1. десана̄ха̄расампа̄таван̣н̣ана̄
‘‘ева’’нтиа̄ди ха̄расампа̄тадесана̄йа самбандхадассанам̣. таттха пуримена упама̄двайена супарикаммакатаман̣икот̣т̣имасадисӣ, сувирачитаджамбунада̄бхаран̣асадисӣ ча па̄л̣и. таттха катана̄на̄ван̣н̣апуппхӯпаха̄расадисӣ, вивидхарам̣сиджа̄ла̄самуджджалабаддхана̄на̄ратана̄валисадисӣ ча ха̄равибхан̇гадесана̄ти дассети. паччхимена тасса пан̣ӣтамаха̄рахе джат̣а̄хи саддхим̣ дуккаратаратам̣ дӣпети. йа̄йам̣ га̄тха̄ вутта̄ти йоджана̄.
52. йасма̄йам̣ ха̄равибхан̇гава̄ро наппайоджети йатха̄вуттена ка̄ран̣ена, тасма̄ са̄ ха̄равибхан̇гава̄расса а̄димхи на пачча̄мат̣т̣ха̄ти адхиппа̄йо. ха̄расампа̄тава̄ро пана там̣ пайоджетӣти йасма̄ пана ха̄расампа̄тава̄ро там̣ га̄тхам̣ пайоджети йатха̄вуттенева ка̄ран̣ена, тасма̄ ‘‘сол̣аса…пе… а̄ха̄’’ти а̄ха. йоджана̄найадассананти йоджана̄йа найадассанам̣.
тена̄ти ‘‘там̣ маччуно пада’’нти вачанена. саббам̣ випалла̄санти два̄дасавидхампи випалла̄сам̣. са̄ман̃н̃асса…пе… вохарӣйати йаттха патит̣т̣хитам̣ са̄ман̃н̃ам̣, со висесо. аттхато пана сан̃н̃а̄дайо ева рӯпа̄дивисайам̣ випарӣта̄ка̄рена ган̣ханте випалла̄соти дассенто ‘‘сан̃н̃а̄випалла̄со’’тиа̄дима̄ха.
индаджа̄ла̄дивасена ман̣иа̄диа̄ка̄рена упат̣т̣хаханте упа̄да̄наккхандхапан̃чаке ахам̣мама̄дика̄ран̣ата̄йа нируттинайена ‘‘атта̄’’ти вуччама̄но там̣буддхивоха̄раппаваттинимиттата̄йа аттабха̄во сукха̄дӣнам̣ ваттхута̄йа ‘‘аттабха̄ваваттхӯ’’ти павуччатӣти а̄ха ‘‘техӣ’’тиа̄ди. тесанти упа̄да̄наккхандха̄нам̣. випалла̄са̄нам̣ паваттиа̄ка̄ро ‘‘асубхе субха’’нтиа̄ди. висайо ка̄йаведана̄читтадхамма̄. авиджджа̄ ча…пе… ева саммохапуббакатта̄ саббавипалла̄са̄нам̣. ча-саддо субхасукхасан̃н̃а̄нанти еттха̄пи а̄нетва̄ йоджетаббо.
таттха̄йам̣ йоджана̄ – ‘‘авиджджа̄ ча субхасукхасан̃н̃а̄нам̣ паччайо ева, на тан̣ха̄ ева, авиджджа̄ субхасукхасан̃н̃а̄нан̃ча паччайо, на ниччааттасан̃н̃а̄нам̣ ева̄’’ти. евам̣ сантепи пурима̄нам̣ двиннам̣ випарӣтасан̃н̃а̄нам̣ тан̣ха̄, паччхима̄нам̣ авиджджа̄ висесапаччайоти дассенто а̄ха ‘‘татха̄пӣ’’тиа̄ди. авиджджа̄сӣсена четтха дит̣т̣хийа̄ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘дит̣т̣хинивутам̣ читта’’нти, ‘‘йо дит̣т̣хивипалла̄со’’ти ча а̄ди, йатха̄ ча авиджджа̄сӣсена дит̣т̣хийа̄ гахан̣ам̣, евам̣ дит̣т̣хисӣсена авиджджа̄йапи гахан̣ам̣ сийа̄ти а̄ха ‘‘дит̣т̣хисӣсена авиджджа̄ вутта̄’’ти. тан̣ха̄виджджа̄су субхасукхасан̃н̃а̄нам̣ йатха̄ тан̣ха̄ висесапаччайо, на евам̣ авиджджа̄. ниччааттасан̃н̃а̄нам̣ пана йатха̄ авиджджа̄ висесапаччайо, на татха̄ тан̣ха̄ти дассенто ‘‘мохо висесапаччайо’’ти а̄ха.
