2. сӣхана̄давагго
1. чӯл̣асӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄
139. суттадесана̄ваттхусан̇кха̄тасса аттхасса уппатти ат̣т̣хуппатти, са̄ тасса аттхӣти ат̣т̣хуппаттикоти вуттова̄йаматтхо. ла̄бхасакка̄рапаччайа̄ти ла̄бхасакка̄ранимиттам̣, бхагавато сан̇гхасса ча уппаннала̄бхасакка̄рахету, аттано ва̄ ла̄бхасакка̄руппа̄данахету. титтхийапаридевитети титтхийа̄нам̣ ‘‘ким̣ бхо саман̣ойева готамо саман̣о’’тиа̄дина̄ виппалапанимиттам̣. ‘‘маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджӣ’’ти ватва̄ самантапа̄са̄дикаттхам̣ тасса уппаттика̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘чатуппама̄н̣ико хӣ’’тиа̄дима̄ха. чатта̄ри пама̄н̣а̄ни чатуппама̄н̣а̄ни, чатуппама̄н̣а̄ни етасса аттхӣти чатуппама̄н̣ико. локойева сан̇гамма сама̄гамма васанат̣т̣хена локасаннива̄со, саттака̄йоти аттхо. памина̄ти ул̣а̄рата̄дивисесам̣ етена̄ти пама̄н̣ам̣ (а. ни. т̣ӣ. 2.4.65) рӯпам̣ рӯпака̄йо пама̄н̣ам̣ етасса̄ти рӯпаппама̄н̣о. тато ева рӯпе пасанноти рӯпаппасанно. сесападесупи есева найо. гхосоти паваттатхутигхосо (а. ни. т̣ӣ. 2.4.65). лӯкханти паччайалӯкхата̄. дхаммоти сӣла̄дайо гун̣адхамма̄ адхиппета̄.
тесам̣ пуггала̄нам̣. а̄роханти уччатам̣. са̄ ча кхо тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле пама̄н̣айутта̄ дат̣т̣хабба̄. парин̣а̄ханти на̄тикисана̄титхӯлата̄васена митапарин̣а̄хам̣. сан̣т̣ха̄нанти тесам̣ тесам̣ ан̇гапаччан̇га̄нам̣ сусан̣т̣хитатам̣. па̄рипӯринти саббесам̣ сарӣра̄вайава̄нам̣ парипун̣н̣атам̣ авекаллатам̣. таттха пама̄н̣ам̣ гахетва̄ти тасмим̣ рӯпе рӯпасампаттийам̣ пама̄н̣абха̄вам̣ упа̄да̄йа. паса̄дам̣ джанетӣти адхимоккхам̣ уппа̄дети.
параван̣н̣ана̄йа̄ти ‘‘амуко едисо ча едисо ча̄’’ти йасагун̣авачанена. паратхомана̄йа̄ти саммукха̄ва парасса сила̄гхуппа̄данена абхиттхаванена. парапасам̣сана̄йа̄ти параммукха̄ парасса гун̣асам̣киттанена. параван̣н̣аха̄рика̄йа̄ти парампараван̣н̣аха̄рика̄йа парампара̄йа парасса киттисаддӯпасам̣ха̄рена. таттха̄ти тасмим̣ тхутигхосе.
чӣваралӯкханти тхӯладжин̣н̣абахутуннаката̄дим̣ чӣварасса лӯкхабха̄вам̣. патталӯкханти анекагантхика̄хата̄дим̣ паттасса лӯкхабха̄вам̣. вивидхам̣ ва̄ дуккарака̄риканти дхутан̇гасевана̄дивасена паваттам̣ на̄на̄видхам̣ дуккарачарийам̣.
сӣлам̣ ва̄ пасситва̄ти сӣлапа̄рипӯривасена висуддхам̣ ка̄йавачӣсучаритам̣ н̃а̄н̣ачаккхуна̄ пасситва̄. джха̄на̄диадхигамасиддхам̣ сама̄дхим̣ ва̄. випассана̄бхин̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ пан̃н̃ам̣ ва̄.
бхагавато сарӣрам̣ дисва̄ти самбандхо. рӯпаппама̄н̣опи самма̄самбуддхейева пасӣдати апаримитака̄ласамупачитапун̃н̃а̄нубха̄ваниппханна̄йа саббасо анаваджджа̄йа сабба̄ка̄рапарипун̣н̣а̄вайава̄йа рӯпака̄йасампаттийа̄ самантапа̄са̄дикатта̄, йасса̄ ручирабха̄во висуддхе вигатавала̄хаке деве пун̣н̣ама̄сийам̣ парипун̣н̣акала̄бха̄гаман̣д̣алам̣ чандаман̣д̣алам̣ абхибхавитва̄ атирочати, пабхассарабха̄во сарадасамайам̣ сам̣ваддхитадигун̣атеджакиран̣аджа̄ласамуджджалам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣ абхибхавати, соммакиран̣арасасамуджджалабха̄вехи тадубхайехи абхибхуййа ваттама̄нам̣ екасмим̣ кхан̣е дасасахассилокадха̄тум̣ виджджотанасаматтхам̣ маха̄брахмуно пабха̄самудайам̣ абхивихачча бха̄сате тапате вирочати ча.
сатипи ан̇гапаричча̄га̄дӣнам̣ да̄напа̄рамибха̄ве паричча̄гависесабха̄вадассанаттхан̃чева судуккарабха̄вадассанаттхан̃ча ан̇гапаричча̄га̄диггахан̣ам̣, таттха̄пи ча ан̇гапаричча̄гато висум̣ найанапаричча̄гаггахан̣ам̣, паричча̄габха̄васа̄ман̃н̃епи раджджапаричча̄гато путтада̄рапаричча̄гаггахан̣ан̃ча катам̣. а̄дина̄ найена̄ти а̄ди-саддена пуббайогапуббачарийа̄дихетусампаттийа̄, ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.157, 255) вутта̄йа пхаласампаттийа̄, ‘‘со дхаммам̣ десетӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.255) вутта̄йа саттупака̄ракирийа̄йа ча сан̇гахо дат̣т̣хаббо. самма̄самбуддхейева пасӣдати йатха̄вуттагун̣а̄нам̣ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣абха̄вато аччхарийаббхутабха̄вато ча. сесесупи есева найо.
‘‘чӣваралӯкхам̣ дисва̄’’ти ватва̄ там̣ дассетум̣ ‘‘саче бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. са̄н̣апам̣сукӯлачӣварена̄ти матакал̣еварам̣ паливет̣хетва̄ чхад̣д̣итена тумбаматте кимӣ паппхот̣етва̄ гахитена са̄н̣апам̣сукӯлачӣварена. бха̄рийанти гарукам̣, дуккаранти аттхо. вадхуйуватӣмаджджхимиттхивасена, ба̄лайоббанапура̄н̣авасена ва̄ тивидхана̄т̣аката̄. харен̣уйӯсам̣ ман̣д̣алакала̄йарасо. ‘‘йа̄пессати на̄ма̄’’ти на̄ма-саддам̣ а̄нетва̄ самбандхо. на̄ма-саддайогена хи ана̄гатака̄ласса вийа пайого, йа̄пети иччева аттхо. аппа̄н̣аканти нирасса̄сам̣ ниродхитасса̄сапасса̄сам̣.
сама̄дхигун̣анти са̄дха̄ран̣ато вуттаматтхам̣ виварати джха̄на̄диггахан̣ена. ма̄надаббаниммаданена ниббисеванабха̄ва̄па̄данампи даманамева̄ти вуттам̣ ‘‘па̄тхикапуттадамана̄дӣнӣ’’ти. а̄ди-саддена саччака̄л̣авакабакадамана̄дӣнам̣ сан̇гахо. ба̄верунти евам̣на̄макам̣ висайам̣. сарасампанноти ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатена сарена саманна̄гато. тена брахмассарата̄каравӣкабха̄н̣ита̄дассанена лаккхан̣аха̄ранайена авасесалаккхан̣апа̄рипӯрим̣ вийа тадавина̄бха̄вато буддха̄нам̣ десана̄вила̄сан̃ча вибха̄вети.
хатаппабха̄ти буддха̄нубха̄вена вигататеджа̄. ка̄л̣апаккхӯпамети сатта̄нам̣ бйа̄мохандхака̄ра̄бхибхавена ка̄л̣апаккхараттӯпаме. сӯрийети сӯрийе удайитва̄ обха̄сентети адхиппа̄йо.
син̇гха̄т̣акети тикон̣араччха̄йам̣. чатуккети сандхийам̣. паридевантӣти ануттхунанавасена виппалапанти. сока̄дхикакато хи вачӣпала̄по паридево. локе уппаджджама̄нейева уппанна̄ти аттано дит̣т̣хива̄дасса пура̄танабха̄вам̣ дӣпенти.
сесападесупӣти ‘‘идха дутийо саман̣о’’тиа̄дӣсу сесава̄ресупи (а. ни. т̣ӣ. 2.4.241-242) йатха̄ хи ‘‘вивиччева ка̄мехӣ’’ти (па̄ра̄. 11; дӣ. ни. 1.226; сам̣. ни. 2.152; а. ни. 4.123) еттха като нийамо ‘‘вивичча акусалехӣ’’ти (па̄ра̄. 11; дӣ. ни. 1.226; сам̣. ни. 2.152; а. ни. 4.123) еттха̄пи катойева хоти са̄вадха̄ран̣ассева аттхасса иччхитаббатта̄, евамидха̄пӣти. тена̄ха ‘‘дутийа̄дайопӣ’’тиа̄ди. са̄ман̃н̃апхала̄дхигамавасена ниппарийа̄йато саман̣абха̄воти тесам̣ васенеттха чатта̄ро саман̣а̄ десита̄ти таматтхам̣ суттантарена саматтхетум̣ ‘‘тенева̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. пат̣ипаттиккамена десана̄ккамена ча сакада̄га̄миа̄дӣнам̣ дутийа̄дита̄ вутта̄ти сота̄паннасса пат̣хамата̄ авуттасиддха̄ти на чодита̄. пхалат̣т̣хакасаман̣а̄ва адхиппета̄ самитапа̄пасаман̣аггахан̣ато. касма̄ панеттха маха̄паринибба̄не вийа маггат̣т̣ха̄ тадаттха̄йа пат̣ипанна̄ ча на гахита̄ти? венеййаджджха̄сайато. таттха хи магга̄дхигаматтха̄йа випассана̄пи ито бахиддха̄ наттхи, куто маггапхала̄нӣти дассентена бхагавата̄ ‘‘н̃а̄йасса дхаммасса падесаваттӣ, ито бахиддха̄ саман̣опи наттхӣ’’ти вуттам̣. идха пана нит̣т̣ха̄наппаттамева там̣там̣саман̣абха̄вам̣ ган̣хантена пхалат̣т̣хакасаман̣а̄ва гахита̄ ‘‘маггат̣т̣хато пхалат̣т̣хо сависесам̣ даккхин̣еййо’’ти. сва̄йаматтхо двӣсу суттесу десана̄бхеденева вин̃н̃а̄йатӣти.
ритта̄ти вивитта̄. туччха̄ти нисса̄ра̄ пат̣ипаннакаса̄ра̄бха̄вато. паваданти етехӣти пава̄да̄, дит̣т̣хигатика̄нам̣ на̄на̄дит̣т̣хидӣпака̄ самайа̄ти а̄ха ‘‘чатта̄ро сассатава̄да̄’’тиа̄ди. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато а̄гамиссати. тети йатха̄вуттасаман̣а̄. еттха̄ти ‘‘параппава̄да̄’’ти вутте ба̄хиракасамайе.
йанти йасмим̣. бхумматтхе хи идам̣ паччаттавачанам̣. н̃а̄йо вуччати саха випассана̄йа арийамагго. тена хи нибба̄нам̣ н̃а̄йати гаммати пат̣ивиджджхатӣти. со ева нибба̄насампа̄пакахетута̄йа дхаммоти а̄ха ‘‘н̃а̄йасса дхаммасса̄’’ти.
тесам̣ параппава̄даса̄сана̄нам̣ акхеттата̄ кхеттата̄ ча арийамаггасса абха̄вабха̄ва̄ супарисуддхасса сӣласса супарисуддха̄йа саматхавипассана̄йа абха̄вато са̄вато ча. тадубхайан̃ча дураккха̄тасва̄ккха̄табха̄вахетукам̣, со ча асамма̄самбуддхасамма̄самбуддхапаведитата̄йа̄ти пара̄джика̄йа саттху випаттихетута̄йа са̄санасса аниййа̄набха̄воти дассети.
ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ парийа̄йато ча па̄л̣ийа̄ ча саматтхетум̣ ‘‘тена̄ха бхагава̄’’тиа̄дина̄ па̄л̣им̣ дассетва̄ упама̄падесена таттха суттам̣ вибха̄венто ‘‘йасма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ екачча̄нам̣ висесато сӣха̄нам̣ пуримам̣ па̄дадвайам̣ хаттхакиччампи кароти, тасма̄ а̄ха ‘‘сураттахаттхапа̄до’’ти. сӣхасса кеса̄ на̄ма кесара̄йатана̄ кхандхалома̄. гочарийахаттхикулам̣ на̄ма пакатихаттхикулам̣, йам̣ ‘‘ка̄ла̄вака’’нтипи вуччати. гхот̣ако на̄ма ассакхал̣ун̇ко. синерупарибхан̣д̣е симбалируккхехи сан̃чха̄дито пан̃н̃а̄сайоджано дахо симбалидахо, там̣ парива̄ретва̄ махантам̣ симбаливанам̣, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘симбалидахаване’’ти. ан̃н̃атиттха̄ва̄сабхӯмийам̣ имесу саман̣есу екаччо на уппаджджати, ӣдисо панеттха викаппо наттхи, саббена саббам̣ на уппаджджантева̄ти дассенто ‘‘екасаман̣опӣ’’ти а̄ха. арийамаггапариккхатети арийамаггуппаттийа̄ абхисан̇кхате, йада̄ са̄саника̄нам̣ самма̄пат̣ипаттийа̄ арийамагго диббати, тада̄ти аттхо.
самма̄ти сут̣т̣ху. сут̣т̣ху наданам̣ на̄ма хетуйуттам̣ сут̣т̣ху катва̄ катхананти а̄ха ‘‘хетуна̄’’ти. со ча хету авипарӣто ева иччхитабботи а̄ха ‘‘найена̄’’ти, н̃а̄йена̄ти аттхо. евам̣бхӯто ча со йатха̄дхиппетаттхам̣ кароти са̄дхетӣти дассенто а̄ха ‘‘ка̄ран̣ена̄’’ти. йади тираччха̄насӣхасса на̄до саббатираччха̄наекаччаманусса̄мануссана̄дато сет̣т̣хатта̄ сет̣т̣хана̄до, киман̇гам̣ пана татха̄гатасӣхана̄доти а̄ха ‘‘сӣхана̄данти сет̣т̣хана̄да’’нти. йади тираччха̄насӣхана̄дасса сет̣т̣хана̄дата̄ ниббхайата̄йа аппат̣исаттута̄йа иччхита̄, татха̄гатасӣхана̄дассева айаматтхо са̄тисайоти а̄ха ‘‘абхӣтана̄дам̣ аппат̣ина̄да’’нти. ида̄нисса сет̣т̣хана̄дабха̄вам̣ ка̄ран̣ена пат̣ипа̄денто ‘‘имесан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. тена ‘‘самма̄’’ти вуттаматтхам̣ саматтхети. таттха аттхита̄йа̄ти имина̄ сӣхана̄дасса уттаматтхатам̣ дассети. бхӯтат̣т̣хо хи уттамат̣т̣хо. та̄йа ева бхӯтат̣т̣хата̄йа абхӣтана̄дата̄ти дассенто ‘‘име саман̣а̄…пе… на̄ма хотӣ’’ти а̄ха. абхӯтан̃хи вадато куточи бхайам̣ ва̄ а̄сан̇ка̄ ва̄ сийа̄ти ‘‘идхева̄’’ти нийамасса авипарӣтатам̣ дассенто ‘‘амха̄кампи…пе… аппат̣ина̄до на̄ма хотӣ’’ти а̄ха. йан̃хи ан̃н̃аттха̄пи аттхи, там̣ идхева̄ти авадха̄ретум̣ на йуттанти.
140. кхоти авадха̄ран̣е. тена виджджати ева̄ти дассети. йанти каран̣аттхе паччаттанти а̄ха ‘‘йена ка̄ран̣ена̄’’ти. титтхам̣ на̄ма два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо таббинимуттасса кассачи дит̣т̣хивиппхандитасса абха̄вато. па̄рагаманасан̇кха̄там̣ таран̣ам̣ дит̣т̣хигатика̄нам̣ (а. ни. т̣ӣ. 2.3.62) таттха таттхева апара̄парам̣ уммуджджананимуджджанавасена пилавананти а̄ха ‘‘таранти уппалавантӣ’’ти. уппа̄дета̄ти пӯран̣а̄дико. титтхе джа̄та̄ти титтхийа̄, йатха̄вуттам̣ ва̄ дит̣т̣хигатасан̇кха̄там̣ титтхам̣ етесам̣ аттхӣти титтхика̄, титтхика̄ ева титтхийа̄. ассасанти еттха, етена̄ти ва̄ асса̄со, авассайо.
пакататтханиддесо йам̣-там̣-саддоти тасса ‘‘бхагавата̄’’тиа̄дӣхи падехи сама̄на̄дхикаран̣абха̄вена вуттасса йена абхисамбуддхабха̄вена бхагава̄ пакато саттхубха̄вена адхигато супа̄кат̣о ча, там̣ абхисамбуддхабха̄вам̣ саддхим̣ а̄гаманапат̣ипада̄йа аттхабха̄вена дассенто ‘‘йо со…пе… абхисамбуддхо’’ти а̄ха. сатипи н̃а̄н̣адассанасадда̄нам̣ идха пан̃н̃а̄вевачанабха̄ве тена тена висесена несам̣ сависайе висесаппаваттидассанаттхам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. парива̄ра 3.1) аса̄дха̄ран̣ависесавасена виджджа̄ттайавасена виджджа̄бхин̃н̃а̄на̄варан̣авасена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣амам̣сачаккхувасена пат̣иведхадесана̄н̃а̄н̣авасена ча те йоджетва̄ дассенто ‘‘тесам̣ теса’’нтиа̄дима̄ха. таттха а̄сайа̄нусайам̣ джа̄ната̄ а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ена, саббам̣ н̃еййадхаммам̣ пассата̄ саббан̃н̃ута̄на̄варан̣ан̃а̄н̣ехи. пуббенива̄са̄дӣхӣти пуббенива̄саа̄саваккхайан̃а̄н̣ехи. анан̃н̃аса̄дха̄ран̣апун̃н̃а̄нубха̄ваниббатто ануттаран̃а̄н̣а̄дхигамаладдхапура̄ваттако ча бхагавато рӯпака̄йо атиккаммева дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣ ваттатӣти а̄ха ‘‘саббасатта̄нам̣…пе… пассата̄’’ти. пат̣иведхапан̃н̃а̄йа̄ти маггапан̃н̃а̄йа. та̄йа хи саббасо н̃еййадхаммесу саммохасса видхамитатта̄ паччха̄ паваттаджа̄нанам̣ тасса джа̄нанам̣ вийа вуччати.
