найасамут̣т̣ха̄нава̄раван̣н̣ана̄

79. ‘‘висайабхедато’’ти сан̇кхепена вуттаматтхам̣ виттха̄рато виваритум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха найатоти найагга̄хато. на хи пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ вийа випассана̄н̃а̄н̣ам̣ паччаккхато паваттатӣти. анубуджджхийама̄ноти абхисамайан̃а̄н̣асса анурӯпам̣ буджджхийама̄но. йатха̄ екапат̣иведхенева магган̃а̄н̣ам̣ паваттати, евам̣ тадануччхавикам̣ випассана̄н̃а̄н̣ена гайхама̄ноти аттхо. еван̃ча катва̄ нандийа̄ват̣т̣а̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ аттханайабха̄во саматтхито хотӣти. татха̄ хи аттхависесасарӯпата̄йа тайо найа̄ ‘‘суттаттхо’’ти вутта̄, падаттхавича̄рабха̄вепи пана ха̄ра̄ ‘‘бйан̃джанавичайо’’ти. йади евам̣ катхам̣ тайоти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пат̣ивиджджханта̄нам̣ пана̄’’тиа̄ди. таттха екамеко сам̣килесавода̄на̄нам̣ вибха̄гато двисан̇гахоти йоджана̄. чатучхаат̣т̣хадисо ча̄ти на паччекам̣ те нандийа̄ват̣т̣а̄дайо чатучхаат̣т̣хадиса̄, атха кхо йатха̄ккаманти. ‘‘ева’’нтиа̄ди йатха̄вуттасса аттхасса нигаманам̣.

татха̄ ча̄ти йатха̄вуттасса аттхасса упачайена саматтхана̄. пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йатӣти еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато пат̣т̣ха̄накатха̄йам̣ а̄ви бхависсати. ‘‘андхам̣ тамам̣ тада̄ хоти, йам̣ лобхо сахате нара’’нтиа̄ди (чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддеса 128) вачанато ка̄матан̣ха̄пи пат̣иччха̄данасабха̄ва̄, йато ка̄маччхандам̣ ‘‘нӣваран̣а’’нти вуттам̣. авиджджа̄йа пана бхавесу а̄дӣнаваппат̣иччха̄данам̣ са̄тисайанти. татха̄ авиджджа̄пи сам̣йоджанасабха̄ва̄, йато са̄ бахиддха̄ сам̣йоджанабха̄вена вутта̄. евам̣ сантепи тан̣ха̄йа бандханат̣т̣хо са̄тисайо апеккхитабха̄ватоти имаматтхам̣ дассенто ‘‘татха̄пи…пе… вутта’’нти а̄ха.

‘‘сам̣йутта̄’’ти падасса сампайутта̄ти аттхоти а̄ха ‘‘миссита̄’’ти. ‘‘авиджджа̄бхибхӯта̄…пе… абхинивисанта̄’’ти етена авиджджа̄йа айа̄тха̄вагахан̣ахетутам̣ дассети, тато со авиндийам̣ виндатӣти авиджджа̄ти вуччати. килиссанам̣ упата̄пананти а̄ха ‘‘килиссанаппайогам̣ аттапарита̄панапат̣ипатти’’нти. аллӣйанам̣ севанам̣.

дуккханти …пе… джа̄нантӣти аттана̄ анубхӯйама̄нам̣ татха̄ татха̄ упат̣т̣хитам̣ ка̄йикачетасикадуккхам̣, итарампи ва̄ екадесам̣ джа̄нанти. тан̣ха̄йапи есева найо. сабха̄гависабха̄гапат̣ипаджджитабба̄ка̄рато таттха тесам̣ н̃а̄н̣ам̣ наттхева̄тидассенто ‘‘идам̣ дуккха’’нтиа̄дима̄ха. паваттипаваттихетуматтампӣти ‘‘паватти паваттихетӯ’’ти еттакампи. ка̄ пана катха̄ти пачураджанаса̄дха̄ран̣е локийепи на̄ма аттхе йесам̣ н̃а̄н̣асса пат̣игха̄то, парамагамбхӣре арийа̄нам̣ ева висайабхӯте локуттаре ниваттиниваттихетусан̇кха̄те аттхе ка̄ на̄ма катха̄, чхинна̄ катха̄ти аттхо. ат̣т̣хасама̄паттипабхедасса кеваласса саматхасса та̄дисе ка̄ле ба̄хирака̄нан̃ча иджджханато ‘‘випассана̄дхит̣т̣ха̄на’’нти висеситам̣. вӯпасамо самуччхедо, пат̣иппассаддхи ча.

‘‘сам̣са̄расса анупаччхеданато’’ти идам̣ дит̣т̣хигата̄нам̣ дит̣т̣хигатикаматадассанам̣. со хи путтамукхадассане асати сам̣са̄ро уччхиджджеййа̄ти бха̄йати. йато вуттам̣ –

‘‘ган̣д̣уппа̄до кикӣ чева, кунтӣ бра̄хман̣адхаммико;

ете абхайам̣ бха̄йанти, саммӯл̣ха̄ чатуро джана̄’’ти. (су. ни. ат̣т̣ха. 2.293; а. ни. т̣ӣ. 3.5.192);

тадабхин̃н̃а̄ти там̣ йатха̄вуттаантадвайам̣ абхиджа̄нанти гун̣ам̣ а̄ропетва̄ джа̄нантӣти тадабхин̃н̃а̄. аттхабхан̃джанато, рогаган̣д̣асалласадисата̄йа аттабха̄васам̣килеса̄нан̃ча рогаган̣д̣асаллата̄.

сакка̄йадассанети еттха дит̣т̣хидассанам̣, сакка̄йова дассанам̣ сакка̄йадассананти аттхо ведитаббо. тесанти дит̣т̣хичарита̄нам̣. атта̄бхинивесо балава̄. тасма̄ йатха̄упат̣т̣хитам̣ рӯпам̣ ‘‘атта̄’’иччева ган̣хантӣти адхиппа̄йо. татха̄ ведана̄дим̣. тан̣ха̄чарито пана йатха̄упат̣т̣хитам̣ рӯпам̣ тан̣ха̄ваттхум̣ катва̄ аттанийа̄бхинивесена абхинивисанта̄ тадан̃н̃амева аттато саманупассанти. евам̣ ведана̄дӣсу. тена̄ха ‘‘тан̣ха̄чарита̄’’тиа̄ди. виджджама̄нети параматтхато упалаббхама̄не. ка̄йети самӯхе. дит̣т̣хийа̄ парикаппито атта̄ди ева параматтхато нупалаббхати, дит̣т̣хи пана лаббхатева̄ти а̄ха ‘‘сатӣ ва̄ виджджама̄на̄’’ти.

сакка̄йадассанамукхена̄ти сакка̄йадит̣т̣химукхена.

уччхедасассатанти там̣сахачаран̣ато уччхедасассатадит̣т̣хи вутта̄. ‘‘уччхедасассатава̄да̄’’типи па̄т̣хо.

касин̣а̄йатана̄нӣти касин̣аджджха̄на̄ни.

теджетва̄ти ниса̄нетва̄.

81. етта̄вата̄ нандийа̄ват̣т̣асса бхӯмирачанавасена сам̣килесапаккхо дасситоти а̄ха ‘‘таттха дит̣т̣хичаритотиа̄дина̄ вода̄напаккхам̣ дассетӣ’’ти. ‘‘йасма̄ саллекхе тиббага̄раво’’ти имина̄ таттха тиббага̄раватта̄ сам̣лекха̄нусантатавуттина̄ бхаватӣти дассети. сесесупи есева найо. миччха̄дхимоккхо саддха̄патирӯпако аваттхусмим̣ паса̄до.

пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена дхаммамева вибхаджатӣти а̄ха ‘‘сатта̄пи…пе… дассетӣ’’ти.

йе хи кечӣти еттха хи-саддо нипа̄таматтам̣. ‘‘има̄хи ева чатӯхи пат̣ипада̄хӣ’’типи па̄л̣и. дуккха̄пат̣ипада̄дивибха̄гена магго ева идха вуттоти а̄ха ‘‘пат̣ипада̄ хи магго’’ти чатуддиса̄сан̇кха̄там̣ магганти чатуддиса̄сан̇кха̄там̣ паваттанупа̄йам̣. две диса̄ етисса̄ти двидиса̄. нандийа̄ват̣т̣асса̄ти нандийа̄ват̣т̣анайасса.

82. виваттати ват̣т̣ам̣ еттха̄ти виваттам̣, виваттам̣ ева виват̣т̣ам̣, асан̇кхатадха̄ту, ниббути ева ва̄. тена вуттам̣ ‘‘нибба̄на’’нти.

