2. вичайаха̄расампа̄таван̣н̣ана̄
53. кусаладхамма̄рамман̣а̄ти кусаладхамме уддисса паваттиматтам̣ сандха̄йа вуттам̣, на тесам̣ а̄рамман̣апаччайатам̣ идха ‘‘кусала̄ дхамма̄’’ти локуттарадхамма̄нам̣ адхиппетатта̄. на хи када̄чи анупа̄да̄нийа̄ дхамма̄ упа̄да̄на̄рамман̣а̄ хонти. пхаладхамме уддисса паватта̄йа тан̣ха̄йа гахитатта̄ ‘‘кусала…пе… дат̣т̣хаббо’’ти вуттам̣. десана̄ха̄рети десана̄ха̄расампа̄те. катхам̣ пана кусалабха̄воти ‘‘кусала̄’’ти вачанаматтам̣ гахетва̄ чодети, тан̃ча нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣, паха̄нахетубха̄вописса̄ сийа̄ чодакена сампат̣иччхитова. ‘‘ма̄нопи дувидхо’’тиа̄дина̄ ма̄насса ча тасса̄ тан̣ха̄йа ча севитаббабха̄во акусала̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ уппаттийа̄ ча паччайабха̄вато.
неккхаммасситам̣ доманассам̣ на̄ма ‘‘арийабхӯмим̣ па̄пун̣итум̣ на̄саккхи’’нти анусочато уппаннам̣ доманассанти самбандхо. еванти имина̄ па̄л̣ийам̣ вуттаппака̄рена, пихам̣ упат̣т̣хапетва̄ чхасу два̄ресу ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагате аничча̄дивасена випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ти йоджана̄. ит̣т̣ха̄рамман̣ан̃четтха йатха̄вуттаанусочанадоманассуппаттӣнам̣ йатха̄бхинивит̣т̣хасса а̄рамман̣асса анит̣т̣хата̄йа̄ти дассанаттхам̣. ‘‘катхам̣ неккхаммавасена̄’’ти падасса аттхам̣ виваритум̣ ‘‘випассана̄васена̄’’тиа̄ди вуттам̣. випассана̄дивинимутта̄ ва̄ пат̣хамаджджха̄на̄дивасена вутта̄ кусала̄ дхамма̄ идха неккхаммам̣. ануссатиггахан̣ена упача̄раджджха̄намева гахитанти ‘‘пат̣хамаджджха̄на̄дивасена̄’’ти вуттам̣. а̄дисаддена дутийаджджха̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва аггапхала̄ упаривисеса̄ сан̇гахита̄. йа̄йа пан̃н̃а̄вимуттийа̄.
упеккха̄сатипа̄рисуддхибха̄вена̄ти упеккха̄джанитасатипа̄рисуддхисаббха̄вена. каммайогганти випассана̄бха̄вана̄дикаммасса йоггам̣ анурӯпам̣ ануччхавикам̣. ассаддхийети ассаддхийахету, ‘‘ассаддхийена̄’’типи пат̣ханти, со еваттхо. обха̄сагатанти н̃а̄н̣обха̄сагатам̣. ка̄мам̣ пуббепи пан̃н̃а̄ вутта̄, ассаддхийа̄дӣхи пана ан̃н̃есам̣ килеса̄нам̣ видхаманампи пан̃н̃а̄йа ева хоти, са̄ ча евам̣бхӯта̄ти дассанаттхам̣ ‘‘обха̄сагатам̣ килесандхака̄ре на ин̃джатӣ’’ти вуттам̣.
