесависуддхи падха̄никасса йогино, падха̄набха̄вана̄йа ва̄ джа̄там̣ ан̇ганти катва̄. пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхӣти вутта̄ парамуккам̣сагатапат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхибха̄вато. атаммайатанти еттха таммайата̄ на̄ма тан̣ха̄, ка̄матан̣ха̄дӣсу та̄йа та̄йа ниббаттатта̄ таммайам̣ на̄ма тебхӯмикаппаваттам̣, тасса бха̄воти катва̄. тасса̄ тан̣ха̄йа парийа̄да̄нато вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ атаммайата̄ти вуччати. нисса̄йа̄ти там̣ атаммайатам̣ паччайам̣ катва̄. а̄гамма̄ти тассева вевачанам̣. на̄натта̄ти на̄на̄сабха̄ва̄ бахӯ анекаппака̄ра̄. на̄наттасита̄ти на̄на̄рамман̣аниссита̄ рӯпа̄дивисайа̄. екатта̄ти екасабха̄ва̄. екаттасита̄ти екам̣йева а̄рамман̣ам̣ ниссита̄. там̣ нисса̄йа̄ти там̣ екаттаситам̣ упеккхам̣ паччайам̣ катва̄. етисса̄ти етисса̄ упеккха̄йа. паха̄нам̣ хотӣти ан̃н̃а̄н̣упеккхато пабхути саббам̣ упеккхам̣ паджахитва̄ т̣хитасса ‘‘атаммайата̄’’ти вутта̄йа вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄йа арӯпа̄вачарасама̄паттиупеккха̄йа випассанупеккха̄йа ча паха̄нам̣ хотӣти парийа̄да̄нанти вутта̄ти. саббасан̇кха̄рагатасса мун̃читукамйата̄пат̣исан̇кха̄насса сикха̄паттабха̄вато вут̣т̣ха̄нага̄минӣ мун̃читукамйата̄ пат̣исан̇кха̄нанти ча вутта̄. мудумаджджха̄дивасена паваттиа̄ка̄раматтам̣, аттхато екаттха̄ мун̃читукамйата̄дайо, бйан̃джанамева на̄нам̣. двӣхи на̄мехӣти готрабху, вода̄нанти имехи двӣхи на̄мехи.
вира̄готи магго, аччантамева вираджджати етена̄ти вира̄го, тена. маггена хетубхӯтена. вимуччатӣти пат̣иппассаддхивимуттивасена вимуччати. тена̄ха ‘‘пхалам̣ катхита’’нти.
маха̄кхӣн̣а̄савоти пасам̣са̄вачанам̣ йатха̄ ‘‘маха̄ра̄джа̄’’ти. татха̄ хи там̣ пасам̣санто саттха̄ ‘‘айам̣ вуччати, бхиккхаве, бхиккху уккхиттапалигхо итипӣ’’тиа̄дима̄ха̄ти. тадаттхам̣ виваритум̣ ‘‘ида̄ни тасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄бхӯтехӣти йа̄тха̄вато бхӯтехи. дуруккхипанат̣т̣хена̄ти пачураджанехи уккхипитум̣ асаккун̣еййабха̄вена. нибба̄нанагараппавесе вибандханена палигхо вийа̄ти палигхоти вуччати. маттхакаччхинно та̄ло паттапхала̄дӣнам̣ анан̇гато та̄ла̄ваттху асиве ‘‘сива̄’’ти саман̃н̃а̄ вийа. тена̄ха ‘‘сӣсаччхинната̄ло вийа ката̄’’ти. пунаббхавасса каран̣асӣло, пунаббхавам̣ ва̄ пхалам̣ арахатӣти понобхавико. евам̣бхӯто пана пунаббхавам̣ дети на̄ма̄ти а̄ха ‘‘пунаббхавада̄йако’’ти. пунаббхавакхандха̄нам̣ паччайоти имина̄ джа̄тисам̣са̄роти пхалӯпача̄рена ка̄ран̣ам̣ вуттанти