‘‘каттха дат̣т̣хабба’’нти ва̄ па̄л̣и. упачайети упачайа̄ваттха̄йанти аттхо. дасаннанти лобха̄дикилесаваттхӯнам̣. випалла̄сахетубха̄ватоти субхасан̃н̃а̄дивипалла̄сахетукабха̄вато. випарийесагга̄хавасена хи а̄дӣнавесу ева сам̣йоджанийесу дхаммесу асса̄да̄нупассита̄. на хи йатха̄бхӯтан̃а̄н̣е сати татха̄ самбхаво. тена вуттам̣ ‘‘дасаннам̣…пе… бха̄вато’’ти. дасавидхака̄ран̣ети дасавидхе ка̄ран̣е, дасавидхасса ва̄ ка̄ран̣е. айонисоманасика̄рапариккхата̄ дхамма̄ субха̄рамман̣а̄дайо.

таббисайа̄ килеса̄ти а̄ха̄рапарин̃н̃а̄парибандхабхӯта̄ килеса̄. вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсупи есева найо. ка̄йе паваттама̄но пат̣хамо випалла̄со ка̄йасамуда̄йе, ка̄йекадесе ча кабал̣ӣка̄ре а̄ха̄ре паватто ева хотӣти вуттам̣ ‘‘пат̣хаме а̄ха̄ре висайабхӯте пат̣хамо випалла̄со паваттатӣ’’ти. татха̄ ведана̄йам̣ паваттама̄но дутийавипалла̄со таппаччайе пхасса̄ха̄ре, читте паваттама̄но татийавипалла̄со таппаччайе маносан̃четана̄ха̄ре, дхаммесу паваттама̄но чатуттхавипалла̄со таппаччайе вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ре паватто ева хотӣти вуттам̣ ‘‘чатуттхе а̄ха̄ре чатуттхо випалла̄со’’ти. тена̄ха ‘‘сеса̄ха̄ресупи есева найо’’ти. а̄ха̄расӣсена ва̄ а̄ха̄рапат̣ибаддхо чхандара̄го гахито. вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсупи есева найо. тенева̄ха ‘‘а̄ха̄расӣсена таббисайа̄ килеса̄ адхиппета̄’’ти. пат̣хаме а̄ха̄ре висайабхӯтети ча пат̣хаме а̄ха̄ре чхандара̄гасса висайабха̄вам̣ патте, таббха̄вам̣ анатиккантети аттхо. аппахӣначчхандара̄гасса хи таттха випалла̄са̄ самбхаванти, на итарасса. татха̄ дутийавипалла̄са̄дӣсу аппахӣнесу. итаре упа̄да̄на̄ни паваттантева аппахӣнатта̄ти а̄ха ‘‘сесападесупи есева найо’’ти. йасма̄ ча упа̄да̄на̄дӣсу аппахӣнесупи йога̄дайо паваттантева йатха̄рахам̣ там̣сабха̄ватта̄, тадекат̣т̣хасабха̄вато ча, тасма̄ вуттам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘пат̣хаме упа̄да̄не пат̣хамо його’’тиа̄ди. тена̄ха ‘‘сесападесупи есева найо’’ти.

83. апариджа̄нантасса̄ти н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа, тӣран̣апарин̃н̃а̄йа, паха̄напарин̃н̃а̄йа̄ти тӣхи парин̃н̃а̄хи париччхиндитва̄ аджа̄нантасса, тесам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча асса̄дан̃ча а̄дӣнаван̃ча ниссаран̣ан̃ча йатха̄бхӯтам̣ анавабуджджхантасса̄ти аттхо. тиббо бахало чхандара̄го хоти тан̣ха̄чаритабха̄ватоти адхиппа̄йо. ити упаккилесасса дит̣т̣ха̄бхинивесасса хетубха̄ватоти имаматтхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘вуттанайенева̄’’ти. субхасукхасан̃н̃а̄ка̄мупа̄да̄нака̄мабхавайогаабхиджджха̄ка̄йагантхака̄мабхава̄сава- ка̄мабхавогхара̄гасаллачханда̄гатигамана̄ни тан̣ха̄паккхиката̄йа, тан̣ха̄сабха̄вата̄йа ча тан̣ха̄падха̄на̄ни. сӣлаббатупа̄да̄набйа̄па̄дака̄йагантхадосасалладоса̄гатигамана̄ни пана тан̣ха̄бха̄ве бха̄вато, вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо тан̣ха̄висайато, саббесам̣ ва̄ тан̣ха̄висайато тан̣ха̄падха̄ната̄ лаббхатева. паччхимака̄нам̣ дит̣т̣хипадха̄ната̄ вуттанайа̄нуса̄рена ведитабба̄.

84. кабал̣ӣка̄ре а̄ха̄рети кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рависайе чхандара̄ге. ‘‘аппахӣне’’тиа̄дикам̣ парийа̄йакатхам̣ мун̃читва̄ ниппарийа̄йамева дассенто кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса ‘‘асубхасабха̄ватта̄, асубхасамут̣т̣ха̄натта̄ ча̄’’ти вуттам̣. лаббхама̄не хи уджуке аттхе ким̣ парийа̄йакатха̄йа̄ти. чхандара̄го ва̄ таттха аттхасиддхоти евампеттха аттхо вутто. на хи таттха асати чхандара̄ге випалла̄со самбхавати. дуккхасабха̄ватта̄ти сан̇кха̄радуккхата̄йа дуккхасабха̄ватта̄. дуккхапаччайатта̄ти тивидхадуккхата̄лаккхан̣асса дуккхасса ка̄ран̣ато. вин̃н̃а̄н̣е ниччасан̃н̃ино. татха̄ хи са̄ти на̄ма бхиккху кеват̣т̣апутто ‘‘там̣йева вин̃н̃а̄н̣ам̣ сандха̄вати сам̣саратӣ’’ти таттха ничча̄бхинивесам̣ сам̣ведеси. йебхуййена сан̇кха̄ресу аттасан̃н̃ита̄ дит̣т̣хигатика̄нам̣ ‘‘четана̄ атта̄’’тиа̄дидит̣т̣хипаридӣпанесу ведитабба̄. ‘‘бхавависуддхӣ’’ти падасса аттхавачанам̣ ‘‘ниббутисукха’’нти. ‘‘сӣлаббатехи…пе… сукханти дал̣хам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти имина̄ сӣлаббатупа̄да̄нам̣ идха бхавупа̄да̄нанти дассети. татха̄ хи ваккхати ‘‘сӣлаббатупа̄да̄насан̇кха̄тена бхавупа̄да̄нена̄’’ти.

паччайа̄ хонти упаниссайапаччайа̄дина̄. пат̣хаме йоге т̣хитоти пат̣хаме йоге патит̣т̣хито. аппахӣна̄ хи килеса̄ каммават̣т̣а̄дӣнам̣ ка̄ран̣абхӯта̄ там̣саман̇гино саттасса патит̣т̣ха̄ти вуччанти. парасса абхиджджха̄йанам̣ пара̄бхиджджха̄йанам̣. бхавапаттхана̄йа бхавадит̣т̣хибхавара̄гавасена пийа̄йитасса ваттхуно випарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ве доманассуппаттим̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘бхавара̄га…пе… падӯсентӣ’’ти.

гантхитва̄ти гантхим̣ катва̄. двидха̄бхӯтам̣ раджджуа̄дике вийа гантхикаран̣ан̃хи гантханам̣. читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханта̄ а̄сава̄нам̣ уппаттихету хонтӣти самбандхо. парийут̣т̣ха̄наппатта̄ екачче килеса̄ висесато а̄савуппаттихету хонтӣти дассанаттхам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ уппат̣ипа̄т̣ивачанам̣. таппат̣ипаккхе висайе паттхетӣти йоджана̄. таббисайабахуле бхаве паттхетӣти йатха̄ ма̄нусакехи ка̄мехи ниббиннарӯпа̄ девӯпапатти. там̣сабха̄ватта̄ти дит̣т̣хисабха̄ватта̄. апара̄паранти ан̃н̃аман̃н̃ам̣. екачча̄ хи дит̣т̣хи екаччасса дит̣т̣ха̄бхинивесасса ка̄ран̣ам̣ хоти, йатха̄ сакка̄йадит̣т̣хи итара̄сам̣. абхинивисантасса̄ти абхинивесанахету. ‘‘айонисоманасика̄рато…пе… авиджджа̄саво уппаджджатӣ’’ти идам̣ сачча̄бхинивесасса пхалабхӯтам̣ авиджджа̄савам̣ дассети екантавассимегхавут̣т̣ха̄нена вийа махогхаппаватти. авиджджа̄саво сиддхо хоти вут̣т̣хихетукамахогхасиддхийа̄ упаримегхавут̣т̣ха̄нам̣ вийа.

‘‘нандӣра̄гасахагата̄’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 14) вийа таббха̄ваттхо сахагатасаддоти а̄ха ‘‘анусайа…пе… бхӯта̄ ва̄’’ти. читтасса аббхантарасан̇кха̄там̣ хадайанти випа̄качиттаппаваттим̣ сандха̄йа вадати. випа̄кават̣т̣епи килесава̄сана̄хита̄ аттхи ка̄чи висесаматта̄.