копо кодхо. аппаччайо доманассам̣. иддхивидхан̃а̄н̣а̄дика̄ чха абхин̃н̃а̄ па̄кат̣а̄ ева̄ти ‘‘две ча висесе’’ти вуттадхамме дассетум̣ ‘‘маномайиддхи, випассана̄н̃а̄н̣ан̃ча̄’’ти а̄ха. ан̇ган̣а̄ни ра̄га̄дайо. упаккилеса̄ абхиджджха̄висамалобха̄дайо. ануломанам̣ тадекат̣т̣хата̄. пхандана̄ дуббала̄ виккхепаппаватти. балаватӣ анават̣т̣ха̄нам̣. саббо миччха̄бхинивесо айонисоманасика̄рена хоти, миччха̄витаккена ча. таттха айонисоманасика̄ро акусалачиттуппа̄до таппарийа̄панно миччха̄витакко виккхепасахито ева̄ти вуттам̣ ‘‘миччха̄бхинивесахетута̄йа дит̣т̣хипаккхо’’ти вуттан̃хетам̣ ‘‘витаккопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, айонисо манасика̄ропи дит̣т̣хит̣т̣ха̄на’’нти (пат̣и. ма. 1.124).
атха ва̄ ин̃джана̄ти пхандана̄, дит̣т̣хапаритта̄со. йатха̄ха ‘‘тадапи тесам̣ бхаватам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ аджа̄натам̣ апассатам̣ ведайитам̣ тан̣ха̄гата̄нам̣ паритасситавиппхандитамева̄’’ти (дӣ. ни. 1.105 а̄дайо). ат̣т̣хитӣти анават̣т̣ха̄нам̣, дит̣т̣хивитакко. тена хи путхуджджано ка̄ле сассатам̣, ка̄ле уччхеданти там̣ там̣ дит̣т̣хиггахан̣ам̣ паккханданто саттато париббхат̣т̣хаандхо вийа, самудде виссат̣т̣хава̄ханика̄ вийа, йанте йуттагон̣о вийа ча татха̄ татха̄ париббхамати. тена̄ха ‘‘дит̣т̣хийопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, витаккопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄на’’нти (пат̣и. ма. 1.124) ча. етасмин̃ча паккхе миччха̄бхинивесата̄йа, миччха̄бхинивесахетута̄йа ча тасса̄ две паккха̄ти екадесасарӯпекасесо катоти ведитаббам̣.
‘‘ева’’нтиа̄дина̄ ‘‘со упарима’’нтиа̄дипа̄л̣ийам̣ самбандхам̣ дассети. пат̣игхасан̃н̃а̄ти бхумматтхе паччаттавачананти дассенто ‘‘пат̣игха…пе… сан̃н̃а̄сӯ’’ти а̄ха. рӯпа̄вачарасан̃н̃а̄ти сан̃н̃а̄сӣсена рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни вадати. на̄наттасан̃н̃а̄ти на̄на̄сабха̄ва̄, на̄на̄сабха̄ве ва̄ а̄рамман̣е сан̃н̃а̄. т̣хапетва̄ пат̣игхасан̃н̃а̄ авасит̣т̣хака̄ма̄вачарасан̃н̃а̄ хета̄. та̄ саматиккаматӣти та̄ рӯпасан̃н̃а̄на̄наттасан̃н̃а̄йо а̄рамман̣ехи саддхим̣ саммадева атиккамати.
рӯпа̄вачараджджха̄нобха̄сопи касин̣а̄рамман̣а̄. касин̣аниссандо хи а̄руппаджджха̄нуппатти. дассананти касин̣арӯпа̄нам̣ дассанам̣. абхиджджха̄бйа̄па̄даппаха̄нена саддхим̣ вӣрийа̄рамбхо упака̄рако саматхо сатипассаддхийо париккха̄ран̇гата̄ вутта̄ ева. сатирахитам̣ саммасанам̣ на̄ма наттхӣти ‘‘йа̄ упат̣т̣хита̄ сати асаммут̣т̣ха̄, айам̣ випассана̄’’ти вуттам̣. тена сатисӣсена випассана̄ гахита̄ти дассети. саммоса̄нам̣ паха̄нама̄ха̄ти самбандхо.