арӣнанти килеса̄рӣнам̣, пан̃чавидхама̄ра̄нам̣ ва̄ са̄санапаччаттхика̄нам̣ ва̄ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣, тесам̣ хананам̣ па̄т̣иха̄рийехи абхибхаванам̣ аппат̣ибха̄ната̄каран̣ам̣ аджджхупеккханам̣ ва̄. кесивинайасуттан̃четтха (а. ни. 4.111) нидассанам̣. татха̄ ча т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄дӣни ва̄ джа̄ната̄, йатха̄каммупаге сатте пассата̄, сава̄сана̄нама̄сава̄нам̣ кхӣн̣атта̄ арахата̄, абхин̃н̃еййа̄дибхеде дхамме абхин̃н̃еййа̄дито авипарӣта̄вабодхена самма̄самбуддхена. атха ва̄ тӣсу ка̄лесу аппат̣ихатан̃а̄н̣ата̄йа джа̄ната̄, ка̄йакамма̄дӣнам̣ н̃а̄н̣а̄нупариваттанена нисаммака̄рита̄йа пассата̄, рава̄дӣнампи (са̄раттха. т̣ӣ. парива̄ра 3.1) абха̄васа̄дхика̄йа паха̄насампада̄йа арахата̄, чханда̄дӣнам̣ аха̄нихетубхӯта̄йа аккхайапат̣ибха̄наса̄дхика̄йа саббан̃н̃ута̄йа самма̄самбуддхена. евам̣ дасабалаат̣т̣ха̄раса̄вен̣икабуддхадхаммавасенапи йоджана̄ ведитабба̄. йети чатуро дхамме. аттанӣти амхесу. на ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣсу упаттхамбхам̣ сампассама̄на̄, на ка̄йабалам̣ сампассама̄на̄ти йоджана̄.
уппаннапаса̄доти авеччаппаса̄дам̣ вадати. ваккхати хи ‘‘чатта̄ри сота̄паннасса ан̇га̄ни катхита̄нӣ’’ти (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.140). ка̄мам̣ асеккха̄пи асеккха̄йа самасиккхата̄йа сахадхаммика̄ ева, чин̣н̣абрахмачарийата̄йа пана сахадхаммам̣ чарантӣти на ваттабба̄ти асеккхава̄ро на гахито. саббепетети ете йатха̄вутта̄ бхиккхуа̄дайо сота̄панна̄дайо ча путхуджджана̄ арийа̄ ча̄ти саббепи ете там̣там̣сиккха̄хи сама̄надхамматта̄ сахадхамматта̄ ‘‘сахадхаммика̄’’ти вуччанти. ида̄ни ниббаттитаарийадхаммавасенева сахадхаммике дассенто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. маггадассанамхӣти парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена саччапат̣иведхена ‘‘нава магган̇га̄ни, ат̣т̣ха боджджхан̇га̄нӣ’’тиа̄дина̄ вива̄до наттхи. екадхаммача̄рита̄йа̄ти сама̄надхаммача̄рита̄йа. на хи пат̣ивиддхасачча̄нам̣ ‘‘майа̄ дхаммо судит̣т̣хо, тайа̄ дуддит̣т̣хо’’тиа̄дина̄ вива̄до аттхи. дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃ена сан̇гха̄та̄ хи те уттамапуриса̄. имина̄ти ‘‘сахадхаммика̄ кхо пана̄’’тиа̄дивачанена. таттха пийамана̄паггахан̣ена сӣлесу парипӯрака̄рита̄падесена екадесена гахитам̣ сан̇гхасуппат̣ипаттим̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ дассети. йе хи сампаннасӣла̄ сувисуддхадассана̄, те вин̃н̃ӯнам̣ пийа̄ мана̄па̄ти. етта̄вата̄ти ‘‘аттхи кхо но а̄вусо’’тиа̄динайаппаваттена ратанаттайапаса̄даджотанена аккха̄та̄ тесу тесу суттападесесу.
141. саттхари паса̄доти паса̄даггахан̣ена ‘‘бхагавата̄’’тиа̄дина̄ ва̄ паса̄данӣйа̄ дхамма̄ гахита̄. тена буддхасубуддхатам̣ дассети, татха̄ ‘‘дхамме паса̄до’’ти имина̄ дхаммасудхамматам̣, итарена сан̇гхасуппат̣ипаннатам̣. йена читтена ан̃н̃аттха анупалаббхама̄нена са̄санейева саман̣о ито бахиддха̄ наттхӣти айаматтхо, саммадева, патит̣т̣ха̄питоти ведитаббам̣. татра̄йам̣ йоджана̄ – йасма̄ самма̄самбуддхо амха̄кам̣ саттха̄, тасма̄ аттхи кхо но, а̄вусо, саттхари паса̄до, самма̄самбуддхатта̄ часса сва̄кха̄то дхаммоти аттхи дхамме паса̄до, тато ева ча аттхи сӣлесу парипӯрака̄рита̄ти сахадхаммика̄…пе… паббаджита̄ ча̄ти еваметтха саттхари паса̄дена дхамме паса̄до, тена сан̇гхасуппат̣ипаттӣти айан̃ча найо лесенапи параппава̄десу наттхӣти идхева саман̣о…пе… саман̣ехи ан̃н̃ехӣти.
пат̣ивиддхасачча̄нам̣ пахӣна̄нуродха̄нам̣ гехасситапемасса асамбхаво ева̄ти ‘‘ида̄нӣ’’ти вуттам̣. йади евам̣ ‘‘упаджджха̄йена, бхиккхаве, саддхивиха̄рикамхи путтапемам̣ упат̣т̣хапетаббам̣’’тиа̄дивачанам̣ (маха̄ва. 65) катханти? найидам̣ гехасситапемам̣ сандха̄йа вуттам̣, там̣садисатта̄ пана пемамукхена вутто метта̄снехо. на хи бхагава̄ бхиккхӯ сам̣килесе нийоджети. еварӯпам̣ пемам̣ сандха̄йа̄ти паса̄да̄вахагун̣а̄вахато пӯран̣а̄дӣсу бхатти паса̄до на хоти, паса̄дапатирӯпака̄ пана лобхапаваттӣти дат̣т̣хабба̄. тхероти маха̄сан̇гхараккхитаттхеро. йена ат̣т̣хакатха̄ поттхакам̣ а̄ропита̄. екова саттха̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣агун̣атта̄, ан̃н̃атха̄ аначчхарийатта̄ саттхулаккхан̣амева на парипӯреййа. висум̣ катва̄ти ан̃н̃ехи вивечетва̄ аттано а̄вен̣икам̣ катва̄. ‘‘амха̄кам̣ саттха̄’’ти бйа̄ваданта̄нам̣ ан̃н̃есам̣ саттха̄ на хотӣти аттхато а̄паннамева хоти, татха̄ ча падесаваттиним̣ тасса саттхутам̣ пат̣иджа̄нанта̄ парипун̣н̣алаккхан̣асаттхутам̣ иччханта̄нампи тато вируддха̄ саттхубха̄вапарийесанена пара̄джита̄ хонти. парийаттидхаммети адхикабрахмагун̣асуттагеййа̄диппабхедасамайе. таттха аджасӣла…пе… куккурасӣла̄дӣсӯти идам̣ йебхуййена ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ та̄дисам̣ ватасама̄да̄насаббха̄вато вуттам̣, а̄ди-саддена йаманийамача̄туйа̄масам̣вара̄дӣнам̣ сан̇гахоти. адхиппайа̄соти адхикам̣ пайасати пайуджджати етена̄ти адхиппайа̄со, сависесам̣ адхикаттаббакирийа̄ (а. ни. т̣ӣ. 2.3.117). тена̄ха ‘‘адхикаппайого’’ти.
тасса паса̄дасса парийоса̄набхӯта̄ти тасса саттхари дхамме ча паса̄дасса нит̣т̣ха̄набхӯта̄. нит̣т̣ха̄ти моккхо. самайава̄дӣнан̃хи тасмим̣ тасмим̣ самайе тадупадесаке ча паса̄до йа̄вадева моккха̄дхигаманат̣т̣хо. дит̣т̣хигатика̄ татха̄ татха̄ аттано ладдхивасена нит̣т̣хам̣ парикаппенти йева̄ти а̄ха ‘‘нит̣т̣хам̣ апан̃н̃апенто на̄ма наттхӣ’’ти. бра̄хман̣а̄нанти бра̄хман̣ава̄дӣнам̣. тесам̣ екачче брахмуна̄ салоката̄ нит̣т̣ха̄ти ваданти, екачче тасса самӣпата̄, екачче тена сам̣його нит̣т̣ха̄ти ваданти. таттха йе салоката̄ва̄дино самӣпата̄ва̄дино ча, те дведха̄ва̄дино, итаре адведха̄ва̄дино. саббепи те аттхато брахмалокупапаттийам̣йева нит̣т̣ха̄сан̃н̃ино. таттха хи несам̣ ничча̄бхинивесо йатха̄ там̣ бакасса брахмуно. тена вуттам̣ ‘‘брахмалоко нит̣т̣ха̄’’ти. брахмалокоти пат̣хамаджджха̄набхӯми. маха̄та̄паса̄нанти векханаса̄дита̄паса̄нам̣. маха̄брахма̄ вийа пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ а̄бхассаресу еко саббасет̣т̣хо наттхӣти ‘‘а̄бхассара̄’’ти путхувачанам̣. парибба̄джака̄нанти сан̃чайа̄дипарибба̄джака̄нам̣. анто ча мано ча етасса наттхӣти анантама̄насо. а̄джӣвака̄нан̃хи саббада̄бха̄вато ананто, сукхадуккха̄дисаматиккаманато ама̄насо. имина̄ ат̣т̣хахи локадхаммехи упаккилит̣т̣хачиттатам̣ дассети.
папан̃че йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. тан̣ха̄дит̣т̣хийова адхиппета̄ маман̇ка̄раахан̇ка̄равигамасса адхиппетатта̄. йатха̄ пан̃часу т̣ха̄несу екова килесо лобхо а̄гато, евам̣ двӣсу т̣ха̄несу тайо килеса̄ а̄гата̄ ‘‘досо мохо дит̣т̣хӣ’’ти. ‘‘садосасса̄’’ти хи вуттат̣т̣ха̄не пат̣игхам̣ акусаламӯлам̣ гахитам̣, ‘‘пат̣ивируддхасса̄’’ти виродхо, ‘‘самохасса̄’’ти мохо акусаламӯлам̣, ‘‘авиддасуно’’ти малйам̣, асампаджан̃н̃ам̣ ва̄, ‘‘саупа̄да̄насса̄’’ти ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дина̄ найена гахан̣ам̣, ‘‘папан̃ча̄ра̄масса̄’’ти папан̃чуппаттивасена.
а̄ка̄ратоти паваттиа̄ка̄рато. падантарена ра̄гависесасса вуччама̄натта̄а̄дито вуттам̣ сара̄гавачанам̣ ол̣а̄рикам̣ ра̄гависайанти а̄ха ‘‘пан̃чака̄магун̣икара̄гавасена̄’’ти. гахан̣авасена̄ти дал̣хаггахан̣авасена. ‘‘ануруддхапат̣ивируддхасса̄’’ти екападавасена па̄л̣ийам̣ а̄гататта̄ екаджджхам̣ падуддха̄ро като. таттха пана ‘‘ануруддхасса̄’’ти субхавасена̄ти еваматтхо ваттаббо. на хи пат̣ивируджджханам̣ субхавасена хоти. папан̃чуппаттидассанавасена̄ти килесакаммавипа̄ка̄нам̣ апара̄паруппаттипаччайата̄йа сам̣са̄расса папан̃чанам̣ папан̃чо, тасса уппаттихетубха̄вадассанавасена. тан̣ха̄ хи бхавуппаттийа̄ висесапаччайо. тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄надассанавасена̄ти тан̣ха̄паччайасса упа̄да̄насса дассанавасена, йадаваттха̄ тан̣ха̄ упа̄да̄насса паччайо, тадаваттха̄дассанавасена. пхалена хи хетувисесакиттанаметанти. евам̣ виддхам̣сетха̄ти ка̄мара̄габхаватан̣ха̄дивасена лобхам̣ касма̄ евам̣ виппакиретха. тан̣ха̄каран̣авасена̄ти тан̣ха̄йанакаран̣авасена субха̄ка̄раггахан̣авасена. субханти хи а̄рамман̣е паватто ра̄го ‘‘субха’’нти вутто.
142. ваданти етена̄ти ва̄до, дит̣т̣хива̄до. дит̣т̣хивасена хи ‘‘сассато атта̄ ча локо ча, асассато атта̄ ча локо ча̄’’ти ча дит̣т̣хигатика̄ пан̃н̃апенти. тена̄ха ‘‘двема̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийо’’ти (ма. ни. 1.142). тан̣ха̄рахита̄йа дит̣т̣хийа̄ абха̄вато тан̣ха̄васенева ча аттано сассатабха̄ва̄бхинивесоти катва̄ вуттам̣ ‘‘тан̣ха̄дит̣т̣хивасена̄’’ти. аллӣна̄ти ниссита̄. упагата̄ти ависсаджджанавасена екибха̄вамива гата̄. аджджхосита̄ти та̄йа дит̣т̣хийа̄ гилитва̄ паринит̣т̣ха̄пита̄ вийа тадантогадха̄. тена̄ха ‘‘анупавит̣т̣ха̄’’ти. йатха̄ гахат̣т̣ха̄нам̣ ка̄маджджхоса̄нам̣ вива̄дамӯлам̣, евам̣ паббаджита̄нам̣ дит̣т̣хаджджхоса̄нанти а̄ха ‘‘вибхавадит̣т̣хийа̄ те пат̣ивируддха̄’’ти. дит̣т̣хивиродхена хи дит̣т̣хигатикавиродхо.
кхан̣икасамудайо уппа̄даккхан̣оти а̄ха ‘‘дит̣т̣хӣнам̣ ниббаттӣ’’ти. дит̣т̣хиниббаттиггахан̣енева четтха йатха̄ дит̣т̣хӣнам̣ пат̣иччасамуппанната̄ вибха̄вита̄, евам̣ дит̣т̣хиваттхунопӣти убхайесампи аниччата̄ дуккхата̄ анаттата̄ ча вибха̄вита̄ти дат̣т̣хаббам̣. йа̄ни пат̣исамбхида̄найена (пат̣и. ма. 1.122) ‘‘паччайасамудайо ат̣т̣ха т̣ха̄на̄нӣ’’ти вутта̄ни, та̄ни дассенто ‘‘кхандха̄пӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха кхандха̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ а̄рамман̣ат̣т̣хена ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’тиа̄дивачанато (сам̣. ни. 3.81; 4.345). авиджджа̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ упаниссайа̄дивасена паччайабха̄вато. йатха̄ха – ‘‘ассутава̄, бхиккхаве, путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ арийадхаммасса аковидо’’тиа̄ди (ма. ни. 1.2, 461; сам̣. ни. 3.1, 7). пхассопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ ча̄ха ‘‘тадапи пхассапаччайа̄ (дӣ. ни. 1.118-130), пхусса пхусса пат̣исам̣ведийантӣ’’ти (дӣ. ни. 1.144) ча. сан̃н̃а̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘сан̃н̃а̄нида̄на̄ хи папан̃часан̇кха̄ти (су. ни. 880), патхавим̣ патхавито сан̃н̃атва̄’’ти (ма. ни. 1.2) ча а̄ди. витаккопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. вуттампи четам̣ ‘‘таккан̃ча дит̣т̣хӣсу пакаппайитва̄, саччам̣ муса̄ти двайадхаммама̄хӯ’’ти (су. ни. 892; маха̄ни. 121) ‘‘таккӣ хоти вӣмам̣сӣ’’ти (дӣ. ни. 1.34) ча а̄ди. айонисоманасика̄ропи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ха бхагава̄ ‘‘тассева айонисо манасикарото чханнам̣ дит̣т̣хӣнам̣ ан̃н̃атара̄ дит̣т̣хи уппаджджати, аттхи ме атта̄ти асса саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджатӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 1.19). самут̣т̣ха̄ти етена̄ти самут̣т̣ха̄нам̣, тасса бха̄во самут̣т̣ха̄нат̣т̣хо, тена. кхан̣икаттхан̇гамо кхан̣иканиродхо. паччайаттхан̇гамо авиджджа̄дӣнам̣ аччантаниродхо. со пана йена хоти, там̣ дассенто ‘‘сота̄паттимагго’’ти а̄ха. чатта̄ро хи арийамагга̄ йатха̄рахам̣ тасса тасса сан̇кха̄рагатасса аччантаниродхахету, кхан̣иканиродхо пана ахетуко.
а̄нисам̣санти удайам̣. со пана дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикавасена дувидхо. таттха сампара̄йико дуггатипарикилесата̄йаа̄дӣнавапаккхико ева̄ти итарам̣ дассенто ‘‘йам̣ сандха̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. а̄дӣнавампи дит̣т̣хадхаммикамева дассенто ‘‘дит̣т̣хиггахан̣амӯлакам̣ упаддава’’нтиа̄дима̄ха. сотиа̄дӣнаво. а̄дӣнанти а̄ди-саддена наггийа̄насанасан̇кат̣ивата̄дӣнам̣ сан̇гахо. ниссарати етена̄ти ниссаран̣анти вуччама̄не дассанамагго ева дит̣т̣хӣнам̣ ниссаран̣ам̣ сийа̄, тасса пана аттхан̇гамапарийа̄йена гахитатта̄ саббасан̇кхатаниссат̣ам̣ нибба̄нам̣ дит̣т̣хӣхипи ниссат̣анти катва̄ вуттам̣ ‘‘дит̣т̣хӣнам̣ ниссаран̣ам̣ на̄ма нибба̄на’’нти. имина̄тиа̄дӣсу ваттаббам̣ ануйогаватте вуттанайамева.
