3. маха̄дуккхаккхандхасуттаван̣н̣ана̄

163. тато паранти тин̣н̣ам̣ джана̄нам̣ упари сан̇гхо чатуваггакаран̣ӣйа̄дикаммехи пат̣икаммаппаттатта̄. га̄мам̣ гатоти вуччати га̄мам̣ уддисса гататта̄, евам̣ са̄ваттхим̣ пависитум̣ виха̄рато никкханта̄ ‘‘пависим̣сӯ’’ти вутта̄. парин̃н̃анти паха̄напарин̃н̃ам̣. са̄ хи саматиккамо, на итара̄. рӯпаведана̄супӣти ‘‘рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣, ведана̄нам̣ парин̃н̃а’’нти еттха̄пи. ка̄мам̣ саббесам̣ титтхийа̄нам̣ ка̄ма̄дипарин̃н̃а̄пан̃н̃а̄панахетубхӯто самайо наттхи, йесам̣ пана аттхи, те упа̄да̄йа ‘‘сакасамайам̣ джа̄нанта̄’’ти вуттам̣. ‘‘йато йато кхо бхо айам̣ бхиккху вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, етта̄вата̄ кхо бхо ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃а̄ хотӣ’’ти евам̣ сарӯпато пат̣хамаджджха̄нам̣ вибха̄ветум̣ асакконта̄пи кевалам̣ аччантаппаха̄насан̃н̃а̄йа ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апеййум̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ вадама̄на̄. там̣ кисса хету? та̄дисасса а̄гама̄дхигамасса̄бха̄вато. рӯпаведана̄парин̃н̃а̄супи есева найо. вуччетха̄ти вуччеййа. дутийападепӣти ‘‘ануса̄санийа̄ ва̄ ануса̄сани’’нти евам̣ вуттава̄кйепи. те кира бхиккхӯ.

165. на чева сампа̄йиссантӣти на чева саммадева пака̄рехи гамессанти н̃а̄пессанти. тена̄ха ‘‘сампа̄детва̄ катхетум̣ на саккхиссантӣ’’ти. йасма̄ ависайе пан̃хо пуччхито хоти, тасма̄ а̄паджджиссантӣти йоджана̄. садевакети арӯпадеваггахан̣ам̣. те хи локийадевехи дӣгха̄йуката̄дина̄ уккат̣т̣ха̄. сама̄ракети ка̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣. сабрахмакети рӯпа̄вачарабрахмаггахан̣ам̣. сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ти еттха саман̣аггахан̣ена паббаджите, бра̄хман̣аггахан̣ена джа̄тибра̄хман̣е, пуна деваггахан̣ена саммутидеве, мануссаггахан̣ена авасит̣т̣хамануссака̄йам̣ парийа̄дийати. локападжа̄ггахан̣ена пана пайоджанам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ дасситамева. ан̃н̃атха̄ а̄ра̄дханам̣ на̄ма наттхӣти имина̄ ка̄марӯпаведана̄су асса̄да̄дӣнам̣ йа̄тха̄вато авабодхо ева ито ба̄хирака̄нам̣ наттхи, куто паведана̄ти дассети.

166. читта̄ра̄дхананти йа̄тха̄вапаведанена паресам̣ читтасса паритосанам̣. бандханат̣т̣хена гун̣а̄ти ка̄мара̄гасам̣йоджанасса паччайабха̄вена ваттхука̄месупи бандханат̣т̣хо вутто, кот̣т̣ха̄сат̣т̣хо ва̄ гун̣ат̣т̣хо дат̣т̣хаббо. тарайантӣти тарама̄на̄ йанти гаччханти. атӣта̄дибхиннапат̣хама̄дивайа̄ ева читтата̄ ра̄сибха̄вена вайогун̣а̄ти гахита̄ти а̄ха ‘‘ра̄сат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо’’ти. чаккхувин̃н̃еййа̄ти ва̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣атам̣два̄рикавин̃н̃а̄н̣ехи виджа̄нитабба̄. сотавин̃н̃еййа̄тиа̄дӣсупи есева найо. ит̣т̣ха̄рамман̣абхӯта̄ти сабха̄венева ит̣т̣ха̄рамман̣аджа̄тика̄, ит̣т̣ха̄рамман̣абха̄вам̣ ва̄ патта̄. каманӣйа̄ти ка̄метабба̄. манавад̣д̣ханака̄ти манохара̄. етена парикаппанатопи ит̣т̣хабха̄вам̣ ган̣ха̄ти. пийаджа̄тика̄ти пийа̄йитаббасабха̄ва̄. ка̄мӯпасам̣хита̄ти ка̄мара̄гена упечча сандха̄нийа̄ самбаддха̄ (а. ни. т̣ӣ. 3.6.63) ка̄табба̄ти а̄ха ‘‘а̄рамман̣ам̣ катва̄’’ти.

