4. пат̣иниддесава̄раван̣н̣ана̄

1. десана̄ха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

5. анваттхасан̃н̃атанти аттха̄нугатасан̃н̃абха̄вам̣, ‘‘десана̄ха̄ро’’ти айам̣ сан̃н̃а̄ анваттха̄ аттха̄нугата̄ти аттхо.

авуттамева̄ти пуббе асам̣ван̣н̣итападамева. ‘‘дхаммам̣ во’’тиа̄ди (ма. ни. 3.420) вачанасса самбандхам̣ дассетум̣ ‘‘каттха пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. тепит̣акасса хи буддхавачанасса сам̣ван̣н̣ана̄лаккхан̣ам̣ неттиппакаран̣ам̣, тан̃ча парийаттидхаммасан̇га̄хаке суттападе сам̣ван̣н̣етаббабха̄вена гахите гахитамева хоти. тена̄ха ‘‘десана̄ха̄рена…пе… дассетӣ’’ти.

йесам̣ асса̄да̄дӣнам̣ вибхаджаналаккхан̣о десана̄ха̄ро, те га̄тха̄йа, идха̄пи ча а̄гате ‘‘асса̄дам̣ а̄дӣнава’’нтиа̄дина̄ уда̄харан̣авасена вибхаджитум̣ ‘‘таттха катамо асса̄до’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха таттха̄ти тассам̣ ‘‘асса̄да̄дӣнавата̄’’ти га̄тха̄йам̣ вутто катамо асса̄до. атха ва̄ ‘‘асса̄дам̣ а̄дӣнава’’нтиа̄дина̄ йо идха асса̄да̄дӣнам̣ уддесо, таттха катамо асса̄доти чети аттхо. еса найо сесесупи. каммакаран̣аттхабхиннасса висайависайита̄лаккхан̣асса асса̄дадвайасса нидассанаттхам̣ га̄тха̄двайуда̄харан̣ам̣, татха̄ ка̄мавипарин̣а̄малаккхан̣асса, ват̣т̣адуккхалаккхан̣асса ча̄ти дувидхасса̄пи а̄дӣнавасса нидассанаттхам̣ ‘‘арийамагго нибба̄на’’нти дувидхасса̄пи ниссаран̣асса нидассананидассанаттхан̃ча две две га̄тха̄ уда̄хат̣а̄.

дхаммо хаве раккхати дхаммача̄ринти (джа̄. 1.10.102-103; нетти. 5, 26, 31; пет̣ако. 22) еттха дхаммача̄рино маггапхаланибба̄нехи са̄тисайа̄раккха̄ самбхавати, сампаттибхавасса̄пи випарин̣а̄масан̇кха̄радуккхата̄хи дуггатибха̄во иччхитова̄ти адхиппа̄йена̄ха ‘‘ниссаран̣ам̣ ана̄маситва̄’’ти. татха̄ хи ваккхати ‘‘нибба̄нам̣ ва̄ упанидха̄йа сабба̄ упапаттийо дуггатӣ’’ти.

авеккхассӯти видха̄нам̣. тасса̄ пана авеккха̄йа паваттиа̄ка̄ро, висайо, катта̄ ча ‘‘сун̃н̃ато, локам̣, могхара̄джа̄’’ти падаттайена вутта̄ти а̄ха – ‘‘сун̃н̃ато…пе… а̄н̣аттӣ’’ти. таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ сун̃н̃ата̄ анаттасабха̄вата̄йа, аттасун̃н̃ата̄йа ча сийа̄. йато те на васаваттино, аттаса̄равирахита̄ ча, йато те анатта̄, ритта̄, туччха̄ ча аттана̄, тадубхайам̣ дассети ‘‘авасаваттита̄’’тиа̄дина̄. евам̣ маччутаро сийа̄ти евам̣ пат̣ипаттийа̄ маччутаро бхавеййа̄ти аттхо. парикаппетва̄ видхийама̄насса маччутаран̣асса пуббабха̄гапат̣ипада̄ десана̄йа паччаккхато сиджджхама̄нам̣ са̄тисайам̣ пхаланти а̄ха ‘‘тасса йам̣…пе… пхала’’нти.

6. уда̄харан̣авасена̄ти нидассанавасена. таттха ‘‘пуггалавибха̄гена̄’’ти имина̄ уггхат̣итан̃н̃уа̄дипуггалапайоджито асса̄да̄дӣсу бхагавато десана̄висесоти дассети.

гхат̣итаматтанти сотадва̄ра̄нуса̄рена манодва̄рикавин̃н̃а̄н̣асанта̄нена а̄ламбитаматтам̣. сассата̄диа̄ка̄расса̄ти сассатуччхеда̄ка̄расса. идан̃хи двайам̣ дхаммадесана̄йа ча̄летаббам̣, на ануломикакханти, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ам̣ ва̄. етасмин̃хи чатукке а̄сайаса̄ман̃н̃ата̄. вуттан̃хетам̣ –

‘‘сассатуччхедадит̣т̣хӣ ча, кханти чева̄нуломика̄;

йатха̄бхӯтан̃ча йам̣ н̃а̄н̣ам̣, етам̣ а̄сайасан̃н̃ита’’нти. (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.136; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄; са̄раттха. т̣ӣ. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄, веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄; ви. ви. т̣ӣ. 1.веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄);

чалана̄йа̄ти виккхамбхана̄йа. пара̄нуваттийа̄ти самуччхедана̄йа. уггхат̣ите джа̄на̄тӣти уггхат̣итан̃н̃ӯти мӯлавибхуджа̄дипаккхепена саддасиддхи ведитабба̄. випан̃читанти ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.70) вийа бха̄ванапум̣саканиддесоти а̄ха ‘‘мандам̣ сан̣ика’’нти. ниссаран̣аа̄дӣнаваниссаран̣аасса̄да̄дӣнаваниссаран̣а̄нам̣ вибха̄вана̄ венеййаттайавинайанасаматтха̄.

чатта̄роти асса̄до ча а̄дӣнаво ча асса̄до а̄дӣнаво ча асса̄до ниссаран̣ан̃ча̄ти ете чатта̄ро. йади ниссаран̣авибха̄вана̄ венеййавинайанасаматтха̄, касма̄ пан̃чамо на гахитоти а̄ха ‘‘а̄дӣнава̄вачанато’’ти. йади хи уггхат̣итан̃н̃ум̣ сандха̄йа айам̣ найо вуччати, ниссаран̣аматтена сиддхам̣ сийа̄. атха випан̃читан̃н̃ум̣, неййам̣ ва̄, а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча асса̄до ча а̄дӣнаво ниссаран̣ан̃ча ваттаббо сийа̄? татха̄ аппаваттатта̄ на гахито. тена̄ха ‘‘а̄дӣнава̄вачанато’’тиа̄ди. десананти са̄ман̃н̃ато гахитам̣ ‘‘суттекадесам̣ га̄тхам̣ ва̄’’ти висесети. падапарамааггахан̣ан̃четтха саупа̄йасса ниссаран̣асса ана̄мат̣т̣хатта̄.

‘‘калйа̄н̣а’’нти имина̄ ит̣т̣хавипа̄ко, ‘‘па̄пака’’нти анит̣т̣хавипа̄ко адхиппетоти а̄ха ‘‘айам̣ асса̄до, айам̣ а̄дӣнаво’’ти. ла̄бха̄дӣнам̣ пун̃н̃апхалатта̄ тадануродхам̣ ва̄ сандха̄йа ‘‘айам̣ асса̄до’’ти вуттам̣. таббипарийа̄йена ала̄бха̄дӣнам̣ а̄дӣнавата̄ ведитабба̄.

ка̄ма̄ти килесака̄масахита̄ ваттхука̄ма̄. вирӯпарӯпена̄ти аппатирӯпа̄ка̄рена. матхентӣти мадданти. паббаджитомхӣти паббаджджам̣ упагато амхи. апан̣н̣аканти авираджджханакам̣. са̄ман̃н̃анти саман̣абха̄во. самитапа̄пабха̄войева сеййо сундаратаро.

таттха ‘‘ка̄ма̄ хи читра̄ мадхура̄ манорама̄’’ти айам̣ асса̄до, ‘‘вирӯпарӯпена матхенти читта’’нти айам̣ а̄дӣнаво, ‘‘апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃а’’нти идам̣ ниссаран̣анти а̄ха ‘‘айам̣…пе… ниссаран̣ан̃ча̄’’ти.

пхала̄дӣнам̣ екакавасена ча тикавасена ча па̄л̣ийам̣ уда̄хат̣атта̄ вуттам̣ ‘‘дукавасенапӣ’’ти.

сукха̄ пат̣ипада̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ти йа̄ две пат̣ипада̄, та̄су екека̄ дандхакхиппа̄бхин̃н̃ата̄йа две две хонтӣти а̄ха ‘‘пат̣ипада̄бхин̃н̃а̄като вибха̄го пат̣ипада̄като хотӣ’’ти. катапуббакиччасса патхавӣкасин̣а̄дӣсу саббапат̣хамам̣ ‘‘патхавӣ’’тиа̄дина̄ паваттаманасика̄ро пат̣хамасаманна̄ха̄ро. упача̄ранти упача̄раджджха̄нам̣. пат̣ипаджджитаббата̄йа джха̄нампи ‘‘пат̣ипада̄’’ти вуччати. тадан̃н̃а̄ хет̣т̣химапан̃н̃ато адхика̄ пан̃н̃а̄ти катва̄ ‘‘абхин̃н̃а̄’’ти вуччати.

килесети нӣваран̣аппака̄ре, там̣сахагатакилесе ча. ан̇гапа̄тубха̄ванти витакка̄диджха̄нан̇гапат̣ила̄бхам̣.

абхинивисантоти пат̣т̣хапенто. рӯпа̄рӯпам̣ паригган̣хантоти рӯпа̄рӯпадхамме лаккхан̣а̄дӣхи париччхиндитва̄ ган̣ханто. париггахитарӯпа̄рӯпасса маггапа̄тубха̄вадандхата̄ ча на̄марӯпававаттха̄на̄дӣнам̣ киччхасиддхийа̄ сийа̄ти на рӯпа̄рӯпапариггахакиччхата̄йа ева дуккха̄пат̣ипадата̄ ваттабба̄ти че? на, на̄марӯпававаттха̄пана̄дӣнам̣ паччанӣкакилесамандата̄йа сукхасиддхийампи татха̄сиддхавипассана̄сахагата̄нам̣ индрийа̄нам̣ мандата̄йа маггапа̄тубха̄вато. рӯпа̄рӯпам̣ париггахетва̄ти акиччхенапи париггахетва̄, киччхена париггахите ваттаббамева наттхи. евам̣ сесесупи. на̄марӯпам̣ ваваттха̄пентоти ‘‘на̄марӯпаматтаметам̣, на ан̃н̃о кочи сатта̄дико’’ти ваваттха̄панам̣ каронто. катаро панеттха ва̄ро йуттарӯпоти? йо кочи саким̣, двиккхаттум̣, анекасатаккхаттунти евама̄дӣсу хи виккхамбханава̄ресу саким̣, двиккхаттун̃ча виккхамбханава̄ро сукха̄ пат̣ипада̄ ева, на тато уддхам̣ сукха̄ пат̣ипада̄ хоти, тасма̄ тиккхаттум̣ виккхамбханава̄рато пат̣т̣ха̄йа дуккха̄ пат̣ипада̄ ведитабба̄. апича кала̄пасаммасана̄васа̄не удайаббайа̄нупассана̄йа уппаннасса випассанупаккилесасса тиккхаттум̣ виккхамбханена киччхата̄ва̄ро дуккха̄ пат̣ипада̄ ведитабба̄. еттха дандхатта̄ пат̣ипада̄йа етасса акиччхаттепи пурима̄нам̣ киччхатте дуккха̄пат̣ипадата̄ вуттанайа̄ва. йасса пана саббаттха акиччхата̄, тасса парамуккам̣сагата̄ сукха̄ пат̣ипада̄ ведитабба̄.