143. дит̣т̣хиччхеданам̣ дассентоти саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄дассанена саббасо дит̣т̣хӣнам̣ самуччхедавидхим̣ дассенто. вутта̄йева̄ти –
‘‘упа̄да̄на̄ни чатта̄ри, та̄ни аттхавибха̄гато;
дхаммасан̇кхепавиттха̄ра̄, камато ча вибха̄вайе’’ти. (висуддхи. 2.645) –
га̄тхам̣ уддиситва̄ аттхавибха̄га̄дивасена вутта̄йева. ка̄мам̣ ито ба̄хирака̄нам̣ ‘‘има̄ни упа̄да̄на̄ни еттака̄ни чатта̄ри, на ито бхиййо’’ти ӣдисам̣ н̃а̄н̣ам̣ наттхи, кевалам̣ пана кечи ‘‘ка̄ма̄ паха̄табба̄’’ти ваданти, кечи ‘‘наттхи паро локоти ча, миччха̄’’ти ваданти, апаре ‘‘сӣлаббатена суддхӣти ча, миччха̄’’ти ваданти, аттадит̣т̣хийа̄ пана миччха̄бха̄вам̣ саббасо на джа̄нанти ева. йаттакам̣ пана джа̄нанти, тассапи аччантаппаха̄нам̣ на джа̄нанти, татха̄пи саббасса парин̃н̃еййасса парин̃н̃еййам̣ пан̃н̃апемаиччева тит̣т̣ханти. евам̣бхӯта̄нам̣ пана несам̣ таттха йа̄дисӣ пат̣ипатти, там̣ дассенто саттха̄ ‘‘санти, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. таттха сантӣти сам̣виджджанти. тена тесам̣ дит̣т̣хигатика̄нам̣ виджджама̄ната̄йа авиччхедатам̣ дассети. екети екачче. саман̣абра̄хман̣а̄ти паббаджджупагаманена саман̣а̄, джа̄тиматтена ча бра̄хман̣а̄. саббесанти анавасеса̄нам̣ упа̄да̄на̄нам̣ саматиккамам̣ паха̄нам̣. самма̄ на пан̃н̃апентӣти йесам̣ пан̃н̃апенти, тесампи самма̄ парин̃н̃ам̣ на пан̃н̃апенти. ида̄ни там̣ аттхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘кечӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха хотика-кут̣ӣчака-бахӯдака-хам̣са-парамахам̣са-ка̄джака-тидан̣д̣а-монавата-сева-па̄рупака-пан̃чамараттика- сомака̄рака-мугаббата-чараба̄ка-та̄паса-нигантха̄-джӣвака-иси-па̄ра̄йаника-пан̃ча̄тапика-ка̄пила- ка̄н̣а̄да-сам̣са̄рамочака-аггибхаттика-магаватика-говатика-куккураватика-ка̄ман̣д̣алука- ваггуливатика-екаса̄т̣ака-одакасуддхика-сарӣрасанта̄пака-сӣласуддхика-джха̄насуддхика-чатуббидха- сассатава̄да̄дайо чханнавути тан̣ха̄па̄сена д̣ам̣санато, арийадхаммасса ва̄ виба̄дханато па̄сан̣д̣а̄. ваттхупат̣исеванам̣ ка̄манти бйа̄па̄расса ваттхуно пат̣исеванасан̇кха̄там̣ ка̄мам̣. тхеййена севантӣти пат̣ихаттхаа̄дисаман̃н̃а̄йа локасса вачанавасена севанти. тӣн̣и ка̄ран̣а̄нӣти ‘‘наттхи динна’’нтиа̄динайаппаватта̄ни дит̣т̣хивисесабхӯта̄ни ват̣т̣ака̄ран̣а̄ни.
аттхасалла̄пика̄ти аттхасса салла̄пика̄, двиннам̣ адхиппетаттхасалла̄павибха̄винӣти адхиппа̄йо. двиннан̃хи вачанам̣ салла̄по. тена̄ха ‘‘патхавӣ кира̄’’тиа̄ди.
йо титтхийа̄нам̣ аттано саттхари дхамме сахадхаммикесу ча паса̄до вутто, тасса ана̄йатанагататта̄ аппаса̄дакабха̄вадассанам̣ паса̄дапаччхедо. татха̄паватто ва̄до паса̄дапаччхедава̄до вутто. еварӯпети ӣдисе вуттанайена килеса̄нам̣ анупасамасам̣ваттанике. дхаммети дхаммапатирӯпаке. винайети винайапатирӯпаке. титтхийа̄ хи кохан̃н̃е т̣хатва̄ локам̣ ван̃чента̄ дхаммам̣ катхема̄ти ‘‘саттиме ка̄йа̄ акат̣а̄ акат̣авидха̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.174) йам̣ кин̃чи катхетва̄ татха̄ ‘‘винайам̣ пан̃н̃апема̄’’ти госӣлаваггуливата̄дӣни пан̃н̃апетва̄ та̄дисам̣ са̄ваке сиккха̄петва̄ ‘‘дхаммавинайо’’ти катхенти, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘дхаммавинайе’’ти. тена̄ха ‘‘убхайенапи аниййа̄никам̣ са̄санам̣ дассетӣ’’ти. париттампи на̄ма пун̃н̃ам̣ ка̄тука̄мам̣ маччхерамала̄бхибхӯтата̄йа нива̄рентасса антара̄йам̣ тасса карото дит̣т̣хева дхамме вин̃н̃ӯхи гарахитаббата̄ сампара̄йе ча дуггати па̄т̣икан̇кха̄, киман̇гам̣ пана сакалават̣т̣адуккханиссаран̣а̄вахе джиначакке паха̄рада̄йино титтхакарасса тадова̄дакарасса ча̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘аниййа̄никаса̄санамхи хӣ’’тиа̄дима̄ха. йатха̄ со паса̄до сампара̄йе на саммаггато аттано паваттивасена̄ти дассенто ‘‘кан̃чи ка̄лам̣ гантва̄пи паччха̄ винассати йева̄’’ти а̄ха, авеччаппаса̄до вийа аччантико на хотӣти аттхо.
сампаджджама̄на̄ йатха̄видхипат̣ипаттийа̄ тираччха̄найоним̣ а̄вахати. каммасариккхакена хи випа̄кенева бхавитаббам̣. саббампи ка̄ран̣абхеданти саббампи йатха̄вуттам̣ титтхакара̄нам̣ са̄вака̄нам̣ апа̄йадуккха̄вахам̣ миччха̄пат̣ипаттисан̇кха̄там̣ ка̄ран̣ависесам̣. со панеса паса̄до на ниййа̄ти миччхаттапаккхикатта̄ сура̄пӣтасин̇га̄ле паса̄до вийа. сурам̣ парисса̄ветва̄ чхад̣д̣итакасат̣ам̣ сура̄джалликам̣. бра̄хман̣а̄ на̄ма дханалуддха̄ти адхиппа̄йена̄ха ‘‘имам̣ ван̃чесса̄мӣ’’ти. кам̣сасата̄ти каха̄пан̣асата̄.
144. тасса̄ти паса̄дасса. саббопи лобхо ка̄мупа̄да̄нантева вуччатӣти а̄ха ‘‘арахаттамаггена ка̄мупа̄да̄насса паха̄напарин̃н̃а’’нти. еварӯпети ӣдисе саббасо килеса̄нам̣ упасамасам̣ваттанике. йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄на̄нам̣ апа̄йесу апатанавасена дха̄ран̣ат̣т̣хена дхамме. саббасо винайанат̣т̣хена винайе. таттха бхавадуккханиссаран̣а̄йа сам̣ваттане.
намассама̄но ат̣т̣ха̄си две асан̇кхйеййа̄ни паччекабодхипа̄рамӣнам̣ пӯран̣ена таттха буддхаса̄сане паричайена ча бхагавати пасанначиттата̄йа ча. ‘‘улӯка̄’’тйа̄дига̄тха̄ руккхадевата̄йа бха̄сита̄. ка̄лут̣т̣хитанти са̄йанхака̄ле дива̄виха̄рато ут̣т̣хитам̣. дуггатесо на гаччхатӣти дуггатим̣ есо на гамиссати. мораджико мураджава̄дако. маха̄бхерива̄дакаваттхуа̄дӣнипи ситапа̄тукаран̣ам̣ а̄дим̣ катва̄ виттха̄ретабба̄ни.
параматтхети локуттарадхамме. ким̣ пана ваттаббанти дхаммепи параматтхе нимиттам̣ гахетва̄ сун̣анта̄нам̣. са̄ман̣ераваттхӯти паббаджитадивасейева саппена дат̣т̣хо хутва̄ ка̄лам̣ катва̄ девалокам̣ упапаннаса̄ман̣ераваттху.
кхӣродананти кхӣрена саддхим̣ саммиссам̣ оданам̣. тимбарусаканти тиндукапхалам̣. типусасадиса̄ ека̄ валлиджа̄ти тимбарусам̣, тасса пхалам̣ тимбарусаканти ча ваданти. какка̄риканти кхуддакаела̄л̣укам̣. маха̄типусанти ча ваданти. валлипакканти кхуддакатипусаваллийа̄ пхалам̣. хаттхапата̄паканти манда̄мукхи. амбакан̃джиканти амбилакан̃джикам̣. кхал̣айа̄гунтипи ваданти. дон̣иниммаджджанинти сателам̣ тилапин̃н̃а̄кам̣. видхупананти чатурассабӣджаним̣. та̄лаван̣т̣анти та̄лапаттехи катаман̣д̣алабӣджаним̣. морахаттханти морапин̃чхехи катам̣ макасабӣджаним̣.
вуттанайа̄нуса̄ренева̄ти йасма̄ идха̄пи йатха̄вуттам̣ саббампи ка̄ран̣абхедам̣ екато катва̄ дассенто саттха̄ ‘‘там̣ кисса хетӯ’’нтиа̄дима̄ха, тасма̄ таттха аниййа̄никаса̄сане вуттанайасса ануссаран̣авасена йоджетва̄ ведитаббам̣.
145. парин̃н̃анти паха̄напарин̃н̃ам̣. тесам̣ паччайам̣ дассетунти упа̄да̄на̄нам̣ парин̃н̃а̄ на̄ма паха̄напарин̃н̃а̄. тесам̣ аччантаниродхо адхиппето, со ча паччайаниродхена хотӣти тесам̣ паччайам̣ мӯлака̄ран̣ато пабхути дассетум̣. айанти ида̄ни вуччама̄но еттха ‘‘име ча̄’’тиа̄дипа̄т̣хе ‘‘ким̣ нида̄на̄’’тиа̄дисама̄сапада̄нам̣ аттхо. саббападесӯти ‘‘тан̣ха̄самудайа̄’’тиа̄дӣсу саббесу падесу. имина̄ ева ча саббаггахан̣ена ‘‘пхассанида̄на̄’’тиа̄дӣнампи пада̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. име ан̃н̃атиттхийа̄ упа̄да̄на̄нампи самудайам̣ на джа̄нанти, куто ниродхам̣, татха̄гато пана тесам̣ таппаччайапаччайа̄нампи самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча йа̄тха̄вато джа̄на̄ти, тасма̄ – ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о…пе… сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти (ма. ни. 1.139) йатха̄раддхасӣхана̄дам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассенто ‘‘име ча, бхиккхаве, чатта̄ро упа̄да̄на̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.145) найена десанам̣ пат̣иччасамуппа̄дамукхена ота̄ренто ват̣т̣ам̣ дассетва̄ ‘‘йато ча кхо’’тиа̄дина̄ виват̣т̣ам̣ дассенто арахаттена десана̄йа кӯт̣ам̣ ган̣хи, таматтхам̣ дассенто ‘‘йасма̄ пана бхагава̄’’тиа̄дима̄ха. там̣ сувин̃н̃еййамева.
чӯл̣асӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
2. маха̄сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄
веса̄лӣнагараван̣н̣ана̄
146. апара̄паранти пунаппунам̣. виса̄лӣбхӯтата̄йа̄ти га̄вутантарам̣ га̄вутантарам̣ путхубхӯтата̄йа. татра̄ти тассам̣ виса̄лӣбхӯтата̄йам̣. чхад̣д̣итаматтети виссат̣т̣хаматте. ӯмибхайа̄дӣхӣти ӯмикумбхӣлаа̄ват̣т̣асам̣сука̄бхайехи. удакаппава̄хена̄гатассапи ча усма̄ на вигаччхати, усма̄ ча на̄ма ӣдисасса савин̃н̃а̄н̣аката̄йа бхавеййа̄ти ‘‘сийа̄ габбхо’’ти чинтеси. татха̄ хӣтиа̄ди таттха ка̄ран̣ачинта̄. пун̃н̃авантата̄йа дуггандхам̣ на̄хоси, саусумата̄йа пӯтикабха̄во. да̄рака̄нам̣ пун̃н̃ӯпаниссайато ан̇гут̣т̣хакато часса кхӣрам̣ ниббатти, кхӣрабхаттан̃ча лабхи. чаримакабхаве бодхисатте куччхигате бодхисаттама̄ту вийа удараччхавийа̄ аччхавиппасанната̄йа ниччхави вийа̄ти катва̄ а̄ха ‘‘ниччхавӣ ахесу’’нти. тесанти двиннам̣ да̄рака̄нам̣. ма̄та̄питароти посакама̄та̄питаро. абхисин̃читва̄ ра̄джа̄нам̣ акам̣су раджджасампаттийа̄ да̄йакасса каммасса кататта̄, асамбхинне ева ра̄джакуле уппаннатта̄ ча. кума̄расса пун̃н̃а̄нубха̄васан̃чодита̄ девата̄дхиггахита̄ти кечи.
пурасса апарети пурасса апарадиса̄йа га̄вутаматте т̣ха̄не джӣвакамбаванам̣ вийа сапа̄ка̄рамандираке. ачирапаккантоти еттха на десантарапаккаманам̣ адхиппетам̣, атха кхо са̄санато апаккамананти дассенто ‘‘виббхамитва̄’’тиа̄дима̄ха. тенева̄ха ‘‘имасма̄ дхаммавинайа̄’’ти. парисатӣти париса̄йам̣, джанасамӯхети аттхо. джанасамӯхагато пана ‘‘парисамаджджхе’’ти вутто. бха̄вана̄манасика̄рена вина̄ пакатийа̄ва мануссехи ниббаттетаббо дхаммоти мануссадхаммо, мануссаттабха̄ва̄вахо ва̄ дхаммо мануссадхаммо, анул̣а̄рам̣ париттакусалам̣. йам̣ асатипи буддхуппа̄де ваттати, йан̃ча сандха̄йа̄ха ‘‘хӣнена брахмачарийена, кхаттийе упападжджатӣ’’ти. ‘‘амха̄кам̣ буддхо’’ти буддхе маматтака̄рино буддхама̄мака̄. сесапададвайепи есева найо.
уттаримануссадхамма̄диван̣н̣ана̄
алам̣ арийа̄йа арийабха̄ва̄йа̄ти аламарийо, рӯпа̄йатанам̣ джа̄на̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ вийа пассати ча̄ти н̃а̄н̣адассанам̣, диббачаккху. саммасанупаге ча пана дхамме лаккхан̣аттайан̃ча татха̄ джа̄на̄ти пассати ча̄ти н̃а̄н̣адассанам̣, випассана̄. нибба̄нам̣, чатта̄ри ва̄ сачча̄ни асаммохапат̣иведхато джа̄на̄ти пассати ча̄ти н̃а̄н̣адассанам̣, магго. пхалам̣ пана нибба̄навасенева йоджетаббам̣. паччавеккхан̣а̄ магга̄дхигатасса аттхасса паччаккхато джа̄нанат̣т̣хена н̃а̄н̣адассанам̣, саббан̃н̃ута̄ ана̄варан̣ата̄йа самантачаккхута̄йа ча н̃а̄н̣адассанам̣. локуттарамагго адхиппето, тасмин̃хи пат̣исиддхе саббесампи буддхагун̣а̄нам̣ асамбхавоти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘тан̃хи со бхагавато пат̣иседхетӣ’’ти.
сукхумам̣ дхаммантарам̣ на̄ма джха̄навипассана̄дикам̣ а̄чарийа̄нуггахена гахитам̣ на̄ма наттхи. таккапарийа̄хатанти ‘‘ити бхависсати, евам̣ бхависсатӣ’’ти там̣там̣дассетаббаматтхатакканена витакканаматтена парито а̄хатам̣ париваттитам̣ катва̄. тена̄ха ‘‘таккетва̄’’тиа̄ди. локийапан̃н̃ам̣ ануджа̄на̄ти упанисиннапариса̄йа анукӯладхаммакатханатоти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘саман̣о готамо’’тиа̄ди. пат̣ибха̄тӣти пат̣ибха̄нам̣, ‘‘ити ваккха̄мӣ’’ти евам̣паваттам̣ катханачиттам̣, тато пат̣ибха̄нато джа̄нанам̣ пат̣ибха̄нам̣, а̄гама̄бха̄вато сайамева упат̣т̣хитатта̄ сайам̣пат̣ибха̄нам̣. тена̄ха ‘‘имина̄сса дхаммесу паччаккхабха̄вам̣ пат̣иба̄хатӣ’’ти. супхуситанти ниббиварам̣. апхуситатте хи сукхена вачӣгхосо на ниччхарати. данта̄варан̣анти от̣т̣хадвайам̣. дживха̄пи тхаддхата̄йа сукхена вачӣгхосо на ниччхаратӣти а̄ха ‘‘мудука̄ дживха̄’’ти. каравӣкарутаман̃джута̄йа мадхуро саро. елам̣ вуччати досо, елам̣ гал̣атӣти елагал̣а̄, на елагал̣а̄ анелагал̣а̄, ниддоса̄, на руджджхатӣти аттхо. саббаметам̣ ран̃джанассева ка̄ран̣ам̣ дассенто вадати.
пан̃ча дхамма̄ти гамбхӣран̃а̄н̣ачарийабхӯта̄нам̣ кхандха̄дӣнам̣ уггахан̣а-савана-дха̄ран̣а-паричайа-йонисоманасика̄ре сандха̄йа̄ха. таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄ти еттха самма̄-саддо убхайаттха̄пи йоджетаббо ‘‘самма̄ таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄’’ти. йо хи самма̄ дхаммам̣ пат̣ипаджджати, тассева самма̄ дуккхаккхайо хоти. йо пана вуттанайена таккаро, тасса ниййа̄нам̣ аттхато дхаммассева ниййа̄нанти а̄ха ‘‘со дхаммо…пе… ниййа̄ти гаччхатӣ’’ти.
147. кодханоти куджджханасӣло. йасма̄ пана сунаккхатто кодхавасена курӯро пхарусавачано ча, тасма̄ а̄ха ‘‘кодханоти чан̣д̣о пхарусо ча̄’’ти. тасмим̣ аттабха̄ве маггапхала̄нам̣ упаниссайо наттхӣти тасмим̣ аттабха̄ве уппаджджана̄раха̄нам̣ маггапхала̄нам̣ упаниссайо наттхи. там̣ буддха̄ ‘‘могхапурисо’’ти ваданти йатха̄ там̣ судиннала̄л̣уда̄йиа̄дике. упаниссайе сатипи тасмим̣ кхан̣е магге ва̄ пхале ва̄ асати ‘‘могхапурисо’’ти ваданти йатха̄ там̣ дханийӯпасенаттхера̄дике. самуччхиннопаниссайе пана ваттаббамева наттхи. йатха̄ ‘‘маккхали могхапурисо мануссакхиппам̣ ман̃н̃е’’ти (а. ни. 1.311) татха̄ сунаккхаттопӣти а̄ха ‘‘имасса пана̄’’тиа̄ди. асса̄ти етена. каттари хидам̣ са̄мивачанам̣. кодхена̄ти кодхахетуна̄.