54. паччуппаннасукхаа̄йатисукхавипа̄какирийанира̄мисаака̄пурисасевитабха̄вехи ева сеса̄ па̄л̣ийам̣ етасса сама̄дхисса сантапан̣ӣтата̄дивисеса̄ вутта̄, тепи идха сан̇гахита̄ти тесам̣ пада̄нам̣ аттхам̣ дассенто ‘‘ан̇гасантата̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ан̇гасантата̄йа̄ти пхаладжха̄нан̇га̄нам̣ упасантата̄йа. килесадаратхасантата̄йа̄ти килесадаратхапат̣иппассаддхийа̄. пан̣ӣтоти ул̣а̄ро. екодибха̄вена̄ти маггасама̄дхисан̇кха̄тена екодибха̄вена. екодибха̄ванти сама̄дха̄нам̣. локийасама̄дхисса паччанӣканӣваран̣апат̣хамаджджха̄наникантиа̄дӣни ниггахетабба̄ни, ан̃н̃е ча килеса̄ ва̄ретабба̄. имасса пана арахаттасама̄дхисса пат̣иппассаддхакилесатта̄ на ниггахетаббам̣, ва̄ретаббан̃ча аттхӣти со магга̄нантарам̣ сама̄паттиккхан̣ева аппайогенева адхигататта̄, т̣хитатта̄ ча апариха̄нивасена ва̄ адхигататта̄ насасан̇кха̄раниггайхава̄ритагато.
‘‘сативепуллаппатто’’ти етена аппаваттама̄на̄йапи сатийа̄ сатибахулата̄йа сато ева на̄ма̄ти дассети. ‘‘йатха̄париччхиннака̄лавасена̄’’ти етена париччхиннасатийа̄ сатоти дассети.
ваккхама̄нена̄ти ‘‘пӣтипхаран̣а̄’’тиа̄дина̄ анантарам̣ ваккхама̄нена. ‘‘пӣтипхаран̣ата̄’’ти пана па̄л̣и а̄гата̄. там̣ ‘‘пан̃чан̇гико самма̄сама̄дхӣ’’ти (дӣ. ни. 3.355) сама̄дхиан̇габха̄вена пан̃н̃а̄ уддит̣т̣ха̄ти катва̄ вуттам̣. тато ева ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘пӣтипхаран̣ата̄’’тиа̄дӣнан̃ча аттхасам̣ван̣н̣ана̄ ката̄. таттха ‘‘со имамева ка̄йам̣ вивекаджена пӣтисукхена абхисандетӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.226) найена пӣтийа̄, сукхасса ча пхаран̣ам̣ ведитаббам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
сама̄дхивасена саматхо уддхат̣оти сабха̄вавасена саматхо уддхат̣о, на упака̄ракадхаммавасена̄ти адхиппа̄йо.
55. ра̄гапат̣ипаккхатта̄ сама̄дхисса ‘‘адхичиттасиккха̄йа сиккханто’’ти вуттам̣. вуттанайа̄нуса̄рена̄ти ‘‘сукхапан̣идхиа̄дисамуггха̄т̣анена аппан̣ихито’’тиа̄дина̄. еттха ча сан̇кха̄ра̄нам̣ кхан̣абхан̇гуратам̣ саммадева пассантасса на ра̄го патит̣т̣хам̣ лабхатӣти аничча̄нупассана̄ ра̄гачаритасса саппа̄йа̄ вутта̄, татха̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ сабха̄вадуккхатам̣ саммадева пассантасса пакатийа̄пи дуккхитесу дуккхуппа̄данам̣ ван̣е кха̄родакасекасадисанти на досо патит̣т̣хам̣ лабхатӣти дуккха̄нупассана̄ досачаритасса саппа̄йа̄ вутта̄, татха̄ сан̇кха̄ресу саммадева гханавиниббхоге кате аттасун̃н̃ата̄йа упат̣т̣хахама̄на̄йа на мохо патит̣т̣хам̣ лабхатӣти анатта̄нупассана̄ мохачаритасса саппа̄йа̄ вутта̄ти ведитаббам̣. ра̄гапат̣ипаккхатта̄ сама̄дхисса ‘‘адхичиттасиккха̄йа сиккханто’’ти вуттам̣. еса найо итаресу. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣.
кхантибахуло уппаннам̣ аратим̣ анабхиратим̣ абхибхуййа вихаранто сукхена сама̄дхим̣ адхигаччхатӣти кхантиппадха̄ната̄пи саматхапаккхабхаджанасса ка̄ран̣ам̣ вутта̄. ут̣т̣ха̄нам̣ сампаджджатӣти сампаннака̄йикавӣрийам̣. самма̄каммантава̄йа̄ма̄нам̣ йо ка̄йика̄дивикаппо вутто па̄л̣ийам̣, со несам̣ ка̄йикасса пайогасса самут̣т̣ха̄навасена ведитаббо.
