6. четокхиласуттаван̣н̣ана̄
185. чето техи кхилайати тхаддхабха̄вам̣ а̄паджджатӣти четокхила̄. тена̄ха ‘‘читтасса тхаддхабха̄ва̄’’ти. йасма̄ техи уппаннехи читтам̣ укла̄пӣджа̄там̣ т̣ха̄нам̣ вийа аманун̃н̃ам̣ кхеттам̣ вийа ча кха̄н̣уканичитам̣ амахаппхалам̣ хоти. тена вуттам̣ ‘‘качаварабха̄ва̄ кха̄н̣укабха̄ва̄’’ти. ‘‘читтасса̄’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. читтам̣ бандхитва̄ти тан̣ха̄паваттибха̄вато кусалача̄расса авасарачаджанавасена читтам̣ баддхам̣ вийа самородхетва̄. тена̄ха ‘‘мут̣т̣хийам̣ катва̄ вийа ган̣хантӣ’’ти. саддаттхато пана чето вирӯпам̣ нибандхӣйати сам̣йамӣйати етехӣти четасо винибандха̄ йасса чатуббидхам̣ сӣлам̣ акхан̣д̣а̄дибха̄ваппаттийа̄ супарисуддхам̣ висесабха̄гийатта̄ аппакасиренева маггапхала̄вахам̣ маха̄сан̇гхараккхитаттхерасса вийа, со та̄дисена сӣлена имасмим̣ дхаммавинайе вуддхим̣ а̄паджджиссатӣти а̄ха ‘‘сӣлена вуддхи’’нти. йасса пана арийамагго уппаджджанто вирӯл̣хамӯло вийа па̄дапо суппатит̣т̣хито, со са̄сане вирӯл̣хим̣ а̄панноти а̄ха ‘‘маггена вирӯл̣хи’’нти. йо саббасо килесанибба̄наппатто, со араха̄ сӣла̄дидхаммаккхандхапа̄рипӯрийа̄ сативепуллаппатто хотӣти а̄ха ‘‘нибба̄нена вепулла’’нти. дутийавикаппе аттхо вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббо.
буддха̄нам̣ дхаммака̄йо вийа рӯпака̄йопи анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ата̄йа ануттарагун̣а̄дхит̣т̣ха̄ната̄йа ча апаччаккхака̄рӣнам̣ сам̣сайаваттху хотийева̄ти ‘‘сарӣре ва̄ гун̣е ва̄ кан̇кхатӣ’’ти вуттам̣. таттха йатха̄ маха̄пурисалаккхан̣ена анубйан̃джана̄дайо рӯпака̄йагун̣а̄ гахита̄ ева хонти авина̄бха̄ватоти ‘‘дваттим̣саваралаккхан̣аппат̣иман̣д̣ита’’миччева вуттам̣, евам̣ ана̄варан̣ан̃а̄н̣ена саббепи ананта̄паримеййабхеда̄ дхаммака̄йагун̣а̄ гахита̄ ева хонтӣти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аггахан̣амева катам̣ на̄нантарийабха̄ватоти дат̣т̣хаббам̣. кан̇кхахӣти ‘‘ахо вата те гун̣а̄ на бхавеййум̣, бхавеййум̣ ва̄’’ти паттхануппа̄данавасена кан̇кхати. пуримо хи випарӣтаджджха̄сайо, итаро йатха̄бхӯтан̃а̄н̣аджджха̄сайо. вичинантоти вичайабхӯта̄йа пан̃н̃а̄йа те вивечетука̄мо тадабха̄вато киччхам̣ дуккхам̣ а̄паджджати, киччхаппатти ча таттха ниччхетум̣ асаматтхата̄йева̄ти а̄ха ‘‘виниччхетум̣ на саккотӣ’’ти. вигата̄ чикиччха̄ти