1. десана̄ха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

5. анваттхасан̃н̃атанти аттха̄нугатасан̃н̃абха̄вам̣, ‘‘десана̄ха̄ро’’ти айам̣ сан̃н̃а̄ анваттха̄ аттха̄нугата̄ти аттхо.

авуттамева̄ти пуббе асам̣ван̣н̣итападамева. ‘‘дхаммам̣ во’’тиа̄ди (ма. ни. 3.420) вачанасса самбандхам̣ дассетум̣ ‘‘каттха пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. тепит̣акасса хи буддхавачанасса сам̣ван̣н̣ана̄лаккхан̣ам̣ неттиппакаран̣ам̣, тан̃ча парийаттидхаммасан̇га̄хаке суттападе сам̣ван̣н̣етаббабха̄вена гахите гахитамева хоти. тена̄ха ‘‘десана̄ха̄рена…пе… дассетӣ’’ти.

йесам̣ асса̄да̄дӣнам̣ вибхаджаналаккхан̣о десана̄ха̄ро, те га̄тха̄йа, идха̄пи ча а̄гате ‘‘асса̄дам̣ а̄дӣнава’’нтиа̄дина̄ уда̄харан̣авасена вибхаджитум̣ ‘‘таттха катамо асса̄до’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха таттха̄ти тассам̣ ‘‘асса̄да̄дӣнавата̄’’ти га̄тха̄йам̣ вутто катамо асса̄до. атха ва̄ ‘‘асса̄дам̣ а̄дӣнава’’нтиа̄дина̄ йо идха асса̄да̄дӣнам̣ уддесо, таттха катамо асса̄доти чети аттхо. еса найо сесесупи. каммакаран̣аттхабхиннасса висайависайита̄лаккхан̣асса асса̄дадвайасса нидассанаттхам̣ га̄тха̄двайуда̄харан̣ам̣, татха̄ ка̄мавипарин̣а̄малаккхан̣асса, ват̣т̣адуккхалаккхан̣асса ча̄ти дувидхасса̄пи а̄дӣнавасса нидассанаттхам̣ ‘‘арийамагго нибба̄на’’нти дувидхасса̄пи ниссаран̣асса нидассананидассанаттхан̃ча две две га̄тха̄ уда̄хат̣а̄.

дхаммо хаве раккхати дхаммача̄ринти (джа̄. 1.10.102-103; нетти. 5, 26, 31; пет̣ако. 22) еттха дхаммача̄рино маггапхаланибба̄нехи са̄тисайа̄раккха̄ самбхавати, сампаттибхавасса̄пи випарин̣а̄масан̇кха̄радуккхата̄хи дуггатибха̄во иччхитова̄ти адхиппа̄йена̄ха ‘‘ниссаран̣ам̣ ана̄маситва̄’’ти. татха̄ хи ваккхати ‘‘нибба̄нам̣ ва̄ упанидха̄йа сабба̄ упапаттийо дуггатӣ’’ти.

авеккхассӯти видха̄нам̣. тасса̄ пана авеккха̄йа паваттиа̄ка̄ро, висайо, катта̄ ча ‘‘сун̃н̃ато, локам̣, могхара̄джа̄’’ти падаттайена вутта̄ти а̄ха – ‘‘сун̃н̃ато…пе… а̄н̣аттӣ’’ти. таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ сун̃н̃ата̄ анаттасабха̄вата̄йа, аттасун̃н̃ата̄йа ча сийа̄. йато те на васаваттино, аттаса̄равирахита̄ ча, йато те анатта̄, ритта̄, туччха̄ ча аттана̄, тадубхайам̣ дассети ‘‘авасаваттита̄’’тиа̄дина̄. евам̣ маччутаро сийа̄ти евам̣ пат̣ипаттийа̄ маччутаро бхавеййа̄ти аттхо. парикаппетва̄ видхийама̄насса маччутаран̣асса пуббабха̄гапат̣ипада̄ десана̄йа паччаккхато сиджджхама̄нам̣ са̄тисайам̣ пхаланти а̄ха ‘‘тасса йам̣…пе… пхала’’нти.