‘‘кхиппа̄дхигамо’’ти имина̄ магга̄севанабха̄вам̣ дассети. ‘‘випассана̄йа вимутта̄дхигамо’’ти имина̄ випассана̄нубха̄вена самуччхедавимутти виккхамбханавимутти вийа саматха̄нубха̄вена̄ти дассети. локийехӣти ниссаккавачанам̣. маханта̄нанти ул̣а̄ра̄нам̣, пан̣ӣта̄нанти аттхо.
56. танти вичайаха̄рам̣. висам̣ва̄данахетӯнам̣ лобха̄дӣнам̣ па̄падхамма̄нам̣. содхентоти йатха̄ саран̣а̄дивисайа̄ ан̃н̃а̄н̣а̄дисам̣килеса̄ на паваттанти, евам̣ содхенто. парипӯрента̄ти йатха̄ сӣлам̣ акхан̣д̣а̄дибха̄вена парипун̣н̣ам̣ хоти анӯнам̣, евам̣ парипӯрента̄.
‘‘татха̄ пат̣ипаджджанто’’ти имина̄ саттху маха̄патика̄рабха̄во парипун̣н̣о дасситоти пат̣хамава̄де ‘‘дассана̄бхӯмин̃ча бха̄вана̄бхӯмин̃ча̄’’ти вуттам̣.
йасса аттха̄йа̄ти йасса йасса паха̄наттха̄йа. татха̄ пат̣ипаннасса̄ти йатха̄ асубхаджджха̄на̄дим̣ па̄дакам̣ катва̄ ана̄га̄мимагга̄диадхигамо хоти, татха̄ пат̣ипаннасса.
вадхитанти гха̄титам̣.
‘‘мануссабхӯто’’ти идам̣ пубба̄пара̄пеккхам̣ катва̄ ‘‘пита̄ мануссабхӯто кхӣн̣а̄саво’’ти ча татха̄ ‘‘ма̄та̄ мануссабхӯта̄’’ти йоджетаббам̣. бхеда̄нурӯпасса са̄ванам̣ анусса̄ванам̣, бхеда̄нурӯпена ва̄ вачанена вин̃н̃а̄панам̣.
57. мануссаттанти мануссаджа̄тита̄. лин̇гасампаттӣти пурисабха̄во. хетӯти мановачӣпан̣идха̄насиддхийа̄ саддхим̣ пуббахетусампада̄. саттха̄радассананти саттху саммукхӣбха̄во. гун̣асампаттӣти абхин̃н̃а̄сама̄паттила̄бхо. адхика̄роти аттано сарӣранирапеккхам̣ саттху упака̄ракаран̣ам̣. чхандата̄ти буддхабха̄ва̄йа дал̣хаччхандата̄ аниваттидхаммата̄.
на уппаджджантӣти пана аттхӣти ‘‘на ме а̄чарийо аттхи, садисо ме на виджджатӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 1.285; 2.341; катха̄. 405; маха̄ва. 11; ми. па. 4.5.11) имисса̄ локадха̄туйа̄ т̣хатва̄ вадантена бхагавата̄ ‘‘ким̣ пана̄вусо са̄рипутта, аттхетарахи ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ бхагавато самасамо самбодхийанти евам̣ пут̣т̣хо ахам̣, бханте, ‘но’ти вадеййа’’нти (дӣ. ни. 3.161) ватва̄ тасса ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со, йам̣ екисса̄ локадха̄туйа̄ две араханто самма̄самбуддха̄’’ти (дӣ. ни. 3.161; а. ни. 1.277) имам̣ суттам̣ дассентена дхаммасена̄патина̄ва буддхакхеттабхӯтам̣ имам̣ локадха̄тум̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃аттха ануппатти вутта̄ хотӣти адхиппа̄йо.
кхеттапариггахо като на̄ма хоти ‘‘идам̣ буддхакхеттам̣ на̄ма̄’’ти.