вичикиччха̄. адхимоккхам̣ на пат̣илабхатӣти ‘‘евамета’’нти окаппанавасена гун̣есу виниччхайам̣ на̄дхигаччхати. отаритва̄ти н̃а̄н̣ена анупависитва̄. пасӣдитунти ‘‘пасаннарӯпадхаммака̄йагун̣ехи бхагава̄’’ти пасӣдитум̣. ана̄вило ака̄луссо хотум̣ на саккоти. ‘‘кан̇кхатӣ’’ти имина̄ дуббала̄ вимати вутта̄, ‘‘вичикиччхатӣ’’ти имина̄ маджджхима̄, ‘‘на̄дхимуччатӣ’’ти имина̄ балаватӣ, ‘‘на сампасӣдатӣ’’ти имина̄ тивидха̄йапи виматийа̄ васена уппанначиттака̄луссийам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
а̄таппа̄йа̄тиа̄дито тапати сантапати килесети а̄таппам̣, а̄рамбхадха̄ту, тадаттха̄йа. ануйога̄йа̄ти йатха̄ сам̣килесадхамма̄нам̣ авасаро на хоти, евам̣ ану ану йун̃джанам̣ ануйого, никкамадха̄ту, тадаттха̄йа. тена̄ха ‘‘пунаппунам̣ йога̄йа̄’’ти. са̄тачча̄йа̄ти йатха̄ упарӯпари висеса̄дхигамо хоти, татха̄ сататасса нирантарапаваттасса ануйогасса бха̄во са̄таччам̣, параккамадха̄ту, тадаттха̄йа. падха̄на̄йа̄ти сантамевам̣ тивидхадха̄тусам̣вад̣д̣хита̄нубха̄вам̣ саббакилесавиддхам̣санасаматтхам̣ падха̄насан̇кха̄там̣ вӣрийам̣, тадаттха̄йа. еттха ча а̄таппа̄йа читтам̣ на намати йатха̄вуттакан̇кха̄васена, пагева ануйога̄диаттханти дассетум̣ чатта̄рипи пада̄ни гахита̄ни, анавасесависесадассанаттхам̣ ва̄. кечи пана ‘‘а̄таппавевачана̄нева ануйога̄дипада̄нӣ’’ти ваданти. етта̄вата̄ бхагава̄ саттхари кан̇кха̄йа читтасса тхаддхакачаваракха̄н̣укабха̄вена акусалабха̄ва̄диа̄па̄данато четокхилабха̄вам̣ дассети. сесесупи есева найо.
сиккха̄ггахан̣ена пат̣ипаттисаддхаммасса гахитатта̄ вуттам̣ ‘‘парийаттидхамме ча пат̣иведхадхамме ча̄’’ти. парийаттидхамме йаттха кан̇кха̄йа самбхаво, там̣ дассетум̣ ‘‘чатура̄сӣти дхаммаккхандхасахасса̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тайидам̣ нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣ парампара̄йа пат̣иведха̄вахабха̄ва̄дивасенапи екачча̄нам̣ таттха сам̣сайуппаттито. йатха̄ ча пат̣иведхе кан̇кха̄ вутта̄, евам̣ адхигамадхаммепи паваттатӣти ведитабба̄. татха̄ хи екачче ‘‘касин̣а̄дибха̄вана̄йа джха̄на̄ни иджджхантӣ’’ти ваданти. ‘‘касин̣аниссандо а̄руппа̄ти, метта̄диниссандо чатуттхабрахмавиха̄ро’’ти евама̄дина̄ кан̇кхатийева̄ти. еттха ча навалокуттаресу пан̃н̃аттийам̣йева кан̇кха̄паватти ведитабба̄ асам̣килесикатта̄ локуттарадхамма̄нам̣.