лобхасахагатасса вин̃н̃а̄н̣асса. итарасса досасахагата̄дикасса. бйан̃джанена вийа бходжанасса а̄рамман̣асса абхисан̇кхаран̣ам̣ висеса̄па̄данам̣ упасечанам̣, нандӣ саппӣтикатан̣ха̄ упасечанам̣ етасса̄ти нандӯпасечанам̣ упасечанабхӯта̄йапи нандийа̄ ра̄гасаллаупанисато. упаситте пана ваттаббамева наттхӣти дассетум̣ па̄л̣ийа̄ ‘‘ра̄гасаллена нандӯпасечанена вин̃н̃а̄н̣ена̄’’ти вуттанти таматтхам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘кена пана там̣ нандӯпасечана’’нти пуччхати.

ра̄гасаллена̄ти хетумхи каран̣авачананти дассенто ‘‘ра̄гасаллена хетубхӯтена̄’’ти а̄ха. упаниссайапаччайаттхо четтха хетваттхо. упагантаббато вин̃н̃а̄н̣ена̄ти вибхаттим̣ парин̣а̄метва̄ йоджетаббам̣. ‘‘патит̣т̣ха̄бха̄вато’’ти имина̄ вин̃н̃а̄н̣асса ниссайа̄дипаччайатам̣ вадати. тена̄ха ‘‘рӯпаккхандхам̣ нисса̄йа тит̣т̣хатӣ’’ти. евам̣ дутийа̄дивин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсупи ниссайа̄дипаччайата̄ ваттабба̄ патит̣т̣ха̄вачанато.

85. йадипи акусаламӯла̄дике типуккхаласса, тан̣ха̄дике нандийа̄ват̣т̣асса диса̄бха̄вена ваккхати, татха̄пи ан̃н̃аман̃н̃а̄нуппавесато екасмим̣ найе сиддхе итарепи сиддха̄ ева хонтӣти имасса висесасса дассанаттхам̣ ‘‘а̄ха̄ра̄дайо…пе… ваваттхапету’’нти вуттам̣. ваккхама̄не ва̄ акусаламӯлатан̣ха̄дике а̄дисаддена сан̇гахетва̄ ‘‘а̄ха̄ра̄дайо’’ти ваданто ‘‘найа̄на’’нти бахувачанама̄ха. екасса аттхасса̄ти ра̄гачаритасса упаккилесата̄сан̇кха̄тасса екасса пайоджанасса. бйан̃джанаттхопи гахито, на бйан̃джанамева гахитанти суттапада̄ни ан̃н̃аман̃н̃апарийа̄йавачана̄ни йатха̄рахам̣ тан̣ха̄ваттхӯнам̣ таттха катхитатта̄ вуттам̣ ‘‘саваттхука̄ тан̣ха̄ вутта̄’’ти. досаваттхӯнам̣, дит̣т̣хиваттхӯнан̃ча таттха катхитатта̄ ‘‘саваттхуко досо, саваттхука̄ дит̣т̣хи ча вутта̄’’ти имаматтхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘вуттанайа̄нуса̄рена̄’’ти.

дуккха̄ка̄рена саха дуккха̄ка̄рам̣ гахетва̄ти аттхо. еван̃четанти йади там̣там̣анупассана̄бахуласса васена пурима̄ха̄радвайа̄дӣсу вимоккхамукхависесаниддха̄ран̣ам̣ катам̣, етам̣ евамева ведитаббам̣, на ан̃н̃атха̄. таттха ка̄ран̣ам̣ ваданто ‘‘на хӣ’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – йатха̄ арийамагга̄нам̣ одхисо килесаппаджаханато паха̄таббесу дхаммесу нийамо аттхи, на евам̣ випассана̄йа парин̃н̃а̄паха̄на̄нам̣ аниччантикатта̄ти.

апаре пана̄ху – пуриме а̄ха̄радвайе парикилесабха̄вена, дуккхапаччайатта̄ ча дуккхалаккхан̣ам̣ супа̄кат̣ам̣. таттха пуриме вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитидвайавин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ре татийавин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийам̣ аниччалаккхан̣ам̣, маносан̃четана̄ха̄ре чатуттхавин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийам̣ анатталаккхан̣ам̣ супа̄кат̣анти тиссаннам̣ анупассана̄нам̣ паваттимукхата̄йа техи аппан̣ихита̄дивимоккхамукхехи парин̃н̃ам̣ гаччхантӣти. татха̄ випалла̄са̄дӣсу пуримадвайам̣ дуккха̄нупассана̄йа уджувипаччанӣкам̣, итарадвайам̣ аничча̄натта̄нупассана̄нам̣. ити паваттимукхата̄йа ча уджувипаччанӣката̄йа ча име дхамма̄ йатха̄рахам̣ аппан̣ихита̄дивимоккхамукхехи парин̃н̃еййа̄, паха̄табба̄ ча вутта̄. таттха субхасукхасан̃н̃а̄ка̄мупа̄да̄насӣлаббатупа̄да̄нака̄майогабхавайогаабхиджджха̄ка̄йа гантхака̄ма̄савака̄могха бхавогха ра̄гасаллачхандаагатигамана̄ни сукхасса̄давасена паваттанато дуккха̄нупассана̄йа пат̣ипаккхабха̄вато бйа̄па̄дака̄йагантхадосасалладосаагатигамана̄ни паваттимукхата̄йа аппан̣ихитавимоккхамукхена паха̄табба̄ни. татийасан̃н̃а̄дайо ничча̄бхинивесатаннимитта̄хи аничча̄нупассана̄йа пат̣ипаккхабха̄вато анимиттавимоккхамукхена паха̄табба̄. чатуттхасан̃н̃а̄дайо атта̄бхинивесатаннитта̄хи анатта̄нупассана̄йа пат̣ипаккхабха̄вато сун̃н̃атавимоккхамукхена паха̄табба̄. таттха ма̄насаллабхайаагатигамана̄нам̣ ничча̄бхинивесанимиттата̄ ведитабба̄. на хи аниччато пассато ма̄наджаппанам̣, бхайам̣ ва̄ самбхавати. авиджджа̄йога̄дӣнам̣ атта̄бхинивесанимиттата̄ па̄кат̣а̄ ева̄ти.

86. аппаман̃н̃а̄ваджджа̄ рӯпа̄вачарасама̄паттийо диббавиха̄ра̄ ‘‘девӯпапаттисам̣ваттаникакусаласама̄паттийо ча̄’’ти катва̄, сатипи таббха̄ве парахитапат̣ипаттито, ниддосата̄йа ча сет̣т̣ха̄ виха̄ра̄ти чатассо аппаман̃н̃а̄ брахмавиха̄ра̄, чатассо пхаласама̄паттийо арийавиха̄ра̄ ‘‘а̄рака̄ килесехи арийа̄нам̣ виха̄ра̄’’ти. чатассо а̄руппасама̄паттийо а̄нен̃джавиха̄ра̄, сатипи девӯпапаттисам̣ваттаникакусаласама̄паттибха̄ве а̄нен̃джасантата̄хи локийесу сикха̄ппаттито.

адхикаран̣абхедена̄ти ваттхубхедена.

йам̣ абхин̣хам̣ на паваттати, там̣ аччхарийанти дассетум̣ ‘‘андхасса…пе… уппаджджанака’’нти вуттам̣. адхитит̣т̣хати сӣла̄ди етена саччена, еттха ва̄ сачче нимиттабхӯте, адхит̣т̣ха̄наматтамева ва̄ там̣ саччанти евам̣ каран̣а̄дхикаран̣абха̄ваттха̄ паччайавасена ведитабба̄ сама̄на̄дхикаран̣асама̄сапаккхе. татха̄ ан̃н̃ападаттхасама̄сапаккхе. итарасмим̣ пана сама̄се каран̣а̄дхикаран̣аттха̄ ева, те ча кхо сӣла̄дивасена ча ведитабба̄. сукханти джха̄навипассана̄маггапхаланибба̄насукхам̣. локийавипа̄касукхампи лаббхатева. ‘‘на̄н̃н̃атра боджджха̄…пе… па̄н̣ина’’нти (сам̣. ни. 1. 98) хи има̄йа га̄тха̄йа сан̇гахита̄ анаттапариха̄рамукхена сатта̄нам̣ абхайа̄ нибба̄насампаттисукха̄ваха̄ чатта̄ро дхамма̄ идха ‘‘сукхабха̄гийа̄’’ти вутта̄ти. анавасесапарийа̄да̄натоти пхаран̣авасена анавасесаггахан̣ато.

