са̄санапат̣т̣ха̄нава̄раван̣н̣ана̄

89. сан̇гахава̄ра̄дӣсӯти сан̇гахава̄рауддесаниддесава̄ресу. сарӯпато на дасситам̣, аттхато пана дасситамева̄ти адхиппа̄йо. тамева хи аттхато дассанаттхам̣ уда̄харан̣абха̄вена никкхипати, йатха̄ мӯлападехи пат̣т̣ха̄нам̣ ниддха̄ретаббанти. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃асан̇гахо’’ти идам̣ мӯлападапат̣т̣ха̄на̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ато ниддха̄ретаббата̄йа ка̄ран̣авачанам̣ ‘‘сати ануппавесе тато винигга̄мо сийа̄’’ти. пат̣т̣ха̄нанти еттха па-ити упасаггападам̣, там̣ пана ‘‘вибхаттесу дхаммесу йам̣ сет̣т̣хам̣, тадупа̄гаму’’нтиа̄дӣсу вийа пака̄раттхаджотаканти дассенто ‘‘пака̄рехи т̣ха̄на’’нтиа̄дӣсу вийа пака̄раттхаджотаканти дассенто ‘‘пака̄рехи т̣ха̄на’’нти а̄ха. идха̄ти имасмим̣ неттиппакаран̣е. тасса̄ти десана̄сан̇кха̄тасса парийаттиса̄санасса. татха̄бха̄вадӣпананти венеййаджджха̄сайа̄нурӯпена паваттитатта̄ сам̣килесабха̄гийата̄диппака̄рехи т̣хитабха̄вена дӣпетаббатта̄ ‘‘дӣписсатӣти дӣпана’’нти катва̄. патит̣т̣хаханти адхисӣласиккха̄дайо самуда̄йарӯпена гахита̄. етехи сам̣килесадхамма̄дӣхи, сам̣килесадхамма̄дӣнам̣ адхисӣласиккха̄дӣнам̣ паваттанупа̄йата̄ анупуббикатха̄йа са̄муккам̣сика̄йа дхаммадесана̄йа дӣпетабба̄. тесанти сам̣килесадхамма̄дӣнам̣. пуна тесанти сутта̄ни сандха̄йа̄ха.

гот̣т̣ха̄ти ваджа̄. пат̣т̣хитага̄воти гатага̄во. а̄гатат̣т̣ха̄насминти сӣхана̄дасуттам̣ (ма. ни. 1.156) вадати. паваттагаманатта̄ еттха̄ти вачанасесо. атха ва̄ гаччхати еттха̄ти гаманам̣, десана̄н̃а̄н̣асса ниссан̇гавасена паваттагаманадесабха̄вато пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄ти аттхо. вомисса̄ти ‘‘сам̣килесабха̄гийан̃ча ва̄сана̄бха̄гийан̃ча̄’’тиа̄дина̄ дукатикачатуккабха̄вена миссита̄.

сам̣килесабха̄ве н̃а̄петаббе паваттам̣, там̣ висайам̣ катва̄ деситанти аттхо, аттхаматтавачанан̃четам̣, сам̣килесабха̄ге бхаванти садданайена аттхо ведитаббо. ‘‘сам̣килесабха̄гика’’нтипи па̄т̣хо, тасса сам̣килесабха̄го етасса аттхи, сам̣килесабха̄ге ва̄ нийуттам̣, сам̣килесабха̄гасса ва̄ пабодханасӣлам̣ сам̣килесабха̄гикам̣, тадева сам̣килесабха̄гийанти аттхо ведитаббо. пада̄ланам̣ самуччхинданам̣, пада̄ланасанниссайата̄ четтха пада̄ланаггахан̣ена гахита̄ти дат̣т̣хаббам̣. асеккхети асеккхадхамме. тесам̣ вомиссаканайавасена̄ти тесам̣ сам̣килесабха̄гийа̄дӣнам̣ чатуннам̣ пат̣иккхепа̄пат̣иккхепавомиссаканайавасена.

‘‘та̄ни пана чха дука̄’’тиа̄дина̄ пада̄нам̣ гахан̣апариччхедато ваваттха̄панатам̣ ватва̄ парато ‘‘са̄дха̄ран̣а̄ни ката̄нӣ’’ти падасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄йа сайамева сарӯпато дассессати. ‘‘ануддхаран̣е ка̄ран̣ам̣ наттхӣ’ти ватва̄ уддхаран̣е пана ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘татха̄ хи ваккхатӣ’’тиа̄дина̄ па̄л̣има̄хари. вода̄нам̣ на̄ма сам̣килесато хоти сам̣килит̣т̣хассева вода̄насса иччхитатта̄. йасма̄ вода̄нам̣ тадан̇га̄дивасена сам̣килесато висуджджханам̣, тасма̄ ‘‘там̣ пана аттхато ва̄сана̄бха̄гийа̄ди ева хотӣ’’ти вуттам̣. таттха тадан̇гавиккхамбханехи вода̄нам̣ ва̄сана̄бха̄гийа̄дивасена хоти, самуччхедапат̣иппассаддхӣхи вода̄нам̣ ниббедхабха̄гийавасена, асеккхабха̄гийавасена вода̄нам̣ пат̣иппассаддхийа̄ ева ведитаббам̣. йа̄йам̣ десана̄ ра̄га̄дибха̄гинӣ сийа̄, са̄ сам̣килесабха̄гийа̄. йа̄йам̣ десана̄ ча̄га̄дибха̄гинӣ сийа̄, са̄ ва̄сана̄бха̄гийа̄. йа̄ пана а̄паттивиччхеданӣ са̄васесам̣, анавасесан̃ча, са̄ ниббедхабха̄гийа̄, асеккхабха̄гийа̄ ча.

‘‘тан̣ха̄сам̣килесабха̄гийам̣ сутта’’нтиа̄дина̄ пат̣хамамева сам̣килесабха̄гасса дасситатта̄ вуттам̣ ‘‘сам̣килесо тивидхо…пе… висайадассанаттхам̣ а̄раддха’’нти. бхавара̄го бхавапаттхана̄. уппаджджатӣти на вигаччхати. татра татра бхавети йади ва̄ ка̄мабхаве, йади ва̄ рӯпабхаве, йади ва̄ арӯпабхаве. падантарасам̣йоджанавасена̄ти дуканайенева падантарена йоджанавасена. миссита̄ни ката̄нӣти сам̣сат̣т̣ха̄ни ката̄ни.

екакачатуккавасена дасситабба̄ни пада̄ни ева гахетва̄ а̄вуттинайадассанавасена миссетва̄ авасит̣т̣хадукавасена, тикачатуккавасена ча итаре ат̣т̣ха пат̣т̣ха̄набха̄га̄ дассита̄ти а̄ха ‘‘та̄нийева йатха̄вутта̄ни ат̣т̣ха сутта̄нӣ’’тиа̄ди. чатта̄ро екака̄йева па̄л̣ийам̣ а̄дито дассита̄. чхадука̄ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ чатта̄ро, ат̣т̣хакатха̄йам̣ двети. чатта̄ро тика̄ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ две, ат̣т̣хакатха̄йам̣ двети. две чатукка̄ пана ат̣т̣хакатха̄йамева а̄гата̄. ‘‘па̄л̣ийам̣ ана̄гата̄’’ти идам̣ сарӯпато ана̄гаманам̣ сандха̄йа вуттам̣, найато пана а̄гатабха̄во дассито ева. йе панеттха па̄л̣ийам̣ ана̄гата̄, тесам̣ уда̄харан̣а̄ни парато дассайисса̄ма.

сол̣асахӣти сол̣асавидхехи. на хи та̄ни сутта̄ни сол̣асева, атха кхо сол̣асаппака̄ра̄нӣти мӯлаган̣анам̣ т̣хапетва̄ ка̄ран̣асутталаддхена сан̇кха̄рагаббхена таданурӯпо йо ган̣анавиттха̄ро, тасса паттхаран̣авидхи пат̣т̣ха̄нанайо. имина̄…пе… наттхӣти йатха̄вуттапат̣т̣ха̄навинимутто парийаттиса̄санаппадесо на виджджати йатха̄рахам̣ там̣там̣пат̣т̣ха̄набха̄вена паваттатта̄ти дассети. йади суттагеййа̄ди нававидхам̣ парийаттиса̄санам̣ йатха̄вуттапат̣т̣ха̄навасенева паваттам̣, таттха катхамидха анидассита̄нам̣ га̄тха̄дӣнам̣ сам̣килесабха̄гийа̄дибха̄во гахетабботи пан̃хам̣ сандха̄йа ‘‘га̄тха̄йа га̄тха̄ ануминитабба̄’’тиа̄дипа̄л̣и паватта̄ти дассетум̣ ‘‘катхам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха айам̣ га̄тха̄ вийа̄ти ‘‘ка̄мандха̄ джа̄ласан̃чханна̄, манопуббан̇гама̄ дхамма̄, уддхам̣ адхо саббадхи виппамутто, йасса селӯпамам̣ читта’’нтиа̄дина̄ идха уда̄хат̣ага̄тха̄ вийа. га̄тха̄ти ан̃н̃а̄пи тепит̣аке буддхавачане а̄гата̄ идха ануда̄хат̣а̄. сам̣ван̣н̣ана̄ка̄ле саммукхӣбха̄вена ‘‘айам̣ га̄тха̄ вийа̄’’ти вутта̄ йа̄ ка̄чи га̄тха̄ ‘‘сам̣килесабха̄гийа̄’’ти ва̄ ‘‘сам̣килесава̄сана̄ниббедхаасеккхабха̄гийа̄’’ти ва̄ ануминитабба̄ найагга̄хена н̃а̄петабба̄ти дассетум̣ вуттам̣ ‘‘сам̣килеса…пе… джа̄нитабба̄ти аттхо’’ти. ва̄-саддо хи идха авуттавикаппанаттхо. сесападесӯти веййа̄каран̣асуттападесу.