6. уда̄харан̣авасена̄ти нидассанавасена. таттха ‘‘пуггалавибха̄гена̄’’ти имина̄ уггхат̣итан̃н̃уа̄дипуггалапайоджито асса̄да̄дӣсу бхагавато десана̄висесоти дассети.

гхат̣итаматтанти сотадва̄ра̄нуса̄рена манодва̄рикавин̃н̃а̄н̣асанта̄нена а̄ламбитаматтам̣. сассата̄диа̄ка̄расса̄ти сассатуччхеда̄ка̄расса. идан̃хи двайам̣ дхаммадесана̄йа ча̄летаббам̣, на ануломикакханти, йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ам̣ ва̄. етасмин̃хи чатукке а̄сайаса̄ман̃н̃ата̄. вуттан̃хетам̣ –

‘‘сассатуччхедадит̣т̣хӣ ча, кханти чева̄нуломика̄;

йатха̄бхӯтан̃ча йам̣ н̃а̄н̣ам̣, етам̣ а̄сайасан̃н̃ита’’нти. (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 1.136; дӣ. ни. т̣ӣ. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄; са̄раттха. т̣ӣ. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄ван̣н̣ана̄, веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄; ви. ви. т̣ӣ. 1.веран̃джакан̣д̣аван̣н̣ана̄);

чалана̄йа̄ти виккхамбхана̄йа. пара̄нуваттийа̄ти самуччхедана̄йа. уггхат̣ите джа̄на̄тӣти уггхат̣итан̃н̃ӯти мӯлавибхуджа̄дипаккхепена саддасиддхи ведитабба̄. випан̃читанти ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ париваттантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.70) вийа бха̄ванапум̣саканиддесоти а̄ха ‘‘мандам̣ сан̣ика’’нти. ниссаран̣аа̄дӣнаваниссаран̣аасса̄да̄дӣнаваниссаран̣а̄нам̣ вибха̄вана̄ венеййаттайавинайанасаматтха̄.

чатта̄роти асса̄до ча а̄дӣнаво ча асса̄до а̄дӣнаво ча асса̄до ниссаран̣ан̃ча̄ти ете чатта̄ро. йади ниссаран̣авибха̄вана̄ венеййавинайанасаматтха̄, касма̄ пан̃чамо на гахитоти а̄ха ‘‘а̄дӣнава̄вачанато’’ти. йади хи уггхат̣итан̃н̃ум̣ сандха̄йа айам̣ найо вуччати, ниссаран̣аматтена сиддхам̣ сийа̄. атха випан̃читан̃н̃ум̣, неййам̣ ва̄, а̄дӣнаво ча ниссаран̣ан̃ча асса̄до ча а̄дӣнаво ниссаран̣ан̃ча ваттаббо сийа̄? татха̄ аппаваттатта̄ на гахито. тена̄ха ‘‘а̄дӣнава̄вачанато’’тиа̄ди. десананти са̄ман̃н̃ато гахитам̣ ‘‘суттекадесам̣ га̄тхам̣ ва̄’’ти висесети. падапарамааггахан̣ан̃четтха саупа̄йасса ниссаран̣асса ана̄мат̣т̣хатта̄.

‘‘калйа̄н̣а’’нти имина̄ ит̣т̣хавипа̄ко, ‘‘па̄пака’’нти анит̣т̣хавипа̄ко адхиппетоти а̄ха ‘‘айам̣ асса̄до, айам̣ а̄дӣнаво’’ти. ла̄бха̄дӣнам̣ пун̃н̃апхалатта̄ тадануродхам̣ ва̄ сандха̄йа ‘‘айам̣ асса̄до’’ти вуттам̣. таббипарийа̄йена ала̄бха̄дӣнам̣ а̄дӣнавата̄ ведитабба̄.