пат̣хамасса сатипат̣т̣ха̄насса пат̣хамапат̣ипада̄васена паваттасса̄ти адхиппа̄йо. евам̣ сесесупи. ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄дина̄ йатха̄вуттапат̣ипада̄сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ на̄нантарийакатам̣ упама̄йа вибха̄вети. сатипи ча сабба̄хи пат̣ипада̄хи саббесам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ нийама̄бха̄ве на̄нантарикабха̄вена десана̄ккаменеветтха несам̣ айамануккамо катоти ведитаббо. атха ва̄ ка̄йаведана̄су субхасукхасан̃н̃а̄нам̣ дуббинивет̣хийата̄йа асубхадуккха̄нупассана̄нам̣ киччасиддхито пуримена пат̣ипада̄двайена пуримам̣ сатипат̣т̣ха̄надвайам̣ йоджитам̣ тадабха̄вато. итарена итарам̣. та̄ни хи пуримесу сатипат̣т̣ха̄несу катакаммасса иччхитабба̄ни. атха ва̄ йатха̄ тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичарита̄нам̣ мандатиккхапан̃н̃а̄нам̣ васена чатассо пат̣ипада̄ йоджита̄, евам̣ чатта̄ри сатипат̣т̣ха̄на̄ни самбхавантӣти дассетум̣ пат̣ипада̄сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ айамануккамо като.

‘‘татха̄’’ти имина̄ йатха̄ сама̄напат̣ипаккхата̄йа пат̣хамасса сатипат̣т̣ха̄насса бха̄вана̄ пат̣хамасса джха̄насса висеса̄ваха̄, евам̣ пӣтисахагата̄дисама̄ната̄йа дутийасатипат̣т̣ха̄на̄дибха̄вана̄ дутийаджджха̄на̄дӣнам̣ висеса̄ваха̄ти имаматтхам̣ упасам̣харати. пӣтипат̣исам̣ведана̄дӣти а̄дисаддена сукхапат̣исам̣веданам̣, читтасан̇кха̄рапат̣исам̣веданам̣, пассамбханан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. читтасса абхиппамоданаггахан̣ан̃четтха нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣ пат̣исам̣веданасама̄даханавимочана̄нампи васена паваттийа̄ иччхитаббатта̄. аниччавира̄га̄дӣти а̄дисаддена ниродхапат̣иниссагга̄ сан̇гайханти.

рӯпа̄вачарасама̄паттӣнанти еттха пат̣иладдхаматтам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ пат̣хамаджджха̄насама̄паттийа̄ пагун̣авасӣбха̄ва̄па̄данасса паччайо хоти, на итара̄сам̣. итара̄сам̣ пана адхит̣т̣ха̄набха̄вена парампара̄йа паччайо хотӣти ведитаббам̣. бйа̄па̄давихим̣са̄витаккааратира̄га̄ бйа̄па̄давитакка̄дайо. сукхена̄ти акиччхена, акасирена̄ти аттхо.

диббавиха̄ра̄дике чатта̄ро виха̄ре падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ на̄на̄санта̄несу уппанна̄йа вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄йа йатха̄ккамам̣ ануппанна̄кусала̄нуппа̄дана̄дивасена паваттависайам̣ сандха̄йа па̄л̣ийам̣ ‘‘пат̣хамо виха̄ро бха̄вито бахулӣкато’’тиа̄ди вуттам̣. саммаппадха̄насадисан̃хеттха саммаппадха̄нам̣ вуттам̣. арийавиха̄ре ча хет̣т̣химе нисса̄йа упаримагга̄дхигама̄йа ва̄йамантасса айам̣ найо лаббхати. маггапарийа̄паннассева ва̄ саммаппадха̄насса на̄на̄санта̄никасса йатха̄вуттавипассана̄гаманена там̣там̣кичча̄дикасса васенетам̣ вуттам̣. сакка̄ хи випассана̄гаманена саддхиндрийа̄дитиккхата̄висесо вийа вӣрийасса киччависесависайо магго вин̃н̃а̄тум̣.

татха̄ сикха̄ппаттаупеккха̄сатипа̄рисуддхидиббавиха̄рам̣ нисса̄йа уппаннам̣ пат̣хамам̣ саммаппадха̄нам̣ ма̄наппаха̄нам̣ уккам̣сети, брахмавиха̄расанниссайе уппаннам̣ дутийам̣ саммаппадха̄нам̣ ка̄ма̄лайасамуггха̄там̣, арийавиха̄расанниссайена уппаннам̣ татийам̣ саммаппадха̄нам̣ авиджджа̄паха̄нам̣, сантавимоккхасанниссайена уппаннам̣ чатуттхам̣ саммаппадха̄нам̣ бхавӯпасамам̣ уккам̣сетӣти дассетум̣ ‘‘пат̣хамам̣ саммаппадха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣.

пахӣнама̄но на висам̣ва̄деййа̄ти ма̄наппаха̄нам̣ сачча̄дхит̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хети висам̣ва̄дананимиттассева абха̄вато. аппахӣнама̄но хи ма̄наниссайена кин̃чи висам̣ва̄деййа. ка̄ма̄лайе, дит̣т̣ха̄лайе ча самуггха̄т̣ите ча̄гапат̣ипаккхасса авасаро ева наттхӣти а̄лайасамуггха̄то ча̄га̄дхит̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хети. авиджджа̄йа самуччхинна̄йа пан̃н̃а̄буддхийа̄ парибандхова наттхи, бхавасан̇кха̄ресу оссат̣т̣хесу абхавӯпасамасса ока̄сова наттхӣти ма̄наппаха̄на̄дайо сачча̄дхит̣т̣ха̄на̄дике сам̣вад̣д̣хентӣти дассетум̣ ‘‘ма̄наппаха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣.

ависам̣ва̄данасӣло дхаммаччхандабахуло чханда̄дхипатеййам̣ сама̄дхим̣ ниббаттети. ча̄га̄дхимутто неккхаммаджджха̄сайо акосаджджабахулата̄йа вӣрийа̄дхипатеййам̣, н̃а̄н̣уттаро читтам̣ аттано васе ваттенто читта̄дхипатеййам̣, вӯпасантасабха̄во упасамахетубхӯта̄йа вӣмам̣са̄йа вӣмам̣сайато вӣмам̣са̄дхипатеййам̣ сама̄дхим̣ ниббаттетӣти сачча̄дхит̣т̣ха̄на̄дипа̄рисуддхичхандасама̄дхиа̄дӣнам̣ па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттатӣти дассетум̣ ‘‘сачча̄дхит̣т̣ха̄нам̣ бха̄вита’’нтиа̄ди вуттам̣.

дхаммаччхандабахуло чхандасама̄дхимхи т̣хито ит̣т̣ха̄нит̣т̣хачхал̣а̄рамман̣а̄па̄те анаваджджасевӣ хоти. а̄раддхавӣрийо вӣрийасама̄дхимхи т̣хито сам̣килесапаккхасса сантапанавасенева пун̃н̃ам̣ парипӯрети. читтам̣ аттано васе ваттенто читтасама̄дхимхи т̣хито пан̃н̃а̄йа упака̄ра̄нупака̄раке дхамме паригган̣ханто буддхим̣ пха̄тим̣ гамиссати. вӣмам̣са̄сама̄дхимхи т̣хито дхаммавичайабахуло упадхипат̣иниссагга̄вахамева пат̣ипаттим̣ брӯхетӣти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘чхандасама̄дхи бха̄вито’’тиа̄ди вуттам̣.

дӯра̄дӯрапаччаттхиканива̄ран̣е бахӯпака̄ро индрийасам̣варо метта̄йа висесуппаттихетуто меттам̣ вад̣д̣хети. тапена сам̣килесадхамме виккхамбхенто вӣрийа̄дхико парадуккха̄панайанака̄матам̣ са̄хаттхикам̣ каротӣти тапо карун̣ам̣ сам̣вад̣д̣хети. пан̃н̃а̄ парийода̄пита̄ са̄ваджджа̄наваджджадхамме паригган̣хантӣ паха̄санипа̄тато мудитам̣ раккхантӣ парибрӯхети. упадхиниссагго паккхандо ниннапон̣апаббха̄рова саммадева саттасан̇кха̄ресу уда̄сино хотӣти со упеккха̄виха̄рам̣ паривад̣д̣хетӣти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘индрийасам̣варо бха̄вито’’тиа̄ди вуттам̣. тена̄ха ‘‘йо йасса висесапаччайо, со там̣ парипӯретӣти вутто’’ти.

87. диса̄бха̄вена̄ти найа̄нам̣ диса̄бха̄вена̄ти йоджетаббам̣. аттхописса пуббе вуттанайенева ведитаббо. йена чатуккена йасса ра̄гачарита̄дипуггаласса вода̄нам̣ висуддхи. йатха̄ апарин̃н̃а̄та̄, аппахӣна̄ ча пат̣хама̄ха̄равипалла̄са̄дайо ра̄гачарита̄дӣнам̣ пуггала̄нам̣ упаккилеса̄, евам̣ пат̣хамапат̣ипада̄дайо бха̄вита̄ бахулӣката̄ несам̣ висуддхийо хонтӣти вуттанайа̄нуса̄рена сакка̄ вин̃н̃а̄тунти а̄ха ‘‘хет̣т̣ха̄ вуттанайамева̄’’ти.