дассети. париккха̄ти вуччати санта̄насса париккхипанато. сам̣кин̣н̣атта̄ти саббасо кин̣н̣атта̄ вина̄ситатта̄. габбхӣра̄нугатат̣т̣хена̄ти гамбхӣрам̣ анупавит̣т̣хат̣т̣хена. лун̃читва̄ти уддхаритва̄. ета̄нӣти ка̄мара̄гасан̃н̃оджана̄дӣни. аггал̣а̄ти вуччанти авадха̄ран̣ат̣т̣хена. аггамаггена патито ма̄наддхаджо етасса̄ти патитама̄наддхаджо. итарабха̄роропанасса пуримападехи пака̄ситатта̄ ‘‘ма̄набха̄рассева оропитатта̄ паннабха̄роти адхиппето’’ти вуттам̣. ма̄насам̣йогенева висам̣йуттатта̄ти еттха̄пи есева найо. пан̃чапи кхандхе ависесато асмӣти гахетва̄ паваттама̄но ‘‘асмима̄но’’ти адхиппетоти вуттам̣ ‘‘рӯпе асмӣти ма̄но’’тиа̄ди.
нагарадва̄расса париссайапат̣иба̄ханаттхан̃чева собханаттхан̃ча убхосу пассесу есикаттхамбхе никхан̣итва̄ т̣хапентӣти а̄ха ‘‘нагарадва̄ре усса̄пите есикаттхамбхе’’ти. па̄ка̄равиддхам̣саненева париккха̄йа бхӯмисамакаран̣ам̣ хотӣти а̄ха ‘‘па̄ка̄рам̣ бхинданто париккхам̣ сам̣киритва̄’’ти. евантиа̄ди упама̄сам̣санданам̣. санто сам̣виджджама̄но ка̄йо дхаммасамӯхоти сакка̄йо, упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣. дваттим̣са каммака̄ран̣а̄ дуккхаккхандхе а̄гата̄. аккхирогасӣсарога̄дайо ат̣т̣ханавути рога̄. ра̄джабхайа̄дӣни пан̃чавӣсати маха̄бхайа̄ни.
246. анадхигаманӣйавин̃н̃а̄н̣атанти ‘‘идам̣ на̄ма нисса̄йа имина̄ на̄ма а̄ка̄рена паваттатӣ’’ти евам̣ дувин̃н̃еййачиттатам̣. анвесанти паччатте екавачананти а̄ха ‘‘анвесанто’’ти. саттопи татха̄гатоти вуччати ‘‘татха̄гато парам̣ маран̣а̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.65) вийа. сатто хи йатхеко каммакилесехи иттхаттам̣ а̄гато, татха̄ апаропи а̄гатоти ‘‘татха̄гато’’ти вуччати. уттамапуггалоти бхагавантам̣ сандха̄йа вадати. кхӣн̣а̄савопӣти йо кочи кхӣн̣а̄савопи ‘‘татха̄гато’’ти адхиппето. сопи хи йатхеко чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу сӯпат̣т̣хитачитто сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄ ануттарам̣ арахаттам̣ а̄гато адхигато, татха̄ апаропи а̄гатоти ‘‘татха̄гато’’ти вуччати. асам̣виджджама̄ноти параматтхато анупалаббханӣйо. авиндеййоти на виндитаббо, дувин̃н̃еййоти аттхо.
татха̄гато сатто пуггалоти на пан̃н̃апеми параматтхато саттассева абха̄ватоти адхиппа̄йо. ким̣ пан̃н̃апесса̄ми пан̃н̃аттиупа̄да̄нассапи дхарама̄накасса абха̄вато. ‘‘ануппа̄до кхемам̣, ануппатти кхема’’нтиа̄дина̄ асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ паккхандханавасена паваттам̣ аггапхаласама̄паттиаттхам̣ випассана̄читтам̣ ва̄.