ка̄ма̄ти килесака̄масахита̄ ваттхука̄ма̄. вирӯпарӯпена̄ти аппатирӯпа̄ка̄рена. матхентӣти мадданти. паббаджитомхӣти паббаджджам̣ упагато амхи. апан̣н̣аканти авираджджханакам̣. са̄ман̃н̃анти саман̣абха̄во. самитапа̄пабха̄войева сеййо сундаратаро.

таттха ‘‘ка̄ма̄ хи читра̄ мадхура̄ манорама̄’’ти айам̣ асса̄до, ‘‘вирӯпарӯпена матхенти читта’’нти айам̣ а̄дӣнаво, ‘‘апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃а’’нти идам̣ ниссаран̣анти а̄ха ‘‘айам̣…пе… ниссаран̣ан̃ча̄’’ти.

пхала̄дӣнам̣ екакавасена ча тикавасена ча па̄л̣ийам̣ уда̄хат̣атта̄ вуттам̣ ‘‘дукавасенапӣ’’ти.

сукха̄ пат̣ипада̄, дуккха̄ пат̣ипада̄ти йа̄ две пат̣ипада̄, та̄су екека̄ дандхакхиппа̄бхин̃н̃ата̄йа две две хонтӣти а̄ха ‘‘пат̣ипада̄бхин̃н̃а̄като вибха̄го пат̣ипада̄като хотӣ’’ти. катапуббакиччасса патхавӣкасин̣а̄дӣсу саббапат̣хамам̣ ‘‘патхавӣ’’тиа̄дина̄ паваттаманасика̄ро пат̣хамасаманна̄ха̄ро. упача̄ранти упача̄раджджха̄нам̣. пат̣ипаджджитаббата̄йа джха̄нампи ‘‘пат̣ипада̄’’ти вуччати. тадан̃н̃а̄ хет̣т̣химапан̃н̃ато адхика̄ пан̃н̃а̄ти катва̄ ‘‘абхин̃н̃а̄’’ти вуччати.

килесети нӣваран̣аппака̄ре, там̣сахагатакилесе ча. ан̇гапа̄тубха̄ванти витакка̄диджха̄нан̇гапат̣ила̄бхам̣.

абхинивисантоти пат̣т̣хапенто. рӯпа̄рӯпам̣ паригган̣хантоти рӯпа̄рӯпадхамме лаккхан̣а̄дӣхи париччхиндитва̄ ган̣ханто. париггахитарӯпа̄рӯпасса маггапа̄тубха̄вадандхата̄ ча на̄марӯпававаттха̄на̄дӣнам̣ киччхасиддхийа̄ сийа̄ти на рӯпа̄рӯпапариггахакиччхата̄йа ева дуккха̄пат̣ипадата̄ ваттабба̄ти че? на, на̄марӯпававаттха̄пана̄дӣнам̣ паччанӣкакилесамандата̄йа сукхасиддхийампи татха̄сиддхавипассана̄сахагата̄нам̣ индрийа̄нам̣ мандата̄йа маггапа̄тубха̄вато. рӯпа̄рӯпам̣ париггахетва̄ти акиччхенапи париггахетва̄, киччхена париггахите ваттаббамева наттхи. евам̣ сесесупи. на̄марӯпам̣ ваваттха̄пентоти ‘‘на̄марӯпаматтаметам̣, на ан̃н̃о кочи сатта̄дико’’ти ваваттха̄панам̣ каронто. катаро панеттха ва̄ро йуттарӯпоти? йо кочи саким̣, двиккхаттум̣, анекасатаккхаттунти евама̄дӣсу хи виккхамбханава̄ресу саким̣, двиккхаттун̃ча виккхамбханава̄ро сукха̄ пат̣ипада̄ ева, на тато уддхам̣ сукха̄ пат̣ипада̄ хоти, тасма̄ тиккхаттум̣ виккхамбханава̄рато пат̣т̣ха̄йа дуккха̄ пат̣ипада̄ ведитабба̄. апича кала̄пасаммасана̄васа̄не удайаббайа̄нупассана̄йа уппаннасса випассанупаккилесасса тиккхаттум̣ виккхамбханена киччхата̄ва̄ро дуккха̄ пат̣ипада̄ ведитабба̄. еттха дандхатта̄ пат̣ипада̄йа етасса акиччхаттепи пурима̄нам̣ киччхатте дуккха̄пат̣ипадата̄ вуттанайа̄ва. йасса пана саббаттха акиччхата̄, тасса парамуккам̣сагата̄ сукха̄ пат̣ипада̄ ведитабба̄.