бхагаватоти сампада̄навачанам̣ куддхапада̄пеккха̄йа. пуббети бхиккхука̄ле. саддам̣ сотука̄моти со кира диббачаккхуна̄ та̄ватим̣сабхаване девата̄нам̣ рӯпам̣ пассанто от̣т̣хачаланам̣ пассати, на пана саддам̣ сун̣а̄ти, тасма̄ та̄сам̣ саддам̣ сотука̄мо ахоси. тена вуттам̣ ‘‘саддам̣ сотука̄мо…пе… пуччхӣ’’ти. со ча атӣте екам̣ сӣлавантам̣ бхиккхум̣ кан̣н̣асаккхалийам̣ пахаритва̄ бадхирамака̄си, тасма̄ парикаммам̣ каронтопи абхаббова диббасота̄дхигама̄йа. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘упаниссайо наттхӣти н̃атва̄ парикаммам̣ на катхесӣ’’ти. чинтесӣти аттано миччха̄паривитаккитена айонисо уммуджджанто чинтеси.
ниййа̄никатта̄вабодханато абхедопача̄рена ‘‘десана̄дхаммо ниййа̄нико’’ти вутто. ниййа̄но ва̄ арийамагго бодхетаббо етасса аттхӣти ниййа̄нико десана̄дхаммо. аттани аттхитам̣ дассети киччасиддхидассанена таттха таттха па̄кат̣ӣкататта̄, на пат̣ин̃н̃а̄маттена. татха̄ хи йатха̄пара̄дхам̣ там̣там̣сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ йатха̄дхаммам̣ венеййаджджха̄сайа̄нурӯпан̃ча авипарӣтадхаммадесана̄йа девамануссехи йатха̄бхисан̇кхатапан̃ха̄нам̣ тададжджха̄сайа̄нукӯлам̣ т̣ха̄насо виссаджджанена ча бхагавато саббаттха аппат̣ихатан̃а̄н̣ача̄рабха̄вена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃ӯнам̣ па̄кат̣ам̣, татха̄ таттха таттха йамакапа̄т̣иха̄рийакаран̣а̄дӣсу иддхивидхан̃а̄н̣а̄дӣнӣти. тена̄ха ‘‘майхан̃ча̄’’тиа̄ди. анвети йатха̄гахитасан̇кетасса анугаманавасена ети джа̄на̄тӣти анвайо. тена̄ха ‘‘анубуджджхатӣти аттхо’’ти. сан̇кета̄нугаманан̃четтха ‘‘йатха̄пара̄дхам̣ там̣там̣сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄’’тиа̄дина̄ вуттанайамева. евам̣ йоджана̄ ведитабба̄ти йатха̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена йоджана̄ ката̄, евам̣ ‘‘еварӯпампи на̄ма майхам̣ иддхивидхан̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ уттаримануссадхамма’’нтиа̄дина̄ таттха таттха йоджана̄ ведитабба̄.
уттаримануссадхамма̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дасабалан̃а̄н̣аван̣н̣ана̄
148. йадипи а̄дито абхин̃н̃а̄ттайавасена десана̄йа а̄гататта̄ четопарийан̃а̄н̣а̄нантарам̣ упари тиссо абхин̃н̃а̄ ваттабба̄ сийунти ваттаббам̣ сийа̄, аттхато пана виджджа̄ттайам̣ йатха̄вуттаабхин̃н̃а̄ттайамева̄ти катва̄ ‘‘тиссо виджджа̄ ваттабба̄ сийу’’нти вуттам̣. касма̄ панеттха ‘‘та̄су вутта̄су упари дасабалан̃а̄н̣ам̣ на парипӯратӣ’’ти вуттам̣, нану има̄ни н̃а̄н̣а̄ни сеса̄бхин̃н̃а̄ вийа аттано висайасса абхиджа̄нанат̣т̣хам̣ упа̄да̄йа абхин̃н̃а̄су ваттабба̄ни, акампийат̣т̣хам̣ пана упаттхамбханат̣т̣хан̃ча упа̄да̄йа балан̃а̄н̣есу йатха̄ самма̄сатиа̄дайо индрийабалабоджджхан̇гамагган̇гесӯти? найидамевам̣. таттха хи дхамма̄нам̣ дхаммакиччависесавибха̄ванапара̄йа десана̄йа вуттам̣, идха пана саттху гун̣ависесавибха̄ванапара̄йа десана̄йа татха̄ ваттум̣ на сакка̄ аттхато анан̃н̃атта̄, екачча̄нам̣ путхуджджана̄нам̣ евам̣ читтам̣ уппаджджеййа ‘‘кимидам̣ бхагава̄ хет̣т̣ха̄ вуттагун̣е пунапи ган̣ханто гун̣а̄дхикадассанам̣ каротӣ’’ти. тасма̄ сувуттаметам̣ ‘‘упари дасабалан̃а̄н̣ам̣ на парипӯратӣ’’ти.
ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣а̄нӣти касма̄ вуттам̣ (а. ни. т̣ӣ. 3.10.21), нану чета̄ни са̄вака̄нампи екачча̄нам̣ уппаджджантӣти? ка̄мам̣ уппаджджанти, йа̄диса̄ни пана буддха̄нам̣ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣а̄дӣни, на та̄диса̄ни тадан̃н̃есам̣ када̄чипи уппаджджантӣти ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣а̄нӣти. тена̄ха ‘‘татха̄гатассева бала̄нӣ’’ти. имамева хи йатха̄вутталесам̣ апеккхитва̄ тадабха̄вато а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣а̄дӣсу ева аса̄дха̄ран̣агун̣асаман̃н̃а̄ нирул̣ха̄. ка̄мам̣ н̃а̄н̣абала̄нам̣ н̃а̄н̣асамбха̄ро висесапаччайо, пун̃н̃асамбха̄ропи пана несам̣ паччайо ева, н̃а̄н̣асамбха̄рассапи ва̄ пун̃н̃асамбха̄рабха̄вато ‘‘пун̃н̃уссайасампаттийа̄ а̄гата̄нӣ’’ти вуттам̣.
пакатихаттхикуланти (сам̣. ни. 2.22) гиричаранадӣчараваначара̄диппабхеда̄ гочарийака̄ла̄вакана̄ма̄ сабба̄пи балена па̄катика̄ хаттхиджа̄ти. дасаннам̣ пуриса̄нанти тха̄мамаджджхима̄нам̣ дасаннам̣ пуриса̄нам̣. екасса татха̄гатасса ка̄йабаланти а̄нетва̄ самбандхо. екасса̄ти ча татха̄ хет̣т̣ха̄катха̄йам̣ а̄гататта̄ десана̄сотена вуттам̣. на̄ра̄йанасан̇гха̄табаланти еттха на̄ра̄ вуччанти расмийо, та̄ бахӯ на̄на̄видха̄ ито уппаджджантӣти на̄ра̄йанам̣, ваджирам̣, тасма̄ на̄ра̄йанасан̇гха̄табаланти ваджирасан̇гха̄табаланти аттхо. н̃а̄н̣абалам̣ пана па̄л̣ийам̣ а̄гатамева, на ка̄йабалам̣ вийа ат̣т̣хакатха̄рул̣хамева̄ти адхиппа̄йо. ‘‘сам̣йуттаке а̄гата̄ни тесаттати н̃а̄н̣а̄ни саттасаттати н̃а̄н̣а̄нӣ’’ти вуттам̣ (вибха. мӯлат̣ӣ. 760), таттха пана нида̄навагге саттасаттати а̄гата̄ни чатучатта̄рӣсан̃ча, тесаттати пана пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 1.73 ма̄тика̄) сутамайа̄дӣни а̄гата̄ни диссанти, на сам̣йуттаке. ан̃н̃а̄нипӣти етена н̃а̄н̣аваттхувибхан̇ге екака̄дивасена вутта̄ни, ан̃н̃аттха ча ‘‘пуббанте н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (дха. са. 1076) брахмаджа̄ла̄дӣсу (дӣ. ни. 1.36) ча ‘‘тайидам̣ татха̄гато паджа̄на̄ти, има̄ни дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ни евам̣ гахита̄нӣ’’тиа̄дина̄ вутта̄ни анека̄ни н̃а̄н̣аппабхеда̄ни сан̇ган̣ха̄ти. йа̄тха̄вапат̣иведхато сайан̃ча акампийам̣ пуггалан̃ча там̣саман̇гим̣ неййесу адхибалам̣ каротӣти а̄ха ‘‘акампийат̣т̣хена упаттхамбханат̣т̣хена ча̄’’ти.
усабхасса иданти а̄сабхам̣, (а. ни. т̣ӣ. 2.4.8) сет̣т̣хам̣ т̣ха̄нам̣. саббан̃н̃утапат̣иджа̄нанавасена абхимукхам̣ гаччханти, ат̣т̣ха ва̄ париса̄ упасан̇камантӣти а̄сабха̄, пуббабуддха̄. идам̣ пана̄ти буддха̄нам̣ т̣ха̄нам̣ саббан̃н̃утамева вадати. тит̣т̣хама̄нова̄ти авадантопи (сам̣. ни. т̣ӣ. 2.2.22) тит̣т̣хама̄нова пат̣иджа̄на̄ти на̄ма̄ти аттхо. упагаччхатӣти ануджа̄на̄ти.
ат̣т̣хасу париса̄сӯти ‘‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣, са̄рипутта, анекасатам̣ кхаттийапарисам̣…пе… татра вата мам̣ бхайам̣ ва̄ са̄раджджам̣ ва̄ оккамиссатӣти нимиттаметам̣, са̄рипутта, на саманупасса̄мӣ’’ти (ма. ни. 1.151) вутта̄су ат̣т̣хасу париса̄су. абхӣтана̄дам̣ надатӣти парато дасситан̃а̄н̣айогена дасабалоханти абхӣтана̄дам̣ надати. сӣхана̄дасуттена кхандхавагге (сам̣. ни. 3.78) а̄гатена.
‘‘деваманусса̄нам̣ чатучаккам̣ ваттатӣ’’ти (а. ни. 4.31) суттасесена саппурисӯпассайа̄дӣнам̣ пхаласампаттипаватти, пуримасаппурисӯпассайа̄дим̣ упанисса̄йа паччхимасаппурисӯпассайа̄дӣнам̣ сампаттипаватти ва̄ вутта̄ти а̄ди-саддена таттха ча чакка-саддасса гахан̣ам̣ ведитаббам̣. вичаккасан̣т̣ха̄на̄ асани ева асанивичаккам̣. урачакка̄дӣсӯти а̄ди-саддена а̄н̣а̄самӯха̄дӣсупи чакка-саддасса паватти ведитабба̄. ‘‘сан̇гхабхедам̣ карисса̄ма чаккабхеда’’нтиа̄дӣсу (па̄ра̄. 409; чӯл̣ава. 343) хи а̄н̣а̄ ‘‘чакка’’нти вутта̄, ‘‘девачаккам̣ асурачакка’’нтиа̄дӣсу (а. ни. т̣ӣ. 2.4.8) самӯхоти. пат̣иведханит̣т̣хатта̄ арахаттамагган̃а̄н̣ам̣ пат̣иведхоти ‘‘пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. тена пат̣иладдхассапи десана̄н̃а̄н̣асса киччаниппхатти парасса буджджханаматтена хотӣти ‘‘ан̃н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃асса сота̄патти…пе… пхалаккхан̣е паваттам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. тато парам̣ пана йа̄ва паринибба̄на̄ десана̄н̃а̄н̣аппаватти тассева паваттитасса дхаммачаккасса т̣ха̄нанти ведитаббам̣ паваттитачаккасса чаккаваттино чаккаратанасса т̣ха̄нам̣ вийа.
‘‘тит̣т̣хатӣ’’ти вуттам̣, ким̣ бхӯмийам̣ пурисо вийа? ноти а̄ха ‘‘тада̄йаттавуттита̄йа̄’’ти. т̣ха̄нанти четтха аттала̄бхо дхарама̄ната̄ ча, на гатиниваттӣти а̄ха ‘‘уппаджджати чева паваттати ча̄’’ти. йаттха панетам̣ дасабалан̃а̄н̣ам̣ виттха̄ритам̣, там̣ дассенто ‘‘абхидхамме пана̄’’тиа̄дима̄ха. сесесупи есева найо.
сама̄дийантӣти сама̄да̄на̄ни, та̄ни пана сама̄дийитва̄ ката̄ни хонтӣти а̄ха ‘‘сама̄дийитва̄ ката̄на’’нти. каммамева ва̄ каммасама̄да̄нанти етена сама̄да̄насаддасса апуббаттха̄бха̄вам̣ дассети муттагатасадде гатасаддасса вийа. гатӣти нирайа̄дигатийо. упадхӣти аттабха̄во. ка̄лоти каммасса випаччана̄рахака̄ло. пайоготи випа̄куппаттийа̄ паччайабхӯта̄ кирийа̄.
агатига̄мининти нибба̄нага̄миним̣. ваккхати хи ‘‘нибба̄нан̃ча̄хам̣, са̄рипутта, паджа̄на̄ми нибба̄нага̄мин̃ча маггам̣ нибба̄нага̄минин̃ча пат̣ипада’’нти (ма. ни. 1.153). бахӯсупи мануссесу екамева па̄н̣ам̣ гха̄тентесу ка̄мам̣ саббесам̣ четана̄ тассевекасса джӣвитиндрийа̄рамман̣а̄, там̣ пана каммам̣ тесам̣ на̄на̄ка̄рам̣. тесу (вибха. ат̣т̣ха. 811) хи еко а̄дарена чхандаджа̄то кароти, еко ‘‘ехи твампи карохӣ’’ти парехи ниппӣл̣ито кароти, еко сама̄наччхандо вийа хутва̄ аппат̣иба̄хама̄но вичарати. тесу еко тенева каммена нирайе ниббаттати, еко тираччха̄найонийам̣, еко петтивисайе. там̣ татха̄гато а̄йӯханаккхан̣е ева – ‘‘имина̄ нӣха̄рена а̄йӯхитатта̄ еса нирайе ниббаттиссати, еса тираччха̄найонийам̣, еса петтивисайе’’ти джа̄на̄ти. нирайе ниббаттама̄нампи – ‘‘еса маха̄нирайе ниббаттиссати, еса уссаданирайе’’ти джа̄на̄ти. тираччха̄найонийам̣ ниббаттама̄нампи – ‘‘еса апа̄дако бхависсати, еса двипа̄дако, еса чатуппадо, еса бахуппадо’’ти джа̄на̄ти. петтивисайе ниббаттама̄нампи – ‘‘еса ниджджха̄матан̣хико бхависсати, еса кхуппипа̄сико, еса парадаттӯпаджӣвӣ’’ти джа̄на̄ти. тесу ча каммесу – ‘‘идам̣ каммам̣ пат̣исандхима̄кад̣д̣хиссати, идам̣ ан̃н̃ена динна̄йа пат̣исандхийа̄ упадхивепаккам̣ бхависсатӣ’’ти джа̄на̄ти.
татха̄ сакалага̄мава̄сикесу екато пин̣д̣апа̄там̣ дадама̄несу ка̄мам̣ саббесампи четана̄ пин̣д̣апа̄та̄рамман̣а̄ва, там̣ пана каммам̣ тесам̣ на̄на̄ка̄рам̣. тесу хи еко а̄дарена каротӣти сесам̣ пуримасадисам̣, тасма̄ тесу кечи девалоке ниббаттанти, кечи мануссалоке, там̣ татха̄гато а̄йӯханаккхан̣ейева джа̄на̄ти – ‘‘имина̄ нӣха̄рена а̄йӯхитатта̄ еса мануссалоке ниббаттиссати, еса девалоке, таттха̄пи еса кхаттийакуле, еса бра̄хман̣акуле, еса вессакуле, еса суддакуле, еса параниммитавасаваттӣсу, еса нимма̄наратӣсу, еса туситесу, еса йа̄месу, еса та̄ватим̣сесу, еса ча̄тумаха̄ра̄джикесу, еса бхуммадевесӯ’’тиа̄дина̄ таттха таттха хӣнапан̣ӣтасуван̣н̣адуббан̣н̣ааппапарива̄рамаха̄парива̄рата̄дибхедам̣ там̣ там̣ висесам̣ а̄йӯханаккхан̣ейева джа̄на̄ти.
татха̄ випассанам̣ пат̣т̣хапентесуйева – ‘‘имина̄ нӣха̄рена еса кин̃чи саллаккхетум̣ на саккхиссати, еса маха̄бхӯтаматтамева ваваттхапессати, еса рӯпапариггахейева т̣хассати, еса арӯпапариггахейева, еса на̄марӯпапариггахейева, еса паччайапариггахе ева, еса лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄йа ева, еса пат̣хамапхалейева, еса дутийапхале ева, еса татийапхале ева, еса арахаттам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти джа̄на̄ти. касин̣апарикаммам̣ каронтесупи – ‘‘имасса парикаммаматтамева бхависсати, еса нимиттам̣ уппа̄дессати, еса аппанам̣ ева па̄пун̣иссати, еса джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ ган̣хиссатӣ’’ти джа̄на̄ти. тена̄ха ‘‘имасса четана̄’’тиа̄ди.
ка̄манато, ка̄метаббато, ка̄мапат̣исам̣йуттато ча ка̄мо дха̄ту ка̄мадха̄ту. а̄ди-саддена бйа̄па̄дадха̄ту-рӯпадха̄ту-а̄дӣнам̣ сан̇гахо. вилаккхан̣ата̄йа̄ти висадисасабха̄вата̄йа. кхандха̄йатанадха̄тулоканти анекадха̄тум̣ на̄на̄дха̄тум̣ кхандхалокам̣ а̄йатаналокам̣ дха̄тулокам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти йоджана̄. ‘‘айам̣ рӯпаккхандхо на̄ма…пе… айам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо на̄ма. тесупи екавидхена рӯпаккхандхо, ека̄дасавидхена рӯпаккхандхо (вибха. 33). екавидхена ведана̄ккхандхо, бахувидхена ведана̄ккхандхо (вибха. 34-61). екавидхена сан̃н̃а̄ккхандхо, бахувидхена сан̃н̃а̄ккхандхо (вибха. 62-91). екавидхена сан̇кха̄раккхандхо, бахувидхена сан̇кха̄раккхандхо (вибха. 92-120). екавидхена вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, бахувидхена вин̃н̃а̄н̣аккхандхо’’ти (вибха. 121-149) евам̣ та̄ва кхандхалокасса, ‘‘идам̣ чаккха̄йатанам̣ на̄ма…пе… идам̣ дхамма̄йатанам̣ на̄ма. таттха даса̄йатана̄ ка̄ма̄вачара̄, две ча̄тубхӯмака̄’’тиа̄дина̄ (вибха. 156-171) а̄йатаналокасса, ‘‘айам̣ чаккхудха̄ту на̄ма…пе… айам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту на̄ма, таттха сол̣аса дха̄туйо ка̄ма̄вачара̄, две ча̄тубхӯмака̄’’тиа̄дина̄ (вибха. 172-188) дха̄тулокасса анекасабха̄вам̣ на̄на̄сабха̄ван̃ча паджа̄на̄ти. на кевалам̣ упа̄диннакасан̇кха̄ралокассева, атха кхо анупа̄диннакасан̇кха̄ралокассапи – ‘‘има̄йа на̄ма дха̄туйа̄ уссаннатта̄ имасса руккхасса кхандхо сето, имасса ка̄л̣о, имасса мат̣т̣хо, имасса сакан̣т̣ако, имасса бахалаттачо, имасса тануттачо, имасса паттам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дивасена еварӯпам̣, имасса пуппхам̣ нӣлам̣ пӣтам̣ лохитам̣ ода̄там̣ сугандхам̣ дуггандхам̣, имасса пхалам̣ кхуддакам̣ махантам̣ дӣгхам̣ рассам̣ ват̣т̣ам̣ сусан̣т̣ха̄нам̣ дуссан̣т̣ха̄нам̣ мудукам̣ пхарусам̣ сугандхам̣ дуггандхам̣ мадхурам̣ титтакам̣ кат̣укам̣ амбилам̣ каса̄вам̣, имасса кан̣т̣ако тикхин̣о кун̣т̣хо уджуко кут̣ило тамбо ка̄л̣о ода̄то хотӣ’’тиа̄дина̄ паджа̄на̄ти. саббан̃н̃убуддха̄дӣнам̣ ева хи етам̣ балам̣, на ан̃н̃есам̣.