паччхима̄нам̣ двиннам̣…пе… хотӣти атӣтам̣се тан̣ха̄бхинивесасса балавабха̄ва̄бха̄вато. тенева хи ‘‘со атӣтам̣ рӯпам̣ аттато саманупассати’’ччева вуттам̣, на ‘‘абхинандатӣ’’ти. тан̣ха̄випалла̄соти тан̣хам̣ упанисса̄йа паватто випалла̄со, на хи тан̣ха̄ сайам̣ випалла̄со. тена̄ха ‘‘тан̣ха̄мӯлако випалла̄со’’ти. дит̣т̣ха̄бхинанданавасена̄ти тан̣хупаниссайадит̣т̣ха̄бхинанданавасена, йато со ‘‘тан̣ха̄випалла̄со’’ти вутто. етена̄ти ‘‘йо тан̣ха̄випалла̄со’’тиа̄дипа̄т̣хена. сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха асан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄, пан̃ча парамадит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄ ча, йатха̄ аттано гата̄йа, нибба̄наппаттийа̄ ча парикаппавасена субхасукха̄ка̄рагга̄хино, на евам̣ сатта уччхедава̄да̄ти а̄ха ‘‘йебхуййена̄’’ти. пат̣ипаккхавасенапӣти висуддхивасенапи. йа̄ва хи упаккилеса̄, та̄ва читтам̣ на висуджджхатева. йада̄ ча те пахӣна̄, тада̄ висуддхамева. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. ‘‘араккхитена читтена̄’’ти па̄л̣им̣ никкхипитва̄ випалла̄самукхенева десана̄йа ниддха̄рийама̄натта̄ вуттам̣ ‘‘йатха̄нусандхина̄ва га̄тхам̣ нит̣т̣хапету’’нти.
ма̄расса̄ти килесама̄расса. тасса хи васе т̣хито сесама̄ра̄нам̣ хаттхагато ева̄ти. тена̄ха ‘‘килесама̄раггахан̣енева̄’’тиа̄ди.
ма̄рабандхананти саттама̄рапаккхе ма̄расса бандхананти ма̄рабандханам̣. со хи килесабандханабхӯте аттано сама̄ракапарисе ман̃н̃ати. тена вуттам̣ ‘‘антали…пе… моккхасӣ’’ти (маха̄ва. 33). итарама̄рапаккхе ма̄рова бандхананти ма̄рабандханам̣. висан̇кха̄ро нибба̄нам̣.
мохасампайогато читтам̣ ‘‘мӯл̣ха’’нти вуттанти раттадут̣т̣ха̄нампи мӯл̣хата̄йа саббха̄ве ‘‘мӯл̣ха’’нти висум̣ вачанам̣ а̄вен̣икамохавасена вуттанти дассенто ‘‘двиннам̣ момӯхачиттуппа̄да̄нам̣ васена̄’’ти а̄ха. еванти евам̣ ра̄га̄диакусалаппаттийа̄ кусалабхан̣д̣аччхеданато араккхитам̣ читтам̣ хоти, саббопи миччха̄бхинивесо еттхева сан̇гахам̣ самосаран̣ам̣ гаччхатӣти а̄ха ‘‘миччха̄дит̣т̣хи …пе… ведитабба’’нти. саббепӣти ‘‘араккхитам̣, миччха̄дит̣т̣хихатам̣, тхинамиддха̄бхибхӯта’’нти тӣхипи падехи вуттадхамма̄.