90. арийа̄нам̣ дхамманти ча̄риттава̄риттабхедам̣ сӣла̄ча̄рам̣. екантакаран̣ӣйасса акаран̣ампи вӣтиккамо ева.

авиджджа̄дике сам̣килесадхамме тадан̇га̄дивасена дхуна̄тӣти дхона̄ вуччати пан̃н̃а̄. паччавеккхитва̄ парибхун̃джанапан̃н̃а̄ти пана пакаран̣ена аваччхиннатта̄ вуттам̣. там̣ атиккамитва̄ чарантоти паччайа̄нам̣ апаччавеккхитва̄ паччайапарибхоге а̄дӣнавам̣ апассанто ин̣апарибхогавасена парибхун̃джанто на паримуччати нирайа̄дидуккхато, ват̣т̣адуккхато ча.

куккуджанакам̣ на̄ма кадалийа̄ пуппхана̄л̣и. пара̄бхава̄йа̄ти вина̄са̄йа. татха̄ти йатха̄ пхалапа̄канта̄ кадалӣ, евам̣ вел̣унал̣а̄пи осадхиджа̄тикатта̄ти упасам̣ха̄раттхо татха̄-саддо. тена̄ха ‘‘пхалам̣ вел̣ум̣ пхалам̣ нал̣а’’нти.

сукхеттепӣти пи-саддена ко пана ва̄до ӯсара̄дидосадут̣т̣хесу кхеттесӯти дассети. ‘‘чхакан̣а…пе… аттхо’’ти етена йатха̄вуттаабхисан̇кхаран̣а̄бха̄вена бӣджадосадут̣т̣ханти дассети.

91. саджджитанти сан̃джитам̣. апариккхатети пат̣ипаккхехи дхаммехи авиккхамбхите ароге.

йа̄йа саманна̄гато пуггало ‘‘ким̣ сутам̣ майа̄, ким̣ ва̄ сун̣а̄мӣ’’ти кусалам̣ гавесӣ чарати, са̄ дхаммоджапан̃н̃а̄ киссава̄ на̄ма. дуббха̄сита̄ти дут̣т̣ху бха̄сита̄, исса̄маччхарийадоса̄дӣхи дут̣т̣ха̄ ва̄ бха̄сита̄.

92. вичина̄тӣти висесато чина̄ти пасавати.

вигатабхӯта̄ти вигатасачча. тена̄ха ‘‘алӣкава̄дӣ’’ти.

аваджа̄тапутта̄ти ла̄макапутта. бхагавато са̄сане паббаджитва̄ нихӣнавуттитам̣ сандха̄йа вадати. нерайикоти нирайе ниббаттанако. па̄пакаммино папатанти еттха̄ти папатам̣, наракам̣.

тан̣ха̄дӣнам̣ сабха̄вабхедатоти тан̣ха̄дит̣т̣хидуччарита̄нам̣ тан̣ха̄йанавипарӣтадассанадут̣т̣хачаритата̄сан̇кха̄тасабха̄вавибха̄гато. аваттха̄бхедатоти тан̣ха̄йа чхандапемалобхара̄ганандӣпипа̄са̄муччха̄дайо, дит̣т̣хийа̄ га̄хапара̄ма̄самиччха̄бхинивесависукавиппхандитавипарӣтадассана̄дайо, дуччаритасса тираччха̄напеттивисайаасурайонига̄мита̄дайо аваттха̄висеса̄. ча-саддена тесам̣ ка̄матан̣ха̄дирӯпатан̣ха̄диатта̄нудит̣т̣ха̄дисассатага̄ха̄дика̄йадуччарита̄ди- па̄н̣а̄типа̄та̄диппака̄рабхедо сан̇гайхати.

93. випуланти ул̣а̄рам̣, тела̄дӣхи чева дханадхан̃н̃а̄дӣхи ча пахӯтасанничайанти аттхо. самба̄дха̄ти джанасам̣маддасан̇гхат̣а̄.

дан̣д̣ена на хим̣сатӣти еттха вуттам̣ йам̣ дан̣д̣анидха̄нам̣, там̣ ват̣т̣авиват̣т̣анисситам̣. тадубхайасса̄пи пхалам̣ дассенто ‘‘со пуггало’’тиа̄дима̄ха.

94. кин̃чати там̣саман̇гинам̣ вимаддатӣти кин̃чанам̣, ра̄га̄ди, палибундхати кусалаппаваттим̣ нива̄ретӣти палибодхо, ра̄га̄дийева, кин̃чанамева палибодхо кин̃чанапалибодхо. атха ва̄ кин̃чанан̃ча палибодхо ча кин̃чанапалибодхо, а̄мисакин̃чиккхан̃ча ра̄га̄дисам̣килесо ча̄ти аттхо.

висеситанти виломам̣, висамам̣ кирийанти аттхо. ра̄джабхан̣д̣анти ородхе сандха̄йа ваданти.

йа̄чайоготи йа̄чанайого, йа̄чака̄нам̣ маноратхапарипӯран̣ато. тена̄ха ‘‘йа̄читаббайутто’’ти. да̄найуттоти сататам̣ да̄накирийа̄саман̇гӣ. да̄насам̣вибха̄гаратоти еттха да̄нам̣ на̄ма аттхика̄нам̣ йатха̄дхиппа̄йапат̣ийаттапаричча̄го, сам̣вибха̄го аттана̄ парибхун̃джитаббато аппаматтакатопи сам̣вибхаджанам̣. имехи кхо…пе… хотӣти еттха хотисаддена ‘‘саманна̄гато’’ти падам̣ самбандхитаббам̣, на ‘‘сота̄панно’’ти дассетум̣ ‘‘сота̄панно…пе… хотӣ’’ти вуттам̣. техи дхаммехи саманна̄гамо хи идха видхӣйати, на сота̄паннабха̄во, тена сота̄панналаккхан̣амете дхамма̄, на сота̄паннабха̄валаккхан̣анти дассети. татха̄ хи ‘‘сота̄паннена…пе… лаббхама̄натам̣ дассетӣ’’ти вуттам̣.

95. лапати катхети етена̄ти лапанам̣, от̣т̣хам̣.

97. мудитоти диббасампаттийа̄ памудито.

99. кин̃ча̄пи удата̄рӣти таран̣акирийа̄ атӣтабха̄вена вутта̄, таран̣амева пана гахетва̄ а̄ха ‘‘огхатаран̣асса арийамаггакиччатта̄’’ти. евам̣ виппамутто, вимуттоти ча еттха муччанакирийа̄йапи ваттаббам̣.

100. па̄ту-саддапуббако бхаванти-саддо сийа̄ уппа̄дапарийа̄йо сийа̄ а̄вибха̄вапарийа̄йоти ‘‘па̄тубхавантӣ’’ти падасса ‘‘уппаджджанти, пака̄сенти ча̄’’ти аттхо вутто. па̄тубхӯтадхаммасса̄ти уппаннабодхипаккхийадхаммасса, вибхӯтачатусаччадхаммасса ва̄. но каллоти на йутто. сахетудхамманти еттха паччайуппаннадхамма̄ва гахита̄, на паччайадхамма̄ти? найидамевам̣ дат̣т̣хаббам̣ паччайадхамма̄нампи паччайуппаннабха̄ва̄нативаттанато. атха ва̄ сахетудхамманти паччайуппаннадхаммо падха̄набха̄вена вутто, паччайадхаммо пана гун̣абха̄вена̄ти еваметтха убхайесам̣ вуттабха̄во ведитаббо.

а̄ран̃н̃аканти а̄ран̃н̃акан̇гасаманна̄гатам̣. ан̃н̃а̄тоти паричайавасена на н̃а̄то, асам̣сат̣т̣хоти аттхо. тена̄ха ‘‘ниччанаво’’ти.

бйа̄па̄давихим̣са̄витаккавирахе верипарисан̇ка̄йа абха̄ве акиттипаримуттӣти евама̄дӣхипи ка̄ран̣ехи кодхаппаха̄нена сукхам̣ супати. кодхапарил̣а̄ха̄бха̄во пана па̄кат̣атароти а̄ха ‘‘кодха…пе… сайатӣ’’ти. висамӯласса̄ти еттха висасариккхата̄йа ‘‘виса’’нти дуккхам̣ адхиппетанти а̄ха ‘‘дуккхавипа̄касса̄’’ти. сукханти четасикасукхам̣. аккут̣т̣хасса паччаккоситва̄ ча паччаккосанахету уппаджджатӣти йоджана̄.

101. саллубба̄ханам̣ саллуддхаран̣ам̣.

висайабхедена, паваттиа̄ка̄рабхедена ча анекабхедатта̄ ка̄масан̃н̃а̄йа вуттам̣ ‘‘йа̄йа ка̄йачӣ’’ти.

да̄намукхена̄ти да̄нена мукхабхӯтена, да̄нам̣ памукхам̣ катва̄ти аттхо.

‘‘арийамаггасампа̄панавасена̄’’ти имина̄ анукампа̄нуддайа̄нам̣ еканта̄наваджджатамева вибха̄вети. ‘‘анукампа̄’’ти падассаттхавиваран̣ам̣ ‘‘карун̣а̄йана̄’’ти, итарасса ‘‘метта̄йана̄’’ти.

102. пакатиа̄дӣти а̄дисаддена ан̣уиссарападжа̄патипурисака̄ла̄дхит̣т̣ха̄йака̄риа̄дике сан̇ган̣ха̄ти.

ка̄месӯти ка̄магун̣есу рӯпа̄дивисайесу.

бахалакилесата̄йа̄ти бахулакилесабха̄вена. пуббахетумандата̄йа̄ти виват̣т̣ӯпаниссайасса кусаласса акататта̄.