йатха̄ на̄марӯпапариггахакиччхата̄йа маггапа̄тубха̄вадандхата̄йа дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ вутта̄, татха̄ таббипарийа̄йена чатуттхӣ, тадубхайавомиссата̄васена дутийа̄, татийа̄ ча н̃а̄табба̄ти дассенто а̄ха ‘‘имина̄…пе… ведитабба̄’’ти. ват̣т̣адуккхато ниййа̄насса адхиппетатта̄ ‘‘випассана̄паккхика̄ ева̄’’ти вуттам̣.

хетупа̄йапхалехӣти еттха тан̣ха̄чаритата̄, мандапан̃н̃ата̄ ча пат̣хама̄йа пат̣ипада̄йа хету, тан̣ха̄чаритата̄, удаттхапан̃н̃ата̄ ча дутийа̄йа, дит̣т̣хичаритата̄, мандапан̃н̃ата̄ ча татийа̄йа, дит̣т̣хичаритата̄, удаттхапан̃н̃ата̄ ча чатуттхийа̄. упа̄йо пана йатха̄ккамам̣ сатисама̄дхивӣрийапан̃н̃индрийа̄ни, сатипат̣т̣ха̄наджха̄насаммаппадха̄насачча̄ни ча упаниссайабхӯта̄ни. пхалам̣ ват̣т̣адуккхато ниййа̄нам̣.

сама̄дхимукхена̄ти сама̄дхимукхена бха̄вана̄нуйогена. тенева̄ха ‘‘саматхапуббан̇гама̄йа випассана̄йа̄’’ти. идха̄ти имасмим̣ неттиппакаран̣е. ваккхати ‘‘ра̄гавира̄га̄ четовимутти секкхапхала’’нти, ‘‘ра̄гавира̄га̄ четовимуттика̄мадха̄тусаматиккама’’нти ча. соти ана̄га̄мӣ.

тена̄ти пат̣ипаккхена. татоти пат̣ипаккхато. сама̄на̄дхикаран̣авасена ча четовимуттисадда̄нам̣ сама̄сам̣ катва̄ бхинна̄дхикаран̣авасена ваттум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. пуна ‘‘четасо ва̄’’тиа̄дина̄ ан̃н̃ападаттхавасена четовимуттипада̄нам̣ сама̄сам̣ дассети. вин̃н̃а̄н̣апарийа̄йена чето-саддена вуттайоджана̄ на самбхаватӣти а̄ха ‘‘йатха̄самбхава’’нти.

ха̄-саддо гатиаттхо, гати четтха н̃а̄н̣агати адхиппета̄ти а̄ха ‘‘ха̄табба̄ти гаметабба̄’’ти. нетабба̄ти н̃а̄петабба̄.

7. танти пуггалавибха̄гам̣. н̃а̄н̣авибха̄гена̄ти сутамайа̄дин̃а̄н̣аппабхедена. ниббаттананти уппа̄данам̣. таттха̄ти тасмим̣ уггхат̣итан̃н̃ута̄тиа̄дипуггалавибха̄габхӯте десана̄бха̄джане. десана̄йанти сутте. там̣ дассетунти там̣ пуггалавибха̄гам̣ дассетум̣. ‘‘сва̄йам̣ ха̄ро катхам̣ самбхаватӣ’’ти кечи пат̣ханти.