на̄на̄дхимуттикатанти на̄на̄аджджха̄сайатам̣. адхимутти на̄ма аджджха̄сайадха̄ту аджджха̄сайасабха̄во. со пана хӣнапан̣ӣтата̄са̄ман̃н̃ена па̄л̣ийам̣ двидха̄ва вуттопи хӣнапан̣ӣта̄дибхедена анекавидхоти а̄ха ‘‘хӣна̄дӣхи адхимуттӣхи на̄на̄дхимуттикабха̄ва’’нти. таттха таттха йе йе сатта̄ йам̣йам̣адхимуттика̄, те те там̣тададхимуттике ева севанти бхаджанти пайирупа̄санти дха̄тусабха̄гато. йатха̄ гӯтха̄дӣнам̣ дха̄тусабха̄во есо, йам̣ гӯтха̄дӣхи ева сам̣санданти саменти, евам̣ (пуггала̄нам̣ аджджха̄сайассевеса сабха̄во, йам̣) (вибха. мӯлат̣ӣ. 813) хӣнаджджха̄сайа̄ дуссӣла̄дӣхи ева сам̣санданти саменти, сампаннасӣла̄дайо ча сампаннасӣла̄дӣхева. там̣ несам̣ на̄на̄дхимуттикатам̣ бхагава̄ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти.
вуддхин̃ча ха̄нин̃ча̄ти паччайависесена са̄маттхийато адхикатам̣ анадхикатан̃ча. индрийапаропарийаттан̃а̄н̣аниддесе (вибха. 814; пат̣и. ма. 1.113) ‘‘а̄сайам̣ джа̄на̄ти анусайам̣ джа̄на̄тӣ’’ти а̄сайа̄диджа̄нанам̣ касма̄ ниддит̣т̣ханти? а̄сайаджа̄нана̄дина̄ йехи индрийехи паропарехи сатта̄ калйа̄н̣апа̄па̄сайа̄дика̄ хонти, тесам̣ джа̄нанасса вибха̄ванато. еван̃ча катва̄ индрийапаропарийаттаа̄сайа̄нусайан̃а̄н̣а̄нам̣ висум̣ аса̄дха̄ран̣ата̄, индрийапаропарийаттана̄на̄дхимуттиката̄н̃а̄н̣а̄нам̣ висум̣ балата̄ ча сиддха̄ хоти. таттха а̄сайанти йаттха сатта̄ нивасанти, там̣ тесам̣ нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ дит̣т̣хигатам̣ ва̄ йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ам̣ ва̄ а̄сайо.анусайо аппахӣнабха̄вена тха̄магато килесо. там̣ пана бхагава̄ сатта̄нам̣ а̄сайам̣ джа̄нанто тесам̣ тесам̣ дит̣т̣хигата̄нам̣, випассана̄магган̃а̄н̣а̄нан̃ча аппаваттиккхан̣епи джа̄на̄ти. вуттам̣ хетам̣ –
‘‘ка̄мам̣ севантам̣йева бхагава̄ джа̄на̄ти ‘айам̣ пуггало ка̄магаруко ка̄ма̄сайо ка̄ма̄дхимутто’ти. ка̄мам̣ севантан̃н̃ева джа̄на̄ти ‘айам̣ пуггало неккхаммагаруко неккхамма̄сайо неккхамма̄дхимутто’ти. неккхаммам̣ севантан̃н̃ева джа̄на̄ти. бйа̄па̄дам̣, абйа̄па̄дам̣, тхинамиддхам̣, а̄локасан̃н̃ам̣ севантам̣йева джа̄на̄ти ‘айам̣ пуггало тхинамиддхагаруко тхинамиддха̄сайо тхинамиддха̄дхимутто’ти’’ (пат̣и. ма. 1.113).
пат̣хама̄дӣнам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нанти рӯпа̄вачара̄нам̣ пат̣хама̄дӣнам̣ паччанӣкаджха̄панат̣т̣хена а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нат̣т̣хена ча джха̄на̄нам̣. чатукканайена хетам̣ вуттам̣. ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нанти еттха пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта аппитаппитаккхан̣е паччанӣкадхаммехи вимуччанато а̄рамман̣е ча адхимуччанато вимоккха̄ на̄ма, ат̣т̣хамо пана саббасо сан̃н̃а̄ведайитехи вимуттатта̄ апагамавимоккхо на̄ма. чатукканайапан̃чаканайесу пат̣хамаджха̄насама̄дхи савитаккасавича̄ро на̄ма, пан̃чаканайе дутийаджджха̄насама̄дхи авитаккавича̄раматто, найадвайепи упари тӣсу джха̄несу сама̄дхи авитаккаавича̄ро, сама̄паттӣсу пат̣ипа̄т̣ийа̄ ат̣т̣ханнам̣ сама̄дхӣтипи на̄мам̣, сама̄паттӣтипи читтекаггата̄саббха̄вато, ниродхасама̄паттийа̄ тадабха̄вато на сама̄дхӣти на̄мам̣. ха̄набха̄гийадхамманти аппагун̣ехи пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи вут̣т̣хитасса сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ ка̄ма̄дианупаккханданам̣. висесабха̄гийадхамманти пагун̣ехи пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи вут̣т̣хитасса сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ дутийаджджха̄на̄дипаккханданам̣. ити сан̃н̃а̄манасика̄ра̄нам̣ ка̄ма̄дидутийаджджха̄на̄дипаккхандана̄ни ха̄набха̄гийависесабха̄гийадхамма̄ти дассита̄ни, техи пана джха̄на̄нам̣ там̣сабха̄вата̄ дхамма-саддена вутта̄. тасма̄ти вуттамеваттхам̣ хетубха̄вена пачча̄масати. вода̄нанти пагун̣ата̄сан̇кха̄там̣ вода̄нам̣. тан̃хи пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи вут̣т̣хахитва̄ дутийаджджха̄на̄диадхигамасса паччайатта̄ ‘‘вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. йе (а. ни. т̣ӣ. 3.10.21) пана ‘‘ниродхато пхаласама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄нанти па̄л̣и наттхӣ’’ти ваданти, те ‘‘ниродха̄ вут̣т̣хахантасса невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ пхаласама̄паттийа̄ анантарапаччайена паччайо’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) пат̣иседхетабба̄. йо сама̄паттила̄бхӣ сама̄но ева ‘‘на лабха̄маха’’нти, каммат̣т̣ха̄нам̣ сама̄нам̣ ева ‘‘на каммат̣т̣ха̄на’’нти сан̃н̃ӣ хоти, со сампаттим̣йева сама̄нам̣ ‘‘випаттӣ’’ти паччетӣти ведитаббо.
149. аппананти нигаманам̣. на татха̄ дат̣т̣хаббанти йатха̄ парава̄дина̄ вуттам̣, татха̄ на дат̣т̣хаббам̣. сакасакакиччамева джа̄на̄тӣти т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄наджа̄нана̄дим̣ сакам̣ сакам̣йева киччам̣ ка̄тум̣ джа̄на̄ти, йатха̄сакамева висайам̣ пат̣ивиджджхатӣти аттхо. тампӣти техи дасабалан̃а̄н̣ехи джа̄нитаббампи. каммантаравипа̄кантарамева̄ти каммантарассавипа̄кантарамева джа̄на̄ти, четана̄четана̄сампайуттадхамме нирайа̄динибба̄нага̄минипат̣ипада̄бхӯте камманти гахетва̄ а̄ха ‘‘каммапариччхедамева̄’’ти. дха̄туна̄наттан̃ча дха̄туна̄наттака̄ран̣ан̃ча дха̄туна̄наттака̄ран̣анти екадесасарӯпекасесо дат̣т̣хаббо. тан̃хи н̃а̄н̣ам̣ тадубхайампи джа̄на̄ти, ‘‘има̄йа на̄ма дха̄туйа̄ уссаннатта̄’’тиа̄дина̄ (вибха. ат̣т̣ха. 812) татха̄ чева сам̣ван̣н̣итам̣. саччапариччхедамева̄ти парин̃н̃а̄бхисамайа̄дивасена сачча̄нам̣ париччхинданамева. аппетум̣ на саккоти ат̣т̣хаманавамабала̄ни вийа там̣садисам̣ иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ вийа викуббитум̣. етенасса баласадисатан̃ча нива̄рети. джха̄на̄дин̃а̄н̣ам̣ вийа ва̄ аппетум̣ викуббитун̃ча. йадипи хи ‘‘джха̄на̄дипаччавеккхан̣а̄н̃а̄н̣ам̣ саттамабала’’нти тасса савитаккасавича̄рата̄ вутта̄, татха̄пи ‘‘джха̄на̄дӣхи вина̄ паччавеккхан̣а̄ наттхӣ’’ти джха̄на̄дисахагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ тадантогадхам̣ катва̄ евам̣ вуттанти ведитаббам̣. атха ва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ джха̄на̄дикиччам̣ вийа на саббам̣ балакиччам̣ ка̄тум̣ саккотӣти дассетум̣ ‘‘джха̄нам̣ хутва̄ аппетум̣ на саккоти иддхи хутва̄ викуббитум̣ на саккотӣ’’ти вуттам̣, на пана кассачи баласса джха̄наиддхибха̄ватоти дат̣т̣хаббам̣. евам̣ киччависесавасенапи дасабалан̃а̄н̣асаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄нам̣ висесам̣ дассетва̄ ида̄ни витаккаттикабхӯмантаравасенапи там̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. пат̣ипа̄т̣ийа̄тиа̄дито пат̣т̣ха̄йа пат̣ипа̄т̣ийа̄.
анупадаван̣н̣анам̣ катва̄ ведитабба̄нӣти самбандхо. килеса̄варан̣ам̣ нийатамиччха̄дит̣т̣хи, килеса̄варан̣асса абха̄во а̄саваккхайа̄дхигамасса т̣ха̄нам̣, таббха̄во ат̣т̣ха̄нам̣, анадхигамасса пана тадубхайам̣ йатха̄ккамам̣ ат̣т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нан̃ча̄ти таттха ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘локийа…пе… дассанато ча̄’’ти а̄ха. таттха локийасамма̄дит̣т̣хийа̄ т̣хити а̄саваккхайа̄дхигамасса т̣ха̄нам̣ килеса̄варан̣а̄бха̄васса ка̄ран̣атта̄. са̄ хи тасмим̣ сати на хоти, асати ча хоти. етена тасса̄ ат̣т̣хитийа̄ тасса ат̣т̣ха̄ната̄ вутта̄ ева. несам̣ венеййасатта̄нам̣. дха̄тувематтадассанатоти ка̄мадха̄туа̄дӣнам̣ паваттибхедадассанато. йадаггена дха̄тувематтам̣ джа̄на̄ти, тадаггена чарийа̄висесампи джа̄на̄ти. дха̄тувематтадассанатоти ва̄ дхаммадха̄тувематтадассанато. сабба̄пи хи чарийа̄ дхаммадха̄тупарийа̄панна̄ ева̄ти. пайогам̣ ана̄дийитва̄пи сантатимаха̄матта̄дӣнам̣ (дха. па. 142) вийа. диббачаккхун̃а̄н̣а̄нубха̄вато паттаббена̄ти еттха диббачаккхуна̄ парасса хадайаваттхусанниссайалохитаван̣н̣адассанамукхена тада̄ паваттама̄начиттаджа̄нанаттхам̣ парикаммакаран̣ам̣ на̄ма са̄вака̄нам̣, тан̃ча кхо а̄дикаммика̄нам̣, йато диббачаккхуа̄нубха̄вато четопарийан̃а̄н̣асса паттаббата̄ сийа̄, буддха̄нам̣ пана йадипи а̄саваккхайан̃а̄н̣а̄дхигамато пагева диббачаккхун̃а̄н̣а̄дхигамо, татха̄пи татха̄ парикаммакаран̣ам̣ наттхи виджджа̄ттайасиддхийа̄ сиджджханато. сеса̄бхин̃н̃а̄ттайе четопарийан̃а̄н̣ам̣ диббачаккхун̃а̄н̣а̄дхигамена паттанти ча ваттаббатам̣ лабхатӣти татха̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
пуна еварӯпим̣ ва̄чам̣ на ваккха̄мӣти читтам̣ уппа̄денто там̣ ва̄чам̣ паджахати на̄ма. ва̄ча̄йа пана со аттхо па̄кат̣о хотӣти ‘‘ваданто’’ти вуттам̣. дит̣т̣хим̣ на ган̣хисса̄мӣти дит̣т̣хигга̄хапат̣иккхепо. дит̣т̣хийа̄ ануппа̄данам̣ паджаханамева̄ти а̄ха ‘‘паджаханто’’ти. со арийӯпава̄дӣ нирайе т̣хапитойева, на̄сса нирайӯпапаттийа̄ кочи вибандхо екам̣сико айаматтхоти адхиппа̄йо.
асса̄ти екам̣сикабха̄васса. сиккха̄хи сӣласама̄дхипан̃н̃а̄хи, тадаттха̄йа випассана̄йа ча вина̄ ан̃н̃а̄ра̄дханасса асамбхавато ‘‘локийалокуттара̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄ ведитабба̄’’ти ватва̄ пуна а̄саннатаре сӣла̄дике дассенто ‘‘локуттаравасенева виниваттетумпи ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха, тасма̄ аггамаггапарийа̄панна̄ сӣла̄дайо ведитабба̄. аггамаггат̣т̣хасса хи дит̣т̣хева дхамме екам̣сика̄ ан̃н̃а̄ра̄дхана̄, итаресам̣ анекам̣сика̄ти. сампаджджанам̣ сампада̄, ниппхаттӣти аттхо, тасма̄ евам̣сампаданти евам̣авираджджханаканиппхаттиканти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘имампи ка̄ран̣а’’нтиа̄ди. таттха ка̄ран̣анти йутти. татра̄йам̣ йуттиниддха̄ран̣а̄ ‘‘нирайӯпаго арийӯпава̄дӣ тада̄да̄йасса авиджджама̄нато сеййатха̄пи миччха̄дит̣т̣хӣ’’ти. еттха ча ‘‘там̣ ва̄чам̣ аппаха̄йа̄’’тиа̄дивачанена тада̄да̄йасса аппаха̄нена ча арийӯпава̄до антара̄йико анаттха̄вахо ча, паха̄нена пана аччайам̣ десетва̄ кхама̄панена анантара̄йико аттха̄вахо ча йатха̄ там̣ вут̣т̣хита̄ десита̄ ча а̄паттӣти дассети.
дасабалан̃а̄н̣аван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чатувеса̄раджджан̃а̄н̣аван̣н̣ана̄
150. бйа̄мохабхайавасена (а. ни. т̣ӣ. 2.4.8) саран̣апарийесанам̣ са̄раджджанам̣ са̄радо, бйа̄мохабхайам̣, вигато са̄радо етасса̄ти виса̄радо, тасса бха̄во веса̄раджджам̣. там̣ пана н̃а̄н̣асампадам̣ паха̄насампадам̣ десана̄висесасампадам̣ кхемам̣ нисса̄йа паваттам̣ чатуббидхам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. тена̄ха ‘‘чатӯсу т̣ха̄несӯ’’тиа̄ди. дасситадхаммесӯти вуттадхаммесу. вачанаматтамева хи тесам̣, на пана дассанам̣ та̄дисассева дхаммасса абха̄вато. бхагавата̄ ева ва̄ ‘‘име дхамма̄ анабхисамбуддха̄’’ти парасса вачанавасена дасситадхаммесу. ‘‘дхаммапат̣исамбхида̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 718) вийа дхамма-саддо хетупарийа̄йоти а̄ха ‘‘сахадхаммена̄ти сахетуна̄’’ти. хетӯти ча упапаттиса̄дханахету ведитаббо, на ка̄рако сампа̄пако ча. аппама̄н̣анти анидассанам̣. нидассанан̃хи анвайато бйатирекато пама̄н̣ан̇гата̄йа ‘‘пама̄н̣а’’нти вуччати. нимиттанти чодана̄йа ка̄ран̣ам̣. таттха чодако чоданам̣ каротӣти ка̄ран̣ам̣, дхаммо чоданам̣ кароти етена̄ти ка̄ран̣ам̣. тена̄ха ‘‘пуггалопӣ’’тиа̄ди. кхеманти кеначи аппат̣ибандхийабха̄вена анупаддутатам̣.
антара̄йо етесам̣ аттхи, антара̄йева̄ йутта̄ти антара̄йика̄. евам̣бхӯта̄ пана те йасма̄ антара̄йакара̄ на̄ма хонти, тасма̄ а̄ха ‘‘антара̄йам̣ каронтӣти антара̄йика̄’’ти. асан̃чичча вӣтиккамо на татха̄ са̄ваджджоти катва̄ вуттам̣ ‘‘сан̃чичча вӣтикканта̄’’ти. сатта а̄паттиккхандха̄тиа̄ди нидассанаматтам̣ итаресампи чатуннам̣ ‘‘антара̄йика̄’’ти вуттадхамма̄нам̣ таббха̄ве бйабхича̄ра̄бха̄вато. идха пана метхунадхаммо адхиппетоти идам̣ ат̣т̣хуппаттивасена вуттам̣ арит̣т̣хасиккха̄падам̣ (па̄чи. 417-422) вийа. йасма̄ тан̇кхан̣ампи ка̄месу (а. ни. т̣ӣ. 2.4.8) а̄дӣнавам̣ дисва̄ виратто (а. ни. т̣ӣ. 2.4.8) хоти че, висесам̣ адхигаччхати, на ка̄месу а̄сатто, тасма̄ вуттам̣ ‘‘метхунам̣…пе… антара̄йо хотӣ’’ти. таттха йасса кассачӣти на кевалам̣ паббаджитассева, атха кхо йасса кассачи. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘метхунамануйуттасса, муссатева̄пи са̄сана’’нти. тасмим̣ аниййа̄никадхаммети тасмим̣ парена парикаппитааниййа̄никадхамманимиттам̣. нимиттаттхе хи идам̣ каммасам̣йоге бхуммам̣.