читтавӯпасамабха̄вана̄йа̄ти читтавӯпасамакарабха̄вана̄йа саматхавипассана̄йа.

париссайа̄ сӣла̄дипарипӯран̣асса парибандхабхӯта̄ килеса̄ ева. анарийа̄ пан̃н̃а̄сӣсам̣ уккхипитва̄ т̣ха̄тумева на сакконтӣти вуттам̣ ‘‘н̃а̄н̣асирена адхосира̄ хутва̄’’ти.

103. бхагавато, бхиккхусан̇гхасса ча васанайогйабха̄во, техи нивуттхабха̄во ча тасса са̄тисайо ван̣н̣оти вуттам̣ ‘‘пат̣хамага̄тха̄йа джетаванасса ван̣н̣ам̣ катхетва̄’’ти. вуттан̃хетам̣ –

‘‘га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, нинне ва̄ йади ва̄ тхале;

йаттха араханто вихаранти, там̣ бхӯмира̄ман̣еййака’’нти. (дха. па. 98; тхерага̄. 991);

идха дхаммасаддо сама̄дхипарийа̄йо ‘‘евам̣дхамма̄ те бхагаванто’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.13; ма. ни. 3.198; сам̣. ни. 5.378) вийа̄ти а̄ха ‘‘дхаммоти сама̄дхӣ’’ти сама̄дхипаккхика̄ дхамма̄ сатива̄йа̄ма̄.

на̄нугаччхеййа̄ти на̄нутасеййа. анутасанамева хи тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи анугаманам̣. пат̣ивипассеййа̄ти випассана̄саммасанама̄ха. йамакато, хи кхан̣икато, пат̣ипа̄т̣ито ча саммасанам̣ випассана̄йапи саммасанато пат̣ивипассана̄ на̄ма. са̄ хи випассана̄йа дит̣т̣хиуггха̄т̣анама̄насамуггха̄т̣ананикантипарийа̄да̄нахетута̄йа висесато пат̣ипаккхена асам̣хӣраасам̣куппанахетубхӯта̄ парибрӯхана̄ хоти. ‘‘пунаппунам̣…пе… аппенто’’ти етена нибба̄на̄рамман̣адхамма̄нубрӯханам̣ йатха̄ ‘‘брӯхета̄ сун̃н̃а̄га̄ра̄на’’нти (ма. ни. 1.64) дассети.

йам̣ кин̃чи ападиситва̄ пат̣ин̃н̃а̄да̄нам̣ сан̇гаро. со пана аттано киччависесам̣ ападиситва̄ миттасантхававасена ва̄ ка̄ла̄гаманам̣ ападиситва̄ кин̃чиккха̄нуппада̄нена ва̄ пат̣иба̄хакаран̣ам̣ ападиситва̄ балаггабодхавасена ва̄ сийа̄ти тасса миттакаран̣а̄дипарийа̄йатам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сан̇гароти…пе… на̄ма’’нти. евам̣ пат̣ипаннатта̄ти евам̣ аниччасан̃н̃а̄мукхена тийаддхакесу сан̇кха̄ресу аппама̄даппат̣ипаттийа̄ пат̣ипаннатта̄.

диббачаккху сувисуддханти са̄васеса̄ десана̄ти а̄ха ‘‘йам̣ саччхикаротӣ’’ти. рӯпа̄йатанан̃хеттха адхиппетам̣.

104. антанти сан̇кха̄ра̄нам̣ па̄римантабхӯтам̣. веда̄нанти магган̃а̄н̣аведа̄намева. арахатта̄дхигамена антам̣ парийоса̄нам̣ гататта̄. каммавипа̄кават̣т̣а̄нам̣, килесават̣т̣асса̄пи ча уссадена упачайена уссада̄, ра̄га̄дайо.

суккобха̄сата̄йа сукка̄, абхивисит̣т̣хаггаха̄. сабба̄ни ва̄ та̄ракарӯпа̄ни сукка̄. виндатӣти упалабхати, пат̣ивиджджхатӣти аттхо.

‘‘аджджхаттам̣ випассана̄бхинивесо хотӣ’’ти идам̣ ‘‘сакесу дхаммесӯ’’ти па̄рагубха̄васса висеситатта̄ вуттам̣, тан̃ча кхо абхинивесенева деситам̣. ‘‘саббам̣, бхиккхаве, абхин̃н̃еййа’’нти (сам̣. ни. 4.46; пат̣и. ма. 1.3) вуттам̣. па̄рагута̄ ча тесам̣ кхандха̄нам̣ парин̃н̃а̄бхисамайавасена хоти. тато ча несам̣ хетубхӯтасамудайе, тадаппаваттилаккхан̣е ниродхе, ниродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа ча паха̄насаччхикирийа̄бха̄вана̄бхисамайапа̄рипӯривасена итарасаччесупи па̄рагубха̄во вутто ева хоти. саббасо хи сакааттабха̄вабодхенапи чатусачча̄бхисамайо хотийева. вуттан̃хетам̣ ‘‘имасмим̣йева бйа̄маматте кал̣еваре сасан̃н̃имхи саманаке локан̃ча пан̃н̃апеми, локасамудайан̃ча̄’’тиа̄ди (сам̣. ни. 1.107; а. ни. 4.45). атха ва̄ сакесу дхаммесӯти аттано дхаммесу. аттадхамма̄ на̄ма аттхака̄масса кулапуттасса сӣла̄дидхамма̄. сӣласама̄дхипан̃н̃а̄дайо хи вода̄надхамма̄ екантахитасукхасампа̄данато пурисасса сакадхамма̄ на̄ма, на анаттха̄ваха̄ сам̣килесадхамма̄ вийа парадхамма̄. тесам̣ сӣла̄дӣнам̣ па̄рипӯрийа̄ па̄рам̣ парийантам̣ гатоти па̄рагӯ. ‘‘аккула паккула’’ити евам̣ вихим̣санакапайогам̣. аджакала̄пена (уда̄. 7) хи тада̄ бхагавантам̣ бхӣса̄петука̄мена катам̣ йаккхагаджджитам̣ ‘‘аккула паккула’’ ити имина̄ а̄ка̄рена сатта̄нам̣ сотапатхам̣ агама̄си, тасма̄ там̣ ‘‘аккулам̣ паккулакаран̣а’’нти вуттам̣.

на̄бхинандатӣти ‘‘айам̣ мам̣ дат̣т̣хум̣ а̄гата̄’’ти на туссати. йасма̄ пана ‘‘бхагавато бха̄ситам̣ абхинандӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.88) вийа сампат̣иччханаттхопи абхинандасаддо хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘читтена на сампат̣иччхатӣ’’ти. на сочатӣти ‘‘майа̄ асаммодита̄ гаччхатӣ’’ти на читтасанта̄пам̣ а̄паджджати. ‘‘сан̇га̄ сан̇га̄маджим̣ мутта’’нти идам̣ абхинандасочана̄нам̣ абха̄васса ка̄ран̣авачанам̣.

тена̄ти удаке нха̄нена. тенева̄ха ‘‘на удакена сучӣ хотӣ’’ти. тассаттхо – удакуммуджджана̄дина̄ нева сатта̄нам̣ сучи па̄пато суддхи на̄ма хотӣти. удакуммуджджана̄дӣни хи идха уттарападалопена ‘‘удака’’нти вуттам̣. удакена̄ти ва̄ уммуджджана̄дикирийа̄са̄дханабхӯтена удакена сатта̄нам̣ сучи па̄пасуддхи на хотӣти. атха ва̄ сучитена йатха̄вуттена удакена па̄памалато суддхо на̄ма сатто на хотӣти. йади сийа̄, саббесамева маччхабандха̄нам̣ па̄пасуддхи сийа̄. тена̄ха ‘‘бахветтха нха̄йатӣ джано’’ти. ма̄тугха̄та̄дипа̄пакаммака̄рӣнам̣, ан̃н̃есан̃ча гомахим̣са̄дӣнам̣ удакам̣ ороханта̄нам̣ антамасо маччхакаччхапе упа̄да̄йа саббесампи па̄пасуддхи сийа̄, на паневам̣ хоти. касма̄? нха̄нӣйапа̄пахетӯнам̣ аппат̣ипаккхабха̄вато. йан̃хи йам̣ вина̄сети, со тасса пат̣ипаккхо. йатха̄ а̄локо андхака̄расса, виджджа̄ авиджджа̄йа, на евам̣ нха̄нам̣ па̄пасса, тасма̄ нит̣т̣хаметтха гантаббам̣ ‘‘на удакена сучӣ хотӣ’’ти. йена пана сучи хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘йамхи саччан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха саччанти вачӣсаччан̃ча виратисаччан̃ча. атха ва̄ саччанти н̃а̄н̣асаччан̃чева параматтхасаччан̃ча. дхаммоти сесо арийадхаммо. саччасса панеттха висум̣ гахан̣ам̣ тасса бахука̄рата̄дассанаттхам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

джа̄тибаланиседхаканти джа̄тиматтабра̄хман̣а̄нам̣ бхова̄дика̄нам̣ пат̣иседхакам̣. джа̄тива̄дасса ва̄ ниседхакам̣, ‘‘на джачча̄ бра̄хман̣о хотӣ’’ти (су. ни. 655) хи вуттам̣. тхеро хи татха̄ва̄дена те анигган̣хантопи нигган̣ханто вийа хотӣти катва̄ вуттам̣.

105. вимуттийанти анупа̄дисесанибба̄надха̄туйам̣.