еварӯпанти едисам̣ суппат̣ипатти-уджуппат̣ипатти-н̃а̄йаппат̣ипатти-са̄мӣчиппат̣ипатти-сан̇кха̄там̣ самма̄пат̣ипадам̣. адхисӣласиккха̄дайо локуттарадхаммасса анудхаммабхӯта̄ ведитабба̄. еван̃хи маггапхаласиккха̄хи има̄сам̣ висесо сиддхо хоти. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘сиккха̄ггахан̣ена пат̣ипаттисаддхаммасса гахитатта̄’’ти. еттха ча йатха̄ вичикиччха̄ ваттхуттайасса сиккха̄йа ча гун̣есу анадхимуччанаасампасӣданавасена аппат̣ипаттибха̄вато читтасса тхаддхабха̄во а̄саппанапарисаппанавасена паваттийа̄ качаваракха̄н̣укабха̄во ча, евам̣ сабрахмача̄рӣсу а̄гха̄тачан̣д̣икка̄дивасена читтасса тхаддхабха̄во ча упахананавируджджхана̄дивасена качаваракха̄н̣укабха̄во ча ведитаббо. арийасан̇гхависайа̄ вичикиччха̄, пуггалависайа̄ ка̄чи наттхӣти сан̇гхависайа̄ва гахита̄, са̄саникавасена ча̄йам̣ четокхиладесана̄ти сабрахмача̄рӣвисайова копо гахито.
186. йатха̄ ваттхука̄мо, евам̣ килесака̄мопи асса̄данӣйо ева̄ти ‘‘килесака̄мепӣ’’ти вуттам̣. тена̄ха бхагава̄ ‘‘рӯпатан̣ха̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисатӣ’’тиа̄ди (дӣ. ни. 2.400; ма. ни. 1.133; вибха. 203). ка̄маниддесе (маха̄ни. 1) саббепи тебхӯмака̄ дхамма̄ ка̄манӣйат̣т̣хена ‘‘ка̄ма̄’’ти вутта̄, балавака̄мара̄гаваттхубхӯта̄йеветтха ка̄маггахан̣ена гахита̄ти. винибаддхаваттхубха̄вена йатха̄ висум̣ аттано ка̄йо гахито, татха̄ паресам̣ татха̄рӯпа̄ рӯпадхамма̄ самӯхат̣т̣хена̄ти а̄ха ‘‘рӯпети бахиддха̄рӯпе’’ти. йатха̄ хи пан̃чака̄магун̣ико ра̄го джха̄на̄дивисеса̄дхигамасса винибаддха̄йа сам̣ваттати, евам̣ аттано ка̄йе апеккха̄ бахиддха̄ ча сакапариккха̄ран̃а̄тимитта̄дӣсу апеккха̄ти. кечи панеттха ‘‘рӯпети рӯпаджджха̄не’’тиа̄дина̄ папан̃ченти. тадайуттам̣ джха̄на̄дхигамавинибаддха̄нам̣ сӣласса ча сам̣килесабхӯта̄нам̣ четовинибаддхабха̄вена гахитатта̄.
йа̄вадаттханти йа̄ва аттхети абхикан̇кхати, та̄ва. тена̄ха ‘‘йаттакам̣ иччхати, таттака’’нти. нти йа̄вадаттхам̣ ударапӯрам̣ бхуттам̣. авадеханато пӯран̣ато. сеййасукханти сеййам̣ пат̣ичча уппаджджанакасукхам̣. пассасукханти пасса̄нам̣ сампариваттанена уппаджджанакасукхам̣. нидда̄сукханти нидда̄йанена уппаджджанакасукхам̣.
сӣлена̄тиа̄ди паттхана̄ка̄радассанам̣. ватасама̄да̄нанти дхутан̇га̄дивата̄нут̣т̣ха̄нам̣. тапоти вӣрийа̄рамбхо. со хи килеса̄нам̣ тапанат̣т̣хена нигган̣ханат̣т̣хена тапачаран̣анти вуттам̣.