чатувеса̄раджджан̃а̄н̣аван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ат̣т̣хапарисаван̣н̣ана̄
151. пурисасса сӯратарабха̄во на̄ма сан̇га̄ме па̄кат̣о хоти, на гехе нисиннака̄ле, евам̣ веса̄раджджан̃а̄н̣асса а̄нубха̄во пан̣д̣итапариса̄су йаттха каттхачӣти дассенто ‘‘веса̄раджджан̃а̄н̣асса баладассанаттха’’нти а̄ха. саннипатитва̄ нисиннат̣т̣ха̄нанти т̣ха̄насӣсена саннипатитакхаттийапарисамева дассети. есева найо саббаттха̄ти атидесена а̄вибха̄витаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘ма̄рака̄йика̄на’’нтиа̄ди вуттам̣ садисаттхависайатта̄ атидесасса. йатха̄ хи кхаттийа̄нам̣ самӯхо кхаттийапариса̄ти айаматтхо лаббхати, на евам̣ ‘‘ма̄рапариса̄’’ти еттха, ма̄расса париса̄ти пана ма̄рапариса̄ти айаматтхо адхиппето. тена̄ха ‘‘ма̄рака̄йика̄нам̣…пе… на ма̄ра̄на’’нти. ма̄рака̄йика̄нанти ма̄рапаккхийа̄нам̣. уггат̣т̣ха̄надассанавасена̄ти са̄раджджитаббат̣т̣ха̄надассанавасена, евам̣ угга̄ кхаттийа̄ аттано пун̃н̃атеджена̄ти адхиппа̄йо. бра̄хман̣а̄ тӣсу ведесӯти идам̣ итаресам̣ ависайадассанавасена вуттам̣. веде саджджха̄йанта̄пи хи кхаттийа̄ весса̄ ча тадаттхавича̄ран̣а̄йа йебхуййена асаматтха̄ ева̄ти. касма̄ панеттха йа̄ма̄дипариса̄ на гахита̄ти? бхусам̣ ка̄ма̄бхигиддхата̄йа йонисоманасика̄равирахато. йа̄ма̄дайо хи ул̣а̄рул̣а̄ре ка̄ме пат̣исеванта̄ таттха̄бхигиддхата̄йа дхаммассавана̄йа сабха̄вена читтампи на уппа̄денти, маха̄бодхисатта̄нам̣ пана буддха̄нан̃ча а̄нубха̄вена а̄кад̣д̣хийама̄на̄ када̄чи тесам̣ пайирупа̄сана̄дӣни каронти та̄дисе маха̄самайе. тенева хи вима̄наваттхудесана̄пи таннимитта̄ бахула̄ на̄хоси. манусса̄нам̣ васена̄йам̣ ката̄.
парачаккава̄л̣есу ча манусса̄нам̣ висеса̄дхигамо наттхӣти пуччхати ‘‘ким̣ пана бхагава̄ ан̃н̃а̄ни чаккава̄л̣а̄нипи гаччхатӣ’’ти. итаро йадипи тесам̣ арийадхамма̄дхигамо наттхи, ва̄сана̄йа пана таттха гантва̄ дхаммам̣ десетӣти дассенто ‘‘а̄магаччхатӣ’’ти а̄ха. кейӯрам̣ на̄на̄видхаратанапарисиббитасуван̣н̣аджа̄лавинаддхам̣ бхуджа̄бхаран̣ам̣. ан̇гадам̣ на̄на̄гандхагандхитам̣, кевалам̣ ва̄ суван̣н̣амайам̣ ба̄хувалайам̣. чхиннассара̄ти двидха̄бхӯтассара̄ (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.172) гаггарассара̄ти гаггарика̄йа вийа гаггара̄йама̄накхарассара̄ (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.172; а. ни. т̣ӣ. 3.8.69). бха̄сантаранти тесам̣ бха̄сам̣ (дӣ. ни. т̣ӣ. 2.172; а. ни. т̣ӣ. 3.8.69) сандха̄йа̄ха. ‘‘вӣмам̣са̄ уппаджджатӣ’’ти сан̇кхепато вуттам̣ виваритум̣ ‘‘идам̣ вуттам̣ хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
сан̇гамма̄ти сама̄гантва̄. а̄дито ла̄по а̄ла̄по, вачанапат̣ивачанавасена самам̣ ла̄по салла̄по. самма̄, саман̃н̃а̄ ва̄ катха̄ сам̣катха̄, сам̣катха̄ва са̄каччха̄.
ат̣т̣хапарисаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чатуйониван̣н̣ана̄
152. йаванти та̄йа сатта̄ амиссита̄пи сама̄наджа̄тита̄йа миссита̄ вийа хонтӣти йони. са̄ пана аттхато ан̣д̣а̄диуппаттит̣т̣ха̄нависит̣т̣хо кхандха̄нам̣ бха̄гасо паваттивисесоти а̄ха ‘‘кхандхакот̣т̣ха̄со йони на̄ма̄’’ти. ан̣д̣е джа̄та̄ти пат̣хама̄йа джа̄тийа̄ васена вуттам̣, дутийа̄йа пана ан̣д̣ато, ан̣д̣е ва̄ бхиджджама̄не джа̄та̄ти еваматтхо ведитаббо. тена̄ха ‘‘абхиниббхиджджа джа̄йантӣ’’ти. вина̄ти етехи ан̣д̣а̄дӣхи ба̄хирапаччайехи вина̄. уппатитва̄ вийа̄ти уппаджджанавасена патитва̄ вийа. ба̄хирапаччайанирапеккхатта̄йева ва̄ упапатане са̄дхука̄рино упапа̄тика̄, те ева идха опапа̄тика̄ти вутта̄. а̄ди-саддена габбхамале ниббаттамаха̄падумакума̄ра̄дӣнам̣ сан̇гахо. ниджджха̄матан̣хикапета̄нам̣ ниччам̣ дуккха̄турата̄йа ка̄масевана̄ наттхи, тасма̄ те габбхасеййака̄ на хонти, джа̄лавантата̄йа на та̄сам̣ куччхийам̣ габбхо сан̣т̣ха̄ти, тасма̄ те опапа̄тика̄йева сам̣седаджатта̄йапи асамбхавато. нерайика̄ вийа̄ти нидассана̄падесена тесампи опапа̄тикаттам̣ дӣпети. авасеса̄ти ниджджха̄матан̣хиканерайике т̣хапетва̄ авасеса̄ винипа̄тика̄. йаккха̄нам̣ ча̄тумаха̄ра̄джиката̄йа опапа̄тикабха̄ве ева а̄панне там̣ ниваттетум̣ ‘‘евам̣ йаккха̄пӣ’’ти вуттам̣. татха̄ хи те на бхуммадева̄ на ча винипа̄тика̄ти.
чатуйониван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃чагативан̣н̣ана̄
153. гантабба̄ти упападжджитабба̄. йатха̄ хи каммабхаво параматтхато асатипи ка̄раке паччайаса̄маггийа̄ сиддхо там̣саман̇гина̄ санта̄налаккхан̣ена саттена катоти вохарӣйати, татха̄ упапаттибхавалаккхан̣а̄ гатийо параматтхато асатипи гамаке там̣там̣каммавасена йесам̣ та̄ни камма̄ни, техи гантабба̄ти вохарӣйантӣти. евам̣ саддаттхато гатим̣ дассетва̄ аттхуддха̄ранайенапи там̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. йесу нирайа̄дибхедесу упапаттибхавесу гати-саддо нирӯл̣хо, тато ан̃н̃аттха̄пи гатисаддаппаватти аттхи, там̣ екена гати-саддена висесетва̄ а̄ха ‘‘гатигатӣ’’ти йатха̄ ‘‘дуккхадуккхам̣, (сам̣. ни. 4.327) рӯпарӯпа’’нти (висуддхи. 2.449) ча. уппа̄да̄ваттха̄йа гаманам̣ упагамананти ‘‘ниббаттигатӣ’’ти вутта̄. гатинти читтагатим̣. тена̄ха ‘‘аджджха̄сайагати на̄ма̄’’ти, аджджха̄сайаппаваттӣти аттхо. тадат̣т̣хакатха̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.503) пана ‘‘гатинти ниппхатти’’нти аттхо вутто. брахманимантанасутте (ма. ни. 1.503) хи айам̣ па̄л̣ӣти. джутинти а̄нубха̄вам̣. вибхавоти вина̄со. со хи вигамоти аттхена гати. тенева нибба̄нам̣ арахато гатӣти (пари. 339) анупа̄дисесанибба̄нам̣ арахато гати вигамо вибхавоти анекаттхатта̄ дха̄тӯнам̣. двейева гатийоти двева ниппхаттийоти аттхоти а̄ха ‘‘айам̣ ниппхаттигати на̄ма̄’’ти.
йасса уппаджджати, там̣ брӯхенто ева уппаджджатӣти айо, сукхам̣. наттхи еттха айоти нирайо. тато ева рамитаббам̣ асса̄детаббам̣ таттха наттхӣти дассенто а̄ха ‘‘ниратиаттхена нирасса̄дат̣т̣хена нирайо’’ти. тирийам̣ ан̃чита̄ти деваманусса̄дайо вийа уддхам̣ дӣгха̄ ахутва̄ тирийам̣ дӣгха̄бхи аттхо. пакат̣т̣хато сукхато айанам̣ апагамо печчабха̄во, там̣ печчабха̄вам̣ патта̄нам̣ висайоти петайонимева вадати. манасо уссаннатта̄ти сатисӯрабха̄вабрахмачарийайогйата̄дигун̣авасена упачитама̄насата̄йа уккат̣т̣хагун̣ачиттата̄йа̄ти атто. айам̣ панаттхо ниппарийа̄йато джамбудӣпава̄сӣвасена ведитаббо. йатха̄ха – ‘‘тӣхи, бхиккхаве, т̣ха̄нехи джамбудӣпика̄ манусса̄ уттаракуруке мануссе адхигган̣ханти деве ча та̄ватим̣се. катамехи тӣхи? сӯра̄ сатиманто идха брахмачарийава̄со’’ти (а. ни. 9.21). техи пана сама̄нарӯпа̄дита̄йа саддхим̣ париттадӣпава̄сӣхи итарамаха̄дӣпава̄синопи манусса̄тева пан̃н̃а̄йим̣су. локийа̄ пана ‘‘мануно апаччабха̄вена манусса̄’’ти ваданти. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана параматтхадӣпанийам̣ вима̄наваттхусам̣ван̣н̣ана̄йам̣ (ви. ва. ат̣т̣ха. 3) вуттанайена гахетаббо. а̄нубха̄вехӣти дева̄нубха̄васан̇кха̄техи иддхивисесехи. таттха ка̄ма̄ дева̄ ка̄магун̣ехи чева иддхивисесехи ча итаре иддхивисесехева диббанти кӣл̣анти джотанти, саран̣анти ва̄ гамманти, абхиттхавийантӣти ва̄ дева̄ти.
тираччха̄найонин̃ча̄тиа̄дӣсӯти еттха тираччха̄найонипеттивисайаггахан̣ена кхандха̄нам̣ ева гахан̣ам̣ тесам̣ та̄дисасса париччхиннасса ока̄сасса абха̄вато. йаттха ва̄ те аран̃н̃асамуддапаббата̄дике нибаддхава̄сам̣ васанти, та̄дисасса т̣ха̄насса васена ока̄сопи гахетаббо. нирайӯпага̄дӣхи саттехи маггитаббато магго пат̣ипаджджитабба̄ пат̣ипада̄ ча̄ти там̣ там̣ каммамева вуттанти а̄ха ‘‘убхайенапӣ’’тиа̄ди. йатха̄ ча пат̣ипанноти имина̄ тасса каммасса катӯпачита̄ка̄рама̄ха. еттха ча нирайага̄мин̃ча маггам̣ нирайага̄минин̃ча пат̣ипаданти имина̄ са̄дха̄ран̣ато нирайасам̣ваттанийам̣ каммам̣ ватва̄ пуна там̣ там̣ санта̄напатитата̄йа аса̄дха̄ран̣атам̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄пат̣ипанно’’тиа̄ди вуттанти дат̣т̣хаббам̣. винипатантӣти виваса̄, вирӯпам̣ ва̄ нипатанти. касма̄ панеттха пан̃чагатипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ дассенто бхагава̄ ‘‘нибба̄нан̃ча̄ха’’нтиа̄дима̄ха̄ти ануйогам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘идам̣ пана̄’’тиа̄ди. на хи бхагава̄ аттано буддхасубуддхатам̣ вибха̄венто са̄васесам̣ катва̄ десанам̣ десети.
пан̃чагативан̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
н̃а̄н̣апаватта̄ка̄раван̣н̣ана̄
154. н̃а̄н̣аппаватта̄ка̄ранти н̃а̄н̣асса паваттиа̄ка̄рам̣, н̃а̄н̣асса ва̄ паваттипака̄рам̣. екантадуккха̄ти екантена дуккха̄ аччантадуккха̄. та̄ пана саббака̄лам̣ дуккха̄ сукха̄лайенапи асаммисса̄ти дассенто а̄ха ‘‘ниччадуккха̄ нирантарадуккха̄’’ти. бахала̄ти атанука̄, маханта̄ти аттхо. тибба̄ти ва̄ тикхин̣а̄. кхара̄ти каккхал̣а̄. кат̣ука̄ти ва̄ анит̣т̣ха̄. кассати кхан̣ӣйатӣти ка̄су, а̄ва̄т̣о. касӣйати чӣйатӣти ка̄су, ра̄си. пхунантӣти двӣхи хаттхехи ан̇га̄ра̄ни уккхипитва̄ пат̣ива̄там̣ опхунанти, тена тесам̣ сакаласарӣрам̣ д̣айхати. тена̄ха ‘‘паридад̣д̣хагатта̄’’ти. пурисаппама̄н̣ам̣ порисам̣. екапатхенева̄ти екамаггабхӯтенева. ануккаманӣйена̄ти уккамитум̣ апаккамитум̣ асаккун̣еййена.
нану ча диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ паччуппаннаван̣н̣а̄рамман̣ам̣, тена катхам̣ рӯпантарасаман̇гим̣ нирайе ниббаттасаттам̣ ‘‘айам̣ со’’ти джа̄на̄тӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘таттха кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ена ‘‘айам̣ со’’ти саллаккхети, тасса пана диббачаккхуа̄нубха̄вена паттаббатта̄ ‘‘диббачаккхубалам̣ на̄ма етанти вуттам̣.
пуриманайенева̄ти ‘‘гӯтхакӯпо вийа тираччха̄найони дат̣т̣хабба̄’’тиа̄дина̄ ан̇га̄рака̄супама̄йам̣ вуттанайенева. дуккха̄ ведана̄ бахула̄ ета̄сӯти дуккхабахула̄. бахалапаттапала̄соти авирал̣атанувипулапан̣н̣о. сукхапарибхогам̣ маха̄па̄са̄дам̣ дассетум̣ ‘‘дӣгхапа̄са̄до’’ти вуттам̣ чатурассапа̄са̄да̄дӣнам̣ кхуддакатта̄. ун̣н̣а̄майааттхаран̣ена̄ти ун̣н̣а̄майалохитааттхаран̣ена. уттарам̣ упарибха̄гам̣ чха̄детӣти уттараччхадо, вита̄нам̣. там̣ пана лохитавита̄нам̣ идха̄дхиппетанти ‘‘раттавита̄нена̄’’ти вуттам̣.
апарабха̄гайоджана̄ти па̄л̣ийам̣ ‘‘апарена самайена̄’’ти вуттасса апарабха̄гасса йоджана̄. са̄ пана екадесена пуримабха̄ге вутте ева сувин̃н̃еййа̄ хотӣти ‘‘йатха̄ со’’тиа̄дима̄ха. магга̄рул̣хамева̄ти маггам̣ упагатаматтамева.
нийама̄бха̄ва̄ти ‘‘диббачаккхуна̄ва пассатӣ’’ти нийамасса абха̄ва̄. ‘‘диббачаккхуна̄пи пассиссатӣ’’ти идам̣ на ануттарасукха̄нубхаванасса диббачаккхугочаратта̄ вуттам̣, ана̄гатасса пана тасса диббачаккхупарибхан̣д̣абхӯтена ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ена дассанамева̄ти ка̄ран̣ӯпача̄рена вуттам̣. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми’’ччева вуттам̣. ‘‘аттхато пана на̄на̄ хотӣ’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виваритум̣ ‘‘девалокасукхам̣ хӣ’’тиа̄дим̣ ватва̄ йатха̄дасситаупама̄хипи айаматтхо па̄кат̣о ева̄ти дассенто ‘‘упама̄йампӣ’’тиа̄дима̄ха. готрабхун̃а̄н̣уппа̄дато пат̣т̣ха̄йа ниродхам̣ пасситва̄ уппаннамаггапхалапаччавеккхан̣авасена чева парато пхаласама̄паттисама̄паджджанавасена ча арийаса̄вако ниродхе сайито вийа хоти тадапассайенева паваттанатоти а̄ха ‘‘ниродхасайанаварагата’’нти. тена̄ха ‘‘нибба̄на̄…пе… пассатӣ’’ти.
н̃а̄н̣апаватта̄ка̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дуккарака̄рика̄дисуддхиван̣н̣ана̄
155. пуччха̄нусандхиа̄дианусандхиттайато ан̃н̃атта̄ ‘‘па̄т̣ийеккам̣ анусандхивасена̄’’ти вуттам̣. на кевалам̣ ‘‘дуккарака̄рика̄йа суддхи хотӣ’’ти евам̣ладдхико ева, атха кхо дуккарача̄рӣсу абхиппасанноти дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. чатукун̣д̣икоти двӣхи па̄дехи хаттхехӣти чатӯхи ан̇гехи кун̣д̣анако а̄хин̣д̣анако. чхама̄никин̣н̣анти бхӯмийам̣ кхиттам̣. бхаккхасанти а̄ха̄рам̣.
маччхарийамала̄дипа̄падхаммавигаманато метта̄дигун̣а̄нубрӯханато ча брахмам̣ сет̣т̣хам̣ чарийанти брахмачарийам̣, да̄нам̣. татха̄ хи там̣ бхагавата̄ пан̣д̣итапан̃н̃аттам̣ вуттам̣. евам̣ сесесупи йатха̄рахам̣ брахмачарийапарийа̄йо ниддха̄ретва̄ ваттаббо. кинти кӣдисам̣. ватанти сама̄диннаватам̣. сучин̣н̣асса̄ти сут̣т̣ху чин̣н̣асса пун̃н̃асса. иддхӣти а̄нубха̄во. джутӣти ваттха̄бхаран̣обха̄сасамуджджала̄ сарӣраппабха̄. балавӣрийӯпапаттӣти ка̄йабалена чева усса̄хена ча саманна̄гамо.
