1. суккависсат̣т̣хисиккха̄падаван̣н̣ана̄
сам̣-саддо виджджама̄наттхоти а̄ха ‘‘сам̣виджджатӣ’’ти. четана̄ти вӣтиккамавасаппаватта̄ пуббабха̄гачетана̄, мочанасса̄дачетана̄ти аттхо. асса̄ти суккависсат̣т̣хийа̄. ан̃н̃ападаттхасама̄сенева суккависсат̣т̣хийа̄ вуттатта̄ ика-саддасса висум̣ аттхо наттхӣти а̄ха ‘‘сан̃четана̄ва сан̃четаника̄’’ти. ида̄ни ика-саддова аттхиаттхам̣ пака̄сетӣти дассенто ‘‘сан̃четана̄ ва̄’’тиа̄дима̄ха. сам̣виджджама̄на̄ четана̄ сан̃четана̄. суккасса̄ти самбхавасса. висат̣т̣хӣти виссагго.
ида̄ни там̣ йасмим̣ ка̄ле мочети, йена̄дхиппа̄йена мочети, йена чопа̄йена мочети, йан̃ча тасса адхиппа̄йасса ваттху, там̣ саббам̣ сан̇кхепато вибха̄ветва̄ сарӯпато там̣ висат̣т̣хим̣ дассетум̣ ‘‘ра̄гӯпаттхамбха̄дӣсӯ’’тиа̄дима̄ха. таттха ра̄гасса балавабха̄во, ра̄гена ва̄ ан̇гаджа̄тассӯпаттхамбхо тхаддхабха̄во ра̄гӯпаттхамбхо, со а̄ди йесам̣ те ра̄гӯпаттхамбха̄дайо, тесу ра̄гӯпаттхамбха̄дӣсу. а̄дисаддена (па̄ра̄. 238) ваччӯпаттхамбхапасса̄вӯпаттхамбхава̄тӯпаттхамбхаучча̄лин̇гапа̄н̣акадат̣т̣хӯпаттхамбха̄нам̣ гахан̣ам̣. камман̃н̃атам̣ паттети мочанакаммаккхамата̄йа камманийатам̣ патте, аджджхаттарӯпа̄дӣсу упаккама̄рахабха̄вам̣ паттети аттхо. арогасса бха̄во а̄рогйам̣, там̣ а̄ди йесам̣ те а̄рогйа̄дайо, тесу а̄рогйа̄дӣсу. а̄дисаддена сукхабхесаджджада̄напун̃н̃айан̃н̃асаггабӣджавӣмам̣садава̄нам̣ гахан̣ам̣. аджджхаттарӯпам̣ аджджхаттам̣ упа̄диннарӯпам̣, там̣ а̄ди йесам̣ те аджджхаттарӯпа̄дайо, тесу. а̄дисаддена бахиддха̄рӯпааджджхаттабахиддха̄рӯпаа̄ка̄секат̣икампана̄нам̣ гахан̣ам̣. мочане асса̄до сукхаведана̄ мочанасса̄до, мочанаттхам̣ пуббабха̄ге паваттара̄го, сампайуттаасса̄дасӣсена четтха ра̄го вутто, тена сампайутта̄ четана̄ мочанасса̄дачетана̄, та̄йа. имина̄ муччанасса̄до (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.240) муттасса̄до метхунасса̄до пхассасса̄до кан̣д̣уванасса̄до дассанасса̄до нисаджджасса̄до ва̄часса̄до гехаситапемам̣ ванабхан̇гийанти имехи сампайутта̄ четана̄йо пат̣иккхипати, та̄хи нимитте упаккамантасса муттепи ана̄патти. ‘‘нимитте упаккамантасса̄’’ти имина̄ пана ӯрумадда̄пана̄дӣни пат̣иккхипати. тена хи сатипи мочанасса̄де нимитте упаккама̄бха̄вато муттепи ана̄патти. вуттан̃хетам̣ самантапа̄са̄дика̄йам̣ ‘‘са̄ ча кхо нимитте упаккамантассева, хаттхапарикаммапа̄дапарикаммагаттапарикаммакаран̣ена сачепи асучи муччати, ана̄паттӣ’’ти.