йатха̄ на̄марӯпапариггахакиччхата̄йа маггапа̄тубха̄вадандхата̄йа дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ вутта̄, татха̄ таббипарийа̄йена чатуттхӣ, тадубхайавомиссата̄васена дутийа̄, татийа̄ ча н̃а̄табба̄ти дассенто а̄ха ‘‘имина̄…пе… ведитабба̄’’ти. ват̣т̣адуккхато ниййа̄насса адхиппетатта̄ ‘‘випассана̄паккхика̄ ева̄’’ти вуттам̣.

хетупа̄йапхалехӣти еттха тан̣ха̄чаритата̄, мандапан̃н̃ата̄ ча пат̣хама̄йа пат̣ипада̄йа хету, тан̣ха̄чаритата̄, удаттхапан̃н̃ата̄ ча дутийа̄йа, дит̣т̣хичаритата̄, мандапан̃н̃ата̄ ча татийа̄йа, дит̣т̣хичаритата̄, удаттхапан̃н̃ата̄ ча чатуттхийа̄. упа̄йо пана йатха̄ккамам̣ сатисама̄дхивӣрийапан̃н̃индрийа̄ни, сатипат̣т̣ха̄наджха̄насаммаппадха̄насачча̄ни ча упаниссайабхӯта̄ни. пхалам̣ ват̣т̣адуккхато ниййа̄нам̣.

сама̄дхимукхена̄ти сама̄дхимукхена бха̄вана̄нуйогена. тенева̄ха ‘‘саматхапуббан̇гама̄йа випассана̄йа̄’’ти. идха̄ти имасмим̣ неттиппакаран̣е. ваккхати ‘‘ра̄гавира̄га̄ четовимутти секкхапхала’’нти, ‘‘ра̄гавира̄га̄ четовимуттика̄мадха̄тусаматиккама’’нти ча. соти ана̄га̄мӣ.

тена̄ти пат̣ипаккхена. татоти пат̣ипаккхато. сама̄на̄дхикаран̣авасена ча четовимуттисадда̄нам̣ сама̄сам̣ катва̄ бхинна̄дхикаран̣авасена ваттум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. пуна ‘‘четасо ва̄’’тиа̄дина̄ ан̃н̃ападаттхавасена четовимуттипада̄нам̣ сама̄сам̣ дассети. вин̃н̃а̄н̣апарийа̄йена чето-саддена вуттайоджана̄ на самбхаватӣти а̄ха ‘‘йатха̄самбхава’’нти.

ха̄-саддо гатиаттхо, гати четтха н̃а̄н̣агати адхиппета̄ти а̄ха ‘‘ха̄табба̄ти гаметабба̄’’ти. нетабба̄ти н̃а̄петабба̄.

7. танти пуггалавибха̄гам̣. н̃а̄н̣авибха̄гена̄ти сутамайа̄дин̃а̄н̣аппабхедена. ниббаттананти уппа̄данам̣. таттха̄ти тасмим̣ уггхат̣итан̃н̃ута̄тиа̄дипуггалавибха̄габхӯте десана̄бха̄джане. десана̄йанти сутте. там̣ дассетунти там̣ пуггалавибха̄гам̣ дассетум̣. ‘‘сва̄йам̣ ха̄ро катхам̣ самбхаватӣ’’ти кечи пат̣ханти.

са̄ти вуттаппака̄радхамматтха̄нам̣ вӣмам̣санапан̃н̃а̄. адхика̄ратоти ‘‘саттха̄ ва̄ дхаммам̣ десайатӣ’’тиа̄диадхика̄рато. са̄маттхийато уггхат̣итан̃н̃уа̄дивенеййавинайанасаматтхабха̄вато. парийаттидхаммасса упадха̄ран̣анти еттха̄пи ‘‘адхика̄рато са̄маттхийато ва̄’’ти а̄нетва̄ йоджетаббам̣.

‘‘вӣмам̣са̄дипарийа̄йаватӣ пат̣хамавикаппавасена, вӣмам̣са̄дивибха̄гаватӣ дутийавикаппавасена, чинта̄йа хетубхӯта̄йа ниббатта̄ чинта̄майӣ’’ти евама̄дивуттанайа̄нуса̄рена сакка̄ йоджетунти а̄ха ‘‘сесам̣ вуттанайамева̄’’ти.

сутачинта̄майан̃а̄н̣есӯти сутамайан̃а̄н̣е ча чинта̄майан̃а̄н̣е ча сутачинта̄майан̃а̄н̣есу ча сутачинта̄майан̃а̄н̣есӯти екадесасарӯпекасесо ведитаббо. чинта̄майан̃а̄н̣ейева хи патит̣т̣хита̄ маха̄бодхисатта̄ чаримабхаве випассанам̣ а̄рабханти, итаре сутачинта̄майан̃а̄н̣есӯти. техӣти татха̄ пат̣хантехи. вуттанайена̄ти ‘‘упа̄да̄рӯпам̣ паригган̣ха̄ти, арӯпам̣ паригган̣ха̄тӣ’’тиа̄дина̄ пат̣ипада̄катха̄йам̣ (нетти. ат̣т̣ха. 5) вуттанайена.

8. парато гхосо паччайабхӯто етисса̄ти адхиппа̄йо. ‘‘паччаттасамут̣т̣хитена ча йонисоманасика̄рена̄’’ти идам̣ а̄вуттинайена дутийам̣ а̄ват̣т̣атӣти ведитаббам̣. тена са̄вака̄нам̣ бха̄вана̄майан̃а̄н̣уппатти сан̇гахита̄ хоти. са̄вака̄намева ва̄ н̃а̄н̣уппатти идха̄дхиппета̄ уггхат̣итан̃н̃уа̄дивибха̄гакатханато. етасмим̣ паккхе пуббе вуттаекасесанайопи пат̣иккхитто дат̣т̣хаббо. ‘‘а̄сайапайогапабодхасса ниппха̄дитатта̄’’ти етена паччхимачаккадвайапарийа̄панна̄ни пуббахетусан̇гаха̄ни сутачинта̄майан̃а̄н̣а̄ни сандха̄йа ‘‘има̄ две пан̃н̃а̄ аттхӣ’’ти вуттанти дассети. аттхибха̄во чета̄сам̣ пат̣ипаккхена анупаддутата̄ ведитабба̄. апариккхататта̄ анабхисан̇кхататта̄. сутамайан̃а̄н̣асса̄пи пуримасиддхасса.

9. десана̄пат̣ипада̄н̃а̄н̣авибха̄гехӣти ниссаран̣адесана̄дидесана̄вибха̄гехи, дуккха̄пат̣ипада̄дипат̣ипада̄вибха̄гехи, сутамайан̃а̄н̣а̄дин̃а̄н̣авибха̄гехи.

авасит̣т̣хапа̄рисаджджена̄ти кхаттийагахапатипарисапарийа̄паннена. ат̣т̣ханнанти кхаттийапариса̄ бра̄хман̣агахапатисаман̣ача̄тумаха̄ра̄джиката̄ватим̣сама̄рабрахмапариса̄ти има̄сам̣ ат̣т̣ханнам̣.

саматтхетӣти саматтхам̣ самбандхаттхам̣ кароти.

тамева два̄дасападабха̄вам̣ дӣпетва̄ти самбандхо. тадаттхасса̄ти чхачхаккапарийа̄йаттхасса (ма. ни. 3.420 а̄дайо). саббапарийаттидхаммасан̇га̄хакатта̄ чхачхаккапарийа̄йасса, тадаттхасса ча дхаммачаккаппаваттена суттена (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 13; пат̣и. ма. 2.30) сан̇гахитатта̄ вуттам̣ ‘‘саббасса̄пи…пе… вибха̄венто’’ти. висайибха̄вена бйан̃джанапада̄нам̣, висайабха̄вена аттхапада̄нам̣ самбандхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘тесам̣…пе… самбандхабха̄ва’’нти.

пада̄вайаво аккхара̄ни. падаттхоти падаттха̄вайаво. падаттхаггахан̣асса̄ти падаттха̄вабодхасса. висеса̄дха̄нам̣ висесуппатти. ва̄кйабхедети ва̄кйависесе. читтапаритосанам̣ читта̄ра̄дханам̣. буддхиниса̄нам̣ пан̃н̃а̄йа теджанам̣ тиккхабха̄вакаран̣ам̣. на̄на̄ва̄кйависайата̄пи сиддха̄ хоти пада̄дӣхипи сан̇ка̄санасса сиддхатта̄. екава̄кйависайата̄йа хи аттхапада̄нам̣ сан̇ка̄сана̄дайо йатха̄ккамам̣ аккхара̄дивисайа̄ ева̄ти нийамо сийа̄. етена̄ти аттхапада̄нам̣ на̄на̄ва̄кйависайаттхена.

уггхат̣ана̄диаттха̄нӣти уггхат̣анавипан̃чананайанаппайоджана̄ни.

10. упатит̣т̣хати еттха̄ти упат̣т̣хитанти упат̣т̣хитасаддасса адхикаран̣аттхатам̣ дассетум̣ ‘‘упатит̣т̣ханат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣ йатха̄ ‘‘падакканта’’нти. тена̄ха ‘‘идам̣ неса’’нтиа̄ди. пат̣ипаттидесана̄гаманехӣти пат̣ипаттигаманадесана̄гаманехи. ‘‘киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно джа̄йати ча…пе… джара̄маран̣асса̄’’тиа̄дина̄ джара̄маран̣ато пат̣т̣ха̄йа пат̣иччасамуппа̄дамукхена випассанам̣ абхинивиситва̄ маха̄гаханам̣ чхиндитум̣ ниса̄насила̄йам̣ пхарасум̣ нисенто вийа килесагаханам̣ чхиндитум̣ локана̄тхо н̃а̄н̣апхарасум̣ тедженто буддхабха̄ва̄йа хетусампаттийа̄ парипа̄кагататта̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дхигама̄йа випассана̄габбхам̣ ган̣ха̄пенто антарантара̄ на̄на̄сама̄паттийо сама̄паджджитва̄ анупададхаммавипассана̄васена анека̄ка̄равока̄расан̇кха̄ре саммасанто чхаттим̣сакот̣исатасахассамукхена йам̣ н̃а̄н̣ам̣ паваттеси, там̣ ‘‘маха̄ваджиран̃а̄н̣а’’нти ваданти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘чатувӣсатикот̣исатасахассасама̄паттисан̃ча̄римаха̄ваджиран̃а̄н̣а’’нти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.141) а̄гатам̣, там̣ девасикам̣ вал̣ан̃джанакасама̄паттӣнам̣ пуречара̄нучаран̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. йам̣ пана ваккхати ‘‘н̃а̄н̣аваджирамохаджа̄лапада̄лана’’нти, там̣ саха випассана̄йа магган̃а̄н̣ам̣ ведитаббам̣. етам̣ брахмачарийанти са̄санабрахмачарийам̣ адхиппетанти там̣ дассенто ‘‘брахмуно’’тиа̄дима̄ха.

десана̄йа̄ти каран̣аттхе идам̣ каран̣авачанам̣. нийуттоти еттха хетуаттхо антонӣтоти дассенто ‘‘ниддха̄ретва̄ йоджито’’ти а̄ха.

десана̄ха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. вичайаха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

11. джа̄тилин̇гака̄ласа̄дханавибхаттисан̇кхйа̄висеса̄дито саддато падавичайо ка̄таббо. таттха карийама̄но ча йатха̄сабха̄ванируттийа̄ ева като сукато хотӣти дассенто ‘‘идам̣ на̄мападам̣ …пе… айам̣ саддато падавичайо’’ти ватва̄ ‘‘со пана̄йа’’нтиа̄дима̄ха. ваттаббааттхасам̣ван̣н̣ана̄ти там̣там̣падавачанӣйасса аттхасса бхедам̣ ватва̄ парийа̄йехи виваритва̄ катханам̣.