189. чхандам̣ нисса̄йа̄ти чхандам̣ дхурам̣, чхандам̣ джет̣т̣хакам̣, чхандам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ паваттивасена чхандам̣ нисса̄йа. джет̣т̣хакат̣т̣хена падха̄набхӯта̄, падха̄набха̄вам̣ ва̄ патта̄ти падха̄набхӯта̄. техи дхаммехӣти чханданиссайена паваттасама̄дхина̄ чева ‘‘падха̄насан̇кха̄ро’’ти вуттавӣрийена ча. упетанти сампайуттам̣. иджджханат̣т̣хена иддхи, ниппхаттиаттхена пат̣ила̄бхат̣т̣хена ча̄ти аттхо, тасса̄ иддхийа̄ па̄дам̣ па̄дакам̣ падат̣т̣ха̄набхӯтам̣. атха ва̄ иджджханти та̄йа иддха̄ вуддха̄ уккам̣сагата̄ хонтӣти иддхи, са̄ва упаривисеса̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набха̄вато па̄до. тена̄ха ‘‘иддхибхӯтам̣ ва̄ па̄данти иддхипа̄да’’нти. сесесупӣти вӣрийиддхипа̄да̄дӣсупи. асса̄ти иддхипа̄дасса. аттхо дӣпитоти дӣпанаттхам̣ катам̣, тасма̄ висуддхимаггасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 2.369) тасса аттхавича̄ро гахетаббо. иддхипа̄да̄нам̣ сама̄дхипадха̄натта̄ вуттам̣ ‘‘виккхамбханаппаха̄нам̣ катхита’’нти. тесам̣ тесам̣ кусаладхамма̄нам̣ ануппанна̄нам̣ уппа̄данакирийа̄йа уппанна̄нам̣ парибрӯханакирийа̄йа уссаханато уссол̣хӣ, тха̄маппатта̄ параккамадха̄ту. са̄ пана чатуннам̣ иддхипа̄да̄нам̣ висесапаччайабхӯта̄ те упа̄да̄йа ‘‘пан̃чамӣ’’ти вутта̄, са̄ ча йасма̄ саматхавипассана̄бха̄вана̄су таттха чаа̄димаджджхапарийоса̄несу са̄дхетаббам̣ вӣрийам̣, тасма̄ а̄ха ‘‘уссол̣хӣти саббаттха каттаббавӣрийам̣ дассетӣ’’ти. пуббабха̄гийасаматхавипассана̄са̄дханам̣ паха̄таббадхаммавибха̄гена бхиндитва̄ а̄ха ‘‘пан̃ча четокхилаппаха̄на̄ни пан̃ча винибандхаппаха̄на̄нӣ’’ти. бхабботи йутто арахати ниппхаттийа̄. н̃а̄н̣ена̄ти магган̃а̄н̣ена. килесабхеда̄йа̄ти килеса̄нам̣ самуччхиндана̄йа. кхемасса̄ти анупаддавасса.
самбха̄ванаттхети (са̄раттха. т̣ӣ. 1.11; а. ни. т̣ӣ. 3.7.71) ‘‘апи на̄мевам̣ сийа̄’’ти викаппанаттхо самбха̄ванаттхо. евам̣ хӣти евам̣ екамева сан̇кхйам̣ аватва̄ апара̄йа сан̇кхйа̄йа саддхим̣ вачанам̣ локе силит̣т̣хавачанам̣ хоти йатха̄ ‘‘две ва̄ тӣн̣и ва̄ удакапхусита̄нӣ’’ти. самма̄ адхисайита̄нӣти па̄да̄дӣхи аттана̄ несам̣ кин̃чи упагха̄там̣ акаронтийа̄ бахива̄та̄дипариссайапарихаран̣аттхам̣ саммадева упари сайита̄ни. утум̣ га̄ха̄пентийа̄ти тесам̣ алласинехапарийа̄да̄наттхам̣ аттано ка̄йусма̄васена утум̣ ган̣ха̄пентийа̄. тена̄ха ‘‘усмӣката̄нӣ’’ти. самма̄ парибха̄вита̄нӣти саммадева саббасо куккут̣ава̄сана̄йа ва̄сита̄ни. тена̄ха ‘‘куккут̣агандхам̣ га̄ха̄пита̄нӣ’’ти. айан̃ча куккут̣агандхапарибха̄вана̄ самма̄адхисайанасамма̄париседананиппхаттийа̄ ‘‘ануниппха̄дӣ’’ти (са̄раттха. т̣ӣ. 1.11) дат̣т̣хабба̄. техи пана саддхим̣йева иджджханато вуттам̣ ‘‘тивидхакирийа̄каран̣ена̄’’ти. кин̃ча̄пи на евам̣ ‘‘ахо ватиме’’тиа̄дина̄ иччха̄ уппаджджеййа, ка̄ран̣асса пана сампа̄дитатта̄ атха кхо бхабба̄ва абхиниббхиджджитунти йоджана̄. касма̄ бхабба̄ти а̄ха ‘‘те хи йасма̄ та̄йа̄’’тиа̄ди. еттха йатха̄ капа̄ласса танута̄ а̄локасса анто пан̃н̃а̄йама̄насса ка̄ран̣ам̣, татха̄ капа̄ласса танута̄йа накхасикха̄мукхатун̣д̣ака̄нам̣ кхарата̄йа ча алласинехасса парийа̄да̄нам̣ ка̄ран̣авачананти дат̣т̣хаббам̣, тасма̄ти а̄локасса анто пан̃н̃а̄йама̄нато, сайан̃ча парипа̄кагататта̄.