атха ва̄ пурима̄хи двӣхи пат̣ипада̄хи сиджджхама̄на̄ випассана̄ аттано киччавуттисан̇кха̄там̣ паваттидуккхампи сан̇ган̣хантӣ дуккха̄нупассана̄ба̄хуллависесато дуккхалаккхан̣ам̣ пат̣ивиджджхантӣ ‘‘аппан̣ихитам̣ вимоккхамукха’’нти вутта̄. татийа̄йа пат̣ипада̄йа сиджджхама̄на̄ сукхаппаваттиката̄йа саммадева сантатигханам̣ бхиндитва̄ аниччалаккхан̣ам̣ вибха̄вентӣ ‘‘анимиттам̣ вимоккхамукха’’нти вутта̄. чатуттха̄йа пана пат̣ипада̄йа сиджджхама̄на̄ сукхаппаваттиката̄йа, висадан̃а̄н̣ата̄йа ча самӯхакичча̄рамман̣агханам̣ бхиндитва̄ саммадева анатталаккхан̣ам̣ вибха̄вентӣ ‘‘сун̃н̃атам̣ вимоккхамукха’’нти вутта̄.

татха̄ ка̄йаведана̄нупассана̄ висесато дуккхалаккхан̣ам̣ вибха̄вентӣ, читта̄нупассана̄ аниччалаккхан̣ам̣, дхамма̄нупассана̄ анатталаккхан̣анти та̄ йатха̄ккамам̣ ‘‘аппан̣ихита̄дивимоккхамукха’’нти вутта̄.

саппӣтиката̄йа асса̄да̄ни пат̣хамадутийаджджха̄на̄ни вираджджанавасена висесато дуккхато пассантийа̄ випассана̄йа васена ‘‘аппан̣ихитам̣ вимоккхамукха’’нти вутта̄ни. татийам̣ сантасукхата̄йа ба̄хирака̄нам̣ ничча̄бхинивесаваттхубхӯтам̣ сабха̄вато ‘‘аничча’’нти пассантийа̄ випассана̄йа васена ‘‘анимиттам̣ вимоккхамукха’’нти вуттам̣. чатуттхам̣ упаккилесавигама̄дӣхи парисуддхам̣ сусама̄хитам̣ йатха̄ паресам̣, евам̣ аттано ча йатха̄бхӯтасабха̄ва̄вабодхахетута̄йа саммадева ‘‘сун̃н̃а’’нти пассантийа̄ випассана̄йа васена ‘‘сун̃н̃атам̣ вимоккхамукха’’нти вуттам̣.

евам̣ виха̄ра̄нам̣ випассана̄васенева вимоккхамукхата̄, таттха ‘‘диббабрахмавиха̄ра̄нам̣ сантасукхата̄йа асса̄данӣйата̄’’тиа̄дина̄ аппан̣ихитавимоккхамукхата̄ йоджетабба̄. арийавиха̄расса пан̃н̃а̄дхикатта̄ висесато анатта̄нупассана̄санниссайата̄йа сун̃н̃атавимоккхата̄. а̄нен̃джавиха̄расса сантавимоккхата̄йа аниччалаккхан̣аппат̣иведхасса висесапаччайасабха̄вато анимиттавимоккхамукхата̄ йоджетабба̄.

татха̄ пурима̄нам̣ двиннам̣ саммаппадха̄на̄нам̣ сам̣килесависайатта̄ килесадуккхавӣтиккамасса дуккха̄нупассана̄ба̄хуллатта̄ аппан̣ихитавимоккхамукхата̄. татийасса ануппаннакусалуппа̄данена дхамма̄нам̣ удайавайавантата̄вибха̄ванато аниччалаккхан̣ам̣ па̄кат̣анти анимиттавимоккхамукхата̄. чатуттхасса уппанна̄нам̣ т̣хитаттам̣ бйа̄па̄ра̄паджджанена дхамма̄нам̣ авасаваттита̄дӣпанато анатталаккхан̣ам̣ супа̄кат̣анти сун̃н̃атавимоккхамукхата̄.

ма̄наппаха̄на̄лайасамуггха̄та̄нам̣ саха̄йатан̣ха̄паха̄ната̄йа тан̣ха̄пан̣идхивисодханато аппан̣ихитавимоккхамукхата̄. авиджджа̄паха̄насса пан̃н̃а̄кичча̄дхиката̄йа сун̃н̃атавимоккхамукхата̄. бхавӯпасамасса сан̇кха̄ранимиттапат̣ипаккхата̄йа анимиттавимоккхамукхата̄.

пакатийа̄ дуккхасабха̄ве сан̇кха̄ре н̃а̄н̣асаччена ависам̣ва̄денто дуккхато ева пассати, ча̄га̄дхивимуттата̄йа тан̣хам̣ видӯрӣкаронто ра̄гаппан̣идхим̣ висосетӣти пуримам̣ адхит̣т̣ха̄надвайам̣ ‘‘аппан̣ихитам̣ вимоккхамукха’’нти вуттам̣. итарасса пана адхит̣т̣ха̄надвайасса сун̃н̃ата̄нимиттавимоккхамукхата̄ вуттанайа̄ ева.

чханда̄дхипатеййа̄ читтекаггата̄ висесато дхаммаччхандавато неккхаммавитаккабахуласса хоти, вӣрийа̄дхипатеййа̄ пана ка̄мавитакка̄дике винодентасса̄ти тадубхайам̣ нисса̄йа паватта̄ випассана̄ висесато ра̄га̄диппан̣идхӣнам̣ висосанато ‘‘аппан̣ихитам̣ вимоккхамукха’’нти вутта̄. читта̄дхипатеййам̣, вӣмам̣са̄дхипатеййан̃ча нисса̄йа паватта̄ йатха̄ккамам̣ аничча̄натта̄нупассана̄ба̄хуллато ‘‘анимиттам̣ вимоккхамукхам̣, аппан̣ихитам̣ вимоккхамукха’’нти ча вутта̄.

абхиджджха̄винайано индрийасам̣варо, ка̄масан̇каппа̄дивинодано тапо ча вуттанайенева пан̣идхипат̣ипаккхато аппан̣ихитам̣ вимоккхамукхам̣, буддхи анатта̄нупассана̄нимиттам̣, упадхипат̣иниссагго нимиттагга̄хапат̣ипаккхоти тадубхайасанниссайа̄ випассана̄ йатха̄ккамам̣ ‘‘сун̃н̃атам̣, анимиттам̣ вимоккхамукха’’нти вутта̄.

а̄саннапаччаттхикара̄гам̣ пат̣иба̄хантӣ метта̄ ра̄гапан̣идхийа̄ пат̣ипаккхо, карун̣а̄ парадуккха̄панайана̄ка̄равуттика̄ дуккхасахагата̄йа дуккха̄нупассана̄йа висесапаччайоти тадубхайасанниссайа̄ випассана̄ ‘‘аппан̣ихитам̣ вимоккхамукха’’нти вутта̄. мудита̄ сатта̄нам̣ модаггахан̣абахула̄ таданиччата̄дассанато аничча̄нупассана̄йа висесапаччайоти танниссайа̄ випассана̄ анимиттам̣ вимоккхамукхам̣. упеккха̄ н̃а̄н̣акичча̄дхиката̄йа анатта̄нупассана̄йа висесапаччайоти танниссайа̄ випассана̄ ‘‘сун̃н̃атам̣ вимоккхамукха’’нти вутта̄ти еваметтха паваттиа̄ка̄рато випассато ниссайато, киччато ча бхиндитва̄ вимоккхамукха̄ни йоджита̄нӣти.

саматиккаманам̣ парин̃н̃а̄паха̄нан̃ча. сапарасанта̄нети аттано, паресан̃ча санта̄не, тена ка̄йико, ва̄часико ча виха̄ро ‘‘виккӣл̣ита’’нти вуттоти дассети ‘‘вивидхо ха̄ро’’ти катва̄. тасса пана вибха̄вана̄ идха адхиппета̄ найасса бхӯмибха̄вато. йена пат̣ипаккхабха̄вена. тесам̣ пат̣ипаккхабха̄воти тесам̣ а̄ха̄ра̄дӣнам̣ пат̣ипаккхабха̄во паха̄таббабха̄во пат̣ипада̄дӣнам̣ пат̣ипаккхабха̄во паха̄йакабха̄воти йоджетаббам̣. таттха пат̣ипада̄ггахан̣ена випассана̄ катхита̄. випассана̄ ча чатта̄ро а̄ха̄ре париджа̄нантӣ таппат̣ибаддхачхандара̄гам̣ паджахатӣти уджукамева тесам̣ пат̣ипаккхата̄, евам̣ джха̄на̄дӣнампи упа̄да̄на̄дипат̣ипаккхата̄ ведитабба̄ тадупадесена випассана̄йа катхитатта̄. випалла̄сасатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ пат̣ипаккхабха̄во па̄кат̣о ева. нти сӣхавиккӣл̣итам̣. вӣсатийа̄ чатуккехи висабха̄гато виттха̄рена вибхаттанти тӣхи падехи сан̇гахетва̄ катхикатта̄ вуттам̣ ‘‘сан̇кхепена дассенто’’ти.

