10. витаккасан̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄

216. дасакусалакаммапатхавасена̄ти идам̣ нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣ ват̣т̣апа̄дакасама̄паттичиттассапи идха адхичиттабха̄вена аниччхитатта̄. тена̄ха ‘‘випассана̄па̄дакаат̣т̣хасама̄паттичитта’’нти. атха ва̄ ануттаримануссадхаммасан̇гахитамева кевалам̣ ‘‘пакатичитта’’нти ваттаббанти дассенто ‘‘дасакусалакаммапатхавасена уппаннам̣ читтам̣ читтамева̄’’ти ватва̄ йадеттха адхичиттанти адхиппетам̣, там̣ тадева дассенто ‘‘випассана̄па̄дакаат̣т̣хасама̄паттичитта’’нти а̄ха. итарасса панеттха видхи на пат̣иседхетӣти дат̣т̣хаббам̣. випассана̄йа сампайуттам̣ адхичиттанти кечи. ануйуттена̄ти ануппаннасса уппа̄данавасена, уппаннасса парибрӯханавасена ану ану йуттена. мӯлакаммат̣т̣ха̄нанти па̄риха̄рийакаммат̣т̣ха̄нам̣. гахетва̄ вихарантоти бха̄ванам̣ ануйун̃джанто. бха̄вана̄йа аппанам̣ аппаттопи адхичиттамануйуттойева тадаттхепи там̣саддавоха̄рато.

йехи пхалам̣ на̄ма йатха̄ уппаджджанат̣т̣ха̄не пакаппийама̄нам̣ вийа хоти, та̄ни нимитта̄ни. тена̄ха ‘‘ка̄ран̣а̄нӣ’’ти. ка̄лена ка̄ланти еттха ка̄лена̄ти бхумматтхе каран̣авачананти а̄ха ‘‘самайе самайе’’ти. нану ча…пе… нирантарам̣ манаси ка̄таббанти касма̄ вуттам̣, нану ча бха̄вана̄йа вӣтхипат̣ипаннатта̄ аббуданӣхаран̣авидхим̣ дассентена бхагавата̄ ‘‘пан̃ча нимитта̄ни ка̄лена ка̄лам̣ манаси ка̄табба̄нӣ’’ти айам̣ десана̄ а̄раддха̄ти? ‘‘адхичиттамануйуттена̄’’ти вуттатта̄ авиччхедавасена бха̄вана̄йа йуттаппайутто адхичиттамануйутто на̄ма̄ти чодакасса адхиппа̄йо. итаро бха̄ванам̣ ануйун̃джантассаа̄дикаммикасса када̄чи бха̄ванупаккилеса̄ уппаджджеййум̣, тато читтасса висодханаттха̄йа йатха̄ка̄лам̣ има̄ни нимитта̄ни манаси ка̄табба̄нӣти ‘‘ка̄лена ка̄ла’’нти саттха̄ авоча̄ти дассенто ‘‘па̄л̣ийан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха има̄нӣти има̄ни па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ни пан̃ча нимитта̄ни. аббуданти упаддавам̣.