вичийама̄насса суттападасса̄ти пуччха̄васена паваттасуттападасса. ‘‘суттантарапада̄нипи пуччха̄васенева паватта̄нӣ’’ти ваданти ‘‘на саббампи суттапада’’нти. екассева падасса самбхаванта̄нам̣ анекесам̣ аттха̄нам̣ уддха̄ро аттхуддха̄ро. екассева пана аттхасса самбхаванта̄нам̣ анекесам̣ пада̄нам̣ уддха̄ро падуддха̄ро. саббе хи сам̣ван̣н̣ийама̄не сутте лаббхама̄не саббе падаттхе. нава суттантети суттагеййа̄дивасена наваппака̄ре суттасмим̣ а̄нетва̄ вичинатӣти йоджана̄. атха ва̄ ‘‘саббе нава суттанте’’ти имина̄ павичайалаккхан̣ена ха̄рена суттагеййа̄дӣни сабба̄нипи наваппака̄ра̄ни сутта̄ни вичинатӣти аттхо. тена̄ха ‘‘суттагеййа̄дике’’тиа̄ди.

‘‘косала̄нам̣ пура̄ рамма̄’’тиа̄дика̄ (су. ни. 982) чхапан̃н̃а̄са га̄тха̄ ваттхуга̄тха̄. ‘‘па̄ра̄йанамануга̄йисса’’нти (су. ни. 1137 а̄дайо) пана а̄дика̄ екӯнавӣсати га̄тха̄ анугӣтига̄тха̄. идам̣ на̄мам̣ катанти идам̣ ‘‘па̄ра̄йана’’нти на̄мам̣ катам̣. тена̄ха ‘‘па̄рам̣ гаманӣйа̄ име дхамма̄, тасма̄ имасса дхаммапарийа̄йасса ‘па̄ра̄йанантвева адхивачана’’’нти (су. ни. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄; чӯл̣ани. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ 149 а̄дайо). буддхийам̣ випариваттама̄нанти имасса вичайаха̄равибхан̇гасса десана̄ка̄ле а̄йасма̄ маха̄качча̄но аттано буддхийам̣ ваттама̄нам̣ катва̄ евама̄ха̄ти йоджана̄.

екам̣сабйа̄каран̣асса айанти екам̣сабйа̄каран̣ӣйа̄, екам̣сена ва̄ бйа̄ка̄таббатта̄ екам̣сабйа̄каран̣ӣйа̄, екам̣сабйа̄каран̣айогга̄ти аттхо. сесапададвайепи есева найо. т̣хапанӣйа̄ти т̣хапетаббатта̄ абйа̄каран̣ӣйа̄ти аттхо. самайантарапаричайена нива̄ран̣адхаммам̣ пати сам̣сайапаккхандо пуччхатӣти адхиппа̄йена̄ха ‘‘виматиччхедана’’нти. пакатийа̄ пана нива̄ран̣адхаммам̣ аджа̄нанто н̃а̄тука̄мата̄йа пуччхатӣти адит̣т̣хаджотана̄йа пуччха̄пи сийа̄. татха̄ хи ваккхати ‘‘локасса нива̄ран̣а̄дӣни аджа̄нантена̄’’ти.

екаваттхупариггаха̄ти екасса абхидхеййаттхасса гахан̣ато.

вимуттипарипа̄чакаиндрийа̄ни виват̣т̣апаккхе т̣хитасса саддха̄дайо дхамма̄, ким̣ панеттха арийа̄нампи индрийалокена сан̇гахо хотӣти а̄ха ‘‘парийа̄паннадхаммавасена̄’’тиа̄ди.

ка̄л̣апаккхача̄туддасӣгханаванасан̣д̣амегхапат̣алаччха̄данаад̣д̣хараттӣнам̣ васена чатуран̇гасаманна̄гатена. вивиччха̄ти вичикиччха̄йа. тена̄ха ‘‘вичикиччха̄хетӯ’’ти. дуккхамасса махаббхайанти еттха вуттам̣ ‘‘асса̄’’ти падам̣ ‘‘джаппа̄бхилепанам̣ асса брӯмӣ’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббанти дассенто ‘‘джаппа̄ тан̣ха̄ асса локасса̄’’ти а̄ха. ‘‘саббасатта̄на’’нтиа̄дина̄, ‘‘саббасова̄’’тиа̄дина̄ ча анвайато, бйатирекато ча са̄тисайам̣ авиджджа̄йа нӣваран̣абха̄вам̣ дассети. ‘‘дӯре санто пака̄санти (дха. па. 304; нетти. 11), ратто аттхам̣ на джа̄на̄тӣ’’ти (нетти. 11, 27) га̄тха̄двайена̄пи анугӣтивичайам̣ дассетӣти йоджетаббам̣.

рӯпа̄вачара̄ти рӯпа̄вачарасатта̄. випарин̣а̄мадуккхата̄йа муччанасса ка̄ран̣авачананти самбандхо. йато ват̣т̣адуккхато муччанам̣. там̣ ват̣т̣адуккхам̣ анавасесапарийа̄да̄навасена сан̇кха̄радуккхата̄гахан̣ена.

ека̄дха̄ранти екаваттху адхит̣т̣ха̄нам̣. нива̄ран̣ам̣ виккхамбханам̣ пидха̄нам̣ самуччхедоти аттхадвайасса пуччхитатта̄ ‘‘анека̄дха̄рам̣ дассету’’нти вуттам̣. тена̄ха ‘‘нива̄ран̣асан̇кха̄там̣ сам̣варам̣…пе… пидхиййанти паччхиджджантӣ’’ти (су. ни. ат̣т̣ха. 2.1041; чӯл̣ани. ат̣т̣ха. 3). тассаттхо ‘‘нива̄ран̣асан̇кха̄там̣ виккхамбханам̣, сам̣варам̣, пидха̄нан̃ча катхехӣ’’ти.

‘‘вода̄на’’нти имина̄ сота̄нам̣ виккхамбханависуддхи, ‘‘вут̣т̣ха̄на’’нти имина̄ самуччхедависуддхи адхиппета̄ти а̄ха ‘‘пуччха̄йа дувидхаттхависайатам̣ виваритум̣ ‘ева’нтиа̄ди вутта’’нти. татха̄ ча̄ха ‘‘вода̄йати…пе… арийамагго’’ти.

дит̣т̣хима̄на̄виджджа̄сота̄пи тан̣ха̄сота̄нуга̄ти а̄ха ‘‘йебхуййена ануродхавасена̄’’ти. упача̄равасена̄ти нисситупача̄равасена. саббасма̄ти чаккхуто йа̄ва манатоти саббасма̄ два̄рато. саббаппака̄рена̄тти тан̣ха̄йанамиччха̄бхинивесанауннамана̄диппака̄рена.

тамева сатинти йа̄йам̣ сати пуббабха̄ге сота̄нам̣ виккхамбханавасена вутта̄, тамева сатим̣. маггаккхан̣е сота̄нам̣ сам̣варам̣ пидха̄нам̣ брӯми. йасма̄ пана пидха̄йика̄пи сати маггаккхан̣е пан̃н̃а̄нуга̄, пан̃н̃а̄киччамеветтха адхикам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘пан̃н̃а̄йете пидхӣйаре’’ти.

сам̣варапидха̄на̄нанти еттха сам̣варасаддена нива̄ран̣ам̣ вуттам̣.

йасмим̣ йасмим̣ арийамагге анадхигате йам̣ йам̣ абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджана̄рахам̣, тасмим̣ тасмим̣ адхигате там̣ там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ ануппа̄даниродхена нируджджхати саддхим̣ аттана̄ сампайуттана̄марӯпена̄ти а̄ха ‘‘тасса тасса вин̃н̃а̄н̣асса ниродхена сахева̄’’ти. ануппа̄даниродхо хи еттха ‘‘ниродхо’’ти адхиппето анупа̄дисесанибба̄насса адхиппетатта̄ти. анусандхӣйати етена̄ти анусандхи, идха пуччхийама̄но аттхо.

саха висайена дассетунти еттха сачча̄ни ева висайо. паха̄таббасабха̄вам̣ самудайасаччам̣, тасса висайо дуккхасаччам̣. ‘‘сам̣йоджанийесу, бхиккхаве, дхаммесу асса̄да̄нупассино вихарато тан̣ха̄ павад̣д̣хатӣ’’ти (сам̣. ни. 2.53, 57) хи вуттам̣. паха̄йакасабха̄вам̣ маггасаччам̣, тасса висайо ниродхасаччанти а̄ха ‘‘саха висайена…пе… саччесӯ’’ти. ка̄ман̃четтха ‘‘самудайо двӣсу бхӯмӣсу пахӣйатӣ’’ти а̄раддхам̣, ‘‘дассанена тӣн̣и сам̣йоджана̄ни пахӣйанти, бха̄вана̄йа сатта сам̣йоджана̄ни пахӣйантӣ’’ти пана вибха̄гавачанамева ваттанти а̄ха ‘‘паха̄йакавибха̄гамукхена паха̄таббавибха̄гам̣ дассету’’нти.

ниравасесака̄мара̄габйа̄па̄да̄ татийамаггена пахӣйанти, итаре чатуттхамаггена̄ти вуттам̣ ‘‘итарехи пана ниравасеса’’нти. таттха̄ти каммавипа̄кават̣т̣аппабхедена тедха̄туке бхаваттайе. сам̣йоджанавасена̄ти саббада̄ йоджанавасена бандханавасена.

12. аггапхалан̃а̄н̣ата̄йа екампи сама̄нам̣ таннимиттасса кхайа̄нуппа̄да̄рамман̣асса паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса васена пхалавоха̄рена две на̄ма̄ни лабхати.

соманассана̄мала̄бхо имина̄ а̄рамман̣асан̇кетена̄ти тадаттхам̣ виваранто ‘‘кхайе…пе… саман̃н̃а̄йа̄’’ти а̄ха.

13. таггахан̣енева̄ти пхассапан̃чамакапан̃чарӯпиндрийаггахан̣енева. сахачаран̣а̄дина̄ти сахаджа̄та̄дианантара̄дипаччайабха̄вена чева ниссайа̄рамман̣а̄дина̄ ча. ‘‘сампайутта’’нти имина̄ сахитата̄ ависит̣т̣хата̄ идха̄дхиппета̄ти а̄ха ‘‘авибха̄гена гахан̣ӣйабха̄вам̣ сандха̄йа̄’’ти.

катхам̣ сама̄дхиндрийам̣ уппа̄детӣти а̄ха ‘‘сатиггахан̣ена четтха парийут̣т̣ха̄наппаха̄нам̣ идха̄дхиппета’’нти. на хи сама̄дхина̄ парийут̣т̣ха̄наппаха̄нам̣ самбхавати.

падахати етена̄ти падха̄нам̣, вӣрийам̣. тети вӣрийасан̇кха̄ра̄. екарасена̄ти йатха̄ индрийа̄ни екараса̄ни хонти, евам̣ екарасабха̄вена саран̣ато паваттанато. татха̄ паваттийа̄ ева сут̣т̣ху вата вӣрийам̣ ва̄хесӣти йогина̄ сан̇каппетаббато тадупагавӣрийава̄ханат̣т̣хена ‘‘сампахам̣сана̄’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘евам̣ ме…пе… хетубха̄вато’’ти.

иддхисаддасса пат̣хамо каттуаттхо, дутийо каран̣аттхо вутто, па̄дасаддасса еко каран̣аттхо ева. паджджитабба̄ ча иддхӣ вутта̄, на ча иджджханти. паджджитабба̄ ча иддхӣ паджджанакаран̣ена па̄дена сама̄на̄дхикаран̣а̄ на хонтӣти ‘‘пат̣хамена аттхена иддхи ева па̄до’’ти катхам̣ сакка̄ ваттум̣, татха̄ иддхикирийа̄каран̣ена са̄дхетабба̄ буддхисан̇кха̄та̄ иддхи паджджанакирийа̄каран̣ена паджджитабба̄ти двиннам̣ каран̣а̄нам̣ на сама̄на̄дхикаран̣ата̄ самбхаватӣти ‘‘дутийена аттхена иддхийа̄ па̄до’’ти катхам̣ сакка̄ ваттунти че? сакка̄, па̄дасса иджджхама̄накот̣т̣ха̄са иджджханакаран̣ӯпа̄йабха̄вато. атха ва̄ ‘‘пат̣хамена аттхена иддхийа̄ па̄до, дутийена аттхена иддхи ева па̄до иддхипа̄до’’ти евам̣ йоджанато. катхам̣? анантараттхо пачча̄саттин̃а̄йена идха пат̣хамоти адхиппето, тато пуримо дутийоти.