евам̣ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄набха̄вам̣ гата̄ти вуттаппака̄рена т̣ха̄набхӯта̄, вуттанайена ва̄ ан̃н̃епи йатха̄рахам̣ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄набха̄вена паватта̄. саттапан̃н̃аттийа̄ упа̄да̄набхӯта̄ти индрийабаддхе кхандхе сандха̄йа вадати.
58. пхаласса паччаккхака̄рита̄ти ‘‘имасса каммасса идам̣ пхала’’нти там̣там̣каммапхала̄вабодхо. аппада̄на̄бха̄воти паччайасамава̄йе каммасса екантато пхалуппа̄данам̣. тена̄ха ‘‘катӯпачита̄на’’нти.
59. аджджхоситаваттхуна̄ти тан̣ха̄бхинивесавасена абхинивит̣т̣хаваттхуна̄. рӯпабхаваарӯпабхава̄дина̄ти бхаватан̣ха̄ вийа сайам̣ дассети.
кхандхаттайавасена̄ти сӣла̄диккхандхаттайавасена. пат̣ипада̄вибха̄гена̄ти ‘‘саббаттхага̄минӣ’’ти а̄дипат̣ипада̄йа бхедена.
таттхататтхага̄минӣти нирайа̄динибба̄нанти двӣсу гандхаббат̣т̣ха̄несу таттха таттхева гаманасӣла̄. саббаттхага̄минӣти йатха̄вуттесу саббат̣т̣ха̄несу ча гаманасӣла̄.
сан̃джӣво ка̄л̣асуттам̣ сан̇гха̄то роруво маха̄роруво та̄пано маха̄та̄пано авӣчӣти ете ат̣т̣ха маха̄нирайа̄. екекасса чатта̄ри чатта̄ри два̄ра̄ни, екекасмим̣ два̄ре чатта̄ро чатта̄ро гӯтханирайа̄дайоти евам̣ сол̣аса уссаданирайе ван̣н̣енти.
саккасуйа̄ма̄дико джет̣т̣хакадевара̄джа̄. паджа̄пативарун̣аӣса̄на̄дайо вийа дутийа̄дит̣т̣ха̄нантарака̄рако парича̄рако.
килесака̄мапаккхети ‘‘сан̇каппо ка̄мо, ра̄го ка̄мо, сан̇каппара̄го ка̄моти (маха̄ни. 1) еттха вуттасан̇каппавасена вуттам̣. сопи хи виба̄дхати, упата̄пети ча̄ти килесаттасамбхавато килесака̄мо вутто, на килесаваттхубха̄вато. ка̄мапат̣исам̣йуттоти ка̄мара̄гасан̇кха̄тена ка̄мена сампайутто, ка̄мапат̣ибаддхо ва̄. ан̃н̃есу ча ка̄мапат̣исам̣йуттесу дхаммесу виджджама̄несу витакке ева ка̄масаддо дха̄тусаддо нирул̣хоти ведитаббо витаккасса ка̄масан̇каппавуттийа̄ са̄тисайатта̄. еса найо бйа̄па̄дадха̄туа̄дӣсу. парасса, аттано ча дуккха̄панам̣ вихим̣са̄. там̣ ту миччха̄хи вихим̣са̄.
бӣджа̄дидха̄туна̄наттавасена кхандха̄дина̄наттам̣ ведитаббам̣. кхандхоти двидха̄бхӯтагго.
60. аджджха̄сайадха̄тӯти аджджха̄сайасабха̄во. йатха̄ гӯтха̄дӣнам̣ сабха̄во есо йам̣ гӯтха̄дӣхева сам̣сандати, евам̣ пуггала̄нам̣ аджджха̄сайассевеса сабха̄во, йам̣ дуссӣла̄дайо дуссӣла̄дикехева сам̣санданти.
саддха̄мӯлакатта̄ кусалакирийа̄йа вуттам̣ ‘‘йам̣ саддха̄васена̄’’тиа̄ди. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘саддха̄ бӣджа’’нти (су. ни. 77). йам̣ лобхавасена, саддха̄васена ча досавасена, саддха̄васена ча мохавасена, саддха̄васена ча̄ти йоджетаббам̣. вӣрийавасена̄ти саммаппадха̄навӣрийавасена. пан̃н̃а̄васена̄ти маггасамма̄дит̣т̣хивасена.