чхандасахагата̄ ра̄гасампайутта̄ти тан̣ха̄чхандасахагата̄ ка̄мара̄гасампайутта̄. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хаасамапеккхитесӯти ит̣т̣хесу пийесу, анит̣т̣хесу аппийесу, асамам̣ асамма̄ пеккхитесу. асамапеккхананти гехасситаан̃н̃а̄н̣упеккха̄васена а̄рамман̣асса айонисо гахан̣ам̣. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ упеккха̄ ба̄ласса мӯл̣хасса путхуджджанасса̄’’тиа̄ди (ма. ни. 3.308). те паривитакка̄. тато нимиттато ан̃н̃анти тато чхандӯпасам̣хита̄диакусалавитаккуппаттика̄ран̣ато ан̃н̃ам̣ навам̣ нимиттам̣. ‘‘манасикарото’’ти хи вуттам̣, тасма̄ а̄рамман̣ам̣, та̄дисо пуримуппанно читтаппаваттиа̄ка̄ро ва̄ нимиттам̣. кусаланисситам̣ нимиттанти кусалачиттаппаваттика̄ран̣ам̣ манаси ка̄таббам̣ читте т̣хапетаббам̣, бха̄вана̄васена чинтетаббам̣, читтасанта̄не ва̄ сан̇камитаббам̣. асубхан̃хи асубханимиттанти. сан̇кха̄ресу уппанне чхандӯпасам̣хите витаккети а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. евам̣ ‘‘досӯпасан̃хите’’тиа̄дӣсу йатха̄рахам̣ там̣ там̣ падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. йаттха каттхачӣти ‘‘саттесу сан̇кха̄ресӯ’’ти йаттха каттхачи. пан̃чадхаммӯпаниссайоти пан̃чавидхо дхаммӯпасам̣хито упаниссайо.

евам̣ ‘‘чхандӯпасан̃хите’’тиа̄дина̄ сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘имасса хаттха̄ ва̄ собхана̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ‘‘асубхато упасам̣харитабба’’нти ватва̄ упасам̣харан̣а̄ка̄расса дассанам̣ ‘‘кимхи са̄раттосӣ’’ти. чхавира̄гена̄ти чхавира̄гата̄йа ка̄л̣аса̄ма̄диван̣н̣анибха̄йа. купхал̣апӯритоти паккехи кун̣апапхалехи пун̣н̣о. ‘‘калипхалапӯрито’’ти ва̄ па̄т̣хо.

асса̄миката̄вака̄ликабха̄вавасена̄ти идам̣ паттам̣ ануккамена ван̣н̣авика̄ран̃чева джин̣н̣абха̄ван̃ча патва̄ чхидда̄вачхиддам̣ бхиннам̣ ва̄ хутва̄ капа̄ланит̣т̣хам̣ бхависсати. идам̣ чӣварам̣ анупуббена ван̣н̣авика̄рам̣ джин̣н̣атан̃ча упагантва̄ па̄дапун̃чханачол̣акам̣ хутва̄ йат̣т̣хикот̣ийа̄ чхад̣д̣анӣйам̣ бхависсати. саче пана несам̣ са̄мико бхавеййа, на несам̣ евам̣ винасситум̣ дадеййа̄ти евам̣ асса̄микабха̄вавасена, ‘‘анаддханийам̣ идам̣ та̄вака̄лика’’нти евам̣ та̄вака̄ликабха̄вавасена ча манасикарото.

а̄гха̄тавинайа…пе… бха̄ветабба̄ти – ‘‘пан̃чиме, бхиккхаве, а̄гха̄тапат̣ивинайа̄. йаттха хи бхиккхуно уппанно а̄гха̄то саббасо пат̣ивинетаббо’’тиа̄дина̄ найена а̄гатасса а̄гха̄тавинайасуттасса (а. ни. 5.161) чева какачӯпамова̄да(ма. ни. 1.222-233) чхава̄ла̄тӯпама̄дӣнан̃ча (итиву. 91) васена а̄гха̄там̣ пат̣ивинодетва̄ метта̄ бха̄ветабба̄.

гарусам̣ва̄соти гарум̣ упанисса̄йа ва̄со. уддесоти парийаттидхаммасса уддиса̄панан̃чева уддисанан̃ча. уддит̣т̣хапарипуччхананти йатха̄уггахитасса дхаммасса аттхапарипуччха̄. пан̃ча дхаммӯпанисса̄йа̄ти гарусам̣ва̄са̄дике пан̃ча дхамме пат̣ичча. мохадха̄тӯти мохо.