тена па̄н̣и ка̄мададоти тена аддхика̄нам̣ упагаччханта̄нам̣ хаттхам̣ паса̄ретва̄ асайхасет̣т̣хино да̄нат̣т̣ха̄надассанамайена пун̃н̃ена ида̄ни майхам̣ хаттхо каппаруккхо вийа ка̄мададо иччхитиччхитада̄йӣ, ка̄мададо хонто ча мадхуссаво ит̣т̣хаваттхувиссаджджанако джа̄то. тена ме брахмачарийена̄ти тена мама йатха̄вуттака̄йавеййа̄ват̣ийакаммасан̇кха̄тена сет̣т̣хачарийена. пун̃н̃анти пун̃н̃апхалам̣. тампи хи пуджджасабха̄вато, уттарападалопена ва̄ ‘‘евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 3.80) ‘‘пун̃н̃а’’нти вуччати.
пан̃ча сиккха̄пада̄ни сама̄хат̣а̄ни пан̃часиккха̄падам̣ йатха̄ ‘‘тибхавам̣, тисакат̣а’’нти ча. брахмачарийасминти дхаммадесана̄йа. са̄ хи винеййа̄нам̣ брахмабха̄ва̄ваханато брахмам̣ сет̣т̣хам̣ чарийам̣, брахмуно ва̄ бхагавато ва̄часикам̣ чарийанти ‘‘брахмачарийа’’нти вуччати.
сахассам̣ маччуха̄йинанти сахассаматта̄ арахаттасамадхигамена маччувисайа̄тиккамена маччупаха̄йино джа̄та̄. брахмача̄рӣ бхависса̄ма̄ти еттха йена брахмачарийена те брахмача̄риноти вуччанти, там̣ брахмачарийам̣ ниддха̄ретва̄ а̄ха ‘‘метхунавирати брахмачарийанти вутта̄’’ти.
на̄тиккама̄ма̄ти на атичара̄ма агаманӣйат̣т̣ха̄непи итараттха̄пи на вӣтиккама̄ма. тена̄ха ‘‘ан̃н̃атра та̄хи брахмачарийам̣ чара̄ма̄’’ти. амханти амха̄кам̣.
аттадаманавасена̄ти йатха̄пат̣ин̃н̃ам̣ араханта̄нам̣ анукаран̣а̄ка̄рена паваттачиттадаманавасена, маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ даманена̄ти аттхо. сикха̄ппаттасет̣т̣хачарийата̄йа арийамагго брахмачарийам̣. брахмам̣ сет̣т̣хам̣ чарати етена̄ти брахмачарийам̣, саттхуса̄санам̣.
атарама̄на̄нанти на тарама̄на̄нам̣ десака̄лам̣ удиккханта̄нам̣. пхала̄са̄ва самиджджхатӣти судуллабхапхалепи а̄са̄ самма̄пайогаманва̄йа самиджджхати ева. випаккабрахмачарийосмӣти висесена ниппханнапан̣ӣтаджджха̄сайо парипун̣н̣аул̣а̄раманоратхо. со хи сет̣т̣хаманосама̄ча̄рата̄йа брахмачарийапарийа̄йена вутто.
идамева суттам̣ а̄гатат̣т̣ха̄нанти адхиппа̄йо тепит̣аке буддхавачане идамева суттападам̣ ‘‘вӣрийам̣ брахмачарийа’’нти а̄гатат̣т̣ха̄нанти аттхо. вӣрийан̃хи тасмим̣ висайе уттамам̣ парамуккам̣сагатам̣ та̄дисачарийа̄хету ча̄ти брахмачарийанти идха вуттам̣. чатуран̇гасаманна̄гатанти чатуббидхадуккаракирийа̄йа са̄дхакасса чатуббидхасса аттано паваттиа̄ка̄расса васена чатуран̇гасаманна̄гатам̣.
кочи чхиннабхиннапат̣апилотикадхаро дасантайуттасса ваттхасса абха̄вато ниччелоти ваттаббатам̣ лабхеййа̄ти там̣ ниваттенто а̄ха ‘‘нагго’’ти. евам̣ ака̄сим̣, евампи саттапӣл̣а̄ ма̄ ахосӣти адхиппа̄йо. йатха̄ ‘‘абхихат̣ам̣ на са̄дийа̄мӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 1.155) бхиккха̄парийесане уккат̣т̣хача̄рита̄дассанам̣, евам̣ ‘‘наехи бхаддантика̄дибха̄вопӣ’’ти гахетаббам̣. пурисантарагата̄йа̄ти пурисасамӣпагата̄йа. сам̣киттӣйанти ета̄йа̄ти сам̣китти, га̄мава̄сиа̄дӣхи самуда̄йавасена карийама̄накирийа̄. идха пана бхаттасам̣китти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘сам̣киттетва̄ катабхаттесӯ’’ти. даданти та̄йа̄ти датти. ека̄хам̣ антарабхӯтам̣ етасса аттхӣти ека̄хикам̣. еса найо сесападесупи. ека̄хава̄рена̄ти ека̄хикава̄рена. ‘‘ека̄хика’’нтиа̄дина̄ вуттавидхимева пат̣ипа̄т̣ийа̄ паваттабха̄вам̣ дассетум̣ пуна вуттам̣. тена̄ха ‘‘ити еварӯпа’’нтиа̄ди.
еракатин̣а̄дӣни ва̄ти еракатин̣а̄дӣни гантхитва̄ катанива̄сана̄ни чхавадусса̄ни, нихӣнадусса̄нӣти аттхо. танта̄вута̄нанти тантам̣ паса̄ретва̄ вӣта̄нам̣. пакатикан̣т̣акети сала̄какан̣т̣аке.
156. некавассаган̣асан̃джа̄танти анекавассасамӯхасан̃джа̄там̣. нану ча ида̄нева ‘‘са̄йататийакампи удакорохана̄нуйогамануйутто’’ти вуттам̣, ‘‘некавассаган̣икам̣ раджоджаллам̣ ка̄йе санничита’’нти ча, тадубхайам̣ екасмим̣ катхам̣ самбхаватӣти а̄ха ‘‘идам̣ аттано раджоджаллакаватасама̄да̄нака̄лам̣ сандха̄йа вадатӣ’’ти. етенева ‘‘ачелако хомӣ’’ти вуттаачелакапат̣ин̃н̃а̄, ‘‘са̄н̣а̄нипи дха̄ремӣ’’тиа̄дина̄ вуттачханнакапат̣ин̃н̃а̄, таттха̄пи са̄н̣а-маса̄н̣а-чхавадусса̄ди-ниваттха-пат̣ин̃н̃а̄ ча авируддха̄ти дат̣т̣хабба̄ тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле татха̄ татха̄ пат̣ипаннатта̄. тети ачелака̄. сан̇гха̄танти саббасо гха̄там̣. тена̄ха ‘‘вадха’’нти. сӣлава̄ на̄ма наттхи ‘‘анабхисандхикампи па̄пам̣ хотӣ’’ти евам̣ ладдхикатта̄. сӣлам̣ адхит̣т̣ха̄йа̄ти идам̣ пат̣иккаманакирийам̣ сандха̄йа вуттам̣.
па̄сан̣д̣апариггахан̣аттха̄йа̄ти па̄сан̣д̣есу аса̄раса̄рабха̄вавӣмам̣санаттха̄йа. там̣ паббаджджанти а̄джӣвакапаббаджджам̣. викат̣абходжанети викатабходжане вирӯпабходжане. тена̄ха ‘‘апакатибходжане’’ти.
157. бхим̣санакатасминти бха̄васа̄дханабха̄вӣ идам̣ паданти а̄ха ‘‘бхим̣санакатасмим̣ бхим̣санакакирийа̄йа̄’’ти. ‘‘бхим̣санакаттасми’’нти ваттаббе екасса та-ка̄расса лопо дат̣т̣хаббо. йебхуййаггахан̣ам̣ ломавантавасенапи йоджетаббам̣, на ломавасена̄ти а̄ха ‘‘бахутара̄нам̣ ва̄’’тиа̄ди.
су-садде у-ка̄расса о-ка̄рам̣ катва̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘сотатто’’ти вуттанти тадаттхам̣ виваранто ‘‘сутатто’’ти а̄ха. сут̣т̣ху авататтоти ва̄ сотатто. сосинноти еттха̄пи есева найо. суддхивасанаттха̄йа̄ти сам̣са̄расуддхигавесанаттха̄йа.
виха̄расминти паччатте бхуммавачананти а̄ха ‘‘виха̄ро ева хи ‘виха̄расми’нти вутто’’ти. тенева ча̄ти тенева вибхаттивипалла̄савасена. евам̣ аттхоти айам̣ евам̣ лин̇гавипалла̄савасена аттхо ведитаббо. дуккхаппаттоти а̄нетва̄ самбандхо. саббаттха̄ти сукхадуккхе ла̄бха̄ла̄бха̄дике ча. тулитоти тула̄садисо.
дуккарака̄рика̄дисуддхиван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄ха̄расуддхиван̣н̣ана̄
158. суджджхитунти сам̣са̄рато суджджхитум̣.
159. а̄сӣтикапабба̄нӣти а̄сӣтикапит̣т̣хипабба̄ни, ‘‘ка̄л̣апабба̄нӣ’’ти ваданти. пабба̄нам̣ маджджхе. уннатунната̄нӣти мам̣се мила̄те двиннам̣ сандхӣнам̣ антаре ва̄тенуддхума̄тадхаманӣджа̄лата̄йа унната̄ни унната̄нӣти. а̄нисаданти а̄нисадат̣т̣ха̄нам̣. нисиннат̣т̣ха̄нанти пам̣сӯхи, ва̄лика̄хи ва̄ ничитам̣ нисиннат̣т̣ха̄нам̣. сарапон̇кхена̄ти сарасса пон̇кхаппадесена, сарапон̇кхасан̃н̃итена ва̄ маггена. аккантанти аккантат̣т̣ха̄нам̣. таккагол̣икасадиса̄нам̣, сарӣрагхам̣санаттхам̣ ката курувиндагол̣ака̄нам̣ ва̄ а̄вал̣и ват̣т̣ана̄ха̄ро. вам̣сатоти пит̣т̣хивам̣сато. ман̣д̣алети бхиттипа̄да̄нам̣ маттхаке т̣хапитаман̣д̣алаке сӣсаггена патит̣т̣хаханти. на евам̣ пха̄сул̣ийоти йатха̄ йатха̄ вуттагопа̄насийо папата̄ тит̣т̣ханти, на евам̣ бодхисаттасса пха̄сука̄пи папата̄ т̣хита̄.
оккха̄йика̄ти аваккха̄йика̄, хет̣т̣ха̄ хутва̄ ниннабха̄вена пан̃н̃а̄йама̄на̄. еварӯпа̄ти йатха̄вуттарӯпа̄, ниннатара̄ти аттхо. йа̄ва пит̣т̣хикан̣т̣акам̣аллӣна̄ хотӣти майхам̣ удараччхави йа̄ва пит̣т̣хикан̣т̣акам̣, та̄ва там̣ а̄хачча т̣хитатта̄ аллӣна̄ хоти ударийасса париккхайена анта̄нан̃ча сут̣т̣хумила̄тата̄йа. бха̄рийабха̄рийа̄ти гарутара̄. сахаудараччхавим̣ пит̣т̣хикан̣т̣акам̣, сахапит̣т̣хикан̣т̣акам̣ удараччхавинти йоджана̄. нева никкхамати а̄ха̄расанниссайаа̄подха̄туйа̄ саббасо висуккхатта̄. пӯтимӯла̄нӣти ломамӯла̄нам̣ парибрӯханаке мам̣се лохите ча париккхӣн̣е та̄ни суккха̄ни т̣ха̄нато бхат̣т̣ха̄ни абха̄венева ‘‘пӯтимӯла̄нӣ’’ти вутта̄ни. тена̄ха ‘‘тасса пана̄’’тиа̄ди.
адхигата̄ти ида̄ни адхигата̄. йатха̄ етарахи випассана̄пан̃н̃а̄йа адхигататта̄ти имина̄ кин̃ча̄пи маха̄бодхисатта̄ парипа̄кагатан̃а̄н̣а̄ васӣбхӯтаджджха̄на̄бхин̃н̃а̄ випассана̄йа парикаммам̣ каронти, йатха̄ ча несам̣ чаримабхаве випассана̄ча̄ро, на татха̄ тада̄ти дассети. етадева̄ти йам̣ йена вуттам̣ аттхаджа̄там̣, етадева еттха етасмим̣ па̄т̣хападесе йуттам̣ пуббена̄парам̣ авируджджханато. итаратха̄ти бхиккхӯхи вуттаппака̄рена ананурӯпо сийа̄ ‘‘имисса̄’’ти вутта̄йа ан̃н̃атте.
а̄ха̄расуддхиван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сам̣са̄расуддхиа̄диван̣н̣ана̄
160. сам̣са̄рена̄ти апара̄парам̣ чаванупападжджанавасена бхавесу сам̣саран̣ена. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –
‘‘кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣и, дха̄туа̄йатана̄на ча;
аббоччхиннам̣ ваттама̄на̄, сам̣са̄роти павуччатӣ’’ти. (висуддхи. 2.619; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.95; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.60; а. ни. ат̣т̣ха. 2.4.199; дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; вибха. ат̣т̣ха. 226; су. ни. ат̣т̣ха. 2.523; уда̄. ат̣т̣ха. 39; итиву. ат̣т̣ха. 14, 58; тхерага̄. ат̣т̣ха. 1.67, 99; бу. вам̣. ат̣т̣ха. 58; чӯл̣ани. ат̣т̣ха. 6; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.117; висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.127; а. ни. т̣ӣ. 2.4.9; са̄раттха. т̣ӣ. 1.1);
бахуканти бахука̄лам̣ бахуккхаттум̣. упападжджитва̄ти таттха таттха бхаве ниббаттитва̄. а̄ва̄сена̄ти тасмим̣ тасмим̣ сатта̄ва̄се а̄васанена ниббаттитва̄ джӣванена. кхандха̄йева вутта̄ тесам̣йева паваттивисесасса тена тена парийа̄йена вуттатта̄. бахуйа̄гети аджасӯкарагома̄йва̄дике бахувидхе маха̄йан̃н̃е. бахуаггӣти ва̄ча̄пеййа̄дивасена антамасо па̄кайан̃н̃а̄дивасена ча бахукепи аггӣ паричаран̣ена.
161. ба̄лада̄ракопи ‘‘дахаро’’ти вуччатӣти тато висесанаттхам̣ ‘‘йува̄’’ти вуттам̣. атиккантапат̣хамавайа̄ сатта̄ сабха̄вена палитасира̄ хонтӣти пат̣хамавайе т̣хитабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘сусука̄л̣акесо’’ти вуттам̣. джара̄джин̣н̣оти джара̄йа джин̣н̣о, на ака̄ликена джара̄йа абхибхӯто. уккам̣сагатабуддхата̄йа вуддхо. тена̄ха ‘‘вад̣д̣хитва̄ т̣хитаан̇гапаччан̇го’’ти, а̄рохапарин̣а̄хавасена вуддхирахитоти аттхо. джа̄тимахаллакоти джа̄тийа̄ махаллако, на бхогапарива̄ра̄дӣхӣти аттхо. аддхагатоти еттха аддха-саддо дӣгхака̄лава̄чӣти а̄ха ‘‘бахуаддха̄нам̣ гато’’ти. вайотиа̄дипадалопена̄йам̣ ниддесоти а̄ха ‘‘паччхимавайа’’нти. падасатампи…пе… саматтхата̄ти падасатампи падасахассампи сотапатхама̄гаччхантамева уггахан̣асаматтхата̄ париггахетум̣ саматтхата̄. айан̃ча гатийа̄ бйа̄па̄роти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣ гахан̣аматтабха̄вато. тадева̄ти падасатампи падасахассампи. а̄дха̄ран̣ам̣ апила̄панавасена хадайе дха̄ран̣ам̣. упанибандханам̣ йатха̄ на памут̣т̣хам̣ хоти, татха̄ упечча апара̄парам̣ нибандханам̣. айам̣ пана сатийа̄ бйа̄па̄роти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. па̄л̣ийан̃ча ‘‘парама̄йа гатийа̄ ча сатийа̄ ча дхитийа̄ ча̄’’ти вуттам̣, парато ча ‘‘евам̣ адхиматтагатиманто’’ти вуттам̣. саматтхавӣрийам̣ дхити на̄ма̄ти висит̣т̣хависайам̣ дассенто йатха̄вуттасатисама̄йогам̣ тасса дӣпети. тасса̄ти йатха̄вуттагатисатидхитӣхи субхадха̄тавачӣпаричитасса парийаттидхаммасса а̄гамавасена аттхадассанасаматтхата̄ йуттивасена ка̄ран̣адассанасаматтхата̄.
дал̣хам̣ (а. ни. т̣ӣ. 3.9.38) тхирам̣ дхану етасса̄ти дал̣хадханва̄, со ева идха ‘‘дал̣хадхамма̄’’ти вутто. пат̣исаттувидхаманаттхам̣ дханум̣ ган̣ха̄тӣти дхануггахо, со ева усум̣ сарам̣ асати кхипатӣти исса̄соти а̄ха ‘‘дханум̣ гахетва̄ т̣хито исса̄со’’ти. двисахассапалам̣ лоха̄дибха̄рам̣ вахитум̣ саматтхам̣ двисахассатха̄мам̣. тена̄ха ‘‘двисахассатха̄мам̣ на̄ма̄’’тиа̄ди. дан̣д̣ети дханудан̣д̣е. йа̄ва кан̣д̣аппама̄н̣а̄ти дӣгхато йаттакам̣ кан̣д̣асса пама̄н̣ам̣, таттаке дханудан̣д̣е уккхиттаматте а̄ропито чева хоти джийа̄дан̣д̣о, со ча бха̄ро патхавито муччати, евам̣ идам̣ ‘‘двисахассатха̄мам̣ на̄ма дханӯти дат̣т̣хаббам̣. уггахитасиппоти уггахитадханусиппо. катахаттхоти тхиратарам̣ лаккхесу авираджджханасараккхепо. ӣдисо пана таттха васӣбхӯто катахаттхо на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘чин̣н̣авасӣбха̄во’’ти. катам̣ ра̄джакула̄дӣсу упечча асанам̣ етена со катӯпа̄саноти а̄ха ‘‘ра̄джакула̄дӣсу дасситасиппо’’ти. евам̣ катанти евам̣ антосусиракаран̣а̄дина̄ саллахукам̣ катам̣.