‘‘чхандам̣ че бхиккху адхипатим̣ каритва̄ лабхати сама̄дхи’’нтиа̄ди (вибха. 432) вачанато чхандасама̄дхиппадха̄насан̇кха̄расаманна̄гатам̣ иддхипа̄дам̣ бха̄ветӣти еттха̄пи чханда̄дхипати сама̄дхи чхандасама̄дхӣти адхипатисаддалопам̣ катва̄ сама̄со вуттоти вин̃н̃а̄йати. адхипатисаддаттхадассанавасенева пана ‘‘чхандахетуко, чханда̄дхико ва̄ сама̄дхӣ’’ти саммохавиноданийам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 431) вуттам̣, тасма̄ идха̄пи чханда̄дхипати сама̄дхи чхандасама̄дхӣти ведитаббо. там̣ пана чхандам̣ вуттанайена саддха̄сӣсена дассенто ‘‘саддха̄дхипатеййа̄ читтекаггата̄’’ти вуттам̣. ‘‘идам̣ падха̄на’’нти ва̄ вӣрийам̣ вуттам̣. вӣрийасадда̄пеккха̄сахитам̣ екавачанена ватва̄ чатуббидхассапи вӣрийасса адхиппетатта̄ ниббаттетаббадхаммавибха̄гена ча ‘‘име сан̇кха̄ра̄’’ти вуттам̣. тена падха̄набхӯта̄ сан̇кха̄ра̄ти евам̣ сама̄со ведитаббо. сан̇кхатасан̇кха̄ра̄диниваттанаттхан̃четтха падха̄наггахан̣ам̣. атха ва̄ там̣ там̣ висесам̣ сан̇кхаротӣти сан̇кха̄ро, саббампи вӣрийам̣. таттха чатукиччаса̄дхакато ан̃н̃асса ниваттанаттхам̣ падха̄наггахан̣анти падха̄набхӯта̄ сет̣т̣хабхӯта̄ти аттхо.

вӣрийиддхипа̄даниддесе ‘‘вӣрийасама̄дхиппадха̄насан̇кха̄расаманна̄гата’’нти (вибха. 435) двиккхаттум̣ вӣрийам̣ а̄гатам̣. таттха пуримам̣ сама̄дхивисесанам̣ ‘‘вӣрийа̄дхипати сама̄дхи вӣрийасама̄дхӣ’’ти, дутийам̣ саманна̄гаман̇гадассанаттхам̣. две ева хи саббаттха саманна̄гаман̇га̄ни сама̄дхи, падха̄насан̇кха̄ро ча. чханда̄дайо сама̄дхивисесана̄ни. падха̄насан̇кха̄ро пана падха̄навачаненева висесито, на чханда̄дӣхӣти на идха вӣрийа̄дхипатита̄ падха̄насан̇кха̄расса вутта̄ хоти. вӣрийан̃ча сама̄дхим̣ висесетва̄ т̣хитамева саманна̄гаман̇гавасена падха̄насан̇кха̄равачанена вуттанти на̄пи двӣхи вӣрийехи саманна̄гамо вутто хоти. йасма̄ пана чханда̄дӣхи висит̣т̣хо сама̄дхи татха̄ висит̣т̣хенева тена сампайутто падха̄насан̇кха̄ро, сесадхамма̄ ча, тасма̄ сама̄дхивисесана̄нам̣ васена ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄’’ти вутта̄. висесанабха̄во ча чханда̄дӣнам̣ там̣там̣апассайанавасена хотӣти чхандасама̄дхи…пе… иддхипа̄данти еттха ниссайаттхепи па̄дасаддена упа̄йаттхена чханда̄дӣнам̣ иддхипа̄дата̄ вутта̄ хоти. татха̄ хи абхидхамме уттарачӯл̣абха̄джанӣйе ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄ чхандиддхипа̄до’’тиа̄дина̄ (вибха. 457) чханда̄дӣнамева иддхипа̄дата̄ вутта̄. пан̃ха̄пуччхаке ча ‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄ – идха бхиккху чхандасама̄дхӣ’’ти (вибха. 462) а̄рабхитва̄пи пуна чханда̄дӣнам̣йева кусала̄дибха̄во вибхатто. упа̄йиддхипа̄дадассанаттхамева хи ниссайиддхипа̄дадассанам̣ катам̣. ан̃н̃атха̄ чатуббидхата̄ва на хотӣти. айаметтха па̄л̣ивасена аттхавиниччхайо ведитаббо.

тадан̇гасамуччхеданиссаран̣авивеканисситаттам̣ ватва̄ пат̣иппассаддхививеканисситасса авачанам̣ ‘‘чхандасама̄дхи…пе… иддхипа̄дам̣ бха̄ветӣ’’ти (вибха. 432) бха̄ветабба̄нам̣ иддхипа̄да̄нам̣ вуттатта̄. бха̄витиддхипа̄дасса хи саччхика̄табба̄ пхалапарийа̄панна̄ иддхипа̄да̄ти.

воссаггасаддо паричча̄гаттхо, паккханданаттхо ча̄ти воссаггасса дувидхата̄ вутта̄. йатха̄вуттена пака̄рена̄ти тадан̇гасамуччхедаппака̄рена, танниннабха̄ва̄рамман̣аппака̄рена ча. парин̣амантам̣ випассанаккхан̣е.

14. пуббабха̄гапан̃н̃а̄йа̄ти ека̄ваджджанана̄на̄ваджджанавӣтхӣсу паваттаупача̄рапан̃н̃а̄йа. адхигамапан̃н̃а̄йа̄ти аппана̄пан̃н̃а̄йа. пуна пуббабха̄гапан̃н̃а̄йа̄ти на̄на̄ваджджанупача̄рапан̃н̃а̄йа, пат̣исандхипан̃н̃а̄йа ва̄. упача̄рапан̃н̃а̄йа̄ти ека̄ваджджане, саббаттха ва̄ паваттаупача̄рапан̃н̃а̄йа.

пуччха̄виссаджджанавичайопӣти йатха̄вутта̄йа пуччха̄йа виссаджджанавичайопи. вуттанайа̄нуса̄рена̄ти адит̣т̣хаджотана̄, виматиччхедана̄ ча̄ти хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нугаманена.

15. секхе асекхети секкхе арийапуггале, асеккхе арийапуггале. випассана̄пуббан̇гамаппаха̄нети випассанам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ паваттакилесаппаха̄не, паха̄на̄бхисамайети аттхо.

‘‘йам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄’’ти па̄л̣им̣ дассетва̄ пуна ‘‘йам̣ аничче дуккхе анаттанӣ’’ти вачанам̣ евампеттха пат̣хантӣти дассетум̣.

сесасам̣килесавода̄надхамма̄ти гедхато авасит̣т̣хасам̣килесадхамма̄ ча саббавода̄надхамма̄ ча. абха̄вена̄ти абха̄ванена абха̄вакаран̣ена.

пайогапараккаманти бхусам̣ його пайого, пайогова параккамо пайогапараккамо, читтам̣. уккхипатӣти косаджджапаккхе патитум̣ аденто кусалапаккхе уддхам̣ кхипенто вийа паваттати. падха̄навӣрийанти акусала̄нам̣ ануппа̄данат̣т̣хена уттамавӣрийам̣. йоджетабба̄нӣти ‘‘а̄севама̄но ва̄йаматӣ’’тиа̄дина̄ йоджетабба̄ни. ануппанна̄ти аваттаббатам̣ а̄панна̄нанти бхӯмиладдха̄рамман̣а̄дхиггахита̄виккхамбхита̄самуггха̄т̣итуппанна̄нам̣.

16. ‘‘ат̣т̣хамакасса индрийа̄нӣ’’ти вуттатта̄ ‘‘пат̣хамамагге саддха̄дайо’’тиа̄ди вуттам̣. индрийаггахан̣ан̃ча па̄л̣ийам̣ нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣.

асубха̄нупассана̄ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа суниггахито ка̄мавитакко’’ти. сама̄дхи уппаджджама̄но ка̄мавитаккампи ниггахетва̄ ева уппаджджатӣти дассенто ‘‘анаваджджасукхападат̣т̣ха̄нена̄’’тиа̄дима̄ха. ‘‘кусалесу дхаммесу а̄раддхавӣрийо’’тиа̄дина̄ дхаммаччхандато уппаджджама̄но вӣрийаччхандо кхантим̣ парибрӯхетӣти дассети. анаваджджадхамма̄нам̣ упака̄ракадхамма̄севанам̣ вийа анупака̄ракадхаммапариваджджанампи пан̃н̃а̄нисеваненева хотӣти а̄ха ‘‘сама̄дхиа̄дӣна’’нтиа̄ди.

17. саббадхамма̄дхит̣т̣ха̄нам̣ десанам̣ пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена вибхаджитум̣ ‘‘локо на̄ма̄’’тиа̄ди вуттанти дассенто ‘‘саббадхамма̄нанти…пе… дассету’’нти а̄ха. махаггатадхаммесу т̣ха̄нам̣ там̣сампа̄дана̄ва. татха̄ сесесу. вад̣д̣хийама̄несӯти йатха̄ вимуттим̣ парипа̄чайанти, евам̣ брӯхийама̄несу.

дассанапарин̃н̃а̄ти рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ салаккхан̣ато, паччайато ча париджа̄нана̄. тена̄ха ‘‘н̃а̄тапарин̃н̃а̄’’ти. пат̣ипаккхавидхаманена саддхим̣ лаккхан̣аттайавибха̄вана̄ идха ‘‘бха̄вана̄парин̃н̃а̄’’ти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘бха̄вана̄…пе… парин̃н̃а̄ ча̄’’ти. дассанаттха̄ парин̃н̃а̄ дассанапарин̃н̃а̄, бха̄ванаттха̄ парин̃н̃а̄ бха̄вана̄парин̃н̃а̄ти евам̣ ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо.

каккхал̣апхусана̄дӣти каккхал̣а̄дипхусана̄ди. абхиджа̄нитва̄ти абхин̃н̃а̄йа пан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄, т̣хитасса абхиджа̄нанахету ва̄ти аттхо. аттхоти пхалам̣. найоти вуттанайо.

‘‘йам̣ асан̇кхата’’нтипи пат̣ханти. чатунайаковидоти екаттана̄натта̄динайачатукке нипун̣о. десана̄йуттикусалоти дхамма̄нам̣ десана̄видхимхи кусало.

садисӣ ка̄табба̄ сам̣санданавасена̄ти адхиппа̄йо. а̄нетабба̄ ‘‘айам̣ десана̄ има̄йа десана̄йа евам̣ сам̣сандатӣ’’ти. аттхато апетанти айуттаттхам̣. асамбандхаттханти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асамбандхападаттхам̣. нану пат̣т̣ха̄навича̄ро найавича̄ро вийа ха̄рехи асаммиссо вича̄ран̣антароти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄ди. идха никкхиттоти идха суттавичайе суттаттхавича̄рабха̄вато никкхитто, етена ва̄ пат̣т̣ха̄насса ха̄рантогадхабха̄вадассаненева мӯлапада̄нам̣ вийа пат̣т̣ха̄насса падаттхантара̄бха̄во дасситоти ведитаббам̣.

имасса суттасса̄ти сам̣ван̣н̣ийама̄насуттам̣ сандха̄йа̄ха. касмим̣ ва̄ падети сам̣ван̣н̣ийама̄нам̣ га̄тхам̣ сандха̄йа̄ха. таббичайена̄ти пуччха̄дивичайена, асса̄да̄дивичайена ча.