упанисситабба̄ти упаниссайитабба̄, айамева ва̄ па̄т̣хо. йаттаппат̣ийаттоти йатто ча га̄маппавесана̄пуччха̄каран̣есу уссуккам̣ а̄панно саджджито ча хотӣти аттхо. атхасса мохо пахӣйатӣти асса бхиккхуно евам̣ таттха йуттаппайуттасса паччха̄ со мохо вигаччхати. евампӣти евам̣ уддесе аппамаджджаненапи. пуна евампӣти аттхапарипуччха̄йа кан̇кха̄виноданепи. тесу тесу т̣ха̄несу аттхо па̄кат̣о хотӣти суййама̄насса дхаммасса тесу тесу падесу ‘‘идха сӣлам̣ катхитам̣, идха сама̄дхи, идха пан̃н̃а̄’’ти со со аттхо вибхӯто хоти. идам̣ чаккхурӯпа̄лока̄ди имасса чаккхувин̃н̃а̄н̣асса ка̄ран̣ам̣, идам̣ са̄либӣджабхӯмисалила̄ди имасса са̄лиан̇курасса ка̄ран̣ам̣. идам̣ на ка̄ран̣анти тадева чаккхурӯпа̄лока̄ди сотавин̃н̃а̄н̣асса, тадева са̄либӣджа̄ди кудрусакан̇курасса на ка̄ран̣анти т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄навиниччхайе чхеко хоти.

а̄рамман̣есӯти каммат̣т̣ха̄несу. име витакка̄ти ка̄мавитакка̄дайо. саббе кусала̄ дхамма̄ сабба̄кусалапат̣ипаккха̄ти катва̄ ‘‘пахӣйантӣ’’ти ваттаббе на саббе саббесам̣ уджувипаччанӣкабхӯта̄ти ‘‘пахӣйанти ева̄’’ти са̄сан̇кам̣ вадати. тена̄ха ‘‘има̄нӣ’’тиа̄ди.

кусаланисситанти кусалена нисситам̣ ниссайитаббам̣. кусаласса паччайабхӯтанти тассева вевачанам̣, кусалуппаттика̄ран̣ам̣ йатха̄вуттаасубханимитта̄димева вадати. са̄рапхалакети чанданамайе са̄рапхалаке. висама̄н̣инти висама̄ка̄рена таттха т̣хитам̣ а̄н̣им̣. ханеййа̄ти пахареййа никкха̄меййа.

217. ат̣т̣оти а̄туро, дуггандхаба̄дхата̄йа пӣл̣ито. дуккхитоти сан̃джа̄тадуккхо. имина̄пи ка̄ран̣ена̄ти акосалласамбхӯтата̄йа кусалапат̣ипаккхата̄йа гехасситарогена сарогата̄йа ча ете акусала̄ вин̃н̃угарахитаббата̄йа джигуччханӣйата̄йа ча са̄ваджджа̄ анит̣т̣хапхалата̄йа нирасса̄дасам̣ваттанийата̄йа ча дуккхавипа̄ка̄ти евам̣ тена тена ка̄ран̣ена акусала̄дибха̄вам̣ упапариккхато.

‘‘а̄турам̣ асучим̣ пӯтим̣, пасса нанде самуссайам̣;

уггхарантам̣ паггхарантам̣, ба̄ла̄нам̣ абхинандита’’нти. (апа. тхерӣ 2.4.157) –

евама̄ди ка̄йавиччханданӣйакатха̄дӣхи ва̄. а̄ди-саддена –

‘‘тассева тена па̄пийо, йо куддхам̣ пат̣икуджджхати;

куддхам̣ аппат̣икуджджханто, сан̇га̄мам̣ джети дуджджайа’’нти. (тхерага̄. 442) –

евама̄ди пат̣игхавӯпасаманакатха̄дика̄пи сан̇ган̣ха̄ти.