сава̄сананти еттха кхӣн̣а̄савасса̄пи акхӣн̣а̄савасадисака̄йавачӣпайогахетубхӯта̄ санта̄не килесабха̄вана̄ ва̄сана̄ на̄ма а̄йасмато пилиндаваччхасса (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.215; дха. па. ат̣т̣ха. 2.пилиндаваччхаттхераваттху) васалавоха̄ро вийа, саха ва̄сана̄йа̄ти сава̄санам̣, бха̄ванапум̣сакан̃четам̣ ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.70) вийа. йатха̄вуттава̄санампи асесетва̄ти аттхо. куммаггапарихаран̣авасена маггасампат̣ипаттӣти магге кусало амаггепи кусало ева хоти. бхагава̄ пана саббан̃н̃ута̄йа саббаттхева кусалоти а̄ха ‘‘магге ча амагге ча ковидо’’ти.

106. тамена йуттоти йатха̄вуттатамо тасса аттхӣти тамо, пуггало. аппака̄сабха̄вена т̣хита̄ кхандха̄ва тамо. а̄локабхӯтоти джа̄тигун̣а̄локо, па̄кат̣агун̣оти аттхо.

килесамайам̣ бандханам̣ ‘‘дал̣ха’’нти ваданти. йато сачча̄ни пат̣ивиджджханта̄ буддха̄ва нам̣ чхинданти, на ан̃н̃е.

дуччхеданаттхена сатипи дал̣хабха̄ве ситхилавуттитам̣ тасса дӣпетум̣ ‘‘бандханабха̄вампӣ’’тиа̄дима̄ха. тена ‘‘ахо сукхуматарам̣ кхо, бхиккхаве, ма̄рабандхана’’нти вуттам̣.

107. йадипи четана̄ кусала̄кусаласа̄дха̄ран̣а̄, апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро идха̄дхиппетоти тасса васена аттхам̣ дассенто ‘‘акусалачетана̄васена чететӣ’’ти а̄ха. четанам̣ абхисандаханам̣, читтасса бйа̄па̄ра̄паттибха̄вена паваттӣти аттхо. йасма̄ пана четана̄ йада̄ вин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄пети, тада̄ дигун̣усса̄ха̄дигун̣ава̄йа̄ма̄ вийа хутва̄ па̄кат̣ам̣ пайогам̣ ниппха̄дети, тасма̄ ‘‘пакаппетӣ’’ти вутта̄. па̄кат̣аппайогакаппанан̃хеттха пакаппанам̣ адхиппетам̣. тена̄ха ‘‘тамева пакаппетӣ’’ти. паччайат̣т̣хо идха а̄рамман̣аттхоти вуттам̣ ‘‘паваттийа̄ паччайо хотӣ’’ти.

108. йатха̄ джаласамуддасса вӣчисамут̣т̣ха̄навасена лаббхама̄но вего ‘‘вӣчимайо’’ти вуччати, евам̣ чаккхусамуддасса̄пи рӯпа̄вабха̄санавасена лаббхама̄но вего ‘‘рӯпамайо’’ти вутто. есева найо сесесупи. а̄вин̃чханатоти а̄кад̣д̣ханато, а̄кад̣д̣ханан̃четтха санта̄насса танниннабха̄вахетута̄йа дат̣т̣хаббам̣.

самуданам̣ килесатеманам̣, авассавахетута̄, килеса̄нам̣ ӯмиа̄дисадисата̄ сама̄ват̣т̣анена сатта̄нам̣ анаттха̄вахата̄йа ведитабба̄. упарӯпаривегуппаттийа̄ упагатасса ут̣т̣ха̄тум̣ аппада̄нена, гун̣аса̄равина̄санена ча кодхупана̄ха̄дӣнам̣ ӯмиа̄дисадисата̄ дат̣т̣хабба̄.

абхимукхо нандатӣти тада̄рамман̣ам̣ сукхам̣ соманассам̣ са̄дийанто сампат̣иччхати. абхивадатӣти тан̣ха̄бхинивесавасена абхинивисса вадати. тан̃хисса абхинивесам̣ дӣпетум̣ ‘‘ахо сукха’’нтиа̄ди вуттам̣. аджджхоса̄нам̣ адхимуччанабхӯта̄йа тан̣ха̄йа тан̣ха̄ваттхукасса анупависитва̄ а̄вен̣иката̄каран̣анти а̄ха ‘‘аджджхоса̄йа тит̣т̣хатӣти гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄’’ти.

109. ‘‘касма̄’’тиа̄дина̄ санта̄падуккха̄нам̣ асуппатика̄ратам̣ а̄ха ‘‘йена ва̄ пака̄рена̄’’ти. йена̄ти йена ва̄ ка̄маджджхоса̄надит̣т̣хиджджхоса̄набхӯтена миччха̄бхинивесаппака̄рена. гахат̣т̣хапаббаджита̄ татха̄рӯпам̣ катва̄ аттано вад̣д̣хин̃ча ман̃н̃анти. авад̣д̣хи ева пана хоти тасса пака̄расса вад̣д̣хийам̣ анупа̄йабха̄вато ча упа̄йабха̄вато ча авад̣д̣хийам̣. татха̄пӣти таттха таттха иччха̄вигха̄там̣ па̄пун̣антопи. йасма̄ ито ба̄хирака̄ саббена саббам̣ бхаваниссаран̣ам̣ аппаджа̄нанто мандакилесам̣ дӣгха̄йукам̣ сукхабахулам̣ екаччам̣ бхавам̣ тенева мандакилеса̄дибха̄вена ‘‘нибба̄на’’нти саманупассанти, тасма̄ бхавена бхававиппамоккхам̣ вадантӣти.

бхавадит̣т̣хисахагата̄ тан̣ха̄ пуримападе уттарападалопена бхаватан̣ха̄ти вутта̄ти а̄ха ‘‘бхаватан̣ха̄тиа̄дӣсу вийа̄’’ти.

йаттха̄ти йасмим̣ бхаве.

тато ева̄ти бхӯтаратийа̄ ева. ан̃н̃аман̃н̃ан̃хи сатта̄нам̣ чхандара̄го балава̄ хоти. анавасесатоти анавасесена, на кин̃чи сесетва̄.

сам̣са̄расотасса анукӯлабха̄вена гаччхатӣти анусотага̄мӣ. тассева пат̣иккӯлавасена ниббида̄нупассана̄дӣхи паваттатӣти пат̣исотага̄мӣ, ачалаппаса̄да̄дисаманна̄гамена т̣хитасабха̄воти аттхо.

110. ‘‘палаббхати, никхаджджатӣ’’тиа̄дӣсу вийа упасагго падавад̣д̣ханаматтанти а̄ха ‘‘абхиджа̄тикоти джа̄тийо’’ти. кан̣хадхаммасаманна̄гататта̄ ва̄ кан̣хо. пат̣хамавайепи маджджхимавайепи па̄пасаман̇гӣ хутва̄ т̣хито кан̣хадхамме абхиджа̄йати, паччха̄пи па̄пам̣ пасаватӣти аттхо. суккоти ва̄ еттха вуттавипарийа̄йенева аттхо ведитаббо.

111. пуримасминти пуримасмим̣ паде. висайе бхуммам̣ таттха деййадхаммасса патит̣т̣ха̄панато. дутийе адхикаран̣е, тададхикаран̣ан̃хи нибба̄нанти. гахат̣т̣хапаббаджитакиччесу ва̄ висит̣т̣хадхаммадассанаттхам̣ паччайада̄на̄рахатта̄нам̣ самадхурата̄ниддесо. атха ва̄ йена йена пана ваттхуна̄ти рӯпа̄рӯпаниродха̄дина̄ тан̣ха̄ваттхуна̄. амара̄виккхепаваттхуа̄дина̄ти еттха а̄ди-саддена субхасукха̄димиччха̄бхинивесаваттхум̣ сан̇ган̣ха̄ти. йатха̄ ва̄ тан̣ха̄дит̣т̣хидуччарита̄нам̣ васена сам̣килесабха̄гийасса суттасса вибха̄го, евам̣ саматхавипассана̄сучаритавасена тан̣ха̄вода̄набха̄гийа̄дисуттавибха̄готи дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘тан̣ха̄…пе… ниддиситабба’’нти вуттам̣.

идам̣ евам̣ паваттанти йатха̄ дучинтита̄дивасена ба̄ло хоти пуггало, евам̣ тасса дучинтитачинтита̄дибха̄вана̄васена паваттам̣ идам̣ сам̣килесабха̄гийам̣ на̄ма суттанти пуббе сам̣килесадхаммавибха̄гена вуттам̣ ида̄ни са̄ман̃н̃ато сан̇гахетва̄ вадати. идам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣ суттанти еттха̄пи имина̄ найена аттхо ведитаббо.

килесат̣т̣ха̄нехӣти килеса̄нам̣ паваттит̣т̣ха̄нехи. килеса̄ваттха̄хӣти килеса̄нам̣ паваттиа̄ка̄рависесехи. ка̄мара̄га̄дӣхи сам̣йуджджати ка̄мара̄га̄дихету каммавипа̄ка̄дина̄. сатипи тесам̣ ка̄лантаравуттийам̣ сам̣йутто на̄ма хоти, йато ка̄мара̄га̄дайо ‘‘сам̣йоджана’’нти вуччанти. упа̄дийатӣти дал̣хам̣ ган̣ха̄ти паваттети. сесам̣ вуттанайатта̄, утта̄натта̄ ча сам̣ван̣н̣итам̣.

112. уда̄харан̣авасена̄ти нидассанавасена, екадесадассанавасена̄ти аттхо. сакаласса хи парийаттиса̄санасса сол̣асахи пат̣т̣ха̄набха̄гехи гахитатта̄. йатха̄ тадекадеса̄нам̣ сол̣асаннампи пат̣т̣ха̄набха̄га̄нам̣ гахан̣ам̣ уда̄харан̣аматтам̣, тесам̣ пана сол̣асаннам̣ екадесаггахан̣ам̣ уда̄харан̣анти киметтха ваттаббам̣. тена вуттам̣ ‘‘екадесадассанавасена̄ти аттхо’’ти. касма̄ панеттха па̄л̣ийам̣ пат̣т̣ха̄насса екадесова уда̄хат̣о, на авасесоти? найанидассанаттхам̣. имина̄ найена авасесопи пат̣т̣ха̄набха̄во ведитабботи.