опаммасампат̣ипа̄дананти опамматтхасса упамеййена саммадева пат̣ипа̄данам̣. аттхена̄ти упамеййаттхена. йатха̄ куккут̣ийа̄ ан̣д̣есу тивидхакирийа̄йа каран̣ам̣ куккут̣аччха̄пака̄нам̣ ан̣д̣акосато никкхаманасса мӯлака̄ран̣ам̣, евам̣ бхиккхуно уссол̣хӣпаннараса̄ни ан̇га̄ни авиджджан̣д̣акосато никкхаманасса мӯлака̄ран̣анти а̄ха ‘‘тасса̄ куккут̣ийа̄…пе… саманна̄гатабха̄во’’ти. пат̣иччха̄данаса̄ман̃н̃ена авиджджа̄йа ан̣д̣акосасадисата̄йа балававипассана̄васена авиджджан̣д̣акосасса танубха̄во, випассана̄н̃а̄н̣асса парин̣а̄мака̄ло вут̣т̣ха̄нага̄минибха̄ва̄патти, тада̄ ча са̄ магган̃а̄н̣агаббхам̣ дха̄рентӣ вийа хотӣти а̄ха ‘‘габбхаггахан̣ака̄ло’’ти. абхин̃н̃а̄паккхети локийа̄бхин̃н̃а̄паккхе. локуттара̄бхин̃н̃а̄ хи авиджджан̣д̣акосам̣ пада̄лика̄ти. га̄тха̄йа авиджджан̣д̣акосам̣ пахаратӣти десана̄вила̄сена винеййасанта̄нагатам̣ авиджджан̣д̣акосам̣ гхат̣т̣ети, йатха̄т̣ха̄не т̣ха̄тум̣ на дети.
пат̣исан̇кха̄наппаха̄нанти тадан̇гаппаха̄напуббакам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣. пуббабха̄гийа̄ иддхипа̄да̄ па̄л̣ийам̣ гахита̄ти ‘‘иддхипа̄дехи виккхамбханаппаха̄на’’нти вуттам̣. ‘‘уссол̣хипаннарасан̇гасаманна̄гато бхиккху бхаббо абхиниббида̄йа̄’’тиа̄дивачанато (ма. ни. 1.189) локуттариддхипа̄да̄ пана самбодхаггахан̣енева гахита̄. магге а̄гатети уссол̣хӣпаннарасан̇гасаманна̄гатасса бхиккхуно випассанам̣ уссукка̄пайато магге а̄гате уппанне, па̄л̣ийам̣ ва̄ абхиниббхида̄самбодхаггахан̣ехи магге а̄гате. пхале а̄гатети еттха̄пи вуттанайена аттхо ведитаббо. нибба̄насса пана па̄л̣ийам̣ ана̄гататта̄ ниссаран̣аппаха̄нам̣ на гахитам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
четокхиласуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.