туччха̄ти каран̣е ниссаккавачананти а̄ха ‘‘туччхакена̄’’ти. винайатӣти винайо, со ева венайико. татха̄ манти татха̄бхӯтам̣ мам̣. параматтхато виджджама̄насса хи саттасса абха̄вам̣ ваданто саттавина̄сапан̃н̃а̄пако ча на̄ма сийа̄, ахам̣ пана параматтхато авиджджама̄нам̣ там̣ ‘‘наттхӣ’’ти вада̄ми. йатха̄ ча локо вохарати, татхева там̣ вохара̄ми, татха̄бхӯтам̣ мам̣ йе саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘венайико саман̣о готамо’’ти ваданта̄ асата̄ туччха̄ муса̄ абхӯтена аббха̄чиккхантӣти йоджана̄. аппат̣исандхикасса кхӣн̣а̄савасса чаримачиттам̣ нирупа̄да̄нато анупа̄да̄но вийа джа̄таведо париниббутам̣ идам̣ на̄ма нисситанти на пан̃н̃а̄йатӣти ваданто киметта̄вата̄ уччхедава̄дӣ бхавеййа, на̄хам̣ када̄чипи аттхи, на̄пи кочи аттхӣти вада̄ми. евам̣ санте ким̣ нисса̄йа те могхапуриса̄ сато саттасса на̄ма уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апетӣти ваданта̄ асата̄…пе… аббха̄чиккхантӣти айаметтха адхиппа̄йо.
маха̄бодхиман̣д̣амхӣти бодхиман̣д̣аггахан̣ена саттасатта̄хама̄ха. тена дхаммачаккапаваттанато (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 13; пат̣и. ма. 2.30) пуббе вуттам̣ тантидесанам̣ вадати. чатусаччамева пан̃н̃апемӣти етена саччавимутта̄ саттхудесана̄ наттхӣти дассети. еттха ча – ‘‘пуббе чева етарахи ча дуккхан̃чева пан̃н̃апеми дуккхасса ча ниродха’’нти ваданто бхагава̄ на̄хам̣ када̄чипи ‘‘атта̄ уччхиджджати, винассатӣ’’ти ва̄, ‘‘атта̄ на̄ма кочи аттхӣ’’ти ва̄ вада̄ми. евам̣ санте ким̣ нисса̄йа те могхапуриса̄ ‘‘сато саттасса уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апетӣ’’ти асата̄ туччхена аббха̄чиккхантӣти дассети. парети ама̄мака̄, мама ова̄дасса абха̄джанабхӯта̄ти аттхоти а̄ха ‘‘сачча̄ни…пе… асаматтхапуггала̄’’ти. адхиппа̄йена̄ти имина̄ тесам̣ адхиппа̄йаматтам̣, росанавихесана̄ни пана татха̄гатасса а̄ка̄сасса виликханам̣ вийа на самбхавантийева̄ти дассети. а̄ханати читтанти а̄гха̄то. аппатӣта̄ хонти етена̄ти аппаччайо. читтам̣ на абхира̄дхайатӣти анабхираддхи. атут̣т̣хӣти тут̣т̣хипат̣ипаккхо татха̄паватто читтуппа̄до, кодхо ева ва̄.