таттха ‘‘аппампи че сам̣хита бха̄сама̄но…пе… са бха̄гава̄ са̄ман̃н̃асса хотӣ’’ти (дха. па. 20) идам̣ ва̄сана̄бха̄гийан̃ча асеккхабха̄гийан̃ча. еттха хи ‘‘аппампи че сам̣хита бха̄сама̄но’’ти идам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣, ‘‘са бха̄гава̄ са̄ман̃н̃асса хотӣ’’ти идам̣ асеккхабха̄гийам̣.

татха̄ магхадевасуттам̣. таттха хи ‘‘бхӯтапуббам̣, а̄нанда, имисса̄йева митхила̄йам̣ магхадево на̄ма ра̄джа̄ ахоси дхаммико дхаммара̄джа̄ дхамме т̣хито маха̄дхаммара̄джа̄, дхаммам̣ чарати бра̄хман̣агахапатикесу негамесу чева джанападесу ча, упосатхан̃ча упавасати ча̄туддасим̣, пан̃чадасим̣, ат̣т̣хамин̃ча паккхасса̄’’тиа̄ди (ма. ни. 2.308), идам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣. ‘‘идам̣ кхо пана̄нанда, етарахи майа̄ калйа̄н̣ам̣ ваттам̣ нӣхаритам̣ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттатӣ’’ти (ма. ни. 3.189) идам̣ асеккхабха̄гийам̣. ‘‘пама̄дам̣ аппама̄дена, йада̄ нудати пан̣д̣ито’’ти (дха. па. 28) идам̣ ниббедхабха̄гийам̣. ‘‘пан̃н̃а̄па̄са̄да…пе… авеккхатӣ’’ти (дха. па. 28) идам̣ асеккхабха̄гийанти идам̣ ниббедхабха̄гийан̃ча асеккхабха̄гийан̃ча.

татха̄ ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, индрийа̄нӣ’’ти (сам̣. ни. 5.493) суттам̣. таттха ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни тӣн̣ӣти? анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣ ан̃н̃индрийа’’нти идам̣ ниббедхабха̄гийам̣, ‘‘ан̃н̃а̄та̄виндрийа’’нти (сам̣. ни. 5.493) идам̣ асеккхабха̄гийам̣.

рат̣т̣хапа̄ласуттам̣ (ма. ни. 2.293 а̄дайо) сам̣килесабха̄гийан̃ча ва̄сана̄бха̄гийан̃ча асеккхабха̄гийан̃ча. таттха хи ‘‘ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 2.306) сам̣килесо вибхатто, ‘‘еко вӯпакат̣т̣хо’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 2.299) асеккхадхамма̄, итарена ва̄сана̄дхамма̄ти.

‘‘дхамме ча йе арийапаведите рата̄, ануттаро те вачаса̄ манаса̄ каммуна̄ ча;

те сантисораччасама̄дхисан̣т̣хита̄, сутасса пан̃н̃а̄йа ча са̄рамаджджхагӯ’’ти. (су. ни. 332);

идам̣ ва̄сана̄бха̄гийан̃ча ниббедхабха̄гийан̃ча асеккхабха̄гийан̃ча. еттха хи ‘‘дхамме ча йе арийапаведите рата̄’’ти айам̣ ва̄сана̄, ‘‘ануттара̄…пе… сан̣т̣хита̄’’ти айам̣ ниббедхо, ‘‘сутасса пан̃н̃а̄йа ча са̄рамаджджхагӯ’’ти асеккхадхамма̄.

татха̄ ‘‘саддхо сутава̄ нийа̄мадассӣ’’ти га̄тха̄ (су. ни. 373). таттха хи ‘‘саддхо сутава̄’’ти ва̄сана̄, ‘‘нийа̄мадассӣ ваггагатесу на ваггаса̄ри дхӣро, лобхам̣ досам̣ винеййа пат̣игха’’нти ниббедхо, ‘‘самма̄ со локе париббаджеййа̄’’ти асеккхадхамма̄.

сабба̄савасам̣варо париссайа̄дӣнам̣ васена саббабха̄гийам̣ ведитаббам̣. таттха хи сам̣килесадхамма̄, локийасучаритадхамма̄, секкхадхамма̄, асеккхадхамма̄ ча вибхатта̄. асаббабха̄гийам̣ пана ‘‘пассам̣ пассатӣ’’тиа̄дикам̣ (ма. ни. 1.203) удака̄дианува̄данавачанам̣ ведитаббам̣. еваметасмим̣ сол̣асавидхе са̄санапат̣т̣ха̄не ете тан̣ха̄дивасена тайо сам̣килесабха̄га̄, вода̄на̄дивасена тайо ва̄сана̄бха̄га̄, секкха̄нам̣ сӣлаккхандха̄дӣнам̣ васена тайо ниббедхабха̄га̄, асеккха̄нам̣ сӣлаккхандха̄дӣнам̣ ева васена тайо асеккхабха̄га̄, тесам̣ васена мӯлапат̣т̣ха̄на̄ни ева два̄даса хонти. та̄ни пана виттха̄ранайена вибхаджийама̄на̄ни чханнавута̄дхика̄ни чатта̄ри сахасса̄ни хонти. йатха̄дассанам̣ панета̄ни уддхаритабба̄ни. та̄ни пана йасма̄ сан̇гахато ка̄матан̣ха̄дивасена тайо тан̣ха̄сам̣килесабха̄га̄, сассатуччхедавасена две дит̣т̣хисам̣килесабха̄га̄, ка̄йадуччарита̄дивасена тайо дуччаритасам̣килесабха̄га̄ти ат̣т̣ха сам̣килесабха̄га̄. дхамма̄миса̄бхайада̄навасена тивидхам̣ да̄намайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, ка̄йасучарита̄дивасена тивидхам̣ сӣламайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, саматхавипассана̄васена дувидхам̣ бха̄вана̄майам̣ пун̃н̃акирийаваттхӯти ат̣т̣хева ва̄сана̄бха̄га̄.

саддха̄нуса̄рӣ саддха̄вимутто дхамма̄нуса̄рӣ дит̣т̣хиппатто ка̄йасаккхӣти (пу. па. ма̄тика̄ 7.32-36; пу. па. 26-30) пан̃чаннам̣ секкха̄нам̣ паччекам̣ тайо сӣла̄диккхандха̄ти паннараса ниббедхабха̄га̄, сун̃н̃ата̄нимитта̄пан̣ихитабхеда̄ пан̃н̃а̄вимутта̄нам̣ тайо аггапхаладхамма̄, тесу паччекам̣ тайо тайо сӣла̄диккхандха̄, татха̄ убхатобха̄гавимутта̄нанти ат̣т̣ха̄раса, сиккхитабба̄бха̄васа̄ман̃н̃ена асан̇кхатадха̄тум̣ паккхипитва̄ екӯнавӣсати асеккхабха̄га̄, ити пурима̄ни екатим̣са, има̄ни екӯнавӣсатӣти самапан̃н̃а̄са сам̣килесабха̄гийа̄дидхамма̄ хонти. тасма̄ имесам̣ самапан̃н̃а̄са̄йа сам̣килесабха̄гийа̄дидхамма̄нам̣ васена самапан̃н̃а̄са сутта̄ни хонти.

йасма̄ ча те пан̃н̃а̄вимутта̄ убхатобха̄гавимуттавибха̄гам̣ акатва̄ асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ аггахан̣ена ниппарийа̄йена асеккхабха̄га̄бха̄вато навева асеккхабха̄га̄ти самачатта̄лӣса хонти, тасма̄ пет̣аке ‘‘чатта̄рӣса̄йа а̄ка̄рехи парийеситаббам̣, пан̃н̃а̄са̄йа а̄ка̄рехи са̄санапат̣т̣ха̄нам̣ ниддит̣т̣ха’’нти (пет̣ако. 21) ча вуттам̣. сан̇гахато ева пана пуббе вуттавиттха̄ранайена сол̣аса хонти, пуна тивидхасам̣килесабха̄гийа̄дивасена два̄даса хонти, пуна тан̣ха̄дит̣т̣хидуччаритасам̣килесатан̣ха̄дит̣т̣хидуччаритавода̄набха̄вена чха хонти, пуна сам̣килесабха̄гийам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣ дассанабха̄гийам̣ ва̄сана̄бха̄гийам̣ асеккхабха̄гийанти пан̃ча хонти, пуна мӯлапат̣т̣ха̄навасена чатта̄ри хонти, путхуджджанабха̄гийасеккхабха̄гийаасеккхабха̄гийабха̄вена тӣн̣и хонти, пуна сам̣килесабха̄гийавода̄набха̄гийабха̄вена две ева хонти. пат̣т̣ха̄набха̄вена пана екавидхамева, ити пат̣т̣ха̄набха̄вена екавидхампи сам̣килесавода̄набха̄гийабха̄вена дувидханти вибха̄гато йа̄ва чханнавута̄дхикам̣ чатусахассаппабхедам̣ хоти, та̄ва нетаббам̣. еваметам̣ пат̣т̣ха̄нам̣ сан̇гахато, вибха̄гато ча ведитаббам̣.

имасса̄пи пат̣т̣ха̄навибха̄гасса, на пуримассева̄ти адхиппа̄йо. локикам̣ ассаттхӣти, локикасахачаран̣ато ва̄ локийам̣, суттам̣ падесена̄ти екадесена. саббападесӯти там̣там̣тика̄нам̣ татийападесу. буддха̄дӣнанти буддхапаччекабуддхабуддхаса̄вака̄нам̣. дхаммо панеттха буддха̄диггахан̣ена ведитаббо, а̄дисаддена ва̄.