индрийа̄нанти саддха̄дииндрийа̄нам̣. дасаннам̣ чатукка̄нам̣ ниддха̄ран̣а̄ти йоджана̄.

88. ниггаччхатӣти никкхамати. тато ниддха̄ретва̄ вуччама̄но хи ниггаччханто вийа хотӣти. чатта̄ро пуггалети ‘‘тан̣ха̄чарито мандо’’тиа̄дина̄ (нетти. 6) вутте чатта̄ро пуггале. пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена четтха дхаммо вуттоти а̄ха ‘‘бхӯмим̣ ниддиситва̄’’ти. тато ева̄ти йатха̄вуттапуггалачатуккато ева. итараттха̄пӣти ‘‘сукха̄йа…пе… пуггала̄’’ти еттха̄пи. са̄дха̄ран̣а̄йа̄ти пат̣хамачатуттха̄хипи вимисса̄йа. йатха̄вутта̄сӯти дутийататийа̄су.

хет̣т̣ха̄ти десана̄ха̄равибхан̇гавичайаха̄расампа̄таван̣н̣ана̄су.

есева найоти кусаламӯла̄дидва̄дасатикасан̇гахо анаваджджапаккхо. ‘‘вода̄йати суджджхати етена̄ти вода̄на’’нти (нетти. ат̣т̣ха. 11) вам̣ нетаббатам̣ сандха̄йа̄ха.

йатха̄ ха̄рауддесо като, евам̣ найа̄нам̣ акаран̣е ка̄ран̣ам̣, пайоджанан̃ча вибха̄ветука̄мо ‘‘касма̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. найехи найантарехи. самбхавадассанаттханти упапаттидассанаттхам̣. таттха самбхаво ануддесаккамена ниддисане каран̣ам̣ дассанам̣ пайоджанам̣. йади хи име найа̄ уппаттит̣т̣ха̄навасена асам̣кин̣н̣а̄ бхавеййум̣, ха̄ра̄ вийа уддеса̄нуккаменева ниддиситабба̄ сийум̣. татха̄ хи вуттам̣ ха̄ра̄нам̣ уддеса̄васа̄не ‘‘ете сол̣аса ха̄ра̄ пакиттита̄ аттхато асам̣кин̣н̣а̄’’ти (нетти. 1).

йасма̄ панете мӯлападехи мӯлападантараниддха̄ран̣ена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ те ниггаччханти, тасма̄ екасмим̣ ниддит̣т̣хе итаропи аттхато ниддит̣т̣хойева на̄ма хотӣти имасса аттхасса дассанаттхам̣ ‘‘уддеса̄нуккамена ниддесо на като’’ти.

ида̄ни тамева сан̇кхепена вуттаматтхам̣ виттха̄рена дассетум̣ ‘‘пат̣хаманайато хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тан̣ха̄дит̣т̣хичаритавасена двидха̄ пуггале вибхаджитва̄ тесам̣ васена нандийа̄ват̣т̣анайам̣ нӣхаритва̄ пуна те ева тан̣ха̄дит̣т̣хичарите чатуппат̣ипада̄вибха̄гена вибхаджитва̄ сӣхавиккӣл̣итасса найасса самбхаво дассито, те ева чатуппат̣ипада̄бхедабхинне пуггале пуна уггхат̣итан̃н̃уа̄дивибха̄гена тидха̄ вибхаджитва̄ типуккхаласса найасса самбхаво дассито. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пат̣хаманайато…пе… ниддит̣т̣хо’’ти.

йасма̄ субхасукхасан̃н̃а̄хи лобхо, ниччасан̃н̃а̄йа досо ‘‘имина̄ ме анаттхо като’’ти а̄гха̄туппаттито, аттасан̃н̃а̄йа мохо гахито хоти. татха̄ асубхасан̃н̃а̄дӣхи алобха̄дайо, тасма̄ дхамма̄дхит̣т̣ха̄навасена татийанайато дутийанайасса самбхаво. йасма̄ пана лобхе сати самбхавато лобхаггахан̣енева досо гайхати. лобхо ча тан̣ха̄, мохо авиджджа̄, таппат̣ипаккхато алобха̄досехи саматхо гайхати, амохена випассана̄, тасма̄ дхамма̄дхит̣т̣ха̄навасенева дутийанайато пат̣хаманайасса самбхавоти имам̣ висесам̣ дӣпетум̣ уддеса̄нуккамена ниддесо на катоти дассенто ‘‘дхамма̄дхит̣т̣ха̄навасена пана̄’’тиа̄дима̄ха.

тенева̄ти татийанайато дутийанайасса вийа дутийанайато пат̣хаманайассапи самбхавато. евам̣ па̄л̣ийам̣ пуггала̄дхит̣т̣ха̄навасена а̄гатам̣ нисса̄йа ат̣т̣хакатха̄йам̣ дхамма̄дхит̣т̣ха̄навасенева найаниггамо ниддха̄ритоти айамева висесо. йади еванти па̄л̣ийам̣ а̄гатаппака̄рато ан̃н̃енапи пака̄рена найа̄ ниддха̄ретабба̄, евам̣ санте йатха̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄навасена пат̣хаманайато татийанайасса, татийанайато дутийанайасса самбхаво дассито, евам̣ дхамма̄дхит̣т̣ха̄навасенева пат̣хаманайато татийанайадутийанайа̄нам̣, дхамма̄дхит̣т̣ха̄навасенева дутийанайато татийанайасса самбхаво дӣпетабботи имаматтхама̄ха ‘‘две хутва̄…пе… сийа̄’’ти.

таттха найоти паччха̄ вуттадутийанайо. аттхатоти аттха̄паттито, аттхато лаббхама̄натта̄ ева сарӯпена на катхитоти аттхо. ида̄ни там̣ аттха̄паттим̣ екантикам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘йасма̄’’тиа̄ди вуттам̣. ануппавесо иччхито там̣там̣найамӯлапада̄нам̣ найантарамӯлападесу самаваруджджханато. татха̄ хи ‘‘йаттха саббо акусалапаккхо сан̇гахам̣ самосаран̣ам̣ гаччхати, йаттха саббо кусалапаккхо сан̇гахам̣ самосаран̣ам̣ гаччхатӣ’’ти (нетти. 3) ча вуттам̣. айан̃ча аттхоти ‘‘найа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃аануппавесо ниггамо’’ти айам̣ дувидхо аттхо. пит̣ака̄нам̣ аттхакатханам̣ пет̣акам̣, со ева упадесоти пет̣акопадесо, упадесабхӯта̄ парийаттисам̣ван̣н̣ана̄ти аттхо.

а̄дито пат̣т̣ха̄йа̄ти найа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃аануппавесаниггамаматтамева авибха̄ветва̄ найавича̄расса пат̣хама̄вайавато пабхути вибха̄вана̄ дӣпана̄ пака̄сана̄.

досадит̣т̣хӣти аппасса̄дата̄дидосага̄хикадит̣т̣хӣ, досадассиноти аттхо. те хи асамӯхата̄нусайа̄, ка̄месу ча а̄дӣнавадассино. идан̃хи несам̣ ан̇гадвайам̣ аттакиламатха̄нуйогасса ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. наттхи аттхоти йо ра̄га̄бхибхӯтехи андхаба̄лехи парикаппито дит̣т̣хадхаммико ка̄мехи аттхо, со мадхубиндугиддхасса мадхулиттасаттхадха̄ра̄валеханасадисо аппасса̄до бахудуккхо бахупа̄йа̄со бахуа̄дӣнаво савигха̄то сапарил̣а̄хо сампара̄йико татхева̄ти саббада̄пи вин̃н̃ӯджа̄тикасса ка̄мехи пайоджанам̣ на виджджати. анаджджхосита̄ти анабхибхӯта̄ вихаранти. тена вуччати сукха̄ пат̣ипада̄ти тена мандакилесабха̄вена тесам̣ пуггала̄нам̣ акиччхена сиджджхама̄на̄ випассана̄ пат̣ипада̄ ‘‘сукха̄ пат̣ипада̄’’ти вуччати. аджджхосита̄ти абхинивит̣т̣ха̄. име саббе сатта̄ти име тан̣ха̄дит̣т̣хичаритабха̄вена двидха̄ вутта̄ апарима̄н̣аппабхеда̄ саббепи пат̣ипаджджанта̄ сатта̄.