вичайаха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. йуттиха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

18. еваметасса суттасса аттхо на гахетаббо, евам̣ пана гахетабботи аггахетаббагахетабба̄нам̣ аттха̄нам̣ виджаханаггахан̣аттха̄йа йутта̄йуттивича̄ран̣а̄йам̣ ваджджетаббесу та̄ва пат̣хамам̣ пат̣ипаттӣти дассенто а̄ха ‘‘ататха̄ка̄рена гайхама̄на̄ суттаттха̄ висайо’’ти йатха̄ ‘‘ва̄мам̣ мун̃ча, даккхин̣ам̣ ган̣ха̄’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 498; висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.14; сам̣. ни. т̣ӣ. 1.1.213). ваджджетаббабха̄вато хи суттападехи суттаттхе вивечите гахетаббабха̄во ча авасит̣т̣хо хоти. татха̄ хи ваккхати ‘‘метта̄виха̄расса сато бйа̄па̄до читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣ’ти на йуджджати десана̄, ‘бйа̄па̄до паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхатӣ’ти йуджджати десана̄’’ти (нетти. 21).

йуттиниддха̄ран̣ена айатха̄сабха̄вато вивечитва̄ йатха̄сабха̄вато дхаммасса гахан̣ака̄ран̣а̄ни катхенто ‘‘маханта̄ ападиситабба̄ етесанти маха̄падеса̄’’ти имаматтхама̄ха ‘‘буддха̄дайо’’тиа̄дина̄. патит̣т̣ха̄на̄нӣти патит̣т̣ха̄наса̄дхана̄ни. сесесӯти сан̇гха̄падеса̄дӣсу. пат̣хаматтхо ева хи идха па̄л̣и а̄гато, виниччхайане ка̄ран̣ам̣ маха̄падесоти адхиппа̄йо. суттотаран̣а̄дӣти а̄дисаддена сутта̄нотаран̣а̄дипи сан̇гайхати. суттотаран̣авинайасандассана̄ни хи кеначи йатха̄бхатасса гантхасса ‘‘дхаммо’’ти виниччхайане ка̄ран̣ам̣. сутта̄нотаран̣авинайа̄сандассана̄ни ‘‘адхаммо’’ти. йади еванти йади йатха̄бхатасса гантхасса суттавинайехи сам̣санданам̣ ‘‘дхаммо’’ти, асам̣санданам̣ ‘‘адхаммо’’ти виниччхайака̄ран̣ам̣, евам̣ сантети аттхо. сампадӣйати н̃а̄пӣйати дхаммо етехӣти сампада̄йа̄, аккха̄та̄ро.

винӣйанти ра̄га̄дайо етена̄ти винайо, ка̄ран̣ам̣. тена̄ха ‘‘ра̄га̄дивӯпасаманимитта’’нти. ким̣ пана там̣? са̄дхит̣т̣ха̄насаматхавипассана̄дидхамма̄. йе парато ‘‘течатта̄лӣсам̣ бодхан̇гама̄ дхамма̄’’ти (нетти. 24) ваккхати.

винайамаха̄падеса̄ каппийа̄нуломато ануломакаппийам̣ на̄ма, там̣садисата̄йа суттантамаха̄падеса̄пи ануломакаппийанти ат̣т̣хакатха̄воха̄ро. тена вуттам̣ ‘‘йам̣ ануломакаппийанти вуччатӣ’’ти.

йадипи таттха таттха паватта̄ бхагавато пакин̣н̣акадесана̄ ат̣т̣хакатха̄, са̄ пана дхаммасан̇га̄хакехи тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ сан̇га̄йитва̄ тасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄нурӯпена ва̄чана̄маггам̣ а̄ропитатта̄ а̄чарийава̄до на̄ма. тена вуттам̣ ‘‘а̄чарийава̄до на̄ма ат̣т̣хакатха̄’’ти. тиссопи сан̇гӣтийо а̄рул̣хо ева хи буддхавачанасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄бхӯто катха̄магго паччха̄ тамбапан̣н̣ийехи маха̄тхерехи сӣхал̣абха̄са̄йа т̣хапито. аттаномати тхерава̄до. саментамева гахетаббанти йатха̄ па̄л̣ийа̄ сам̣сандати, евам̣ маха̄падесато аттха̄ уддхаритабба̄ти дассети. пама̄дапа̄т̣хавасена а̄чарийава̄дасса када̄чи па̄л̣ийа̄ асам̣сандана̄пи сийа̄, со на гахетабботи дассенто а̄ха – ‘‘суттена саменто ева гахетаббо’’ти.

чатӯхи маха̄падесехи йуджджатӣти чатӯхи маха̄падесехи на вируджджхати. ида̄ни там̣ авируджджхана̄ка̄рам̣ дассенто ‘‘йена йена̄’’тиа̄ди вуттам̣. суттотаран̣а̄ди ева хеттха ка̄ран̣ам̣. тасса ча анека̄ка̄рата̄йа ‘‘пака̄рена̄’’ти вутто. сам̣ван̣н̣ийама̄не сутте сам̣ван̣н̣ана̄васена гахетаббанти самбандхо. а̄бхатена̄ти а̄нӣтена. суттатоти суттантарато. айан̃хеттха аттхо – кеначи пасан̇гена суттантарато уддхаритва̄ а̄нӣтена суттападена суттотаран̣а̄дина̄, ка̄ран̣аппака̄рена ча чатумаха̄падеса̄виродхена сам̣ван̣н̣ийама̄не сутте сам̣ван̣н̣ана̄васена аттхаджа̄там̣ гахетаббанти. тена̄ха ‘‘тена…пе… ка̄табба̄’’ти. таттха йуттиха̄райоджана̄ ка̄табба̄ти йуттиниддха̄ран̣авасена айам̣ йуттиха̄ро йоджетаббо. атха ва̄ йуттиха̄райоджана̄ ка̄табба̄ти имина̄ ха̄рена ваккхама̄нанайена йуттигавесанам̣ катва̄ та̄йа йуттийа̄ саббаха̄райоджана̄ ка̄табба̄ти аттхо. лаккхан̣ан̃хетам̣ йуттигавесана̄йа, йадидам̣ йуттиха̄ро. тена̄ха ‘‘саббесам̣ ха̄ра̄нам̣, йа̄ бхӯмӣ, йо ча гочаро тесам̣. ‘‘йутта̄йуттапариккха̄’’ти (нетти. 4), ‘‘има̄йа йуттийа̄ ан̃н̃аман̃н̃ехи ка̄ран̣ехи гавеситабба’’нти (нетти. 20) ча.

19. йади ва̄ сабба̄ни пада̄ни екам̣ аттхам̣ абхивадантӣти йоджана̄.

20. джара̄йам̣ т̣хитасса ан̃н̃атхаттанти т̣хитасса йам̣ ан̃н̃атхаттам̣ ан̃н̃атха̄бха̄во, айам̣ джара̄ на̄ма. кхан̣икамаран̣ам̣ кхан̣иканиродхо. самуччхедамаран̣ам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ кхандхапаринибба̄нам̣.

кеваласса̄ти джара̄йа амиссасса. ан̃н̃а̄ва джара̄, ан̃н̃ам̣ маран̣анти ‘‘пат̣ин̃н̃а̄тасса кеваласса маран̣асса дит̣т̣хатта̄’’ти хету. йатха̄ там̣ дева̄нанти садисӯда̄харан̣ам̣, висадисӯда̄харан̣ам̣ пана иддхипа̄да̄дайо, анвайабйатирека̄ гахетва̄ йоджетабба̄.

техӣти джара̄маран̣ехи.

‘‘джӣран̣абхиджджанасабха̄ва̄’’ти имина̄ лесена тан̣ха̄джара̄маран̣а̄нам̣ анан̃н̃аттам̣ йоджети. йадипи ‘‘ан̃н̃а̄ тан̣ха̄, ан̃н̃а̄ джара̄, ан̃н̃ам̣ маран̣а’’нти сиддхова̄йаматтхо, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘на ида’’нтиа̄ди, татха̄пи саккун̣еййапариха̄ра̄йам̣ чодана̄ти аджджха̄рул̣хам̣ таттха досам̣ дассетум̣ ‘‘йади ча йатха̄ джара̄маран̣а’’нти па̄л̣ипаватта̄ни дассенто ‘‘йади…пе… дассетӣ’’ти а̄ха. бха̄воти адхиппа̄йо. етесанти тан̣ха̄джара̄маран̣а̄нам̣.

‘‘има̄йа йуттийа̄ ан̃н̃аман̃н̃ехи ка̄ран̣ехи гавеситабба’’нти ча кечи пат̣ханти, бйан̃джанатопи гавеситаббам̣, ан̃н̃аттха аттхато ан̃н̃аттхампӣти адхиппа̄йо. тамева бйан̃джанато ан̃н̃аттхам̣ дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘саллоти ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. имесанти салладхӯпа̄йана̄нам̣. иччха̄випарийа̄йети иччхита̄ла̄бхе, аппаччайасамава̄йе ва̄. идампи саматтханам̣ хоти йатха̄дхиппетасса ан̃н̃аттхасса бйатирекадассанабха̄вато. джара̄маран̣авипарийа̄йети джара̄маран̣е асати. на хи йатха̄дхиппетаджара̄маран̣а̄бха̄ве тан̣ха̄ на хотӣти.

двидха̄ вутта̄ти двиппака̄рена вутта̄, двиккхаттум̣ ва̄ вутта̄. йам̣ идам̣…пе… а̄рамман̣акаран̣авасена ва̄ абхилапананти евам̣ кирийа̄пара̄масанам̣ йоджетаббанти ведитаббам̣. висесоти айам̣ ета̄сам̣ иччха̄тан̣ха̄нам̣ пакатисан̇кха̄то висесо. ‘‘двӣхи на̄мехӣ’’типи па̄л̣и. йадипи еванти ка̄мам̣ висайависесесу евам̣ йатха̄вуттааваттха̄висесена иччха̄тан̣ха̄нам̣ аттхи ка̄чи бхедаматта̄ти аттхо. сабха̄вато пана бхедо наттхӣти дассенто ‘‘татха̄пӣ’’ти а̄ха.

иччхантӣти ка̄менти. тан̣ха̄йана̄ па̄тука̄мата̄. санта̄панат̣т̣хена̄ти паридаханабха̄вена. а̄кад̣д̣ханат̣т̣хена̄ти авахаран̣ат̣т̣хена. сарита̄нӣти ра̄гавасена алла̄ни. там̣сампайуттапӣтивасена синиддха̄ни синехита̄ни. висаттика̄ти виттхата̄ рӯпа̄дӣсу тебхӯмакадхаммесу бйа̄панавасена. висат̣а̄ти пуримавевачанамева та-ка̄расса т̣а-ка̄рам̣ катва̄ вуттам̣. виса̄ла̄ти випула̄. висаккатӣти парисаккати сахати. ратто хи ра̄гаваттхуна̄ па̄дена та̄л̣ийама̄нопи сахати. ‘‘осакканам̣, виппханданам̣ ва̄ висаккана’’нти ваданти. аничча̄дикам̣ ничча̄дито ган̣хантӣ висам̣ва̄дика̄ хоти. висам̣харатӣти татха̄ татха̄ ка̄месу а̄нисам̣сам̣ дассентӣ вивидхехи а̄ка̄рехи неккхамма̄бхимукхаппаваттито читтам̣ сам̣харати сам̣кхипати. висам̣ ва̄ дуккхам̣, там̣ харати, вахатӣти аттхо. дуккханиббаттакасса каммасса хетубха̄вато висамӯла̄, висам̣ ва̄ дуккха̄дибхеда̄ ведана̄ мӯлам̣ ета̄йа̄ти висамӯла̄, дуккхасамудайатта̄ висам̣ пхалам̣ етисса̄ти висапхала̄. рӯпа̄дидуккхассева парибхого ета̄йа, на аматасса̄ти висапарибхога̄. саббаттха нируттивасена падасиддхи ведитабба̄. йо панеттха падха̄но аттхо, там̣ дассетум̣ пуна ‘‘висата̄ ва̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣.