акусаласса каммасса катока̄сата̄йа па̄л̣ийам̣ вуттатта̄ ‘‘випа̄ка̄варан̣ена нивута’’нти вуттам̣. там̣ пана нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣ камма̄варан̣а̄дӣхипи нивутата̄йа иччхитатта̄. татха̄ хи йатха̄ девадаттам̣ кока̄ликам̣ сунаккхаттам̣ личчхавипуттанти уда̄хат̣ам̣, йадипи бхагава̄ пат̣иведхасса ат̣т̣ха̄натам̣ дисва̄ ниббедхабха̄гийадесанам̣ на десети, ва̄сана̄бха̄гийам̣ пана татха̄рӯпасса десети ева̄ти дассенто ‘‘саччаппат̣иведха’’нтиа̄дима̄ха. аджа̄тасаттуа̄дӣнанти а̄дисаддена саччака̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тасса̄пи бхагава̄ ана̄гате ва̄санаттха̄йа дхаммам̣ десеси. саттха̄ хи ‘‘ана̄гате тамбапан̣н̣идӣпе са̄санам̣ патит̣т̣хахиссатӣ’’ти таттха̄йам̣ кулагхаре ниббатто паббаджитва̄ ка̄л̣абуддхараккхитаттхеро на̄ма пабхиннапат̣исамбхидо маха̄кхӣн̣а̄саво бхависсатӣти идам̣ дисва̄ дхаммам̣ десеси, со ча татха̄ ахосӣти.
асампун̣н̣ети екантато випа̄када̄насаматтхата̄васена па̄рипӯрим̣ анупагате. дит̣т̣хупаниссайадит̣т̣хисахагатасса каммам̣ сандха̄йа ‘‘камме асампун̣н̣е’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘килесантара̄йа миссакам̣ каммантара̄йам̣ дассетва̄’’ти.
61. дит̣т̣хи панеттха падха̄набха̄вена па̄л̣ийам̣ гахита̄ сӣлаббатапара̄ма̄сасса адхиппетатта̄. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘йатха̄ пун̣н̣ан̃ча говатикам̣, ачелан̃ча куккураватика’’нти. асампун̣н̣атта̄ ева хи тасса миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄насса тесам̣ бхагава̄ ‘‘чатта̄рима̄ни, пун̣н̣а, камма̄нӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 2.81) дхаммам̣ десеси. та̄йа ча десана̄йа те там̣ дит̣т̣хим̣ пат̣иниссаджджитва̄ самматте патит̣т̣хахим̣су.
62. пагун̣ата̄йа вода̄нам̣ пагун̣авода̄нам̣. тадева пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи вут̣т̣хахитва̄ дутийаджджха̄на̄диадхигамасса паччайатта̄ вут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘вут̣т̣ха̄нам̣ пагун̣авода̄на’’нти. бхаван̇гавут̣т̣ха̄нам̣ бхаван̇гуппатти. бхаван̇гачитте хи уппанне там̣саман̇гисама̄паттито вут̣т̣хито на̄ма хоти. сан̃н̃а̄ведайитаапагамо ева апагамавимоккхо.
идам̣ вут̣т̣ха̄нанти идам̣ йатха̄вуттам̣ косаллам̣ вут̣т̣ха̄нахетубха̄вато вут̣т̣ха̄нам̣. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘вода̄нампи тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄на’’нти (вибха. 828). има̄йа пана вут̣т̣ха̄напа̄л̣ийа̄ асан̇гахитатта̄ ‘‘ниродхасама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄нам̣ па̄л̣имуттакавут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄’’ти саммохавиноданийам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 828) вуттам̣. йе пана ‘‘ниродхато пхаласама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄на’’нти па̄л̣ийам̣ наттхӣти вадеййум̣, те ‘‘ниродха̄ вут̣т̣хахантасса невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ пхаласама̄паттийа̄ анантарапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) има̄йа па̄л̣ийа̄ пат̣иседхетабба̄.