167. сан̃н̃ам̣ т̣хапетва̄ти ‘‘имасмим̣ ан̇гулика̄дипаббе гахите сатам̣ хоти, имасмим̣ сахасса’’нтиа̄дина̄ сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ ган̣ана̄. аччхиддаган̣ана̄ти ‘‘екам̣ две’’тиа̄дина̄ навантавидхина̄ нирантараган̣ана̄. пин̣д̣аган̣ана̄ти сан̇каланапат̣уппа̄дана̄дина̄ пин̣д̣итва̄ ган̣ана̄. тена̄ха ‘‘кхеттам̣ олокетва̄’’тиа̄ди. касанам̣ касӣти касиггахан̣ена саббо касипат̣ибаддхо джӣвикӯпа̄йо гахитоти а̄ха ‘‘касӣти касикамма’’нти. джан̇гхаван̣иджджа̄ти джан̇гхасаттхавасена ван̣иджджам̣ а̄ха, тхалаван̣иджджа̄ти сакат̣асаттхавасена. а̄ди-саддена на̄ва̄пан̣а̄дивасена воха̄рам̣. ван̣иппатхоти ван̣иджамагго, да̄наггахан̣авасена сам̣воха̄роти аттхо. усӯнам̣ асанакаммам̣ иссаттам̣, дханусиппена джӣвика̄, идха пана иссаттам̣ вийа̄ти иссаттам̣, саббаа̄вудхаджӣвика̄ти а̄ха ‘‘а̄вудхам̣ гахетва̄ упат̣т̣ха̄накамма’’нти. порохичча̄маччакамма̄ди ра̄джакаммам̣.а̄ди-саддена ратхасиппакхаттавиджджа̄сиппа̄ди-вутта̄васесам̣ маха̄сиппам̣ кхуддакасиппан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. сӣтасса пураккхатоти сӣтасса пурато като. йо хи сӣтака̄ле джӣвика̄хету сӣталападесам̣ паккхандати, со ва̄л̣амига̄дӣхи вийа сӣтена парипа̄тийама̄но тена пурато като вийа хоти. тена̄ха ‘‘сӣтена ба̄дхийама̄но’’ти. ун̣хасса пураккхатоти еттха̄пи есева найо. саритва̄ти сам̣саппитва̄. гхат̣т̣ийама̄ноти хим̣сийама̄но ба̄дхийама̄но. а̄ба̄дханам̣ а̄ба̄дхо, пӣл̣а̄ти аттхо. ка̄махетунти ва̄ бха̄ванапум̣саканиддесо йатха̄ ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’ти (а. ни. 4.70). татха̄ сесапададвайепи. тенева̄ха ‘‘ка̄ма̄намева хетӯ’’ти. ка̄ма̄нам̣ хетӯти еттха пуримапада̄вадха̄ран̣амайуттам̣ тадан̃н̃апаччайапат̣иккхепа̄паттито, татха̄ уттарапада̄вадха̄ран̣ам̣ ка̄ма̄нам̣ када̄чи ахетубха̄вассапи самбхавато, тасма̄ ‘‘уппаджджатийева̄’’ти вуттам̣.

ут̣т̣хахатоти имина̄ ут̣т̣ха̄навӣрийам̣ вуттанти а̄ха ‘‘а̄джӣвасамут̣т̣ха̄пакавӣрийена̄’’ти. там̣ вӣрийанти а̄джӣвикасамут̣т̣ха̄пакавӣрийам̣. пуббена̄парам̣ гхат̣ентасса̄ти а̄рамбхато пат̣т̣ха̄йа нирантарам̣ паваттентасса. читте уппаннабалавасокена сочатӣти читтасанта̄пена анто ниджджха̄йати. ка̄йе уппаннадуккхена̄ти тассева сокасса васена ка̄йе уппаннадуккхена. сокуддесена там̣ там̣ виппалапенто ва̄ паридевати. урам̣ та̄л̣етва̄ти ваккхаппадесам̣ пахаритва̄. ‘‘могха’’нтиа̄ди паридевана̄ка̄радассанан̃чева саммоха̄паджджана̄ка̄радассанан̃ча. мети ватва̄ пуна ноти путхувачанам̣ аттано убхайатха̄пи вохаритаббато, бйа̄мӯл̣хавачанам̣ ва̄ сокавасена.