сукхена пат̣иниссаджджантӣти килесе акиччхена паджаханти. ‘‘има̄ чатассо пат̣ипада̄’’тиа̄ди пат̣ипада̄нам̣ етта̄вата̄йам̣, висайабха̄вакиччесу ча бйабхича̄ра̄бха̄вадассанам̣. айам̣ пат̣ипада̄ти нигаманам̣, айам̣ пат̣ипада̄ йа̄йа васена сӣхавиккӣл̣итасса найасса бхӯмидассанаттхам̣ чатта̄ро пуггала̄ ниддха̄рита̄ти адхиппа̄йо. чатуккамаггена килесе ниддисатӣти анантарам̣ ваккхама̄нена а̄ха̄ра̄дичатуккамаггена дасаваттхуке килесасамӯхе ниддисати. чатуккамаггена арийадхаммесу ниддиситабба̄ти таппат̣ипаккхена пат̣ипада̄дичатуккамаггена арийадхаммесу бодхипаккхийесу висайабхӯтесу ниддха̄ретва̄ катхетабба̄.

идан̃ча пама̄н̣ам̣ чатта̄ро а̄ха̄ра̄ти имесам̣ випалла̄са̄нам̣ паваттийа̄ пама̄н̣ам̣, йадидам̣ чатта̄ро а̄ха̄ра̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄вадева чатта̄ро а̄ха̄ра̄ парин̃н̃ам̣ на гаччханти, та̄вадева чатта̄ро випалла̄се вибхаджанти. йа̄вадева чатта̄ро випалла̄са̄ аппахӣна̄, та̄вадева чатта̄ри упа̄да̄на̄ни парибрӯхантӣти. евам̣ саббаттха йатха̄рахам̣ ваттаббам̣. тена̄ха ‘‘евам̣ има̄ни сабба̄ни даса пада̄нӣ’’ти. ‘‘йоджетабба̄нӣ’’ти ча вачанасесо.

‘‘абхиджджха̄йа гантхатӣ’’ти имина̄ абхиджджха̄йанамева гантхананти дассети. еса найо сесесупи. папан̃чентоти дит̣т̣ха̄бхинивесам̣ виттха̄ренто.

виппат̣иса̄руппаттихетубха̄во килеса̄нам̣ а̄савананти а̄ха ‘‘а̄савантӣ’’ти. ким̣ виппат̣иса̄ра̄ти тена килеса̄нам̣ вӣтиккамаваттхум̣ вадати. йасма̄ аппахӣна̄нусайассева виппат̣иса̄ра̄, на итарасса, тасма̄ ‘‘йе виппат̣иса̄ра̄, те анусайа̄’’ти вуттам̣. пададвайенапи пхалӯпача̄рена ка̄ран̣ам̣ вуттам̣.

пат̣хамена падена̄ти йатха̄вуттесу дасасу суттападесу пат̣хамена падена. пат̣хама̄йа диса̄йа̄ти тадаттхасан̇кха̄та̄йа сӣхавиккӣл̣итасса сам̣килесапаккхе пат̣хама̄йа диса̄йа.

итӣти евам̣, вуттанайена̄ти аттхо. кусала̄кусала̄нанти йатха̄вуттаанаваджджаса̄ваджджадхамма̄нам̣. паккхапат̣ипаккхавасена̄ти вода̄напаккхатаппат̣ипаккхавасена. йоджана̄ти пат̣хамадиса̄дибха̄вена йутте катва̄ манаса̄нупеккхана̄. ‘‘манаса̄ волокайате’’ти (нетти. 4) хи вуттам̣.

тасса̄ти диса̄локанасса. сота̄паттипхала̄дӣнам̣ парийоса̄ната̄ индрийавасена ведитабба̄. йесан̃хи саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ васена сатипат̣т̣ха̄на̄дӣни сиджджханти, тесам̣ васена сота̄паттипхала̄дӣнам̣ парийоса̄ната̄. таттха сота̄паттипхале саддхиндрийам̣ па̄рипӯрим̣ гаччхати. сота̄панно хи саддха̄йа парипӯрика̄рӣ. сакада̄га̄мипхале вӣрийиндрийам̣ па̄рипӯрим̣ гаччхати. сакада̄га̄мӣ хи а̄раддхавӣрийо упаримагга̄дхигама̄йа. ана̄га̄мипхале сама̄дхиндрийам̣ па̄рипӯрим̣ гаччхати. ана̄га̄мӣ сама̄дхисмим̣ парипӯрика̄рӣ. аггапхале арахатте сатиндрийан̃ча пан̃н̃индрийан̃ча па̄рипӯрим̣ гаччхати. араха̄ хи сативепуллаппатто, пан̃н̃а̄вепуллаппатто ча̄ти.

апаре пана̄ху – саддха̄балена субхасан̃н̃а̄йа паха̄нам̣. саддаханто хи пат̣иккӯламанасика̄ре каммам̣ кароти. вӣрийабалена сукхасан̃н̃а̄йа паха̄нам̣. вӣрийава̄ хи сукхасса̄дам̣ абхибхавитва̄ йонисоманасика̄рамануйун̃джати. сама̄дхибалена ниччасан̃н̃а̄йа паха̄нам̣. сама̄хито хи сан̇кха̄ра̄нам̣ удайаббайам̣ паригган̣ханто аниччасан̃н̃ам̣ пат̣илабхати. пан̃н̃а̄балена аттасан̃н̃а̄йа паха̄нам̣. пан̃н̃ава̄ хи сан̇кха̄ра̄нам̣ авасаваттитам̣ саллаккхенто аттасун̃н̃атам̣ пат̣ивиджджхати. сати пана саббаттха̄пи иччхитабба̄. тена̄ха ‘‘сатим̣ ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, саббаттхикам̣ вада̄мӣ’’ти (сам̣. ни. 5.234; ми. па. 2.1.13). евам̣ чатувипалла̄саппаха̄йӣнам̣ чатуннам̣ индрийа̄нам̣ па̄рипӯрит̣т̣ха̄нам̣ чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни чатувипалла̄самукха̄нам̣ чатуннам̣ диса̄нам̣ парийоса̄на̄ни вутта̄нӣти.

‘‘лобхо акусаламӯла’’нтиа̄ди лобха̄дӣнам̣ хетупхалабха̄вена сампайуттата̄йа дассанам̣.

таттха мана̄пикена̄ти йебхуййавасена вуттам̣. амана̄пикена̄пи хи а̄рамман̣ена випарийесавасена лобхо уппаджджати. мана̄пикена̄ти ва̄ мана̄пика̄ка̄рена. пхассаведанӯпавича̄рара̄гавитаккапарил̣а̄ха̄ сахаджа̄та̄пи лаббханти, асахаджа̄та̄пи. ‘‘уппа̄до’’ти етена уппаджджама̄насан̇кха̄раггахан̣анти ‘‘уппаджджатӣ’’ти вуттам̣. уппа̄далаккхан̣ассева пана гахан̣е ‘‘уппаджджатӣ’’ти на ваттаббам̣ сийа̄. на хи уппа̄до уппаджджати, ра̄гаджапарил̣а̄хахетуката̄ ча тесам̣ ра̄гасса тан̣ха̄сабха̄ватта̄. тан̣ха̄ хи дуккхасса самудайо, йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ дуккханти. татха̄ ча вуттам̣ ‘‘тан̣ха̄сахаджа̄таведана̄йа пана лобхо сахаджа̄та̄дипаччайехи ча паччайо’’ти. евам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣е уппанналобхасахагатасукхаведана̄йа удайо идха ‘‘уппа̄до сан̇кхаталаккхан̣а’’нти вутто, тасса̄ випарин̣а̄мо ‘‘випарин̣а̄мадуккхата̄’’ти. випарин̣а̄ма̄ваттха̄ ча удайа̄ваттхам̣ вина̄ на хотӣти са̄ там̣ нисса̄йа уппаджджантӣ вийа вутта̄ ‘‘уппа̄дам̣…пе… дуккхата̄’’ти.

досо акусаламӯлантиа̄дӣсупи вуттанайа̄нуса̄рена аттхо ведитаббо. айам̣ пана висесо – т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ на̄ма джара̄, там̣ нисса̄йа доманассасса уппаджджанато вуттам̣ ‘‘т̣хитасса…пе… дуккхадуккхата̄’’ти. досаджапарил̣а̄хахетуката̄ джара̄йа досабахуласса пуггаласса начирена джӣран̣ато ведитабба̄.

вайоти сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхо. аниччата̄васена ча сан̇кхатадхамма̄нам̣ сан̇кха̄радуккхата̄ти вуттам̣ ‘‘вайа…пе… сан̇кха̄радуккхата̄’’ти. тена̄ха бхагава̄ ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккха’’нти (сам̣. ни. 3.15, 45, 76; пат̣и. ма. 2.10). мохаджапарил̣а̄хахетуката̄ вайалаккхан̣асса йебхуййена саммоханимиттатта̄, маран̣асса авиджджа̄паччайатта̄ ча сам̣са̄раппаваттийа̄ ведитабба̄.

алобха̄дӣнам̣ пан̃н̃а̄дипа̄рипӯрихетуката̄ йатха̄рахам̣ упаниссайакот̣исахаджа̄такот̣ийа̄ ча паччайабха̄вена ведитабба̄. саббе хи кусала̄ дхамма̄ саббесам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ йатха̄самбхавам̣ паччайависеса̄ хонти ева̄ти. абйа̄па̄давитаккасанниссайо упавича̄ро абйа̄па̄дӯпавича̄ро. авихим̣сӯпача̄репи есева найо.