а̄сайадха̄туна̄на̄ттатоти питтасемхапуббалохита̄сайа̄нан̃чева патхавӣдха̄туа̄дӣнан̃ча чатуннам̣ дха̄тӯнам̣, расасон̣ита̄дӣнам̣ ва̄ саттаннам̣ дха̄тӯнам̣ на̄на̄ттато. т̣ха̄на̄ ча̄вана̄ти суккасса йам̣ т̣ха̄нам̣, тато чути. суккасса хи ваттхисӣсам̣ кат̣и ка̄йоти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.237) тидха̄ т̣ха̄нам̣ пакаппенти. еко кира̄чарийо ‘‘ваттхисӣсам̣ суккасса т̣ха̄на’’нти а̄ха, еко ‘‘кат̣ӣ’’ти, еко ‘‘сакало ка̄йо’’ти. тесу татийасса бха̄ситам̣ субха̄ситам̣. кесаломанакхаданта̄нан̃хи мам̣савинимуттат̣т̣ха̄нам̣, учча̄рапасса̄вакхел̣асин̇гха̄н̣ика̄, тхаддхасуккхачамма̄ни ча ваджджетва̄ авасесо чхавимам̣салохита̄нугато саббопи ка̄йо ка̄йаппаса̄дабха̄ваджӣвитиндрийа̄баддхапитта̄нам̣, самбхавасса ча т̣ха̄намева. татха̄ хи ра̄гапарийут̣т̣ха̄нена̄бхибхӯта̄нам̣ хаттхӣнам̣ убхохи кан̣н̣ачӯл̣ика̄хи самбхаво никкхамати.
еттха ча ‘‘ра̄гӯпаттхамбха̄дӣсӯ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.237) ка̄ло дассито. ра̄гӯпаттхамбха̄дика̄лесу хи ан̇гаджа̄там̣ камманийам̣ хоти. йасса камманийатте сати мочети, ито парам̣ ан̃н̃о ка̄ло наттхи. на хи вина̄ ра̄гӯпаттхамбха̄дӣхи пуббан̣ха̄дайо ка̄лабхеда̄ мочане нимиттам̣ хонти. ‘‘а̄рогйа̄дӣсӯ’’тиа̄дина̄ пана адхиппа̄йо дассито. еварӯпена хи адхиппа̄йабхедена мочети, на ан̃н̃атха̄. ‘‘аджджхаттарӯпа̄дӣсӯ’’тиа̄дина̄ упа̄йо дассито. аджджхаттарӯпе ва̄ хи мочеййа, бахиддха̄рӯпе ва̄, убхайаттха ва̄, а̄ка̄се ва̄ кат̣им̣ кампенто, ито парам̣ ан̃н̃о упа̄йо наттхи. нӣла̄дивасена̄’’тиа̄дӣхи пана дасахи навамасса адхиппа̄йасса ваттху дасситам̣. вӣмам̣санто хи нӣла̄дӣсу ан̃н̃атаравасена вӣмам̣сати, на техи винимуттанти. ‘‘т̣ха̄на̄ ча̄вана̄’’ти имина̄ пана аттхато виссат̣т̣хи дассита̄. йатха̄ха ‘‘виссат̣т̣хӣти т̣ха̄нато ча̄вана̄ вуччатӣ’’ти (па̄ра̄. 237). са̄ ча̄йам̣ тасса суккасса т̣ха̄на̄ ча̄вана̄ ра̄гавасена. вуттан̃хетам̣ катха̄ваттхуат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘суккависсат̣т̣хи на̄ма ра̄гасамут̣т̣ха̄на̄ хотӣ’’ти (катха̄. ат̣т̣ха. 307). ан̃н̃атра супинанта̄ти супино ева супинанто, там̣ т̣хапетва̄ти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘йа̄ супине’’тиа̄ди. сан̇гха̄дисесоти имасса а̄паттиника̄йасса на̄мам̣. тена̄ха ‘‘йа̄ ан̃н̃атра супинанта̄’’тиа̄ди. а̄паттиника̄йоти а̄паттисамӯхо. кин̃ча̄пи айам̣ ека̄ва а̄патти, рул̣хисаддена, пана авайаве самӯхавоха̄рена ва̄ ‘‘ника̄йо’’ти вутто ‘‘еко ведана̄ккхандхо, еко вин̃н̃а̄н̣аккхандхо’’тиа̄дӣсу вийа.
