9. дведха̄витаккасуттаван̣н̣ана̄
206. две две бха̄гети две две кот̣т̣ха̄се катва̄. ка̄ман̃четтха ‘‘имам̣ екам̣ бха̄гамака̄сим̣, имам̣ дутийабха̄гамака̄си’’нти вачанато саббепи витакка̄ сам̣килесавода̄навибха̄гена двева бха̄га̄ ката̄, апара̄паруппаттийа̄ панетесам̣ абхин̣ха̄ча̄рам̣ упа̄да̄йа па̄л̣ийам̣ ‘‘двидха̄ катва̄’’ти а̄мед̣итавачананти ‘‘две две бха̄ге катва̄’’ти а̄мед̣итавачанавасенева вутто. атха ва̄ бха̄гадвайасса саппат̣ибха̄гата̄йа таттха йам̣ йам̣ двайампи кхо уджувипаччанӣкам̣, там̣ там̣ висум̣ висум̣ гахетука̄мо бхагава̄ а̄ха ‘‘двидха̄ катва̄ витакке вихареййа’’нти. евам̣ пана чинтетва̄ таттха миччха̄витакка̄нам̣ самма̄витакка̄нан̃ча анавасесам̣ асан̇карато ча гахитабха̄вам̣ дассенто ‘‘имам̣ екам̣ бха̄гамака̄сим̣, имам̣ дутийабха̄гамака̄си’’нти авоча. ка̄мапат̣исам̣йуттоти ка̄мара̄гасан̇кха̄тена ка̄мена сампайутто, ка̄мена пат̣ибаддхо ва̄. сесесупи есева найо. айам̣ пана висесо – бйа̄паджджати читтам̣ етена̄ти бйа̄па̄до, досо. вихим̣сати ета̄йа сатте, вихим̣санам̣ ва̄ тесам̣ етанти вихим̣са̄, паресам̣ вихет̣хана̄ка̄рена паваттасса карун̣а̄пат̣ипаккхасса па̄падхаммассетам̣ адхивачанам̣. аджджхаттанти аджджхаттадхамма̄рамман̣ама̄ха. бахиддха̄ти ба̄хирадхамма̄рамман̣ам̣. ол̣а̄рикоти бахалака̄мара̄га̄дипат̣исам̣йутто. таббипарийа̄йена сукхумо. витаккоакусалапаккхикойева̄ти имина̄ витаккабха̄васа̄ман̃н̃ена таттха̄пи акусалабха̄васа̄ман̃н̃ена екабха̄гакаран̣ам̣, на екачиттуппа̄дапарийа̄панната̄дивасена̄ти дассети.
неккхаммам̣ вуччати лобха̄тиккантатта̄ пат̣хамаджджха̄нам̣, сабба̄кусалехи никкхантатта̄ саббам̣ кусалам̣. идха пана ка̄мавитаккапат̣ипаккхасса адхиппетатта̄ а̄ха ‘‘ка̄мехи ниссат̣о неккхаммапат̣исам̣йутто витакко’’ти. соти неккхаммавитакко. йа̄ва пат̣хамаджджха̄на̄ти пат̣хамасаманна̄ха̄рато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва пат̣хамаджджха̄нам̣ еттхуппанно витакко неккхаммавитаккойева. пат̣хамаджджха̄нанти ча идам̣ тато парам̣ витакка̄бха̄вато вуттам̣. на бйа̄паджджати читтам̣ етена, бйа̄па̄дасса ва̄ пат̣ипаккхоти абйа̄па̄до, метта̄пуббабха̄го метта̄бха̄вана̄рамбхо. на вихим̣санти ета̄йа, вихим̣са̄йа ва̄ пат̣ипаккхоти авихим̣са̄, карун̣а̄пуббабха̄го карун̣а̄бха̄вана̄рамбхо.
маха̄бодхисатта̄нам̣ маха̄бхиниккхаманам̣ никкхантака̄лато пат̣т̣ха̄йа ладдха̄васара̄ самма̄сан̇каппа̄ упарӯпари сависесам̣ паваттантӣти а̄ха ‘‘чхаббасса̄ни…пе… паваттим̣сӯ’’ти. н̃а̄н̣асса апарипаккатта̄ пуббава̄сана̄васена сатисаммосато када̄чи миччха̄витаккалесопи хотийева̄ти там̣ дассетум̣ ‘‘сатисаммосена…пе… тит̣т̣хантӣ’’ти а̄ха. йатха̄ ниччапихитепи гехе када̄чи ва̄тапа̄не виват̣аматте ладдха̄васаро ва̄то анто пависеййа, евам̣ гуттиндрийепи бодхисаттасанта̄не сатисаммосавасена ладдха̄васаро акусалавитакко уппаджджи, уппанно ча кусалава̄рам̣ паччхиндитва̄ ат̣т̣ха̄си, атха маха̄сатто там̣мухуттуппаннамева пат̣ивинодетва̄ тесам̣ а̄йатим̣ ануппа̄да̄йа ‘‘име миччха̄витакка̄, име самма̄витакка̄’’ти йа̄тха̄вато те париччхиндитва̄ миччха̄витакка̄нам̣ авасарам̣ аденто самма̄витакке паривад̣д̣хеси. тена вуттам̣ ‘‘майхам̣ име’’тиа̄ди.