парети ан̃н̃е екачче. а̄нанданти памоданти етена̄ти а̄нандо, пӣтийа̄ еветам̣ адхивачанам̣. собханаманата̄ соманассам̣, четасикасукхассетам̣ адхивачанам̣. уппилати пурима̄ваттха̄йа бхиджджати висесам̣ а̄паджджатӣти уппилам̣, тадева уппила̄витам̣, тасса бха̄во уппила̄витаттам̣. йа̄йа уппанна̄йа ка̄йачиттам̣ ва̄тапӯритабхатта̄ вийа уддхума̄йана̄ка̄раппаттам̣ хоти, тасса̄ гехассита̄йа одаггийапӣтийа̄ етам̣ адхивачанам̣. сачча̄ни пат̣ивиджджхитум̣ асаматтха̄ти дуккхамева уппаджджати нируджджхати ча, на ан̃н̃о сатто на̄ма аттхӣти евам̣ джа̄нитум̣ асаматтха̄ ‘‘атта̄ на̄ма аттхӣ’’ти евам̣дит̣т̣хино аппахӣнавипалла̄са̄. уттамам̣ паса̄данӣйат̣т̣ха̄нам̣ татха̄гатампи аккосанти, киман̇гам̣ пана бхиккхӯти адхиппа̄йо.
247. анаттанийепи кхандхапан̃чаке миччха̄га̄хавасена аттанийасан̃н̃а̄йа паваттасса чхандара̄гасса паха̄нам̣. амха̄кам̣ нева атта̄ти йасма̄ рӯпаведана̄дийева аттагга̄хаваттху таббинимуттасса лобханеййасса абха̄вато. етам̣ тин̣акат̣т̣хаса̄кха̄пала̄сам̣ на амха̄кам̣ рӯпам̣, на вин̃н̃а̄н̣ам̣, тасма̄ амха̄кам̣ нева атта̄ти йоджана̄. аджджхаттикасса ваттхуно нева атта̄ти пат̣иккхиттатта̄ ба̄хираваттху аттанийабха̄вена пат̣иккхиттам̣ хотӣти а̄ха ‘‘амха̄кам̣ чӣвара̄дипариккха̄ропи на хотӣ’’ти. кхандхапан̃чакам̣йева̄ти ба̄хираваттхум̣ нидассанам̣ катва̄ кхандхапан̃чакам̣йева на тумха̄канти паджаха̄пети. на уппа̄т̣етва̄ кандам̣ вийа. на лун̃читва̄ ва̄ кесе вийа̄ти. имина̄ рӯпа̄дӣнам̣ на̄мамукхена паха̄нам̣ иччханти. уллин̇гитаматтхам̣ чхандара̄гавинайена паджаха̄петӣти сарӯпато дассети.
248. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄’’тиа̄ди десана̄ типариват̣т̣ам̣. йа̄ва имам̣ т̣ха̄нанти ‘‘евам̣ сва̄ккха̄то’’ти йа̄ва̄йам̣ па̄л̣ипадесо. сувин̃н̃еййабха̄вена аккха̄татта̄пи сва̄ккха̄тоти а̄ха ‘‘сукатхитатта̄ ева утта̄но виват̣о пака̄сито’’ти. тирийам̣ вида̄ран̣ена чхиннам̣, дӣгхасо пха̄ланена бхиннам̣, тато ева таттха таттха сиббитаган̣т̣хикатаджин̣н̣аваттхам̣ пилотика̄, тадабха̄вато чхиннапилотико, пилотикарахитоти аттхо. ирийа̄патха-сан̣т̣хапанаавиджджама̄наджха̄на-випассана̄ни чхинна̄йа авиджджама̄на̄йа пат̣ипаттийа̄ сиббанаган̣т̣хикаран̣асадиса̄ни, та̄дисам̣ идха наттхӣти а̄ха ‘‘на хеттха…пе… аттхӣ’’ти. патит̣т̣ха̄тум̣ на лабхатӣти песалехи саддхим̣ сам̣ва̄савасенапи патит̣т̣ха̄тум̣ на лабхати, висеса̄дхигамавасена пана ваттаббамева наттхи.