218. на саран̣ам̣ асати, анануссаран̣ам̣. аманасикаран̣ам̣ аманасика̄ро. каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ нисӣдитаббанти каммат̣т̣ха̄наманасика̄ренева нисӣдитаббам̣. уггахито дхаммакатха̄пабандхоти каммат̣т̣ха̄насса упака̄ро дхаммакатха̄пабандхо. мут̣т̣хипоттхакоти мут̣т̣хиппама̄н̣о па̄риха̄рийапоттхако. саманна̄нентена̄ти саманна̄харантена. ока̄со на хоти а̄раддхасса парийоса̄петаббато. а̄раддхасса антагаманам̣ ана̄рамбхова̄ти тхерава̄до. тасса̄ти упаджджха̄йасса. паббха̄расодханам̣ ка̄йакаммам̣, а̄рабханто ева витакканигган̣ханаттхам̣ сам̣йуттаника̄йасаджджха̄йанам̣ вачӣкаммам̣, дассанакиччапуббакаммакаран̣аттхам̣ теджокасин̣апарикамманти тӣн̣и камма̄ни а̄чиноти. тхеро тасса а̄сайам̣ касин̣ан̃ча сависесам̣ джа̄нитва̄ ‘‘имасмим̣ виха̄ре’’тиа̄димавоча. тенасса йатха̄дхиппа̄йам̣ саббам̣ сампа̄дитам̣. асатипаббам̣ на̄ма асатийа̄ витакканиггахан̣авибха̄ванато.

219. витаккамӯлабхедам̣ паббанти витаккамӯласса таммӯласса ча бхедавибха̄ванам̣ витаккамӯлабхедам̣ паббам̣. витаккам̣ сан̇кхаротӣти витаккасан̇кха̄ро, витаккапаччайо субханимитта̄дӣсупи субха̄дина̄ айонисоманасика̄ро. со пана витаккасан̇кха̄ро сам̣тит̣т̣хати еттха̄ти витаккасан̇кха̄расан̣т̣ха̄нам̣, асубхе субхантиа̄ди сан̃н̃а̄випалла̄со. тена̄ха ‘‘витакка̄нам̣ мӯлан̃ча мӯламӯлан̃ча манаси ка̄табба’’нти. витакка̄нам̣ мӯламӯлам̣ гаччхантасса̄ти упапариккханавасена миччха̄витакка̄нам̣ мӯлам̣ уппаттика̄ран̣ам̣ н̃а̄н̣агатийа̄ гаччхантасса. йа̄тха̄вато джа̄нантасса пуббе вийа витакка̄ абхин̣хам̣ наппаваттантӣти а̄ха ‘‘витаккача̄ро ситхило хотӣ’’ти. тасмим̣ ситхилӣбхӯте маттхакам̣ гаччхантети вуттанайена витаккача̄ро ситхилабхӯто, тасмим̣ витакка̄нам̣ мӯлагамане ануккамена тхирабха̄ваппаттийа̄ маттхакам̣ гаччханте. витакка̄ саббасо нируджджхантӣти миччха̄витакка̄ саббепи гаччханти на самуда̄чаранти, бха̄вана̄па̄рипӯрийа̄ ва̄ анавасеса̄ пахӣйанти.

кан̣н̣амӯле патитанти сасакасса кан̣н̣асамӣпе кан̣н̣асаккхалим̣ пахарантам̣ вийа упапатитам̣. тасса кира сасакасса хет̣т̣ха̄ маха̄мӯсика̄хи кхатамаха̄ва̄т̣ам̣ уман̇гасадисам̣ ахоси, тенасса па̄тена маха̄саддо ахоси. пала̄йим̣су ‘‘патхавӣ удрӣйатӣ’’ти. мӯламӯлам̣ гантва̄ анувиджджеййанти ‘‘патхавӣ бхиджджатӣ’’ти йаттха̄йам̣ сасо ут̣т̣хито, таттха гантва̄ тасса мӯлака̄ран̣ам̣ йам̣нӯна вӣмам̣сеййам̣. патхавийа̄ бхиджджанат̣т̣ха̄нам̣ гате ‘‘ко джа̄на̄ти, ким̣ бхависсатӣ’’ти сасо ‘‘на саккоми са̄мӣ’’ти а̄ха. а̄дхипаччавато хи йа̄чанам̣ сан̣хамудукам̣. дуддубха̄йатӣти дуддубха̄ти саддам̣ кароти. ануравадассанан̃хетам̣. бхаддантети мигара̄джасса пийасамуда̄ча̄ро, мигара̄джа, бхаддам̣ те аттхӯти аттхо. киметанти ким̣ етам̣, ким̣ тасса мӯлака̄ран̣ам̣? дуддубханти идампи тасса ануравадассанамева. еванти йатха̄ сасакасса маха̄патхавӣбхеданам̣ равана̄йа миччха̄га̄хасамут̣т̣ха̄нам̣ амӯлам̣, евам̣ витаккача̄ропи сан̃н̃а̄випалла̄сасамут̣т̣ха̄но амӯло. тена̄ха ‘‘витакка̄на’’нтиа̄ди.