207. пама̄до на̄ма сативиппава̄соти а̄ха ‘‘аппаматтасса̄ти сатийа̄ авиппава̄се т̣хитасса̄’’ти. а̄та̄павӣрийавантасса̄ти килеса̄нам̣ нигган̣ханавӣрийавато. песитачиттасса̄ти бхававимоккха̄йа виссат̣т̣хачиттасса ка̄йе ча джӣвите ча нирапеккхасса. ‘‘евам̣ пат̣ипа̄катико джа̄то’’ти аттано аттабха̄вам̣ нисса̄йа паваттам̣ соманасса̄ка̄рам̣ гехасситасоманассапаккхикам̣ ака̄си, пан̃н̃а̄махантата̄йа сукхумадассита̄.
апарин̃н̃а̄йам̣ т̣хитасса̄ти на парин̃н̃а̄йам̣ т̣хитасса, апариггахитапарин̃н̃асса̄ти аттхо. витакко…пе… ета̄ни тӣн̣и на̄ма̄ни лабхатӣти та̄дисасса уппанно миччха̄витакко йатха̄рахам̣ аттабйа̄ба̄дхако убхайабйа̄ба̄дхако ча на хотӣти на ваттаббо там̣ сабха̄ва̄нативаттанатоти адхиппа̄йо. ануппанна̄нуппа̄дауппаннапариха̄нинимиттата̄йа пан̃н̃ам̣ ниродхетӣти пан̃н̃а̄ниродхико. тена̄ха ‘‘ануппанна̄йа̄’’тиа̄ди. наттхибха̄вам̣ гаччхатӣти пат̣исан̇кха̄набалена виккхамбханаппаха̄нама̄ха. нируджджхатӣтиа̄дӣхипи тадева вадати. вигатантантиа̄дӣхи пана самӯлам̣ уддхат̣ам̣ вийа тада̄ аппаваттанакам̣ ака̄синти вадати.
208. читтавипарин̣а̄мабха̄во читтасса ан̃н̃атхаттам̣ пакатичиттавигамо. анекаггата̄ка̄ро виккхепо. таттха витаккена читтам̣ вихан̃н̃ама̄нам̣ вийа хотӣти а̄ха ‘‘там̣ гахетва̄ вихим̣са̄витаккам̣ ака̄сӣ’’ти. ка̄рун̃н̃анти парадуккханимиттам̣ читтакхедам̣ вадати. тенева̄ха – ‘‘парадуккхе сати са̄дхӯнам̣ манам̣ кампетӣти карун̣а̄’’ти (ма. ни. т̣ӣ. 1.1; сам̣. ни. т̣ӣ. 1.1.1). нти карун̣а̄йанавасена паваттачиттапакампанам̣ сандха̄йа ‘‘уппаджджати вихим̣са̄витакко’’ти а̄ха, на саттесу вихим̣са̄ паваттатӣти адхиппа̄йо.
тена тена часса̄ка̄рена̄ти йена йена а̄ка̄рена бхиккхуна̄ анувитаккитам̣ анувича̄ритам̣, тена тена а̄ка̄ренасса четасо нати хоти. тенева̄ха ‘‘ка̄мавитакка̄дӣсӯ’’тиа̄ди. паха̄сӣти ка̄лавипалла̄сена вуттанти а̄ха ‘‘паджахатӣ’’ти. паха̄нам̣ панасса сиддхамева пат̣ипаккхасса сиддхатта̄ти дассетум̣ ‘‘паха̄сӣ’’ти вуттам̣ йатха̄ ‘‘аса̄мибхоге га̄мика̄а̄дӣйим̣сӯ’’ти. бахуламака̄сӣти еттха̄пи есева найо. евамевам̣ наматӣти ка̄мавитаккасампайога̄ка̄рамева хоти, ка̄мавитаккасампайутта̄ка̄рена ва̄ парин̣амати. касанам̣ кит̣т̣хам̣, касӣти аттхо, танниббаттатта̄ пана ка̄ран̣ӯпача̄рена сассам̣ ‘‘кит̣т̣ха’’нти вуттанти а̄ха ‘‘сассасамба̄дхе’’ти. чатта̄ри бхайа̄нӣти вадхабандхаджа̄нигараха̄ни. упаддаванти анаттхуппа̄дабха̄вам̣. ла̄маканти нихӣнабха̄вам̣. дхандхесӯти аттано кхандхесу. ота̄ранти ануппавесам̣ килеса̄нам̣. сам̣килесато висуджджханам̣ висуддхи, са̄ ева вода̄нанти а̄ха ‘‘вода̄напаккханти идам̣ тассева вевачана’’нти.