са̄ти вуттаппака̄радхамматтха̄нам̣ вӣмам̣санапан̃н̃а̄. адхика̄ратоти ‘‘саттха̄ ва̄ дхаммам̣ десайатӣ’’тиа̄диадхика̄рато. са̄маттхийато уггхат̣итан̃н̃уа̄дивенеййавинайанасаматтхабха̄вато. парийаттидхаммасса упадха̄ран̣анти еттха̄пи ‘‘адхика̄рато са̄маттхийато ва̄’’ти а̄нетва̄ йоджетаббам̣.

‘‘вӣмам̣са̄дипарийа̄йаватӣ пат̣хамавикаппавасена, вӣмам̣са̄дивибха̄гаватӣ дутийавикаппавасена, чинта̄йа хетубхӯта̄йа ниббатта̄ чинта̄майӣ’’ти евама̄дивуттанайа̄нуса̄рена сакка̄ йоджетунти а̄ха ‘‘сесам̣ вуттанайамева̄’’ти.

сутачинта̄майан̃а̄н̣есӯти сутамайан̃а̄н̣е ча чинта̄майан̃а̄н̣е ча сутачинта̄майан̃а̄н̣есу ча сутачинта̄майан̃а̄н̣есӯти екадесасарӯпекасесо ведитаббо. чинта̄майан̃а̄н̣ейева хи патит̣т̣хита̄ маха̄бодхисатта̄ чаримабхаве випассанам̣ а̄рабханти, итаре сутачинта̄майан̃а̄н̣есӯти. техӣти татха̄ пат̣хантехи. вуттанайена̄ти ‘‘упа̄да̄рӯпам̣ паригган̣ха̄ти, арӯпам̣ паригган̣ха̄тӣ’’тиа̄дина̄ пат̣ипада̄катха̄йам̣ (нетти. ат̣т̣ха. 5) вуттанайена.

8. парато гхосо паччайабхӯто етисса̄ти адхиппа̄йо. ‘‘паччаттасамут̣т̣хитена ча йонисоманасика̄рена̄’’ти идам̣ а̄вуттинайена дутийам̣ а̄ват̣т̣атӣти ведитаббам̣. тена са̄вака̄нам̣ бха̄вана̄майан̃а̄н̣уппатти сан̇гахита̄ хоти. са̄вака̄намева ва̄ н̃а̄н̣уппатти идха̄дхиппета̄ уггхат̣итан̃н̃уа̄дивибха̄гакатханато. етасмим̣ паккхе пуббе вуттаекасесанайопи пат̣иккхитто дат̣т̣хаббо. ‘‘а̄сайапайогапабодхасса ниппха̄дитатта̄’’ти етена паччхимачаккадвайапарийа̄панна̄ни пуббахетусан̇гаха̄ни сутачинта̄майан̃а̄н̣а̄ни сандха̄йа ‘‘има̄ две пан̃н̃а̄ аттхӣ’’ти вуттанти дассети. аттхибха̄во чета̄сам̣ пат̣ипаккхена анупаддутата̄ ведитабба̄. апариккхататта̄ анабхисан̇кхататта̄. сутамайан̃а̄н̣асса̄пи пуримасиддхасса.

9. десана̄пат̣ипада̄н̃а̄н̣авибха̄гехӣти ниссаран̣адесана̄дидесана̄вибха̄гехи, дуккха̄пат̣ипада̄дипат̣ипада̄вибха̄гехи, сутамайан̃а̄н̣а̄дин̃а̄н̣авибха̄гехи.

авасит̣т̣хапа̄рисаджджена̄ти кхаттийагахапатипарисапарийа̄паннена. ат̣т̣ханнанти кхаттийапариса̄ бра̄хман̣агахапатисаман̣ача̄тумаха̄ра̄джиката̄ватим̣сама̄рабрахмапариса̄ти има̄сам̣ ат̣т̣ханнам̣.

саматтхетӣти саматтхам̣ самбандхаттхам̣ кароти.