ка̄ран̣д̣авам̣ ниддхаматха̄ти випаннасӣлата̄йа качаварабхӯтам̣ пуггалам̣ качаварамива нирапеккха̄ апанетха. касамбун̃ча̄пакассатха̄ти касат̣абхӯтан̃ча нам̣ кхаттийа̄дӣнам̣ маджджхагатам̣ самбхиннам̣ паггхаритакут̣т̣хам̣ чан̣д̣а̄лам̣ вийа апакассатха никкад̣д̣хатха. ким̣ ка̄ран̣ам̣? сан̇гха̄ра̄мо на̄ма сӣлаванта̄нам̣ като, на дуссӣла̄нам̣, йато етадева. тато пала̄пе ва̄хетха, ассаман̣е саман̣ама̄нинети йатха̄ пала̄па̄ антоса̄рарахита̄ атан̣д̣ула̄ бахи тхусена вӣхи вийа диссанти, евам̣ па̄пабхиккхӯ антосӣларахита̄пи бахи ка̄са̄ва̄дипариккха̄рена бхиккхӯ вийа диссанти, тасма̄ ‘‘пала̄па̄’’ти вуччанти, те пала̄пе ва̄хетха одхуна̄тха видхаматха. параматтхато ассаман̣е весаматтена саман̣ама̄нине евам̣ ниддхамитва̄на…пе…патиссата̄ти. таттха каппайавхоти каппетха, каротха̄ти вуттам̣ хоти. патиссата̄ти пати пати сата̄ сампаджа̄нанта̄ сут̣т̣ху паджа̄нанта̄. патиссата̄ ва̄ саппатисса̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сага̄рава̄. атхевам̣ суддха̄ суддхехи сам̣ва̄сам̣ каппента̄ дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена самагга̄. ануккамена парипа̄кагатапан̃н̃ата̄йа нипака̄. саббассевимасса дуккхават̣т̣асса антам̣ кариссатха, паринибба̄нам̣ па̄пун̣иссатха̄ти аттхо.
ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа саббасо самуччхиннават̣т̣амӯлакатта̄.
дхаммам̣ ануссаранти, дхаммасса ва̄ ануссаран̣асӣла̄ти дхамма̄нуса̄рино. евам̣ саддха̄нуса̄ринопи ведитабба̄. пат̣ипаннасса̄ти пат̣ипаджджама̄насса, сота̄паттимаггат̣т̣хопи адхиппето. адхиматтанти балавам̣. пан̃н̃а̄ва̄хӣти пан̃н̃ам̣ ва̄хети, пан̃н̃а̄ ва̄ имам̣ пуггалам̣ вахатӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣтипи ваданти. пан̃н̃а̄пуббан̇гаманти пан̃н̃ам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало пан̃н̃а̄сан̇кха̄тена дхаммена сарати ануссаратӣти дхамма̄нуса̄рӣ. саддха̄ва̄хӣти саддхам̣ ва̄хети, саддха̄ ва̄ имам̣ пуггалам̣ вахатӣти саддха̄ва̄хӣтипи ваданти. саддха̄пуббан̇гаманти саддхам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало саддха̄йа сарати ануссаратӣти саддха̄нуса̄рӣ. саддха̄маттанти ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ буддхасубуддхата̄йа саддаханаматтам̣. матта-саддена авеччаппаса̄дам̣ ниваттети. пемаматтанти йатха̄вуттасаддха̄нуса̄рена уппаннам̣ тут̣т̣химаттам̣. синехоти кечи. евам̣ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ нисинна̄нанти кала̄пасаммасана̄дивасена а̄раддхавипассана̄нам̣. ека̄ саддха̄ти випассана̄нуса̄рена сва̄ккха̄тадхаммата̄ сиддха̄, тато ева ека̄ сет̣т̣ха̄ ул̣а̄ра̄ саддха̄ уппаджджати. екам̣ пеманти еттха̄пи есева найо. сагге т̣хапита̄ вийа хонтӣти тесам̣ саддха̄пема̄нам̣ саггасам̣ваттанийата̄йа абйабхича̄рӣбха̄вама̄ха. чӯл̣асота̄панноти ваданти екадесена сачча̄нубодхе т̣хитатта̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
алагаддӯпамасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.