209. саббакусалам̣ неккхаммам̣ сабба̄кусалапат̣ипаккхата̄йа тато ниссат̣атта̄. нибба̄намева неккхаммам̣ саббакилесато саббасан̇кхатато ча ниссат̣атта̄. кит̣т̣хасамба̄дхам̣ вийа рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ пама̄де сати анаттхуппаттит̣т̣ха̄набха̄вато. кӯт̣ага̄во вийа кӯт̣ачиттам̣ дуддамабха̄вато. пан̣д̣итагопа̄лако вийа бодхисатто упа̄йакосаллайогато. чатуббидхабхайам̣ вийа миччха̄витакка̄ саппат̣ибхайабха̄вато. пан̃н̃а̄йа вуддхи етасса аттхӣти пан̃н̃а̄вуддхико. вихан̃н̃ати читтам̣ етена̄ти вигха̄то, четодуккхам̣, таппаккхико вигха̄тапаккхико, на вигха̄тапаккхикоти авигха̄тапаккхико. нибба̄насам̣ваттанико нибба̄навахо. уггха̄тӣйеййа̄ти уддхатам̣ сийа̄ виккхиттан̃ча бхавеййа̄ти аттхо. сан̣т̣хапемӣти саммадева пат̣т̣хапеми. йатха̄ пана т̣хапитам̣ сан̣т̣хапитам̣ на̄ма хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘саннисӣда̄пемӣ’’тиа̄ди вуттам̣. саннисӣда̄пемӣти сама̄дхипат̣ипаккхе килесе саннисӣда̄пенто читтам̣ гочараджджхатте саннисӣда̄пеми. абйаггабха̄ва̄па̄дакена екаггам̣ кароми, йатха̄ а̄рамман̣е сут̣т̣ху аппитам̣ хоти, евам̣ самма̄ саммадева а̄даха̄ми сама̄хитам̣ кароми, йасма̄ татха̄сама̄хитам̣ читтам̣ сут̣т̣ху а̄рамман̣е а̄ропитам̣ на̄ма хоти, на тато парипатати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сут̣т̣ху а̄ропемӣти аттхо’’ти. ма̄ уггха̄тӣйитта̄ти ма̄ хан̃н̃иттха, ма̄ ӯхатам̣ аттха̄ти аттхо.
210. сойева…пе… вуттоти имина̄ кин̃ча̄пи екам̣йева кусалавитаккам̣ маггаккхан̣е вийа тивидхаттасамбхавато тивидхана̄микам̣ катва̄ дасситам̣ вийа хоти, на кхо панетам̣ евам̣ дат̣т̣хаббам̣. пабандхапаваттан̃хи упа̄да̄йа екаттанайена ‘‘сойева бйа̄па̄дапаччанӣкат̣т̣хена̄’’тиа̄ди вуттам̣. екаджа̄тийесу хи кусалачиттесу уппанно витакко сама̄на̄ка̄рата̄йа со ева̄ти ваттаббатам̣ лабхати йатха̄ ‘‘са̄ ева титтирӣ, та̄ни ева осадха̄нӣ’’ти (сам̣. ни. т̣ӣ. 2.2.19). на хи тада̄ маха̄пурисасса асубхаметта̄карун̣а̄санниссайа̄ те витакка̄ евам̣ вутта̄ти.
сама̄паттим̣ нисса̄йа̄ти сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄, тато вут̣т̣хахитва̄ти аттхо. випассана̄пи тарун̣а̄ти йоджана̄. ка̄йо киламати саматхавипассана̄нам̣ тарун̣ата̄йа бха̄вана̄йа пуббена̄парам̣ висесасса алаббхама̄натта̄. тена̄ха ‘‘читтам̣ хан̃н̃ати вихан̃н̃атӣ’’ти. випассана̄йабахӯпака̄ра̄ сама̄патти, татха̄ хи вуттам̣ – ‘‘сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха, сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.5; 4.99; 5.1071).