63. айам̣ часса а̄сайоти еттха а̄сайаджа̄нана̄дина̄ йехи индрийехи йехи паропарехи сатта̄ калйа̄н̣апа̄па̄сайа̄дика̄ хонти, тесам̣ паджа̄нанам̣ вибха̄ветӣти ведитаббам̣. еван̃ча катва̄ индрийапаропарийаттаа̄сайа̄нусайан̃а̄н̣а̄нам̣ висум̣ аса̄дха̄ран̣ата̄, индрийапаропарийаттана̄на̄дхимуттиката̄н̃а̄н̣а̄нам̣ висум̣ балата̄ ча сиддха̄ хоти.
тха̄магатоти еттха тха̄магаманам̣ на̄ма ан̃н̃есам̣ аса̄дха̄ран̣о ка̄мара̄га̄дӣнам̣ ева а̄вен̣ико сабха̄во ведитаббо, йато ‘‘тха̄магато анусайам̣ паджахатӣ’’ти (пат̣и. ма. 3.21) вуттам̣.
а̄ваджджанаматтенева сарати а̄кан̇кха̄йаттавуттикатта̄. вуттан̃хи ‘‘а̄кан̇кхапат̣ибаддхам̣ буддхасса бхагавато н̃а̄н̣ам̣, манасика̄рапат̣ибаддхам̣ буддхасса бхагавато н̃а̄н̣а’’нтиа̄ди (маха̄ни. 156; чӯл̣ани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 85; пат̣и. ма. 3.5). саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ вийа хи саббам̣ бхагавато н̃а̄н̣ам̣ парикамманирапеккханти.
64. упаккилесавимуттатта̄ти еттха читта̄ди ева упаккилеса̄, ниббаттакасса ва̄ каммасса па̄рибандхакилеса̄. касин̣акаммапарикаммаджха̄наниббаттанакасин̣абха̄во чуддасавидхена читтапаридаманам̣ абхин̃н̃а̄бхинӣха̄роти саббаттха̄пи вӣрийабаласса бахӯпака̄ратта̄ вуттам̣ ‘‘вӣрийабха̄вана̄баланиббатта’’нти. диббасадисатта̄ти диббе бхаванти диббам̣, йатха̄вуттам̣ паса̄дачаккху, диббам̣ вийа̄ти диббам̣, аггатам̣ абхин̃н̃а̄н̣ам̣. диббавиха̄ро чатта̄ри рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни. тесам̣ васена ниббаттитва̄ пат̣иладдхаббатта̄ диббам̣, тена диббахетукатта̄ диббанти вуттанти дассети. диббавиха̄расаннисситатта̄ти рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нена ниссайапаччайена ниббаттатта̄, тена диббанисситам̣ диббанти дассети. дивусаддам̣ аккхарачинтака̄ кӣл̣а̄дӣсу пат̣хантӣти вуттам̣ ‘‘там̣ саббам̣ саддасаттха̄нуса̄рена ведитабба’’нти. пурима̄ хи тайо аттха̄ кӣл̣аттхасса васена, итаре джутигатиаттхавасенева дассита̄ти.
мануссӯпача̄ранти мануссагочарам̣. дат̣т̣хум̣ на сакка̄ иттаракхан̣атта̄ кхан̣апаччуппаннасса. ‘‘а̄санначутика̄’’тиа̄дина̄ сантатипаччуппаннавасена ‘‘чавама̄не упападжджама̄не’’ти вуттанти дассети. ‘‘моханиссандайуттатта̄’’тиа̄дина̄ сатта̄нам̣ хӣнапан̣ӣтатта̄дибха̄васса моха̄дикамманида̄нахетукатам̣, ниссандапхалатан̃ча дассети. диббачаккхусса па̄дакам̣ етесанти диббачаккхупа̄дака̄ни. тена вуттам̣ ‘‘диббачаккхуна̄ сахева иджджхантӣ’’ти. та̄ни хисса парибхан̣д̣ан̃а̄н̣а̄ни.