олокетӣти удиккхати. евам̣ сантепи тесам̣ ва̄ро пан̃н̃а̄йатӣти тесам̣ бхиккхӯнам̣ ‘‘айам̣ пат̣хамам̣ пуччхати, айам̣ дутийа’’нтиа̄дина̄ пуччханава̄ро та̄дисасса пан̃н̃авато пан̃н̃а̄йати сукхумасса антарасса лаббханато. буддха̄нам̣ пана ва̄роти ӣдисе т̣ха̄не буддха̄нам̣ десана̄ва̄ро ан̃н̃есам̣ напан̃н̃а̄йанато буддха̄нам̣йева пан̃н̃а̄йати. ида̄ни тамева пан̃н̃а̄йанатам̣ йуттито дассенто ‘‘видаттхичатуран̇гулачха̄йа’’нтиа̄дима̄ха. аччхара̄сан̇гха̄т̣аматте кхан̣е анека-кот̣исахасса-читтапаваттисамбхавато ‘‘видаттхичатуран̇гулачха̄йам̣ атиккаманато пуретарам̣йева бхагава̄…пе… катхетӣ’’ти ватва̄ тато лахутара̄пи саттху десана̄паватти аттхева̄ти дассенто ‘‘тит̣т̣ханту ва̄ та̄ва ете’’тиа̄дима̄ха. ида̄ни таттха ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘касма̄’’тиа̄ди вуттам̣. сол̣аса пада̄ни катхетӣти етена локийаджанасса екападучча̄ран̣аккхан̣е бхагава̄ ат̣т̣хавӣсасатапада̄ни катхетӣти дассети. ида̄ни тассапи ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘касма̄’’тиа̄ди вуттам̣.
дхаммоти па̄л̣и. паджджати аттхо етена̄ти падам̣, тадаттхо. аттхам̣ бйан̃джетӣти бйан̃джанам̣, аккхарам̣. тан̃хи падава̄кйаккхарабха̄вехи париччхиджджама̄нам̣ там̣ там̣ аттхам̣ бйан̃джети пака̄сети. тена̄ха ‘‘дхаммападабйан̃джананти па̄л̣ийа̄ падабйан̃джанам̣, тасса тасса аттхасса бйан̃джанакам̣ аккхара’’нти. етена апара̄парехи падабйан̃джанехи сучирампи ка̄лам̣ катхентасса татха̄гатасса на када̄чи тесам̣ парийа̄да̄нам̣ аттхӣти дассети. пан̃хам̣ бйа̄каронти етена̄ти пан̃хабйа̄каран̣ам̣, татха̄паваттапат̣ибха̄нам̣. апариккхайапат̣ибха̄на̄ хи буддха̄ бхагаванто, йато вуттам̣ ‘‘наттхи дхаммадесана̄йа ха̄нӣ’’ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 3.141, 305; вибха. мӯлат̣ӣ. 1.суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄). тена̄ха ‘‘имина̄ ким̣ дассетӣ’’тиа̄ди. татха̄ а̄саннапаринибба̄нассапи бхагавато десана̄йа итара̄йа ча висеса̄та̄воти пат̣хамабуддхавачанампи маджджхимабуддхавачанампи паччхимабуддхавачанампи садисамева. а̄сӣтикавассато парам̣ пан̃чамо а̄йукот̣т̣ха̄со.
162. ка̄ман̃четтха бхагавата̄ на̄гасама̄латтхерасса аччхарийааббхутапаведанамукхена аттано лома̄нам̣ хат̣т̣хабха̄васса паведитатта̄ ‘‘ломахам̣санапарийа̄йо’’ти на̄мам̣ гахитам̣, татха̄пи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄ди-анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а̄нубха̄ва-вибха̄вана̄дивасена сол̣асасамӯхато сӣхана̄дасса наданена десана̄йа паваттитатта̄ ‘‘маха̄сӣхана̄до’’твева сан̇гӣтика̄рамаха̄тхерехи на̄мам̣ т̣хапитанти дат̣т̣хаббам̣.
маха̄сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.
3. маха̄дуккхаккхандхасуттаван̣н̣ана̄
163. тато паранти тин̣н̣ам̣ джана̄нам̣ упари сан̇гхо чатуваггакаран̣ӣйа̄дикаммехи пат̣икаммаппаттатта̄. га̄мам̣ гатоти вуччати га̄мам̣ уддисса гататта̄, евам̣ са̄ваттхим̣ пависитум̣ виха̄рато никкханта̄ ‘‘пависим̣сӯ’’ти вутта̄. парин̃н̃анти паха̄напарин̃н̃ам̣. са̄ хи саматиккамо, на итара̄. рӯпаведана̄супӣти ‘‘рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣, ведана̄нам̣ парин̃н̃а’’нти еттха̄пи. ка̄мам̣ саббесам̣ титтхийа̄нам̣ ка̄ма̄дипарин̃н̃а̄пан̃н̃а̄панахетубхӯто самайо наттхи, йесам̣ пана аттхи, те упа̄да̄йа ‘‘сакасамайам̣ джа̄нанта̄’’ти вуттам̣. ‘‘йато йато кхо бхо айам̣ бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, етта̄вата̄ кхо бхо ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃а̄ хотӣ’’ти евам̣ сарӯпато пат̣хамаджджха̄нам̣ вибха̄ветум̣ асакконта̄пи кевалам̣ аччантаппаха̄насан̃н̃а̄йа ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апеййум̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ вадама̄на̄. там̣ кисса хету? та̄дисасса а̄гама̄дхигамасса̄бха̄вато. рӯпаведана̄парин̃н̃а̄супи есева найо. вуччетха̄ти вуччеййа. дутийападепӣти ‘‘ануса̄санийа̄ ва̄ ануса̄сани’’нти евам̣ вуттава̄кйепи. те кира бхиккхӯ.
165. на чева сампа̄йиссантӣти на чева саммадева пака̄рехи гамессанти н̃а̄пессанти. тена̄ха ‘‘сампа̄детва̄ катхетум̣ на саккхиссантӣ’’ти. йасма̄ ависайе пан̃хо пуччхито хоти, тасма̄ а̄паджджиссантӣти йоджана̄. садевакети арӯпадеваггахан̣ам̣. те хи локийадевехи дӣгха̄йуката̄дина̄ уккат̣т̣ха̄. сама̄ракети ка̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣. сабрахмакети рӯпа̄вачарабрахмаггахан̣ам̣. сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ти еттха саман̣аггахан̣ена паббаджите, бра̄хман̣аггахан̣ена джа̄тибра̄хман̣е, пуна деваггахан̣ена саммутидеве, мануссаггахан̣ена авасит̣т̣хамануссака̄йам̣ парийа̄дийати. локападжа̄ггахан̣ена пана пайоджанам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ дасситамева. ан̃н̃атха̄ а̄ра̄дханам̣ на̄ма наттхӣти имина̄ ка̄марӯпаведана̄су асса̄да̄дӣнам̣ йа̄тха̄вато авабодхо ева ито ба̄хирака̄нам̣ наттхи, куто паведана̄ти дассети.
166. читта̄ра̄дхананти йа̄тха̄вапаведанена паресам̣ читтасса паритосанам̣. бандханат̣т̣хена гун̣а̄ти ка̄мара̄гасам̣йоджанасса паччайабха̄вена ваттхука̄месупи бандханат̣т̣хо вутто, кот̣т̣ха̄сат̣т̣хо ва̄ гун̣ат̣т̣хо дат̣т̣хаббо. тарайантӣти тарама̄на̄ йанти гаччханти. атӣта̄дибхиннапат̣хама̄дивайа̄ ева читтата̄ ра̄сибха̄вена вайогун̣а̄ти гахита̄ти а̄ха ‘‘ра̄сат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо’’ти. чаккхувин̃н̃еййа̄ти ва̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣атам̣два̄рикавин̃н̃а̄н̣ехи виджа̄нитабба̄. сотавин̃н̃еййа̄тиа̄дӣсупи есева найо. ит̣т̣ха̄рамман̣абхӯта̄ти сабха̄венева ит̣т̣ха̄рамман̣аджа̄тика̄, ит̣т̣ха̄рамман̣абха̄вам̣ ва̄ патта̄. каманӣйа̄ти ка̄метабба̄. манавад̣д̣ханака̄ти манохара̄. етена парикаппанатопи ит̣т̣хабха̄вам̣ ган̣ха̄ти. пийаджа̄тика̄ти пийа̄йитаббасабха̄ва̄. ка̄мӯпасам̣хита̄ти ка̄мара̄гена упечча сандха̄нийа̄ самбаддха̄ (а. ни. т̣ӣ. 3.6.63) ка̄табба̄ти а̄ха ‘‘а̄рамман̣ам̣ катва̄’’ти.
167. сан̃н̃ам̣ т̣хапетва̄ти ‘‘имасмим̣ ан̇гулика̄дипаббе гахите сатам̣ хоти, имасмим̣ сахасса’’нтиа̄дина̄ сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ ган̣ана̄. аччхиддаган̣ана̄ти ‘‘екам̣ две’’тиа̄дина̄ навантавидхина̄ нирантараган̣ана̄. пин̣д̣аган̣ана̄ти сан̇каланапат̣уппа̄дана̄дина̄ пин̣д̣итва̄ ган̣ана̄. тена̄ха ‘‘кхеттам̣ олокетва̄’’тиа̄ди. касанам̣ касӣти касиггахан̣ена саббо касипат̣ибаддхо джӣвикӯпа̄йо гахитоти а̄ха ‘‘касӣти касикамма’’нти. джан̇гхаван̣иджджа̄ти джан̇гхасаттхавасена ван̣иджджам̣ а̄ха, тхалаван̣иджджа̄ти сакат̣асаттхавасена. а̄ди-саддена на̄ва̄пан̣а̄дивасена воха̄рам̣. ван̣иппатхоти ван̣иджамагго, да̄наггахан̣авасена сам̣воха̄роти аттхо. усӯнам̣ асанакаммам̣ иссаттам̣, дханусиппена джӣвика̄, идха пана иссаттам̣ вийа̄ти иссаттам̣, саббаа̄вудхаджӣвика̄ти а̄ха ‘‘а̄вудхам̣ гахетва̄ упат̣т̣ха̄накамма’’нти. порохичча̄маччакамма̄ди ра̄джакаммам̣.а̄ди-саддена ратхасиппакхаттавиджджа̄сиппа̄ди-вутта̄васесам̣ маха̄сиппам̣ кхуддакасиппан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. сӣтасса пураккхатоти сӣтасса пурато като. йо хи сӣтака̄ле джӣвика̄хету сӣталападесам̣ паккхандати, со ва̄л̣амига̄дӣхи вийа сӣтена парипа̄тийама̄но тена пурато като вийа хоти. тена̄ха ‘‘сӣтена ба̄дхийама̄но’’ти. ун̣хасса пураккхатоти еттха̄пи есева найо. саритва̄ти сам̣саппитва̄. гхат̣т̣ийама̄ноти хим̣сийама̄но ба̄дхийама̄но. а̄ба̄дханам̣ а̄ба̄дхо, пӣл̣а̄ти аттхо. ка̄махетунти ва̄ бха̄ванапум̣саканиддесо йатха̄ ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’ти (а. ни. 4.70). татха̄ сесапададвайепи. тенева̄ха ‘‘ка̄ма̄намева хетӯ’’ти. ка̄ма̄нам̣ хетӯти еттха пуримапада̄вадха̄ран̣амайуттам̣ тадан̃н̃апаччайапат̣иккхепа̄паттито, татха̄ уттарапада̄вадха̄ран̣ам̣ ка̄ма̄нам̣ када̄чи ахетубха̄вассапи самбхавато, тасма̄ ‘‘уппаджджатийева̄’’ти вуттам̣.
ут̣т̣хахатоти имина̄ ут̣т̣ха̄навӣрийам̣ вуттанти а̄ха ‘‘а̄джӣвасамут̣т̣ха̄пакавӣрийена̄’’ти. там̣ вӣрийанти а̄джӣвикасамут̣т̣ха̄пакавӣрийам̣. пуббена̄парам̣ гхат̣ентасса̄ти а̄рамбхато пат̣т̣ха̄йа нирантарам̣ паваттентасса. читте уппаннабалавасокена сочатӣти читтасанта̄пена анто ниджджха̄йати. ка̄йе уппаннадуккхена̄ти тассева сокасса васена ка̄йе уппаннадуккхена. сокуддесена там̣ там̣ виппалапенто ва̄ паридевати. урам̣ та̄л̣етва̄ти ваккхаппадесам̣ пахаритва̄. ‘‘могха’’нтиа̄ди паридевана̄ка̄радассанан̃чева саммоха̄паджджана̄ка̄радассанан̃ча. мети ватва̄ пуна ноти путхувачанам̣ аттано убхайатха̄пи вохаритаббато, бйа̄мӯл̣хавачанам̣ ва̄ сокавасена.
168. идха ка̄маггахан̣ена висесато ваттхука̄ма̄ гахита̄ти ка̄ма̄диггахан̣ам̣ катам̣, на̄нантарийата̄йа пана килесака̄мопи гахито ева. асичамманти еттха чаммаггахан̣ена на кевалам̣ чаммамайасса, чаммапарисиббитассева ва̄ гахан̣ам̣, атха кхо саббассапи а̄вудхаба̄дхакасса гахан̣анти дассенто ‘‘кхет̣акапхалака̄дӣнӣ’’ти а̄ха. а̄ди-саддена сара̄дисан̇гахо. дханукала̄пам̣ саннайхитва̄ти дханун̃чева кхураппатӯн̣ин̃ча саннайхитва̄, дханудан̣д̣асса джийа̄йа татха̄бха̄вакаран̣а̄дипи (а. ни. т̣ӣ. 3.5.76) дхануно саннайхананти. двиннам̣ сена̄нам̣ бйӯхасам̣видха̄нена ва̄ убхатобйӯл̣хам̣. виджджоталантесӯти ниситапӣтапхалата̄йа виджджотанавасена париваттама̄несу.
па̄ка̄расамӣпа̄тисан̇кха̄рата̄йа па̄ка̄рапа̄да̄ упака̄рийо, йа̄ ‘‘удда̄па̄’’ти вуччанти. сатадантена̄ти анекасатадантакена, йасса тикхин̣аданта̄ни анекасата̄ни мӯла̄ни хонти. атибха̄рата̄йа дасавӣсаматта̄пи джана̄ уккхипитум̣ на сакконти, йантавасена пана уккхипитва̄ бандхитва̄ т̣хапенти. тена̄ха ‘‘ат̣т̣хаданта̄ка̄рена̄’’тиа̄ди. омаддантӣти от̣т̣хапенти.
169. сандхимпи чхинданти чорика̄йа джӣвитука̄ма̄. ниллопанти ниссесавилопам̣, екам̣ париттам̣ га̄мам̣ парива̄ретва̄ таттха кин̃чипи гайхӯпагам̣ асесетва̄ карамараггахан̣ам̣. тена̄ха ‘‘маха̄вилопа’’нти. пантхадуханакаммам̣ ат̣авимагге т̣хатва̄ аддхика̄нам̣ вилумпанам̣. паха̄раса̄дханаттхам̣ (а. ни. т̣ӣ. 2.2.1) дан̣д̣аппаха̄расса сукхасиддхиаттхам̣. кан̃джито ниббаттам̣ кан̃джийам̣, а̄рана̄лам̣. йам̣ ‘‘билан̇га’’нтипи вуччати, там̣ йаттха син̃чати, са̄ кан̃джийауккхалика̄. билан̇гатха̄ликасадисакаран̣ам̣ билан̇гатха̄лийам̣. сӣсакапа̄лам̣ уппа̄т̣етва̄ти айогул̣апавесанаппама̄н̣ам̣ чхиддам̣ катва̄. сан̇кхамун̣д̣акаммака̄ран̣анти сан̇кхам̣ вийа мун̣д̣акаммака̄ран̣ам̣.
ра̄хумукхакаммака̄ран̣анти ра̄хумукхагата-сӯрийасадиса-каммака̄ран̣ам̣. джотима̄ликанти джотима̄лавантам̣ каммака̄ран̣ам̣. хаттхападжджотиканти хаттхападжджотанакаммака̄ран̣ам̣. еракаваттакаммака̄ран̣анти еракаваттасадисе сарӣрато баддхе уппа̄т̣анакаммака̄ран̣ам̣. чӣракава̄сикакаммака̄ран̣анти сарӣрато уппа̄т̣итабаддхачӣрака̄хи нива̄са̄панакаммака̄ран̣ам̣. там̣ каронта̄ йатха̄ гӣвато пат̣т̣ха̄йа баддхе кантитва̄ кат̣ийамева т̣хапенти, евам̣ гоппхакато пат̣т̣ха̄йа кантитва̄ кат̣ийамева т̣хапенти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘кат̣ито пат̣т̣ха̄йа кантитва̄ гоппхакесу т̣хапентӣ’’ти вуттам̣. ен̣еййакакаммака̄ран̣анти ен̣ӣмигасадисакаммака̄ран̣ам̣. айавалайа̄ни датва̄ти айавалайа̄ни пат̣имун̃читва̄. айасӯла̄ни кот̣т̣ентӣти каппараджан̣н̣укакот̣ӣсу айасӯла̄ни павесенти. нти там̣ татха̄катакаммака̄ран̣ам̣ саттам̣.
бал̣исамам̣сиканти бал̣исехи мам̣суппа̄т̣анакаммака̄ран̣ам̣. каха̄пан̣иканти каха̄пан̣аматтасо чхинданакаммака̄ран̣ам̣. кот̣т̣ентӣти чхинданти. кха̄ра̄патаччхиканти таччхетва̄ кха̄ра̄васин̃чанакаммака̄ран̣ам̣. палигхапариваттиканти палигхасса вийа париваттанакаммака̄ран̣ам̣. ека̄баддхам̣ каронти айасӯласса кот̣т̣анена. пала̄лапӣт̣хаканти пала̄лапӣт̣хасса вийа сарӣрасса сам̣велланакаммака̄ран̣ам̣. ка̄ран̣ика̄ти гха̄танака̄рака̄. пала̄лават̣т̣им̣ вийа катва̄ти йатха̄ пала̄лапӣт̣хам̣ каронта̄ пала̄лават̣т̣им̣ катва̄ сам̣велланавасена нам̣ (а. ни. т̣ӣ. 2.2.1) вет̣хенти, евам̣ каронтӣти аттхо. чха̄такехӣти бубхуккхитехи колеййакасунакхехи. балаванто хи те джавайогга̄ сӯра̄ ча хонти. каммавасена сампарети еттха̄ти сампара̄йо, паралоко. таттха бхавоти сампара̄йико.
170. чхандара̄го винӣйати чева пахӣйати ча еттха̄ти нибба̄нам̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нан̃ча̄ти. тена̄ха ‘‘нибба̄нан̃хӣ’’ти. таттха а̄гамма̄ти идам̣ йо чхандара̄гам̣ винети паджахати, тасса а̄рамман̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. тӣхи парин̃н̃а̄хӣти имина̄ н̃а̄татӣран̣апарин̃н̃а̄хи париджа̄ниссантӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ко пана ва̄до паха̄напарин̃н̃а̄йа̄ти дассети? татхабха̄ва̄йа̄ти париджа̄нанакабха̄ва̄йа.