168. идха ка̄маггахан̣ена висесато ваттхука̄ма̄ гахита̄ти ка̄ма̄диггахан̣ам̣ катам̣, на̄нантарийата̄йа пана килесака̄мопи гахито ева. асичамманти еттха чаммаггахан̣ена на кевалам̣ чаммамайасса, чаммапарисиббитассева ва̄ гахан̣ам̣, атха кхо саббассапи а̄вудхаба̄дхакасса гахан̣анти дассенто ‘‘кхет̣акапхалака̄дӣнӣ’’ти а̄ха. а̄ди-саддена сара̄дисан̇гахо. дханукала̄пам̣ саннайхитва̄ти дханун̃чева кхураппатӯн̣ин̃ча саннайхитва̄, дханудан̣д̣асса джийа̄йа татха̄бха̄вакаран̣а̄дипи (а. ни. т̣ӣ. 3.5.76) дхануно саннайхананти. двиннам̣ сена̄нам̣ бйӯхасам̣видха̄нена ва̄ убхатобйӯл̣хам̣. виджджоталантесӯти ниситапӣтапхалата̄йа виджджотанавасена париваттама̄несу.

па̄ка̄расамӣпа̄тисан̇кха̄рата̄йа па̄ка̄рапа̄да̄ упака̄рийо, йа̄ ‘‘удда̄па̄’’ти вуччанти. сатадантена̄ти анекасатадантакена, йасса тикхин̣аданта̄ни анекасата̄ни мӯла̄ни хонти. атибха̄рата̄йа дасавӣсаматта̄пи джана̄ уккхипитум̣ на сакконти, йантавасена пана уккхипитва̄ бандхитва̄ т̣хапенти. тена̄ха ‘‘ат̣т̣хаданта̄ка̄рена̄’’тиа̄ди. омаддантӣти от̣т̣хапенти.

169. сандхимпи чхинданти чорика̄йа джӣвитука̄ма̄. ниллопанти ниссесавилопам̣, екам̣ париттам̣ га̄мам̣ парива̄ретва̄ таттха кин̃чипи гайхӯпагам̣ асесетва̄ карамараггахан̣ам̣. тена̄ха ‘‘маха̄вилопа’’нти. пантхадуханакаммам̣ ат̣авимагге т̣хатва̄ аддхика̄нам̣ вилумпанам̣. паха̄раса̄дханаттхам̣ (а. ни. т̣ӣ. 2.2.1) дан̣д̣аппаха̄расса сукхасиддхиаттхам̣. кан̃джито ниббаттам̣ кан̃джийам̣, а̄рана̄лам̣. йам̣ ‘‘билан̇га’’нтипи вуччати, там̣ йаттха син̃чати, са̄ кан̃джийауккхалика̄. билан̇гатха̄ликасадисакаран̣ам̣ билан̇гатха̄лийам̣. сӣсакапа̄лам̣ уппа̄т̣етва̄ти айогул̣апавесанаппама̄н̣ам̣ чхиддам̣ катва̄. сан̇кхамун̣д̣акаммака̄ран̣анти сан̇кхам̣ вийа мун̣д̣акаммака̄ран̣ам̣.

ра̄хумукхакаммака̄ран̣анти ра̄хумукхагата-сӯрийасадиса-каммака̄ран̣ам̣. джотима̄ликанти джотима̄лавантам̣ каммака̄ран̣ам̣. хаттхападжджотиканти хаттхападжджотанакаммака̄ран̣ам̣. еракаваттакаммака̄ран̣анти еракаваттасадисе сарӣрато баддхе уппа̄т̣анакаммака̄ран̣ам̣. чӣракава̄сикакаммака̄ран̣анти сарӣрато уппа̄т̣итабаддхачӣрака̄хи нива̄са̄панакаммака̄ран̣ам̣. там̣ каронта̄ йатха̄ гӣвато пат̣т̣ха̄йа баддхе кантитва̄ кат̣ийамева т̣хапенти, евам̣ гоппхакато пат̣т̣ха̄йа кантитва̄ кат̣ийамева т̣хапенти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘кат̣ито пат̣т̣ха̄йа кантитва̄ гоппхакесу т̣хапентӣ’’ти вуттам̣. ен̣еййакакаммака̄ран̣анти ен̣ӣмигасадисакаммака̄ран̣ам̣. айавалайа̄ни датва̄ти айавалайа̄ни пат̣имун̃читва̄. айасӯла̄ни кот̣т̣ентӣти каппараджан̣н̣укакот̣ӣсу айасӯла̄ни павесенти. нти там̣ татха̄катакаммака̄ран̣ам̣ саттам̣.