асса̄ти (са̄раттха. т̣ӣ. 2.16 сам̣гха̄дисесакан̣д̣а) а̄паттиника̄йасса. нану ча айуттойам̣ ниддесо ‘‘сан̇гхо а̄димхи чева сесе ча иччхитаббо асса̄’’ти. на хи а̄паттиника̄йасса а̄димхи чева сесе ча сан̇гхо иччхито, кин̃чарахи вут̣т̣ха̄насса̄ти имам̣ чоданам̣ манаси нидха̄йа йатха̄ на вируджджхати, татха̄ адхиппа̄йам̣ виваритум̣ ‘‘ким̣ вуттам̣ хотӣ’’тиа̄дима̄ха. а̄паттито вут̣т̣ха̄насса а̄димхи чева сесе ча иччхито сан̇гхо а̄паттийа̄ва иччхито на̄ма хотӣти айаметтха адхиппа̄йо. а̄паттивут̣т̣ха̄нанти а̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣, ана̄паттикабха̄вӯпагамананти аттхо.
дакасотанти пасса̄вамаггам̣, ан̇гаджа̄таппадесанти вуттам̣ хоти. йади евам̣ атха касма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘дакасотам̣ отин̣н̣аматте’’ти вуттанти а̄ха ‘‘т̣ха̄нато пана чута’’нтиа̄ди. авассамева дакасотам̣ отарати адхива̄сетва̄ антара̄ нива̄ретум̣ асаккун̣еййатта̄. дакасотороханато (са̄раттха. т̣ӣ. 2.236-237) пат̣т̣ха̄йа пана упа̄диннато винимуттатта̄ самбхаварӯпам̣ утусамут̣т̣ха̄намева авасиссати, сесам̣ тисамут̣т̣ха̄нам̣ наттхӣти ведитаббам̣. тасма̄ти йасма̄ т̣ха̄нато чутам̣ дакасотам̣ отарати, тасма̄.
амочана̄дхиппа̄йасса̄ти бхесаджджена нимиттам̣ а̄лимпантасса учча̄ра̄дӣни ва̄ каронтасса. супинам̣ пассантасса̄ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.237) дха̄туккхобхато ва̄ анубхӯтапуббато ва̄ деватопасам̣ха̄рато ва̄ пуббанимиттато ва̄ти имехи чатӯхи ка̄ран̣ехи супинам̣ пассантасса. ким̣ панетам̣ пассанто сутто пассати, пат̣ибуддхо, уда̄ху нева сутто, на пат̣ибуддхоти? кин̃четтха – йади та̄ва сутто пассати, абхидхаммавиродхо а̄паджджати. бхаван̇гачиттена хи супати, там̣ рӯпанимитта̄диа̄рамман̣ам̣ ва̄ ра̄га̄дисампайуттам̣ ва̄ на хоти. супинам̣ пассантасса ча ӣдиса̄ни читта̄ни уппаджджанти. атха пат̣ибуддхо пассати, винайавиродхо а̄паджджати. йан̃хи пат̣ибуддхо пассати, там̣ саббоха̄рикачиттена пассати. саббоха̄рикачиттена ча кате вӣтиккаме ана̄патти на̄ма наттхи. супинам̣ пассантена пана катепи вӣтиккаме екантам̣ ана̄патти ева. атха нева сутто на пат̣ибуддхо пассати, ко на̄ма пассати, еван̃ча сати супинасса абха̄вова а̄паджджатӣти? на абха̄во, касма̄? йасма̄ капимиддхапарето пассати. вуттан̃хетам̣ ‘‘капимиддхапарето кхо маха̄ра̄джа супинам̣ пассатӣ’’ти (ми. па. 5.3.5). капимиддхапаретоти маккат̣анидда̄йа йутто. йатха̄ хи маккат̣асса нидда̄ лахупариватта̄ хоти, евам̣ йа̄ нидда̄ пунаппунам̣ кусала̄дичиттавокин̣н̣атта̄ лахупариватта̄, йасса̄ паваттийам̣ пунаппунам̣ бхаван̇гато уттаран̣ам̣ хоти, та̄йа йутто супинам̣ пассати. йасса ча евам̣ пассантасса супине метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевантасса вийа, ка̄йасам̣сагга̄дӣни а̄паджджантасса вийа ча супинантенева ка̄ран̣ена асучи муччати, тассапи ана̄патти. супине (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.262) пана уппанна̄йа асса̄дачетана̄йа сачасса висайо хоти, ниччалена бхавитаббам̣, на хаттхена нимиттам̣ кӣл̣а̄петаббам̣. ка̄са̄вапаччаттхаран̣араккхан̣аттхам̣ пана хаттхапут̣ена гахетва̄ джагганаттха̄йа удакат̣т̣ха̄нам̣ гантум̣ ват̣т̣ати.
суккависсат̣т̣хисиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.