айам̣ типуккхало на̄ма дутийо найо саддхим̣ диса̄локананайена ниддит̣т̣хоти вачанасесо. ‘‘име чатта̄ро’’тиа̄ди пуггала̄дхит̣т̣ха̄ненева нандийа̄ват̣т̣асса найасса бхӯмидассанаттхам̣ а̄раддхам̣. име йатха̄вуттапат̣ипада̄чатуккасса васена чатуббидха̄. висесена̄ти дит̣т̣хитан̣ха̄санниссайата̄висесена. дит̣т̣хичарито хи тиккхапан̃н̃о, мандапан̃н̃о ча сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ча дандха̄бхин̃н̃а̄йа ча ниййа̄тӣти двидха̄ вуттоти. татха̄ тан̣ха̄чарито дуккха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ча дандха̄бхин̃н̃а̄йа ча ниййа̄тӣти двидха̄ вуттоти дассито ча̄йаматтхо. тена̄ха ‘‘две хонти дит̣т̣хичарито ча тан̣ха̄чарито ча̄’’ти.

чатта̄ро хутва̄ти сӣхавиккӣл̣итасса найасса бхӯмидассане чатта̄ро хутва̄ т̣хита̄, чатуппат̣ипада̄васена чатта̄ро катва̄ вутта̄ти аттхо. тайо хонтӣти типуккхаласса найасса бхӯмидассане уггхат̣итан̃н̃уа̄дивасена тайо бхаванти. тайо хутва̄ти татха̄ тайо хутва̄ т̣хита̄ тайо катва̄ катхита̄. две хонтӣти ида̄ни нандийа̄ват̣т̣асса найасса бхӯмидассане две бхаванти. аджджхоса̄нанти дит̣т̣хиаджджхоса̄нам̣. абхинивесоти тан̣ха̄бхинивесо. ахам̣ка̄роти ахам̣ма̄но ‘‘аха’’нти ва̄ каран̣ам̣ ахам̣ка̄ро. дит̣т̣хима̄наман̃н̃ана̄нам̣ васена ‘‘ахамасмӣ’’ти саманупассана̄ мамам̣ка̄ро, мама̄йанам̣ тан̣ха̄гга̄хо.

дасапада̄ни ‘‘пат̣хама̄ диса̄’’ти ка̄табба̄нӣти нандийа̄ват̣т̣асса найасса ‘‘пат̣хама̄ диса̄’’ти каран̣ӣйа̄ни, ‘‘пат̣хама̄ диса̄’’ти ваваттхапетабба̄нӣти аттхо. сам̣кхиттена…пе… паккхасса̄ти анекаппабхедассапи кан̣хапаккхасса сам̣килесапаккхасса аттхам̣ сам̣кхиттена сан̇кхепена пат̣ипаккхе ваттама̄не вода̄надхамме уддисса н̃а̄пенти пака̄сенти, пат̣хама̄ ка̄табба̄ти йоджана̄. даса пада̄ни дутийака̄нӣти тан̣ха̄дика̄ даса кот̣т̣ха̄са̄ ‘‘дутийа̄ диса̄’’ти ка̄табба̄. ‘‘сам̣кхиттена…пе… кан̣хапаккхасса̄’’ти а̄нетва̄ йоджетаббам̣.

йонисоти упа̄йасо. йонисо манасика̄ро аничча̄дивасена пат̣хамаманасика̄ро. пан̃н̃а̄ти сутачинта̄майӣ пан̃н̃а̄, джха̄на̄бхин̃н̃а̄ ча. ниббида̄ти ниббедхан̃а̄н̣ам̣. соманассадхаммӯпасан̃хитам̣ памода̄дисахагатам̣ четасикасукхам̣.

кусалапаккхе ча̄ти ча-саддо самуччайаттхо, тена убхайапаккхато самуччайавасена чатассо диса̄, на паччеканти дассети.

тесанти тан̣ха̄дӣнам̣, тан̣ха̄йа, тан̣ха̄паккхика̄нан̃ча̄ти аттхо. сатипи анавасесато ра̄ге пахӣйама̄не анавасесато авиджджа̄пи пахӣйатева, ра̄гасса пана четовимутти уджупат̣ипаккхоти дассанаттхам̣ ‘‘ра̄гавира̄га̄’’ти вуттам̣. авиджджа̄вира̄га̄ти еттха̄пи есева найо. айан̃ча аттхо ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимутти’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 1.438) а̄гатапа̄л̣ийа̄ аттхаван̣н̣ана̄васена вутта̄, идха пана ‘‘ра̄гавира̄га̄ четовимутти секкхапхалам̣, авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти асеккхапхала’’нтиа̄дина̄ (нетти. 51) вевачанасама̄ропане а̄гататта̄ пурима̄ ана̄га̄мипхалам̣. тан̃хи ка̄мара̄гасса уджувипаччанӣкато сама̄дхипа̄рипӯрийа̄ва висесато ‘‘ра̄гавира̄га̄ четовимуттӣ’’ти вуччати, паччхима̄ арахаттапхалам̣ тан̣ха̄йа, авиджджа̄йа ча анавасесаппаха̄нато, пан̃н̃а̄па̄рипӯрийа̄ ча ‘‘авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимуттӣ’’ти вуччати.

таттха̄ти нандийа̄ват̣т̣анайе. тесӯти ‘‘чатта̄ри пада̄нӣ’’ти вуттесу тан̣ха̄дӣсу чатӯсу мӯлападесу. идха самосаран̣анти сан̇гахо вутто, со ча сабха̄вато, сабха̄гато ча хотӣти тан̣ха̄дӣни чатта̄ри дассетва̄ ‘‘тесу ат̣т̣ха̄раса мӯлапада̄ни самосарантӣ’’ти вуттам̣. саматхам̣ бхаджанти сабха̄вато, сабха̄гато ча̄ти адхиппа̄йо. випассанам̣ бхаджантӣти еттха̄пи есева найо. найа̄дхит̣т̣ха̄на̄нам̣ найа̄дхит̣т̣ха̄не ануппавесо найа̄нам̣ найесу ануппавесо ева на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘типуккхало…пе… ануппависантӣ’’ти.

алобха̄мохапаккхам̣ абхаджа̄петва̄ адосапаккхам̣ бхаджа̄петаббасса нандийа̄ват̣т̣асӣхавиккӣл̣итамӯлападасса абха̄вато адосо екасуттакот̣ийа̄ екакова хотӣти дассенто а̄ха ‘‘адосо адосо ева̄’’ти. досо досо ева̄ти еттха̄пи есева найо. самосаранти сабха̄гато ча сабха̄вато ча сан̇гахам̣ гаччхантӣти аттхо.

бхӯми гочароти ча мӯлапада̄ни ева сандха̄йа вадати. екекам̣ найам̣ ануппависати там̣там̣мӯлапада̄нуппавесато. кусале ва̄ вин̃н̃а̄те акусало пат̣ипаккхо, акусале ва̄ кусало пат̣ипаккхо анвеситаббо сам̣ван̣н̣ийама̄насуттапада̄нурӯпато упапариккхитаббо. анвесана̄ упапариккха̄ ‘‘диса̄локана’’нти вуччати. со найо ниддиситабботи татха̄ анвеситва̄ техи дхаммехи диса̄ ваваттхапетва̄ со со найо ниддха̄ретва̄ йоджетаббо. йатха̄ мӯлападесу мӯлапада̄нам̣ ануппавесо сам̣ван̣н̣ито, имина̄ва найена мӯлападато мӯлапада̄нам̣ ниддха̄ран̣а̄ти ведитабба̄ти дассенто ‘‘йатха̄ екамхи…пе… ниддиситабба̄нӣ’’ти а̄ха. ‘‘екекасмин̃хӣ’’тиа̄ди ка̄ран̣авачанам̣.

таттха таттха̄ти екекасмим̣ найе. екасмим̣ дхамме вин̃н̃а̄тети тан̣ха̄дике екасмим̣ мӯлапададхамме сарӯпато, ниддха̄ран̣авасена ва̄ вин̃н̃а̄те. саббе дхамма̄ вин̃н̃а̄та̄ хонтӣти тадан̃н̃амӯлападабхӯта̄ саббе лобха̄дайо вин̃н̃а̄та̄ найасса бхӯмичаран̣а̄йогйата̄йа пака̄са̄ па̄кат̣а̄ хонти. ‘‘имеса’’нтиа̄ди найаттайадиса̄бхӯтадхамма̄нам̣ маттхакапа̄панена тин̣н̣ам̣ найа̄нам̣ кӯт̣аггахан̣ам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

пуна ‘‘имесӯ’’тиа̄ди камманайадвайасса вибха̄гавибха̄ванам̣, там̣ вин̃н̃еййамева.

найасамут̣т̣ха̄нава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.