синеханам̣ пемакаран̣ам̣. бандханат̣т̣хена̄ти сам̣йоджанат̣т̣хена. а̄сӣсанат̣т̣хена̄ти иччханат̣т̣хена. абхинанданат̣т̣хена̄ти асса̄данат̣т̣хена, сампат̣иччханат̣т̣хена ва̄.

21. анабхиратӣти уккан̣т̣ха̄. н̃а̄н̣аниббида̄ти ниббида̄нупассана̄. йатха̄ ча дуккхӯ…пе… ча̄ресу йутти вутта̄ти йоджана̄.

сукха̄пат̣ипада̄дандха̄бхин̃н̃а̄ сукха̄пат̣ипада̄кхиппа̄бхин̃н̃а̄ сукха̄пат̣ипада̄дайо. йо дуккха̄йа пат̣ипада̄йа висесам̣ адхигантум̣ бхаббо, тасса сукха̄пат̣ипада̄йогйасса вийа карийама̄на̄ дхаммадесана̄ висеса̄ваха̄ на хоти, тасма̄ са̄ на йутта̄ти имаматтхам̣ дассети ‘‘ра̄гачарито’’тиа̄дина̄. ра̄гачаритасса татха̄ татха̄ ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣, ока̄рам̣, сам̣килесам̣, неккхамме а̄нисам̣сан̃ча авибха̄ветва̄ а̄дито випассана̄катха̄ва карийама̄на̄ на висеса̄ваха̄ хоти а̄сайасса асодхитатта̄ти етаматтхам̣ дассенто па̄л̣ийам̣ ‘‘випассана̄…пе… десана̄’’ти а̄ха̄ти ведитаббам̣. сесападесупӣти йатха̄ ‘‘ра̄гачаритасса̄’’тиа̄дина̄ ра̄гачаритакот̣т̣ха̄савасена па̄л̣ийам̣ десана̄йа айутти вутта̄, имина̄ найена сесападесупи досачаритакот̣т̣ха̄са̄дӣсупи ‘‘досачаритасса пуггаласса асубхам̣ десеййа̄’’тиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ авуттопи йатха̄самбхаваматтхо ниддха̄ретва̄ ваттаббо. касма̄ пана йуттиха̄ре айуттиниддха̄ран̣а̄ ката̄ти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди. сесесупи есева найоти сесесупи досачарита̄дивасена ниддха̄ритесу айуттигавесанесу айамева упа̄йо. ануломаппаха̄на’’нтипи па̄л̣и, со еваттхо.

‘‘йа̄ватика̄ н̃а̄н̣асса бхӯмӣ’’ти етена йуттиха̄расса маха̄висайатам̣ дассети. касма̄ пана̄йам̣ маха̄висайоти? йуттивича̄рабха̄вато, сам̣ван̣н̣етаббасса ча дхаммасса на̄на̄найанипун̣а̄дигун̣ависесайогатоти дассенто ‘‘там̣ кисса хетӯ’’ти а̄ха.

апарабха̄гети паччха̄бха̄ге. метта̄виха̄рибха̄гасса апарихӣната̄вачанато айого вутто. тена̄ха ‘‘сато’’ти. йатха̄вуттака̄ран̣ато ева̄ти пат̣ипаккхатта̄ ева.

паха̄некат̣т̣хабха̄вато дит̣т̣химан̃н̃итасса. а̄дӣнавадассанена витаккам̣ джигуччханта̄ дутийаджджха̄насса а̄саннаупача̄раджджха̄надхамма̄пи витакка̄рамман̣а̄ на хонти, пагева дутийаджджха̄надхамма̄ти адхиппа̄йена̄ха ‘‘а̄рамман̣акаран̣аттхо хеттха сахагатасаддо’’ти.

евам̣ йуттиха̄ралаккхан̣ам̣ а̄гамато йутта̄йуттавича̄рам̣ дассетва̄ ида̄ни а̄гама̄нугата̄йа йуттийа̄пи там̣ дассетум̣ гун̣амукхена досавибхаджанам̣ вибхаджанто ‘‘апичеттха̄’’тиа̄дима̄ха. там̣ утта̄наттхамева.

йуттиха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. падат̣т̣ха̄наха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

22. тесам̣ тесанти анавасесапарийа̄да̄нам̣, тена йе сутте вутта̄ ча дхамма̄, йе ча тесам̣ ка̄ран̣абхӯтам̣, тесам̣ саббесампӣти вуттам̣ хоти. саббадхаммайа̄тха̄ваасампат̣иведхоти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘каттха пана со’’тиа̄ди вуттам̣.

пийа̄йитаббаджа̄тийанти пеманӣйасабха̄вам̣. миччха̄пат̣ипада̄ти пама̄да̄патти, миччха̄бхинивесо ва̄. екава̄рам̣ уппанна̄пи па̄н̣а̄типа̄тачетана̄ вераппасаванато досасса, екава̄рам̣ уппанна̄пи пама̄да̄патти, миччха̄бхинивесо ва̄ мохасса уппаттика̄ран̣анти па̄л̣ийам̣ авуттампи найато ниддха̄ретаббанти дассенто ‘‘досасса…пе… имина̄ва найена аттхо ведитаббо’’ти а̄ха. нимиттаттхаггахан̣алаккхан̣ам̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄нам̣, анубйан̃джанаттхаггахан̣алаккхан̣ам̣ анубйан̃джананти ‘‘нимитта̄нубйан̃джанаггахан̣алаккхан̣а̄’’ти вуттам̣. таттха таттха нимиттам̣ иттхипурисанимиттам̣. анубйан̃джанам̣ хаттхапа̄дахаситакатхита̄ди. пхассо паччайо етисса̄ти пхассапаччайа̄, там̣бха̄во пхассапаччайата̄. асса̄дети ета̄йа̄ти асса̄до, тан̣ха̄.

ваттхӯни н̃еййадхаммоти а̄ха ‘‘ваттхуавиппат̣ипатти висайасабха̄вапат̣иведхо’’ти. идха̄дхиппетам̣ самма̄пат̣ипаттим̣ дассетум̣ ‘‘сӣласама̄дхисампада̄на’’нти вуттам̣. екадесупалаккхан̣авасена, ван̣н̣агандхара̄гисаппа̄йавасена ва̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘винӣлакавипуббакаггахан̣алаккхан̣а̄ асубхасан̃н̃а̄’’ти ватва̄ ‘‘тасса̄ ниббида̄падат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣ ниббидам̣ дассенто ‘‘ниббида̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха паритассанато висесетум̣ ‘‘н̃а̄н̣ена̄’’ти висеситам̣. татха̄ паваттанти ниббидана̄ка̄рена паваттанам̣.

йонисо уммуджджантийа̄ видехаран̃н̃о дхӣта̄йа руча̄йа джа̄тиссаран̃а̄н̣ам̣ каммассакатан̃н̃а̄н̣асса ка̄ран̣ам̣ ахоси, на пана асаппурисӯпаниссайато, айонисо уммуджджантасса тассева ран̃н̃о сена̄патино ала̄тасса бӣджакасса да̄сасса̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘имасса ча…пе… уда̄харитаббо’’ти а̄ха. соти паса̄до. аваттха̄висесоти сампайуттадхамма̄нам̣ ана̄вилабха̄валаккхито аваттха̄бхедо. а̄йатанагатоти т̣ха̄нагато, ратанаттайависайоти аттхо. ‘‘ка̄йо’’тиа̄дина̄ аваттха̄висесена вина̄ сабха̄васиддхамева падат̣т̣ха̄нам̣ дассети.

имасмим̣ ча т̣ха̄не па̄л̣ийам̣ пуббе йесам̣ дхамма̄нам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ ниддха̄ритам̣, те дхамма̄ йесам̣ дхамма̄нам̣ падат̣т̣ха̄на̄ни хонти, те дассетум̣ ‘‘апаро найо’’тиа̄ди а̄раддханти ведитаббам̣. асса̄даманасика̄ро айонисоманасика̄ралаккхан̣о вутто нидассанаматтааттхоти ведитаббо, йебхуййена сатта̄нам̣ лобхавасена айонисоманасика̄ра̄ сам̣ваттантӣтти дассанаттхам̣ ва̄ евам̣ вуттам̣. упапатти ева опапаччайам̣, тасса бха̄во опапаччайиканти а̄ха ‘‘упапаттибхавабха̄вена̄’’ти. ваваттхитабха̄воти ваваттхитабха̄во рӯпасса дассана̄дипат̣инийата̄рамман̣акиччата̄. бхавасса ан̇га̄нӣти бхавасса ка̄ран̣а̄ни. дутийе ан̇га̄нӣти авайава̄, каммават̣т̣ампи ва̄ ка̄ран̣ан̇габха̄вена йоджетаббам̣.

каммат̣т̣ха̄насса̄ти бха̄вана̄йа брӯхана̄ вад̣д̣хана̄. тесӯти титтхан̃н̃ута̄дӣсу. калйа̄н̣амиттасса саммадева пайирупа̄сана̄йапӣти там̣ нисса̄йа ладдхена сабба̄йа дхаммассаванена дхаммупасам̣хитам̣ па̄моджджам̣ хотӣти титтхан̃н̃ута̄ пӣтан̃н̃ута̄йа падат̣т̣ха̄нам̣. евам̣ йа̄йа вимуттийа̄ сати вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ хотӣти са̄ тасса падат̣т̣ха̄нанти айаматтхо па̄кат̣оти а̄ха ‘‘пурима̄нам̣…пе… сувин̃н̃еййо ева̄’’ти. саха адхит̣т̣ха̄нена̄ти н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа саддхим̣. н̃а̄тапарин̃н̃а̄ хи тӣран̣апарин̃н̃а̄йа адхит̣т̣ха̄нам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

падат̣т̣ха̄наха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. лаккхан̣аха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

23. ‘‘лаккхан̣аха̄расса висайам̣ пуччхатӣ’’ти вуттам̣, ‘‘ко пана тасса висайо’’ти вутте сама̄налаккхан̣а̄ авуттадхамма̄. ка̄йа̄нупассана̄йа сама̄раддха̄йа ведана̄нупассана̄дайо сукхенева сиджджхантӣти таббачанена ведана̄гата̄сатиа̄дӣнам̣ вуттабха̄во дассито сатипат̣т̣ха̄набха̄вена екалаккхан̣атта̄ти ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄насса саддха̄нуггахита̄ни вӣрийасатисама̄дхипан̃н̃индрийа̄ни са̄дханам̣, евам̣ итаресампӣти катва̄ вуттам̣. айам̣ аттхо ат̣т̣хакатха̄йамева (нетти. ат̣т̣ха. 51) парато а̄гамиссати. имина̄ найена сесесупи екалаккхан̣ата̄ниддесесу аттхо ведитаббо. паратоти чатубйӯхаха̄раван̣н̣ана̄йам̣ (нетти. ат̣т̣ха. 20).

асаммиссатоти ведана̄дайопи еттха сита̄ еттха пат̣исандха̄ти ка̄йе ведана̄дианупассана̄пасан̇гепи а̄панне тадасаммиссатоти аттхо.