парин̣аматӣти парипаччати. дхарантӣти пабандхавасена паваттанти. нти па̄пакаммам̣. тети кусала̄бхиниббаттаккхандха̄. раккханти випа̄када̄нато випаччитум̣ ока̄сам̣ на дентӣти аттхо. айан̃ча аттхо упападжджаведанӣйесу йуджджати, итарасмимпи йатха̄рахам̣ лаббхатева. тена̄ха ‘‘дутийе ва̄ татийе ва̄ аттабха̄ве’’ти.

113. аттано анаваджджасукха̄вахам̣ пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджанто параматтхато аттака̄мо на̄ма̄ти а̄ха ‘‘аттано сукхака̄мо’’ти. сукха̄нубандхан̃хи сукхам̣ ка̄менто сукхамева ка̄метӣти ча сукхака̄моти.

виттхатат̣т̣хена̄ти сувиппха̄радит̣т̣хӣнам̣ паваттанат̣т̣ха̄ната̄сан̇кха̄тена виттха̄рат̣т̣хена.

114. дит̣т̣хе дуккха̄дидхаммети бха̄венабха̄валаккхан̣е бхуммам̣, дуккха̄дидхамме дит̣т̣хе н̃а̄тети аттхо.

‘‘уддха’’нтиа̄ди ка̄ладеса̄нам̣ анавасесапарийа̄да̄нанти а̄ха ‘‘уддханти ана̄гатам̣, упари ча̄’’тиа̄ди. гаманена̄ти чутӯпапа̄тагаманена.

115. нагарадва̄ратхиракаран̣аттханти нагарасса два̄раба̄хатхиракаран̣аттхам̣. гамбхӣранемата̄йа̄ти ‘‘немам̣’’вуччати никха̄татхамбха̄дӣнам̣ патхавим̣ анупависитва̄ т̣хитаппадесо, гамбхӣрам̣ немам̣ етасса̄ти гамбхӣранемо, тасса бха̄во гамбхӣранемата̄, та̄йа. кампанам̣ йатха̄т̣хитасса ито чито ча сан̃чопанам̣, ча̄ланам̣ т̣хитат̣т̣ха̄нато ча̄ванам̣. аджджхога̄хетва̄ти авипарӣтасабха̄ва̄бхисамайавасена анупависитва̄, анупавит̣т̣хо вийа хутва̄ти аттхо.

сам̣йоджана̄нам̣ паджаханавасена̄ти га̄тха̄йа вачанасесам̣ а̄нетва̄ дассети. атха ва̄ паха̄таббасса паха̄нена вина̄ на бха̄вана̄сиддхӣти аттхасиддхам̣ паха̄таббапаха̄нам̣ аджджхаттам̣, бахиддха̄ти пададвайена йоджетва̄ дассетум̣ аджджхаттам̣ бахиддха̄ти орамбха̄гийауддхамбха̄гийасам̣йоджана̄нам̣ висам̣йогагахитоти имаматтхам̣ па̄л̣ийа̄ саматтхетум̣ ‘‘тена̄ха саббалоке’’ти вуттам̣.

алобхасӣсена̄ти алобхена пуббан̇гамена, йато йога̄вачаро ‘‘неккхаммаччхандо’’ти вуччати. асубхасан̃н̃а̄ ра̄гаппат̣ипаккхата̄йа ‘‘висесато алобхаппадха̄на̄’’ти вутта̄, даса̄субхавасена ва̄. адхигатаджджха̄на̄дӣнӣти а̄дисаддена випассана̄дӣни сан̇ган̣ха̄ти. вихим̣са̄ратира̄га̄нам̣ бйа̄па̄дахетукато чатта̄ропи брахмавиха̄ра̄ абйа̄па̄дападха̄на̄ти а̄ха ‘‘чату…пе… абйа̄па̄до дхаммапада’’нти. адхигата̄ни джха̄на̄дӣнӣти йоджана̄. даса̄нуссати…пе… адхигата̄ни самма̄сати дхаммападам̣ сатисӣсена тесам̣ адхигантаббатта̄ти адхиппа̄йо. а̄на̄па̄набха̄вана̄йам̣ сама̄дхипи падха̄но, на сати ева̄ти дассанаттхам̣ ‘‘дасакасин̣а…пе… самма̄сама̄дхи дхаммапада’’нти вуттам̣. чатудха̄туваваттха̄навасена адхигата̄нампи еттхева сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

116. упалаккхан̣ака̄ран̣а̄нӣти сан̃джа̄нананимитта̄ни.

па̄памева па̄пийоти а̄ха ‘‘па̄пам̣ хотӣ’’ти, ‘‘па̄пийо’’ти ча лин̇гавипалла̄савасена вуттам̣. екавачане бахувачананти екавачане ваттаббе бахувачанам̣ вуттам̣.

117. олӣйанатан̣ха̄бхинивесавасена̄ти бхаватан̣ха̄бхавадит̣т̣хивасена. та̄ хи бхавесу сатте аллӣйа̄пенти. атидха̄вана̄бхинивесавасена̄ти уччхедадит̣т̣хивасена. са̄ хи ават̣т̣упаччхедамева ват̣т̣упаччхедам̣ катва̄ абхинивисанато атидха̄вана̄бхинивесо на̄ма. олӣйантӣти самма̄пат̣ипаттито сан̇кочам̣ а̄паджджанти. абхидха̄вантӣти самма̄пат̣ипаттим̣ атиккаманти.

тесан̃ча̄ти тесам̣ убхиннам̣ абхинивеса̄нам̣, тадан̃н̃есан̃ча саббаман̃н̃ита̄нам̣.

118. идам̣ ит̣т̣хавипа̄кам̣ анит̣т̣хавипа̄канти идам̣ ит̣т̣хавипа̄касан̇кха̄там̣ анит̣т̣хавипа̄касан̇кха̄там̣ пхалам̣.

‘‘акан̇кхато на джа̄неййу’’нти етена ‘‘а̄кан̇кхато’’ти имина̄ падена саддхим̣ самбандхадассанамукхена ‘‘на джан̃н̃а̄’’ти падасса аттхам̣ дассети.

на упалаббхатӣти наттхӣти аттхо.

120. та̄нӣти каммакамманимиттагатинимитта̄ни. паттхаран̣а̄ка̄ройева хеса, йадидам̣ чха̄йа̄нам̣ воламбанам̣. евам̣ хотӣти ‘‘акатам̣ вата ме калйа̄н̣а’’нтиа̄диппака̄рена виппат̣иса̄ро хоти.

122. есакехӣти гавесакехи сапарасанта̄не сампа̄дакехи. дуккхудрайанти дуккхапхалам̣. тӣхи ка̄ран̣ехӣти ка̄йава̄ча̄читтехи. та̄ни хи там̣там̣сам̣вара̄нам̣ два̄рабха̄вена ка̄ран̣а̄нӣти вутта̄ни. тӣхи т̣ха̄нехӣти ва̄ тӣхи уппаттит̣т̣ха̄нехи. пихитанти пидха̄йакам̣.

‘‘ут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄насан̇кха̄та’’нти идам̣ па̄са̄н̣абха̄васа̄ман̃н̃ам̣ гахетва̄ вуттам̣.

123. раджамиссаканти пуппхараджамиссакам̣. тасса̄ти тасса секкха̄секкхамунино. махиччха̄дӣнам̣ вийа га̄ме чаран̣аппаччайа̄ га̄мава̄сӣнам̣ саддха̄ха̄ни ва̄ бхогаха̄ни ва̄ на хоти, атха кхо упарӯпари вуддхийева хотӣти дассенто ‘‘па̄катикамева хотӣ’’ти а̄ха. аджджхаттикакаммат̣т̣ха̄нанти чатусаччакаммат̣т̣ха̄нам̣.

тена̄ти кусалена ка̄йавачӣкаммена. тхирабха̄во тха̄мам̣ на̄ма̄ти тасса аттхам̣ дассенто ‘‘тха̄мава̄ти т̣хитима̄’’ти а̄ха.

аттасам̣ниссайам̣ пемам̣ атта̄ти гахетва̄ ‘‘аттасама’’нти вуттанти а̄ха ‘‘аттапемена самам̣ пемам̣ наттхӣ’’ти. бхагавато випассана̄н̃а̄н̣обха̄саппаваттим̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пан̃н̃а̄ пана…пе… саккотӣ’’ти. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, пана абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни ча ананта̄парима̄н̣ам̣ локадха̄тум̣ обха̄сенти.

124. кисса бхӣта̄ти кена ка̄ран̣ена бхӣта̄.

т̣хапетва̄ти паваттетва̄. вачанӣйо йа̄чака̄нанти йоджана̄, йа̄читаббайуттоти аттхо. йан̃н̃аупаккхароти йан̃н̃опакаран̣ам̣. ‘‘етесу дхаммесу т̣хито чатӯсӯ’’ти вуттам̣ чатуккам̣ ваваттхапетум̣ ‘‘саддхоти екам̣ ан̇га’’нтиа̄ди вуттам̣.

га̄тха̄йам̣ вуттадхамме две две екам̣ катва̄ ан̇гакаран̣ам̣ дуканайо.

джа̄тидхамманти паваттидхаммам̣ сандха̄йа вадати.

125. саччекадесато саччасамуда̄йо анавасесапарийа̄да̄нато висит̣т̣хоти дассенто ‘‘параматтхасаччам̣ ва̄ хотӯ’’ти а̄ха. чатуро пада̄ти чатта̄ри пада̄ни, лин̇гавипалла̄сена вуттам̣, чатта̄ро дхаммакот̣т̣ха̄са̄ти аттхо. кевалам̣ саттавибха̄гадассанаттхамева чатупадаггахан̣ам̣, на адхигатадхамма̄нурӯпата̄йа.

ниммада̄ти на мада̄.