220. абхидантанти абхибхаванадантам̣, упаридантанти аттхо. тена̄ха ‘‘упариданта’’нти. со хи итарам̣ мусалам̣ вийа удуккхалам̣ висесато кассачи кха̄данака̄ле абхибхуййа ваттати. кусалачиттена̄ти балавасамма̄сан̇каппасампайуттена. акусалачиттанти ка̄мавитакка̄дисахитам̣ акусалачиттам̣. абхинигган̣хитаббанти йатха̄ тасса а̄йатим̣ самуда̄ча̄ро на хоти, евам̣ абхибхавитва̄ ниггахетаббам̣, ануппаттидхаммата̄ а̄па̄детабба̄ти аттхо. ке ча тумхе сатипи чирака̄лабха̄вана̄йа евам̣ адуббала̄ ко ча̄хам̣ мама сантике ладдхаппатит̣т̣хе вийа т̣хитепи ида̄нева аппатит̣т̣хе каронто ити евам̣ абхибхавитва̄. там̣ пана абхибхавана̄ка̄рам̣ дассенто ‘‘ка̄мам̣ тачо ча̄’’тиа̄дина̄ чатуран̇гасаманна̄гатавӣрийапагган̣ханама̄ха. аттхадӣпиканти екантато витакканигган̣ханаттхаджотакам̣. упаманти ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, балава̄ пурисо’’тиа̄дикам̣ упамам̣.

221. парийа̄да̄набха̄джанӣйанти йам̣ там̣ а̄дито ‘‘адхичиттамануйуттена бхиккхуна̄ пан̃ча нимитта̄ни ка̄лена ка̄лам̣ манаси ка̄табба̄нӣ’’ти ниддит̣т̣хам̣, таттха тасса нимиттасса манасикаран̣ака̄лапарийа̄да̄насса васена вибхаджанам̣. нигаманам̣ ва̄ етам̣, йадидам̣ ‘‘йато кхо, бхиккхаве’’тиа̄ди. йатха̄вуттасса хи аттхасса пуна вачанам̣ нигамананти. татха̄пат̣ипаннасса ва̄ васӣбха̄вависуддхидассанаттхам̣ ‘‘йато кхо, бхиккхаве’’тиа̄ди вуттам̣. саттха̄чарийоти дхануббеда̄чарийо. йатха̄ хи сасанато асаттхампи саттхаггахан̣енева сан̇гайхати, евам̣ дханусиппампи дхануббедапарийа̄паннамева̄ти.

парийа̄йати паривитаккетӣти парийа̄йо. ва̄роти а̄ха ‘‘витаккава̄рапатхесӯ’’ти, витакка̄нам̣ ва̄рена паваттанамаггесу. чин̣н̣авасӣти а̄севитавасӣ. пагун̣авасӣти субха̄витавасӣ. самма̄витаккам̣йева йатхиччхитам̣ татха̄витакканато, итарасса панасса сетугха̄тойева̄ти.

витаккасан̣т̣ха̄насуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.

нит̣т̣хита̄ ча сӣхана̄даваггаван̣н̣ана̄.