авайавига̄хасаман̃н̃а̄тидха̄ванаса̄ра̄да̄на̄бхинивесаниседханаттхам̣ ка̄йам̣ ан̇гапаччан̇гехи, та̄ни ча кеса̄дӣхи, кеса̄дике ча бхӯтупа̄да̄йарӯпехи виниббхуджитум̣ ‘‘татха̄ на ка̄йе’’тиа̄дима̄ха. па̄са̄да̄динагара̄вайавасамӯхе авайавива̄динопи авайавига̄хан̣ам̣ каронти. нагарам̣ на̄ма кочи аттхо аттхӣти пана кесан̃чи саман̃н̃а̄тидха̄ванам̣ сийа̄ти иттхипуриса̄дисаман̃н̃а̄тидха̄ване нагаранидассанам̣ вуттам̣. ан̃н̃о кочи сатта̄дико. йам̣ пассати иттхим̣, пурисам̣ ва̄. нану чаккхуна̄ иттхипурисадассанам̣ наттхӣти? саччам̣ наттхи, ‘‘иттхим̣ пасса̄ми, пурисам̣ пасса̄мӣ’’ти пана паваттасаман̃н̃а̄васена ‘‘йам̣ пассатӣ’’ти вуттам̣. миччха̄дассанена ва̄ дит̣т̣хийа̄ йам̣ пассати, на там̣ дит̣т̣хам̣ рӯпа̄йатанам̣ хоти, рӯпа̄йатанам̣ ва̄ там̣ на хотӣти аттхо. атха ва̄ там̣ коса̄дибхӯтупа̄да̄йасамӯхасан̇кха̄там̣ дит̣т̣хам̣ на хоти, дит̣т̣хам̣ ва̄ йатха̄вуттам̣ на хотӣти аттхо. йам̣ дит̣т̣хам̣ там̣ на пассатӣти йам̣ рӯпа̄йатанам̣, кеса̄дибхӯтупа̄да̄йасамӯхасан̇кха̄там̣ ва̄ дит̣т̣хам̣, там̣ пан̃н̃а̄чаккхуна̄ бхӯтато на пассатӣти аттхо.

на ан̃н̃адхамма̄нупассӣти на ан̃н̃асабха̄ва̄нупассӣ, асубха̄дито ан̃н̃а̄ка̄ра̄нупассӣ на хотӣти вуттам̣ хоти.

патхавӣка̄йанти кеса̄дим̣ патхавӣдхаммасамӯхатта̄ ‘‘ка̄йо’’ти вадати, лаккхан̣апатхавимева ва̄ анекабхедабхиннам̣ сакаласарӣрагатам̣ пубба̄парийабха̄вена паваттама̄нам̣ самӯхавасена гахетва̄ ‘‘ка̄йо’’ти вадати. евам̣ ан̃н̃аттха̄пи.

а̄ка̄расамӯхасан̇кха̄тасса̄ти аниччата̄диа̄ка̄расамуда̄йапарийа̄йасса.

тӣсу бхавесу килесети бхаваттайависайакилесе. саббаттхиканти саббаттха лӣне, уддхате ча читте иччхитаббаттха̄, саббе ва̄ лӣне, уддхате ча бха̄ветабба̄ боджджхан̇га̄ аттхика̄ ета̄йа̄ти саббаттхика̄. анто сан̇кочоти анто олӣйана̄, косаджджанти аттхо.

24. гахитесӯти бха̄вана̄ггахан̣ена гахитесу, бха̄витесӯти аттхо, вачанена ва̄ гахитесу. бха̄вана̄ггахан̣адӣпанаттхатта̄ пана вачанена гахан̣асса бха̄вана̄ггахан̣аметтха падха̄нам̣. йасса сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄, тасса саммаппадха̄на̄дайо бодхипаккхийадхамма̄ на бха̄вита̄ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣти ча сама̄налаккхан̣ата̄падесена имаматтхам̣ дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу бха̄вийама̄несу чатта̄ро саммаппадха̄на̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхантӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

випалла̄са̄ пахӣйанти уджувипаччанӣкабха̄вато. ‘‘а̄ха̄расамудайа̄ ка̄йасса самудайо, пхассасамудайа̄ ведана̄нам̣ самудайо (сам̣. ни. 5.408), сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти (сам̣. ни. 1.1, 39; ма. ни. 3.126; маха̄ва. 1; уда̄. 1; вибха. 225) вачанато ка̄йа̄дӣнам̣ самудайабхӯта̄ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рапхассаманосан̃четана̄вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ра̄ка̄йа̄дӣнам̣ париджа̄нанена парин̃н̃а̄та̄ хонти таппат̣ипаккхаппаха̄натоти дассенто ‘‘чатта̄ро а̄ха̄ра̄’’тиа̄дима̄ха. саббаттха̄ти ‘‘упа̄да̄нехи анупа̄да̄но бхаватӣ’’ти евама̄дӣсу.

таттха йасма̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄ сависеса̄ ка̄йе лаббхантӣти висесена ка̄йо ка̄мупа̄да̄насса ваттху, сукхаведанасса̄давасена паралоканирапеккхо ‘‘наттхи динна’’нтиа̄ди (дӣ. ни. 1.171; ма. ни. 1.445; 2.94-95, 225; 3.91, 116; сам̣. ни. 3.210; дха. са. 1221; вибха. 938) пара̄ма̄сам̣ уппа̄детӣти дит̣т̣хупа̄да̄насса ведана̄, читте ниччаггахан̣авасена сассатасса ‘‘аттано сӣла̄дивасена парисуддхапара̄масанам̣ хотӣ’’ти сӣлаббатупа̄да̄насса читтам̣, на̄марӯпапариччхедена бхӯтам̣ бхӯтато апассантасса ‘‘атта̄бхинивесо хотӣ’’ти аттава̄дупа̄да̄насса дхамма̄ ваттху, тасма̄ ‘‘чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу бха̄вийама̄несу упа̄да̄нехи анупа̄да̄но бхаватӣ’’ти вуттам̣.

йасма̄ пана вуттанайенева ка̄йо ка̄майогасса ваттху, бхавесу сукхаггахан̣авасена бхавасса̄до хотӣти бхавайогасса ведана̄, сантатигханаггахан̣авасена читте атта̄бхинивесо хотӣти дит̣т̣хийогассачиттам̣, дхаммавиниббхогасса дуккаратта̄, дхамма̄нам̣ дхаммаматтата̄йа ча дуппат̣ивиджджхатта̄ саммохо хотӣти авиджджа̄йогасса дхамма̄, ваттху, тасма̄ чатусатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа тесу тесам̣ паха̄насиддхито йогехи висам̣йуттата̄ вутта̄. етенева а̄савехи ана̄савата̄, огхехи ниттин̣н̣ата̄ ча сам̣ван̣н̣ита̄ хоти ка̄мара̄га̄дӣнам̣ ева ка̄майогака̄ма̄савака̄могха̄дибха̄вато.

вуттанайенева ка̄йо абхиджджха̄ка̄йагантхасса ваттху, ‘‘дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайо анусетӣ’’ти (ма. ни. 1.465) дуккхадуккхавипарин̣а̄мадуккхасан̇кха̄радуккхабхӯта̄ ведана̄ висесена бйа̄па̄дака̄йагантхасса ваттху, читте ничча̄бхинивесавасена сассатасса ‘‘аттано сӣлена суддхӣ’’тиа̄дипара̄масанам̣ хотӣти сӣлаббатапара̄ма̄сасса читтам̣ ваттху, саппаччайана̄марӯпадассана̄бха̄вато бхававибхавадит̣т̣хисан̇кха̄то идам̣сачча̄бхинивесо хотӣти тасса дхамма̄ ваттхӯти чатусатипат̣т̣ха̄на̄ти йоджетаббам̣.

вуттанайенева висесато ка̄йо ра̄гасалласса ваттху, ведана̄ досасалласса, ‘‘читтам̣ ниччаггахан̣авасена атта̄бхинивесам̣ атта̄нам̣ сеййа̄дито дахатӣ’’ти читтам̣ ма̄насалласса, вуттанайенева дхамма̄ мохасалласса ваттхӯти чатусатипат̣т̣ха̄на̄ти йоджетаббам̣.

йасма̄ пана ка̄йа̄нупассана̄дӣхи ка̄йаведана̄читтадхаммесу парин̃н̃а̄тесу рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄раккхандха̄ парин̃н̃а̄та̄ хонти, читте хи парин̃н̃а̄те сан̃н̃а̄пи парин̃н̃а̄та̄ва хоти, тасма̄ ‘‘вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо часса парин̃н̃ам̣ гаччхантӣ’’ти вуттам̣.

татха̄ висесато ка̄йе са̄пеккха̄ чханда̄гатим̣ гаччхатӣти ка̄йо чханда̄гатийа̄ ваттху, вуттанайенева ведана̄ бйа̄па̄дасса нимиттанти са̄ доса̄гатийа̄ ваттху, сантатигханаггахан̣авасена сара̄га̄дичитте саммохо хотӣти моха̄гатийа̄ читтам̣, дхаммасабха̄ва̄навабодхена бхайам̣ хотӣти бхайа̄гатийа̄ дхамма̄ ваттхӯти чатусатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа агатигаманаппаха̄нам̣ хотӣти а̄ха ‘‘агатигаманехи ча на агатим̣ гаччхатӣ’’ти.

‘‘акусаласса соманассасса васена̄’’ти идам̣ ‘‘айампи аттхо самбхаватӣ’’ти катва̄ вуттам̣. ‘‘сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайо анусетӣ’’ти (ма. ни. 1.465) пана вачанато сукхаведана̄ггахан̣ена таттха̄нусайанена самудайасаччам̣ деситанти ведитаббам̣. деситам̣ дуккхам̣ арийасаччанти дуккхадуккхаггахан̣ена са̄тисайам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ пака̄ситам̣ хотӣти па̄л̣ийам̣ ‘‘дуккхам̣ арийасаччам̣ десита’’нти вуттам̣. сахачаран̣а̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ ниддесава̄раван̣н̣ана̄йам̣ (нетти. ат̣т̣ха. 5 а̄дайо) вуттам̣.

лаккхан̣аха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. чатубйӯхаха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

25. ха̄ра̄нанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣. ха̄ресу имасса чатубйӯхаха̄расса висесато суттасса бйан̃джанавичайабха̄ватоти йоджана̄. тена вуттам̣ ‘‘бйан̃джана…пе… дассетӣ’’ти. йа̄йа̄ти нируттийа̄.

йатха̄раханти сам̣ван̣н̣ийама̄не сутте йам̣ йам̣ арахати ниббачанам̣ ваттум̣, там̣там̣локасаман̃н̃а̄нуродхенева. пуббабха̄гапат̣ипада̄ сампа̄детва̄ паччха̄ сачча̄бхисамайам̣ па̄пун̣а̄тӣти а̄ха ‘‘саммути…пе… хотӣ’’ти, там̣там̣пан̃н̃аттиггахан̣амукхена параматтхаггахан̣ам̣ хотӣти евам̣ ва̄ имина̄ самбандхо.

йамидам̣ аниндрийабаддхарӯпасанта̄нам̣ сандха̄йа ‘‘убхайамантарена̄’’ти идха вуттам̣. отаран̣аха̄ре (нетти. ат̣т̣ха. 42 а̄дайо) панасса два̄раппаваттапхасса̄дидхамме сандха̄йа вуттабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘убхайамантарена̄ти пхассасамудитесу дхаммесӯ’’ти аттхо вутто. ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ пана̄ху ‘‘антарена̄ти вачанам̣ пана викаппантарадӣпана’’нти. тасма̄ айаметтха аттхо – на имам̣ локам̣, на хурам̣ локам̣, атха кхо убхайамантарена̄ти. апаро викаппо – убхайамантарена̄ти ва̄ вачанам̣ викаппантара̄бха̄вадӣпанам̣. тассаттхо – на имам̣ локам̣, на хурам̣ локам̣ нисса̄йа джха̄йати джха̄йӣ, убхайамантарена пана ан̃н̃ам̣ т̣ха̄нам̣ аттхӣти.