чаккхуна̄ти два̄рена. рӯпанти висабха̄гаваттхусаннисситам̣ рӯпа̄йатанам̣. нимиттагга̄хӣти ‘‘иттхӣ’’ти ва̄ пурисо’’ти ва̄ ‘‘субха’’нти ва̄ ‘‘асубха’’нти ва̄ парикаппитанимиттам̣ ган̣ха̄ти, тасса ва̄ гахан̣асӣло. анубйан̃джанагга̄хӣти хаттхапа̄дахаситакатхита̄диппабхеде килеса̄нам̣ ану ану бйан̃джанато анубйан̃джанасан̃н̃ите а̄ка̄ре ган̣ха̄ти, тесам̣ ва̄ гахан̣асӣло. йатва̄дхикаран̣анти йам̣ нимиттам̣, нимитта̄нубйан̃джанаггахан̣анимиттанти аттхо. евам̣ ‘‘чаккхундрийам̣ асам̣вутам̣ вихаранта’’нти, йо ‘‘нимиттагга̄хӣ, анубйан̃джанагга̄хӣ’’ти ча вутто пуггало, таменам̣ чаккхундрийам̣ чаккхудва̄рам̣ асам̣вутам̣ сатикава̄т̣ена апихитам̣ катва̄ ваттантам̣, тасса ча рӯпасса ит̣т̣ха̄ка̄раггахан̣е абхиджджха̄, анит̣т̣ха̄ка̄раггахан̣е доманассам̣, асамапеккхане мохо миччха̄бхинивесе миччха̄дит̣т̣хӣти евам̣ абхиджджха̄бйа̄па̄да̄, ан̃н̃е ча ла̄макат̣т̣хена па̄пака̄ акосалласамбхӯтат̣т̣хена акусала̄ дхамма̄ анва̄ссавеййум̣ ану ану паваттеййум̣.
тасса сам̣вара̄йа на пат̣ипаджджатӣти тасса чаккхудва̄расса сам̣вара̄йа сатикава̄т̣ена пидаханаттхам̣ на пат̣ипаджджати. са̄ пана аппат̣ипатти чаккхундрийасса ана̄раккха̄сам̣варасса ануппа̄доти дассенто ‘‘на раккхати…пе… а̄паджджатӣ’’ти а̄ха. джаване уппаджджама̄нопи хи асам̣варо тена два̄рена паваттанато ‘‘чаккхундрийа̄сам̣варо’’твева вуччатӣти. сесадва̄ресупи вуттанайенева аттхо ведитаббо. ‘‘пуббантакаппанавасена ча̄’’тиа̄дина̄ сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виттха̄рато дассенто ‘‘сан̇кхепато ча виттха̄ро ан̃н̃о’’ти катва̄ там̣ самуччинанто ‘‘йа̄ ча кхо има̄’’тиа̄дима̄ха.
йатха̄вутта̄ акусала̄ дхамма̄ти два̄даса акусалачиттуппа̄дадхамма̄, тесам̣ ваттхӯни ва̄. те хи самудайаваджджа̄ пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. ‘‘ева’’нти имина̄ неттипа̄л̣ийам̣, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ниддха̄ритаппака̄рена. идха̄ти имиссам̣ ‘‘араккхитена читтена̄’’ти га̄тха̄йам̣.
йадипи десана̄ха̄расампа̄тапа̄л̣ийам̣ ‘‘тасма̄ раккхитачиттасса̄’’ти га̄тха̄ сарӯпато на гахита̄, аттхато пана ‘‘тесам̣ бхагава̄ парин̃н̃а̄йа̄’’тиа̄дина̄ гахита̄ ева̄ти тасса̄ гахитабха̄вам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘катхам̣ десетӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘тасма̄ раккхитачиттасса̄’’ти га̄тхам̣ уддхари.
йонисоманасика̄рена каммам̣ каронтоти ‘‘со ‘идам̣ дуккха’нти йонисо манаси каротӣ’’тиа̄дина̄ найена випассана̄сан̇кха̄тена йонисоманасика̄рена бха̄вана̄каммам̣ каронто, бха̄вентоти аттхо. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣анти н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа пуббабха̄гавипассана̄йа ‘‘авиджджа̄самудайа̄ рӯпасамудайо, авиджджа̄ниродха̄ рӯпаниродхо’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 1.50) самапан̃н̃а̄са̄йа а̄ка̄рехи. нирайагатийам̣ дуккхадуккхата̄, сугативисесе брахмалокекадесе сан̇кха̄радуккхата̄, итараттха две тиссопӣти дассенто а̄ха ‘‘йатха̄самбхавам̣ тивидхадуккхата̄йогена̄’’ти.
десана̄ха̄расампа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.