сама̄дӣйантӣти сама̄да̄на̄ни, камма̄ни сама̄да̄на̄ни етесанти каммасама̄да̄на̄. сама̄да̄таббана̄на̄видхакамма̄ти аттхо пуриме аттхе, дутийе пана камма̄ни сама̄да̄пентӣти каммасама̄да̄на̄, миччха̄дит̣т̣хийа̄ каммасама̄да̄на̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, хетуаттхе четам̣ каран̣авачанам̣.
там̣ ва̄чанти там̣ арийа̄нам̣ упаваданава̄чам̣. там̣ читтанти самут̣т̣ха̄пакачиттам̣. там̣ дит̣т̣хинти йена миччха̄га̄хена арийе ануддхам̣сети, миччха̄бхинивесам̣. айампеттха аттхо – йатха̄ на̄ма хетусампаннасса бхиккхуно висуддхам̣ сӣлам̣, сама̄дхин̃ча сампа̄детва̄ т̣хитасса дандхо сатуппа̄до кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃а̄, сати ва̄ упа̄дисесе ана̄га̄мита̄. евамевам̣ йо арийӯпава̄дӣ йатха̄вуттачиттадит̣т̣хӣхи апаккамитва̄ аппатирӯпам̣ сабха̄вам̣ ‘‘майа̄, бханте, тумха̄кам̣ упари вутта’нти аччайадесана̄йа те на кхама̄пети, со ка̄йасса бхеда̄ нирайе ева̄ти. тесу пасанначиттасса кхама̄панан̃хеттха тесам̣ ва̄ча̄дӣнам̣ паха̄нам̣ пат̣иниссаггова. ито са̄ваджджатарам̣ на̄ма ан̃н̃ам̣ наттхи сабба̄наттхавидха̄нато, саббахитасукхапаридхам̣санато ча.
ка̄йасса бхеда̄ти идха ка̄йасаддо аттабха̄вапарийа̄йоти а̄ха ‘‘упа̄диннаккхандхапаричча̄га̄’’ти. таданантаранти тасса маран̣асан̇кха̄тасса кхандхапаричча̄гасса анантарам̣. абхиниббаттаккхандхаттхо парасаддо, аноримабхӯтаваттхувисайо ва̄ сийа̄, авадхивисесанаматтам̣ ва̄. тесу пуримам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘абхиниббаттаккхандхаггахан̣е’’ти, паччхимасса пана васена ‘‘чутито уддха’’нти.
вуттавипарийа̄йена̄ти ‘‘сут̣т̣ху чаритам̣, собханам̣ ва̄ чарита’’нтиа̄дина̄. ханананти гха̄танам̣.
ка̄ран̣а̄ка̄ран̣анти т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нам̣. четана̄четана̄сампайуттадхамме нирайа̄динибба̄нага̄мипат̣ипада̄бхӯте камманти гахетва̄ а̄ха ‘‘каммапариччхедамева̄’’ти. каммавипа̄кантарам̣ каммавипа̄кависесо каммавипа̄касса вибха̄го. аппетум̣ на саккоти ат̣т̣хаманавамабала̄ни вийа, там̣садисам̣ иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ вийа викуббитум̣, етенасса баласадисатан̃ча нива̄рети. джха̄на̄дин̃а̄н̣ам̣ вийа ва̄ аппетум̣, викуббитун̃ча. йадипи хи джха̄на̄дипаччавеккхан̣а̄н̃а̄н̣ам̣ идха чхат̣т̣хам̣ баланти тасса савитаккасавича̄рата̄ вутта̄, татха̄пи джха̄на̄дӣхи вина̄ паччавеккхан̣а̄ наттхӣти джха̄на̄дисахагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ тадантогадхам̣ катва̄ евам̣ вуттам̣. атха ва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ джха̄на̄дикиччам̣ вийа на саббам̣ балакиччам̣ ка̄тум̣ саккотӣти дассетум̣ ‘‘джха̄нам̣ хутва̄ аппетум̣, иддхи хутва̄ викуббитун̃ча на саккотӣ’’ти (вибха. мӯлат̣ӣ. 831) вуттам̣, на пана кассачи баласса джха̄наиддхибха̄воти дат̣т̣хаббам̣.
вичайаха̄расампа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.