йепи ча ‘‘антара̄паринибба̄йӣ, самбхавесӣ’’ти ча имесам̣ суттапада̄нам̣ аттхам̣ миччха̄ гахетва̄ аттхи ева антара̄бхавоти ваданти, тепи йасма̄ авиха̄дӣсу таттха таттха а̄йувемаджджхам̣ анатиккамитва̄ антара̄ аггамагга̄дхигамена анавасесакилесапаринибба̄нена паринибба̄йантӣти антара̄паринибба̄йӣ, на антара̄бхавабхӯтоти пуримасса суттападасса аттхо. паччхимасса ча йе бхӯта̄ ева, на пуна бхависсанти, те хи (катха̄. анут̣ӣ. 507) кхӣн̣а̄сава̄, пуримападехи ‘‘бхӯта̄’’ти вутта̄. таббипарӣтата̄йа самбхавам̣ есантӣти самбхавесино. аппахӣнабхавасам̣йоджанатта̄ секкха̄, путхуджджана̄ ча. чатӯсу ва̄ йонӣсу ан̣д̣аджаджала̄буджасатта̄ йа̄ва ан̣д̣акосам̣, ваттхикосан̃ча на бхинданти, та̄ва самбхавесӣ на̄ма. ан̣д̣акосато, ваттхикосато ча бахи никкханта̄ бхӯта̄ на̄ма. сам̣седаджаопапа̄тика̄ ча пат̣хамачиттаккхан̣е самбхавесӣ на̄ма, дутийачиттаккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа бхӯта̄ на̄ма. йена ва̄ ирийа̄патхена джа̄йанти, йа̄ва тато ан̃н̃ам̣ на па̄пун̣анти, та̄ва самбхавесӣ, тато парам̣ бхӯта̄ти аттхо, тасма̄ наттхӣти пат̣иккхипитаббам̣. сати хи уджуке па̄л̣ианугате аттхе ким̣ аниддха̄ритаса̄маттхийена антара̄бхавена аттабха̄вапарикаппитена пайоджананти.

йам̣ пана йе ‘‘санта̄навасена паваттама̄на̄нам̣ дхамма̄нам̣ авиччхедена десантаресу па̄тубха̄во дит̣т̣хо. йатха̄ там̣ вӣхиа̄диавин̃н̃а̄н̣акасанта̄не, евам̣ савин̃н̃а̄н̣акасанта̄непи авиччхедена десантаресу па̄тубха̄вена бхавитаббам̣. айан̃ча найо сати антара̄бхаве йуджджати, на̄н̃н̃атха̄’’ти йуттим̣ ваданти. техи иддхимато четовасиппаттасса читта̄нугатикам̣ ка̄йам̣ адхит̣т̣хахантасса кхан̣ена брахмалокато идхӯпасан̇камане, ито ва̄ брахмалокагамане йутти ваттабба̄. йади саббаттхева виччхиннадесе дхамма̄нам̣ паватти на иччхита̄, йадипи сийа̄ ‘‘иддхивисайо ачинтеййо’’ти, там̣ идха̄пи сама̄нам̣ ‘‘каммавипа̄ко ачинтеййо’’ти вачанато, тасма̄ там̣ тесам̣ матиматтамева. ачинтеййасабха̄ва̄ хи сабха̄вадхамма̄, те каттхачи паччайависесена виччхиннадесе па̄тубхаванти, каттхачи авиччхиннадесе ча. татха̄ хи мукхагхоса̄дӣхи ан̃н̃асмим̣ десе а̄да̄сапаббатаппадеса̄дике пат̣ибимбапат̣игхоса̄дикам̣ паччайуппаннам̣ ниббаттама̄нам̣ диссати, тасма̄ на саббам̣ саббаттха упанетаббанти айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато пана пат̣ибимбасса уда̄харан̣абха̄васа̄дхана̄дико антара̄бхававича̄ро катха̄ваттхуппакаран̣ассат̣ӣка̄йам̣ (катха̄. анут̣ӣ. 507) гахетаббо.

апаре пана ‘‘идха̄ти ка̄мабхаво, хуранти арӯпабхаво, убхайамантарена̄ти рӯпабхаво вутто’’ти ваданти, ‘‘идха̄ти паччайадхамма̄, хуранти паччайуппаннадхамма̄, убхайамантарена̄ти пан̣н̣аттидхамма̄ вутта̄’’ти ча ваданти, там̣ саббаат̣т̣хакатха̄су наттхи, тасма̄ вуттанайенева аттхо ведитаббо. авасит̣т̣хам̣ рӯпанти а̄подха̄туа̄ка̄садха̄тӯхи саддхим̣ лаккхан̣арӯпа̄ни, оджан̃ча сандха̄йа̄ха аниндрийабаддхарӯпасса адхиппетатта̄. тасса кхӣн̣а̄савасса там̣ нибба̄на̄рамман̣ам̣ читтам̣ на джа̄нанти на н̃а̄йанти ‘‘джха̄йама̄на̄’’ти вуттатта̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

чатубйӯхаха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. а̄ват̣т̣аха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

29. акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ виддхам̣санасабха̄ватта̄, акусала̄нам̣ ва̄ паджахане кусала̄нам̣ сампа̄дане пат̣т̣хапанасабха̄ватта̄ а̄рамбхадха̄ту. татха̄бхӯта̄ти сӣла̄дӣхи саман̇гӣбхӯта̄. ка̄мадха̄туа̄дика̄ тидха̄туйова тедха̄ту. тасса абхибхаванато тедха̄туиссаро маччура̄джа̄. ана̄диматисам̣са̄ре чирака̄лам̣ ладдхапатит̣т̣ха̄пи ачирака̄лам̣ бха̄витехи кусалехи дхаммехи самуччхинданӣйатта̄ абала̄ килеса̄ти вуттам̣ ‘‘абалам̣ дуббала’’нти. тена̄ха ‘‘абала̄ нам̣ балӣйантӣ’’ти.

идам̣ вачанам̣ айам̣ га̄тха̄па̄до. сама̄дхисса падат̣т̣ха̄нанти еттха сама̄дхисса ка̄ран̣ам̣ самата̄нуйоге нийоджанатоти йоджетаббам̣. еса найо сесесупи. папан̃ча̄ти ра̄га̄дайова. татха̄ чева сам̣ван̣н̣итанти десана̄йа падат̣т̣ха̄набха̄венева аттхасам̣ван̣н̣ана̄ ката̄ти аттхо.

нти там̣ десанам̣. тасса̄ти сабха̄га̄дивасена а̄ват̣т̣анасса. парипаккан̃а̄н̣а̄нам̣ висеса̄дхигама̄йа. ла̄бхавиниччхайапариггахамаччхарийа̄нӣтиа̄дӣсу ла̄бхоти рӯпа̄диа̄рамман̣аппат̣ила̄бхо. со парийесана̄йа сати хотӣти парийесана̄ггахан̣ена гахито. виниччхайоти ‘‘еттакам̣ ме рӯпа̄рамман̣аттха̄йа бхависсати, еттакам̣ садда̄диа̄рамман̣аттха̄йа, еттакам̣ майхам̣, еттакам̣ парасса, еттакам̣ парибхун̃джисса̄ми, еттакам̣ нидахисса̄мӣ’’ти евам̣ паватто витакко виниччхайо. со ла̄питахетукатта̄ парийесанамӯлаката̄йа парийесана̄ггахан̣енева гахито, татха̄ париггахамаччхарийа̄ни. таттха париггахо ‘‘мама ида’’нти паригган̣ханам̣. маччхарийам̣ ‘‘майхева хотӯ’’ти парехи са̄дха̄ран̣абха̄ва̄саханам̣. теневасса пора̄н̣а̄ евам̣ вачанаттхам̣ ваданти ‘‘майхевидамаччхарийам̣ хоту, ма̄ ан̃н̃есам̣ аччхарийам̣ хотӯти паваттатта̄ маччхарийанти вуччатӣ’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.103; а. ни. ат̣т̣ха. 3.9.23). парибхогаттха̄нам̣ пана виниччхайа̄дӣнам̣ парибхогантогадхата̄ ведитабба̄. чхандара̄го дуббалара̄го. аджджхоса̄нам̣ ‘‘мама ида’’нти тан̣ха̄васена балавасаннит̣т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘чхандара̄гааджджхоса̄на̄ тан̣ха̄ ева̄’’ти. а̄раккханимиттам̣ два̄рапидаханаман̃джӯса̄гопана̄дина̄ сут̣т̣ху раккхан̣анимиттам̣. па̄па̄ни каронто парибхоганимиттам̣ ратто гиддхо гадхито муччхито хутва̄ мигова парибхун̃джананимиттам̣ пама̄дам̣ а̄паджджатӣти евам̣ парийена̄раккха̄ парибхоганимиттам̣. пама̄до тивидхо тан̣ха̄йа васена катхитоти дассенто ‘‘тивидхо тан̣ха̄йа̄ти вутта’’нти а̄ха.

ависесена вуттанти ‘‘катамена упа̄да̄нена саупа̄да̄на̄’’ти вибха̄гена пуччхитва̄пи ‘‘авиджджа̄йа ча тан̣ха̄йа ча̄’’ти авиниббхуджитва̄ вуттам̣. тан̣хан̃ча авиджджан̃ча чатурупа̄да̄нам̣ васена̄ти ка̄мупа̄да̄на̄дӣнам̣ чатуннам̣ упа̄да̄на̄нам̣ васена вибхаджитва̄ кхандха̄нам̣ дуккхабха̄вена дуккхасаччабха̄вена саха парин̃н̃еййабха̄вам̣, упа̄да̄на̄нам̣ самудайабха̄вена самудайасаччабха̄вена саха паха̄таббабха̄вам̣ дассетӣти йоджана̄.

30. ‘‘йо’’тиа̄дина̄ вутто тивидхо пама̄до парийесати, а̄раккхан̣ан̃ча кароти, парибхоганимиттан̃ча̄ти самбандхо. пама̄до хи памаджджантасса пуггаласса бхога̄нам̣ парийесана̄йа, а̄раккхан̣а̄йа ча хетубхӯто каттубха̄вена упачарито, парибхогасса пана нимиттам̣. ‘‘таппат̣ипаккхена̄’’ти падасса аттхам̣ виварати ‘‘аппама̄да̄нуйогена̄’’ти, тена саматхабха̄вам̣ дассети. кхепана̄ти кхайапа̄пана̄. вода̄напаккхависабха̄гадхаммавасена̄ти вода̄напаккхо ча со пама̄дасса висабха̄гадхаммо ча̄ти вода̄на…пе… дхаммо, саматхо, тасса васена.

саматхе сатӣти адхит̣т̣ха̄набхӯте джха̄не сати, там̣ па̄дакам̣ катва̄ти аттхо. йа̄ пан̃н̃а̄ти на̄марӯпапариччхеда̄дивасена паваттапан̃н̃а̄. тена̄ха ‘‘айам̣ випассана̄’’ти. пахӣнесӯти пахӣйама̄несу.

вода̄напаккханти а̄рамбхадха̄туа̄дивода̄напаккхам̣ никкхипитва̄. висабха̄гадхаммавасена̄ти пама̄давасенева. сабха̄гадхаммавасена̄ти пуббе никкхиттасса а̄рамбхадха̄туа̄дивода̄надхаммасса саматха̄дисабха̄гадхаммавасена.

пуна апарийода̄панийам̣ сикха̄ппаттапарийода̄панам̣ идха̄дхиппетанти а̄ха ‘‘там̣ пана арахаттена хотӣ’’ти.

мохасамут̣т̣ха̄ната̄ вутта̄ ‘‘мохо ева самут̣т̣ха̄на’’нти катва̄. ан̃н̃атха̄ писун̣а̄ва̄ча̄йа досасамут̣т̣ха̄ната̄ муса̄ва̄дасса вийа мохасамут̣т̣ха̄набха̄ва̄ ваттабба̄ сийа̄.

каммапатхабха̄вам̣ патта̄нам̣, аппатта̄нан̃ча акусаладхамма̄нам̣ ‘‘саббапа̄па’’нти падена париггахитатта̄ вуттам̣ ‘‘каммапатхакаммавибха̄гена̄’’ти.

31. сесапада̄нанти ‘‘кусаласса упасампада̄’’тиа̄дӣнам̣ (дӣ. ни. 2.90; дха. па. 183; нетти. 30, 50, 116, 124; пет̣ако. 29) га̄тха̄йа авасит̣т̣хапада̄нам̣. йатха̄дхигатанти аттана̄ адхигатаппака̄рам̣, паччха̄ бхӯмидиса̄.