тамева два̄дасападабха̄вам̣ дӣпетва̄ти самбандхо. тадаттхасса̄ти чхачхаккапарийа̄йаттхасса (ма. ни. 3.420 а̄дайо). саббапарийаттидхаммасан̇га̄хакатта̄ чхачхаккапарийа̄йасса, тадаттхасса ча дхаммачаккаппаваттена суттена (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 13; пат̣и. ма. 2.30) сан̇гахитатта̄ вуттам̣ ‘‘саббасса̄пи…пе… вибха̄венто’’ти. висайибха̄вена бйан̃джанапада̄нам̣, висайабха̄вена аттхапада̄нам̣ самбандхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘тесам̣…пе… самбандхабха̄ва’’нти.

пада̄вайаво аккхара̄ни. падаттхоти падаттха̄вайаво. падаттхаггахан̣асса̄ти падаттха̄вабодхасса. висеса̄дха̄нам̣ висесуппатти. ва̄кйабхедети ва̄кйависесе. читтапаритосанам̣ читта̄ра̄дханам̣. буддхиниса̄нам̣ пан̃н̃а̄йа теджанам̣ тиккхабха̄вакаран̣ам̣. на̄на̄ва̄кйависайата̄пи сиддха̄ хоти пада̄дӣхипи сан̇ка̄санасса сиддхатта̄. екава̄кйависайата̄йа хи аттхапада̄нам̣ сан̇ка̄сана̄дайо йатха̄ккамам̣ аккхара̄дивисайа̄ ева̄ти нийамо сийа̄. етена̄ти аттхапада̄нам̣ на̄на̄ва̄кйависайаттхена.

уггхат̣ана̄диаттха̄нӣти уггхат̣анавипан̃чананайанаппайоджана̄ни.

10. упатит̣т̣хати еттха̄ти упат̣т̣хитанти упат̣т̣хитасаддасса адхикаран̣аттхатам̣ дассетум̣ ‘‘упатит̣т̣ханат̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣ йатха̄ ‘‘падакканта’’нти. тена̄ха ‘‘идам̣ неса’’нтиа̄ди. пат̣ипаттидесана̄гаманехӣти пат̣ипаттигаманадесана̄гаманехи. ‘‘киччхам̣ вата̄йам̣ локо а̄панно джа̄йати ча…пе… джара̄маран̣асса̄’’тиа̄дина̄ джара̄маран̣ато пат̣т̣ха̄йа пат̣иччасамуппа̄дамукхена випассанам̣ абхинивиситва̄ маха̄гаханам̣ чхиндитум̣ ниса̄насила̄йам̣ пхарасум̣ нисенто вийа килесагаханам̣ чхиндитум̣ локана̄тхо н̃а̄н̣апхарасум̣ тедженто буддхабха̄ва̄йа хетусампаттийа̄ парипа̄кагататта̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дхигама̄йа випассана̄габбхам̣ ган̣ха̄пенто антарантара̄ на̄на̄сама̄паттийо сама̄паджджитва̄ анупададхаммавипассана̄васена анека̄ка̄равока̄расан̇кха̄ре саммасанто чхаттим̣сакот̣исатасахассамукхена йам̣ н̃а̄н̣ам̣ паваттеси, там̣ ‘‘маха̄ваджиран̃а̄н̣а’’нти ваданти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘чатувӣсатикот̣исатасахассасама̄паттисан̃ча̄римаха̄ваджиран̃а̄н̣а’’нти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.141) а̄гатам̣, там̣ девасикам̣ вал̣ан̃джанакасама̄паттӣнам̣ пуречара̄нучаран̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. йам̣ пана ваккхати ‘‘н̃а̄н̣аваджирамохаджа̄лапада̄лана’’нти, там̣ саха випассана̄йа магган̃а̄н̣ам̣ ведитаббам̣. етам̣ брахмачарийанти са̄санабрахмачарийам̣ адхиппетанти там̣ дассенто ‘‘брахмуно’’тиа̄дима̄ха.

десана̄йа̄ти каран̣аттхе идам̣ каран̣авачанам̣. нийуттоти еттха хетуаттхо антонӣтоти дассенто ‘‘ниддха̄ретва̄ йоджито’’ти а̄ха.

десана̄ха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.