бал̣исамам̣сиканти бал̣исехи мам̣суппа̄т̣анакаммака̄ран̣ам̣. каха̄пан̣иканти каха̄пан̣аматтасо чхинданакаммака̄ран̣ам̣. кот̣т̣ентӣти чхинданти. кха̄ра̄патаччхиканти таччхетва̄ кха̄ра̄васин̃чанакаммака̄ран̣ам̣. палигхапариваттиканти палигхасса вийа париваттанакаммака̄ран̣ам̣. ека̄баддхам̣ каронти айасӯласса кот̣т̣анена. пала̄лапӣт̣хаканти пала̄лапӣт̣хасса вийа сарӣрасса сам̣велланакаммака̄ран̣ам̣. ка̄ран̣ика̄ти гха̄танака̄рака̄. пала̄лават̣т̣им̣ вийа катва̄ти йатха̄ пала̄лапӣт̣хам̣ каронта̄ пала̄лават̣т̣им̣ катва̄ сам̣велланавасена нам̣ (а. ни. т̣ӣ. 2.2.1) вет̣хенти, евам̣ каронтӣти аттхо. чха̄такехӣти бубхуккхитехи колеййакасунакхехи. балаванто хи те джавайогга̄ сӯра̄ ча хонти. каммавасена сампарети еттха̄ти сампара̄йо, паралоко. таттха бхавоти сампара̄йико.

170. чхандара̄го винӣйати чева пахӣйати ча еттха̄ти нибба̄нам̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нан̃ча̄ти. тена̄ха ‘‘нибба̄нан̃хӣ’’ти. таттха а̄гамма̄ти идам̣ йо чхандара̄гам̣ винети паджахати, тасса а̄рамман̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. тӣхи парин̃н̃а̄хӣти имина̄ н̃а̄татӣран̣апарин̃н̃а̄хи париджа̄ниссантӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ко пана ва̄до паха̄напарин̃н̃а̄йа̄ти дассети? татхабха̄ва̄йа̄ти париджа̄нанакабха̄ва̄йа.

171. апариттена̄ти ахӣнена. випулена̄ти махата̄. йади ван̣н̣асампаттидассанаттхам̣, ван̣н̣адасакам̣ касма̄ на гахитанти а̄ха ‘‘ма̄туга̄масса хӣ’’тиа̄ди. бходжанасампада̄дӣнам̣ ала̄бхепӣти дассанаттхам̣ ‘‘дуггатакуле ниббаттассапӣ’’ти вуттам̣. тхокам̣ тхокам̣ ван̣н̣а̄йатанам̣ пасӣдати мам̣сасса парибрӯханато тханамам̣са̄ни вад̣д̣ханти джа̄йанти. ван̣н̣ети хадайан̇гатабха̄вам̣ пака̄сенто вийа хотӣти ван̣н̣о. со ева са̄маггопабхога̄дина̄ нибха̄тӣти нибха̄. тена̄ха ‘‘ван̣н̣анибха̄ти ван̣н̣ойева̄’’ти.

бхогганти ативийа ван̇ката̄йа бхоггам̣. та̄дисам̣ пана сарӣрам̣ бхаггам̣ вийа хотӣти а̄ха ‘‘бхагга’’нти. тена̄ха ‘‘имина̄писса ван̇кабха̄вамева дӣпетӣ’’ти. данта̄нам̣ чхиннабхинната̄йа екачча̄нам̣ патанена ча кхан̣д̣итадантам̣. кеса̄нам̣ сетаван̣н̣ата̄йа палитанти а̄ха ‘‘пан̣д̣аракеса’’нти. кеса̄нам̣ маттасо сийане кхалла̄т̣авоха̄роти бахусо сийанам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘маха̄кхалла̄т̣асӣса’’нти. вассасатикака̄ле уппаджджанатилака̄ни сандха̄йа̄ха ‘‘тилака̄хатагатта’’нти. та̄ни пана ка̄ничи сета̄ни хонти ка̄ничи ка̄л̣а̄нӣти а̄ха ‘‘сетака̄л̣атилакехӣ’’ти. бйа̄дхиканти сан̃ча̄табйа̄дхим̣. ба̄л̣хагила̄нанти ма̄ран̣анти кагелан̃н̃ена гила̄нам̣.

173. тасмим̣ самайети тасмим̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихаран̣асамайе. на чететӣти на абхисандахати. бйа̄ба̄дханат̣т̣хена бйа̄ба̄дхо, бйа̄ба̄дхова бйа̄баджджхам̣, наттхи еттха бйа̄баджджханти абйа̄баджджхам̣, дуккхарахитам̣. тена̄ха ‘‘ниддуккхамева̄’’ти.

174. аничча̄диа̄ка̄роти аничча̄ка̄ро дуккха̄ка̄ро випарин̣а̄ма̄ка̄ро чала̄диа̄ка̄ро ча.

маха̄дуккхаккхандхасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхаппака̄сана̄ саматта̄.