‘‘саччава̄дӣ джино ромо’’типи па̄т̣хо. таттха ромоти дит̣т̣хира̄гаратта̄нам̣ титтхийа̄нам̣, титтхакара̄нан̃ча адхаммава̄дӣнам̣ ра̄гавипарӣтадхаммадесанато бхайаджанако, адхаммава̄дӣнам̣ ва̄ таттха а̄дӣнавадассанена бха̄йитаббо, аппахӣна̄сам̣вара̄нам̣ ва̄ дурупасан̇каманато дура̄садоти аттхо.

саччо ча со дхаммо ча̄ти саччадхаммо. тена̄ха ‘‘екантаниссаран̣абха̄вена̄’’тиа̄ди.

ека̄йанабха̄ванти екамаггабха̄вам̣, ан̃н̃амаггабха̄ванти аттхо.

дассанабха̄гийам̣ бха̄вана̄бха̄гийанти ниббедхабха̄гийамева двидха̄ вибхаджитва̄ вуттанти а̄ха ‘‘сам̣килесабха̄гийа̄дӣхи чатӯхи падехӣ’’ти. сесаттика̄нанти сатта̄дхит̣т̣ха̄наттика̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ тика̄нам̣. сесапада̄нан̃ча̄ти сам̣килесабха̄гийан̃ча ва̄сана̄бха̄гийан̃ча̄тиа̄димиссакапада̄нан̃ча. ча-саддена сам̣килесабха̄гийа̄дипада̄ни ча сан̇ган̣ха̄ти. локийаттикассева хи ‘‘сесапада̄нӣ’’ти вуттехи миссакападехи евам̣ сам̣сандане найадассанам̣, итаресам̣ пана тика̄нам̣ сам̣килесабха̄гийа̄дипадехи чева сесападехи ча сам̣сандане идам̣ найадассананти ‘‘вуттанайа̄нуса̄рена сувин̃н̃еййа’’нти вуттам̣. саматиккамананти паха̄нам̣. сатипи ва̄сана̄бха̄гийасам̣килесабха̄гийадхамма̄нам̣ локийабха̄ве пуримехи пана паччхима̄ паха̄табба̄ тадан̇гавасена, виккхамбханавасена ча. евам̣ паджаханасаматтхата̄йа паха̄нанти вуттам̣ ‘‘ва̄сана̄бха̄гийам̣ суттам̣ сам̣килесабха̄гийасса саматиккама̄йа хотӣ’’ти. сам̣килесадхамма̄нам̣ саматиккамена адхигантабба̄ вода̄надхамма̄ вийа̄ти йоджана̄. бха̄вана̄ на̄ма тивидха̄ джха̄набха̄вана̄, випассана̄бха̄вана̄, маггабха̄вана̄ти. та̄су маггабха̄вана̄йа гахита̄йа випассана̄бха̄вана̄ гахита̄ ева хотӣти там̣ ана̄маситва̄ итара̄ две ева гахита̄. татха̄пи ‘‘бха̄вана̄бха̄гийасса суттасса пат̣иниссагга̄йа̄’’ти вутте ким̣ саббена саббам̣ асеккхасса джха̄набха̄вана̄пи пат̣иниссат̣т̣ха̄ти чоданам̣ манаси катва̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘асеккхабха̄гийам̣ суттам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттха’’нти вуттанти дассенто ‘‘асеккхадхаммесу уппаннесу маггабха̄вана̄киччам̣ на̄ма наттхӣ’’ти ватва̄ ‘‘джха̄набха̄вана̄пи дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттха̄ ева̄’’ти а̄ха.

екам̣ ева бхавабӣджам̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣ екабӣджам̣, там̣ асса аттхӣти екабӣджӣ. сандха̄витва̄ сама̄гантва̄, ниббаттанавасена упагантва̄ти аттхо. сам̣саритва̄ти тассева вевачанам̣. кулам̣ кулам̣ гаччхатӣти колам̣коло. пуримападе ануна̄сикалопам̣ акатва̄ ниддесо.

тесам̣ сота̄панна̄нам̣. етам̣ пабхеданти екабӣджиа̄дивибха̄гам̣. пуримабхавасиддхам̣ виват̣т̣ӯпаниссайапун̃н̃акаммам̣ идха пуббахету на̄ма. йо ‘‘катапун̃н̃ата̄’’ти вуччати, со пат̣хамамагге са̄дхите чаритаттхата̄йа випаккавипа̄кам̣ вийа каммам̣ упаримамагга̄нам̣ упаниссайо на сийа̄ти адхиппа̄йена̄ха ‘‘упари…пе… а̄паджджатӣ’’ти. тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ нираттхаката̄ а̄паджджати пат̣хамамаггенева техи ка̄таббакиччасса са̄дхитатта̄. пат̣хамамагге…пе… а̄паджджатӣти ануппаннасса аттхакирийа̄самбхавато. евам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄да̄нам̣ йуттиабха̄вам̣ дассетва̄ чатуттхава̄до еветтха йуттоти дассенто а̄ха ‘‘випассана̄…пе… йуджджатӣ’’ти. ‘‘саче хӣ’’тиа̄дина̄ там̣ йуттим̣ вибха̄вети. вимуттипарипа̄чанӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ парипакката̄йа индрийа̄нам̣ тиккхата̄йа н̃а̄н̣асса висадата̄йа випассана̄йа балавабха̄во ведитаббо. со хи вомиссаканайена сам̣саран̣ако идха̄дхиппето ‘‘деве чева ма̄нусе ча сандха̄витва̄’’ти вуттатта̄. идха ка̄мабхаве т̣хито идхат̣т̣хако. мануссадевалокӯпападжджанато ока̄рена вокин̣н̣о. арийаса̄вакасса там̣там̣саттаника̄йупапатти тасса тасса содханасадисам̣ килесамала̄дианаттха̄панайанатоти а̄ха ‘‘чха девалоке содхетва̄’’ти. ‘‘аканит̣т̣хе т̣хатва̄’’ти етена хет̣т̣ха̄брахмалокасодханам̣ вуттамева̄ти ведитаббам̣.

саддхам̣ дхурам̣ катва̄ти саддхам̣ дхурам̣ джет̣т̣хакам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄. саддха̄йа ануссати пат̣ипатти, саддхам̣ ва̄ пуббабха̄гийам̣ ануссати, саддха̄йа ва̄ анусаран̣асӣлоти саддха̄нуса̄рӣ. дхамма̄нуса̄рӣти еттха̄пи есева найо. дхаммоти панеттха пан̃н̃а̄ ведитабба̄. саддаханто вимуттоти саддха̄вимутто. йадипи саббатха̄ авимутто, саддха̄маттена пана вимуттоти аттхо. саддха̄йа ва̄ адхимуттоти саддха̄вимутто. вуттанайена̄ти упаримаггавипассана̄йа балавамандамандатарабха̄вена. дит̣т̣хийа̄ паттоти дит̣т̣хиппатто, чатусаччадассанасан̇кха̄та̄йа дит̣т̣хийа̄ ниродхаппаттоти аттхо. дит̣т̣хантам̣ ва̄ паттоти дит̣т̣хиппатто, дассанасан̇кха̄тасса сота̄паттимагган̃а̄н̣асса анантараппаваттоти вуттам̣ хоти. пат̣хамапхалато пат̣т̣ха̄йа хи йа̄ва аггамагга̄ дит̣т̣хиппатта̄ти. иданти йатха̄вуттасота̄панна̄нам̣ саддха̄вимуттадит̣т̣хиппаттата̄вачанам̣. ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нанти чатассо рӯпа̄вачарасама̄паттийо, чатассо арӯпа̄вачарасама̄паттийоти ат̣т̣ха вимоккха̄, тесам̣.

пхут̣т̣хантам̣ саччхикаротӣти ка̄йасаккхӣ, пхут̣т̣ха̄нам̣ анто пхут̣т̣ханто, пхут̣т̣ха̄нам̣ арӯпаджджха̄на̄нам̣ анантаро ка̄лоти адхиппа̄йо. аччантасам̣йоге четам̣ упайогавачанам̣, пхут̣т̣ха̄нантарака̄ламева саччхика̄таббам̣ саччхикаротӣти вуттам̣ хоти, ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.70) вийа ва̄ бха̄ванапум̣саканти етам̣ дат̣т̣хаббам̣. йо хи арӯпаджджха̄нена рӯпака̄йато, на̄мака̄йекадесато ча виккхамбханавимоккхена вимутто, тена ниродхасан̇кха̄то вимоккхо а̄лочито пака̄сито вийа хоти, на ка̄йена саччхикато, ниродхам̣ пана а̄рамман̣ам̣ катва̄ екаччесу а̄савесу кхепитесу тена со саччхикато хоти. тасма̄ со саччхика̄таббам̣ ниродхам̣ йатха̄а̄лочитам̣ на̄мака̄йена саччхикаротӣти ‘‘ка̄йасаккхӣ’’ти вуччати, на ту вимутто екачча̄нам̣ ева а̄сава̄нам̣ апариккхӣн̣атта̄.

абхедена̄ти антара̄паринибба̄йиа̄дибхедена вина̄. ‘‘абхедена̄’’ти ча идам̣ ‘‘саддха̄вимуттадит̣т̣хиппаттака̄йасаккхино’’ти идха̄пи а̄нетва̄ йоджетаббам̣. йатхева хи антара̄паринибба̄йиа̄дибхеда̄на̄масаненева еко ана̄га̄мӣ хоти, евам̣ йатха̄вуттабхедаа̄масаненева саддха̄вимутто, дит̣т̣хиппатто, ка̄йасаккхӣти тайо ана̄га̄мино хонти. айан̃ча ана̄га̄мино та̄дисамаваттха̄бхедам̣ гахетва̄ ган̣ана̄ ката̄ти ведитаббам̣. ‘‘авиха̄дӣсӯ’’тиа̄ди сувин̃н̃еййамева.