йатха̄ виссамат̣т̣ха̄нам̣ йодха̄нам̣ париссамам̣ винодети, татха̄ париссамавиноданаттхам̣ пхалакехи ка̄таббам̣ виссамат̣т̣ха̄нам̣ пхалакакот̣т̣хако, сама̄паттийа̄ пана випассана̄ бахука̄ратара̄ сама̄дхипарипантхака̄нам̣, саббесампи ва̄ килеса̄нам̣ виматханена дуббалабха̄ва̄паджджанато. тена̄ха ‘‘випассана̄ тха̄маджа̄та̄ сама̄паттимпи раккхати,тха̄маджа̄там̣ каротӣ’’ти. нану чевам̣ итарӣтарасанниссайадосо а̄паджджатӣти? найидамекантикам̣, итарӣтарасанниссайа̄пи киччасиддхи локе лаббхатӣти дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
га̄мантам̣ а̄хат̣есӯти га̄масамӣпам̣ упанӣтесу. ета̄га̄воти сати уппа̄данаматтамева ка̄таббам̣ йатха̄ га̄во раккхитабба̄, тадабха̄вато. тада̄ти саматхавипассана̄нам̣ тха̄маджа̄така̄ле. анупассана̄нам̣ лахум̣ лахум̣ уппаттим̣ сандха̄йа ‘‘екаппаха̄ренева а̄рул̣хова хотӣ’’ти вуттам̣, каменева пана анупассана̄пат̣ипа̄т̣им̣ а̄рохати.
215. евам̣ бхагава̄ аттано аппама̄дапат̣ипадам̣, та̄йа ча ладдхам̣ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣ висесам̣ дассенто хетусампаттийа̄ саддхим̣ пхаласампаттим̣ дассетва̄ ида̄ни саттӯпака̄расампаттим̣ дассетум̣ ‘‘сеййатха̄пӣ’’тиа̄дима̄ха̄ти евам̣ еттха анусандхи ведитабба̄. аран̃н̃алаккхан̣айоггаматтена аран̃н̃ам̣. маха̄ваната̄йа паванам̣. паваддхан̃хи ванам̣ паванам̣. чатӯхи йогехӣти джигхаччха̄пипа̄са̄бхайапат̣ипаттисан̇кха̄тайогехи. кхемам̣ анупаддаватам̣. суваттхим̣ анупаддавам̣ а̄вахатӣти соваттхико. пӣтим̣ кут̣т̣хим̣ гамети упанетӣти пӣтигаманӣйо. пӣтам̣ па̄натиттхам̣ гаччхатӣти пӣтагаманӣйо. са̄кха̄дӣхӣти кан̣т̣акаса̄кха̄кан̣т̣акалата̄ванехи. ана̄сайага̄мита̄йа удакасаннируддхопи амагго вутто, итара̄ни апӣтигаманӣйата̄йапи. а̄ди-саддена гаханам̣ паригган̣ха̄ти. окемигалуддакасса гочаре чаратӣти окачаро, дӣпакамиго. аран̃н̃е миге дисва̄ техи саддхим̣ пала̄йеййа̄ти дӣгхараджджубандханам̣.
идха васантӣти мига̄нам̣ а̄сайам̣ вадати, тато а̄сайато имина̄ маггена никкхаманти. еттха чарантӣти етасмим̣ т̣ха̄не гочарам̣ ган̣ханти. еттхапивантӣти етасмим̣ нипа̄натиттхе удакам̣ пиванти. имина̄ маггена пависантӣти имина̄ маггена нипа̄натиттхам̣ пависанти. маггам̣ пидха̄йа̄ти пакатимаггам̣ пидахитва̄. на та̄ва кин̃чи кароти анавасесе ванамиге гха̄тетука̄мо.
авиджджа̄йа ан̃н̃а̄н̣а̄ хутва̄ти авиджджа̄йа нивутатта̄ н̃а̄н̣арахита̄ хутва̄, нандӣра̄гена упанӣта̄ рӯпа̄рамман̣а̄дӣни а̄бандхитва̄. палобханато окачарам̣ нандӣра̄готи. бйа̄моханато окача̄рикам̣ авиджджа̄ти катва̄ дассети. тесанти окачарокача̄рика̄нам̣. са̄кха̄бхан̇гена̄ти та̄дисена лӯкхатарагандхена са̄кха̄бхан̇гена. мануссагандхам̣ апанетва̄ тасса са̄кха̄бхан̇гасса гандхена. самматтоти саммаджджито бйа̄мун̃чхо.
буддха̄нам̣ кхемамаггавичаран̣ам̣ куммаггапидха̄нан̃ча саббалокаса̄дха̄ран̣ампи аттхато венеййапуггала̄пеккхамева̄ти дассенто ‘‘ан̃н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃а̄дӣнам̣ бхаббапуггала̄на’’нти а̄ха. ӯхатоти самӯхато нӣхатоти а̄ха ‘‘дведха̄ чхетва̄ па̄тито’’ти. на̄сита̄ти адассанам̣ гамита̄ти а̄ха ‘‘саббена саббам̣ самуггха̄т̣ита̄’’ти. хитӯпача̄ранти сатта̄нам̣ хитачарийам̣.
дведха̄витаккасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.