пан̃н̃а̄йа ева вимутто, на четовимуттибхӯтена са̄тисайена сама̄дхина̄пӣти пан̃н̃а̄вимутто. убхатобха̄гавимуттоти убхохи бха̄гехи убхатобха̄гато вимутто. килеса̄нам̣ виккхамбханасамуччхиннехи рӯпака̄йана̄мака̄йато вимуттоти имаматтхам̣ дассенто ‘‘виккхамбхана…пе… вимутто на̄ма̄’’ти а̄ха. арӯпасама̄паттийа̄ рӯпака̄йато, аггамаггена арӯпака̄йато вимуттам̣. йатха̄ха –

‘‘идха, бхиккхаве, екаччо пуггало йе те санта̄ вимоккха̄ атиккамма рӯпе а̄руппа̄, те ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти, айам̣ вуччати, бхиккхаве, пуггало убхатобха̄гавимутто’’ти (ма. ни. 2.182).

йам̣ пана маха̄нида̄насутте ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дике (дӣ. ни. 2.129) ниродхасама̄паттианте ат̣т̣ха вимоккхе ватва̄ –

‘‘йато кхо, а̄нанда, бхиккху име ат̣т̣ха вимоккхе ануломампи сама̄паджджати…пе… айам̣ вуччата̄нанда, бхиккху убхатобха̄гавимутто, има̄йа ча, а̄нанда, убхатобха̄гавимуттийа̄ ан̃н̃а̄ убхатобха̄гавимутти уттаритара̄ ва̄ пан̣ӣтатара̄ ва̄ наттхӣ’’ти (дӣ. ни. 2.130) –

вуттам̣, там̣ убхатобха̄гавимуттасет̣т̣хавасена вуттам̣. таттха йасма̄ а̄руппасама̄паттӣсу ека̄йапи рӯпака̄йо виккхамбхито ева на̄ма хоти, тасма̄ чатуннам̣ а̄руппасама̄паттӣнам̣, ниродхасама̄паттийа̄ ча ла̄бхӣнам̣ васена пан̃ча убхатобха̄гавимутта̄ ведитабба̄. еса найо ка̄йасаккхимхипи. ат̣т̣хавимоккхекадесепи хи ат̣т̣хавимоккхасаман̃н̃а̄ йатха̄ ‘‘локе сатта̄’’ти.

терасасу сӣсесу палибодхасӣса̄дӣни, паваттасӣсан̃ча парийа̄дийитабба̄ни, адхимоккхасӣса̄дӣни парийа̄дака̄ни, гочарасӣсам̣ парийа̄дакапхалам̣. тан̃хи висайаджджхаттам̣ пхалам̣, вимоккхо парийа̄дакасса маггасса, пхаласса ча а̄рамман̣ам̣. сан̇кха̄расӣсам̣ сан̇кха̄равивекабхӯто ниродхоти парийа̄дийитабба̄нам̣, парийа̄дакапхала̄нан̃ча саха висайасам̣сиддхидассанена самасӣсибха̄вам̣ дассетум̣ пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.87) тераса сӣса̄ни вутта̄ни. идха пана ‘‘йасса пуггаласса апуббам̣ ачаримам̣ а̄савапарийа̄да̄нан̃ча хоти джӣвитапарийа̄да̄нан̃ча̄’’ти (пу. па. 16) пуггалапан̃н̃аттийам̣ а̄гататта̄ тесу килесапаваттасӣса̄нам̣ ева васена йоджанам̣ каронто ‘‘килесасӣса’’нтиа̄дима̄ха. таттха паваттасӣсампи магго паваттито вут̣т̣хаханто чутито уддхам̣ аппаваттикаран̣ена йадипи парийа̄дийати, йа̄ва пана чути, та̄ва паваттисамбхавато ‘‘паваттасӣсам̣ джӣвитиндрийам̣ чутичиттам̣ парийа̄дийатӣ’’ти а̄ха.

килесапарийа̄да̄нена аттано анантарам̣ вийа ниппха̄детабба̄, паччавеккхан̣ава̄ра̄ ча килесапарийа̄да̄нассева ва̄ра̄ти ваттаббатам̣ араханти. ‘‘вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’ти (ма. ни. 1.78; сам̣. ни. 3.12, 14) хи вачанато паччавеккхан̣апарисама̄панена килесапарийа̄да̄нам̣ сама̄питам̣ на̄ма хоти. там̣ пана парисама̄панам̣ йади чутичиттена хоти, тенева джӣвитапарисама̄панан̃ча хотӣти има̄йа ва̄рачутисамата̄йа килесапарийа̄да̄наджӣвитапарийа̄да̄на̄нам̣ апубба̄чаримата̄ хотӣти а̄ха ‘‘ва̄расамата̄йа̄’’ти. бхаван̇гам̣ отаритва̄ паринибба̄йатоти еттха паринибба̄начиттамева бхан̇готтаран̣абха̄вена вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

чаританти чарита̄ ка̄йавачӣманаппаватти. еттха ча йена ра̄га̄дхикабха̄вена пуггало ‘‘ра̄гачарито’’ти лаккхӣйати, тайидам̣ лаккхан̣ам̣. тена̄ха ‘‘ра̄гаджджха̄сайо ра̄га̄дхикоти аттхо’’ти, тена аппахӣнабха̄вена санта̄не тха̄магатасса ра̄гасса балабха̄во лаккхӣйатӣти дат̣т̣хаббам̣. есева найо сесесупи.

сӣлавантехӣти а̄дисаддасса лопам̣ катва̄ ниддесо катоти дассенто а̄ха ‘‘сӣлаванта̄дӣхӣ’’ти. а̄дисаддена да̄йака̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо.

а̄рамман̣абхӯта̄ н̃еййанти а̄рамман̣абхӯта̄ва н̃еййам̣.

путхуджджанабхӯмиа̄дӣсӯти путхуджджанасеккха̄секкхабхӯмӣсу. таттха путхуджджанабхӯмивасена сам̣варо, секкхабхӯмивасена паха̄набха̄вана̄, асеккхабхӯмивасена саччхикирийа̄, путхуджджанабхӯмисеккхабхӯмивасена ва̄ йатха̄рахам̣ сам̣варапаха̄набха̄вана̄. пуббабха̄гийа̄ хи сам̣варапаха̄набха̄вана̄ путхуджджанасса самбхаванти, итара̄ секкхасса, асеккхабхӯмивасена саччхикирийа̄. найато дасситанти ‘‘йам̣, бхиккхаве, майа̄ ‘идам̣ на каппатӣ’ти аппат̣иккхиттам̣, там̣ че каппийам̣ ануломети, акаппийам̣ пат̣иба̄хати, там̣ во каппатӣ’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 305) найадассанавасена пака̄ситам̣. сара̄га̄дисам̣ваттананти сара̄га̄дибха̄ва̄йа сам̣ваттанам̣.

ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣саггатоти ‘‘сам̣килесабха̄гийан̃ча ва̄сана̄бха̄гийан̃ча̄’’тиа̄дина̄ сам̣килесабха̄гийа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃асам̣саггато. анекавидхоти два̄дасавидхо йа̄ва два̄навута̄дхикачатусахассавидхопи анекаппака̄ро. локийасатта̄дхит̣т̣ха̄на̄дисам̣саггатоти а̄дисаддена локийам̣ н̃а̄н̣ам̣, локуттарам̣ н̃а̄н̣ам̣, локийан̃ча локуттаран̃ча н̃а̄н̣ам̣, локийам̣ н̃еййам̣, локуттарам̣ н̃еййам̣, локийан̃ча локуттаран̃ча н̃еййам̣, локийам̣ н̃а̄н̣ан̃ча н̃еййан̃ча, локуттарам̣ н̃а̄н̣ан̃ча н̃еййан̃ча, локийан̃ча локуттаран̃ча н̃а̄н̣ан̃ча н̃еййан̃ча̄тиа̄дико самбхаванто пат̣т̣ха̄набхедо сан̇гахито. убхайаттха̄ти сам̣килесабха̄гийа̄дике, локийа̄дике ча. йатха̄раханти йо йо сам̣саггавасена йоджанам̣ арахати, со со дхаммо. самбхава̄виродхенева хи йоджана̄. на хи ‘‘локийам̣ ниббедхабха̄гийа’’нтиа̄дина̄ йоджана̄ самбхавати.

тӣсу пит̣акесу лаббхама̄насса̄ти тиссо сан̇гӣтийо а̄рул̣хе тепит̣аке буддхавачане упалаббхама̄насса виджджама̄насса, етена на кевалам̣ сан̇гахо ева йатха̄вуттабхеда̄нам̣ пат̣т̣ха̄набха̄га̄нам̣ ниддха̄ран̣а̄йа ка̄ран̣ам̣, атха кхо па̄л̣ийам̣ дассанан̃ча̄ти вибха̄вети. тена̄ха ‘‘йам̣ диссати та̄су та̄су бхӯмӣсӯ’’ти. ‘‘тенева хӣ’’тиа̄дина̄ йатха̄вуттасса аттхасса па̄т̣ха̄нугамам̣ дассети.

са̄санапат̣т̣ха̄нава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нигаманакатха̄ван̣н̣ана̄

саддхамма̄ватарат̣т̣ха̄нети десантарато а̄гантва̄ саддхаммасса аватаран̣ока̄сабхӯте саддхаммассаванадха̄ран̣апаричайапарипуччха̄манасика̄рабахула̄нам̣ нива̄сат̣т̣ха̄натам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣, аттано ва̄ санта̄не парийаттисаддхаммасса ануппавесанат̣т̣ха̄ната̄йа евам̣ вуттам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

неттиат̣т̣хакатха̄йа лӣнаттхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

неттиппакаран̣а-т̣ӣка̄ нит̣т̣хита̄.