6. пат̣иччасамуппа̄давибхан̇го

1. суттантабха̄джанӣйам̣

уддесава̄раван̣н̣ана̄

225. ‘‘вуттатта̄’’ти идам̣ ниссаккам̣ ким̣ лаккхан̣ам̣? хетулаккхан̣ам̣. йади евам̣ там̣хетуко вибхаджджава̄дибха̄во а̄паджджати. на хи моггалипуттатиссаттхерена вуттатта̄ буддхаса̄вака̄ вибхаджджава̄дино ахесунти? найидамевам̣. тивидхо хи хету н̃а̄пако, ка̄рако, сампа̄пакоти. тесу н̃а̄пакахету идха̄дхиппето, тасма̄ тена маха̄тхерена ‘‘ким̣ ва̄дӣ, бханте, самма̄самбуддхо’’ти пут̣т̣хена ‘‘вибхаджджава̄дӣ, маха̄ра̄джа̄’’ти тада̄ вуттавачанена н̃а̄йати ‘‘самма̄самбуддхаса̄вака̄ вибхаджджава̄дино’’ти имаматтхам̣ дассети ким̣…пе… вуттатта̄…пе… вибхаджджава̄дино’’ти. ‘‘ахан̃хи, бра̄хман̣а, винайа̄йа дхаммам̣ десеми ра̄гасса̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ ‘‘но ча кхо йам̣ твам̣ сандха̄йа вадесӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 5-9) веран̃джабра̄хман̣асса бхагавата̄ венайика̄дибха̄во вибхаджджа вуттоти там̣ ануваданта̄ са̄вака̄пи татха̄ вадантӣти а̄ха ‘‘те хи венайика̄дибха̄вам̣ вибхаджджа вадантӣ’’ти. чӣвара̄дӣнанти а̄ди-саддена соманасса̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. та̄нипи хи севитабба̄севитаббабха̄вена вибхаджджа вутта̄ни. вибхаджджава̄дипариса̄ вибхаджджава̄диман̣д̣аланти етасмим̣ аттхе йатха̄ там̣ отин̣н̣о на̄ма хоти, там̣дассанаттхам̣ ‘‘а̄чарийе анаббха̄чиккхантена̄’’тиа̄ди вуттам̣. сакасамайа̄воккама̄ди хи параматтхато тадота̄ро. ‘‘асам̣килит̣т̣ха̄пи авиджджа̄ аттхи амаггаваджджха̄, йа̄йа нивута̄ кхӣн̣а̄сава̄пи на̄маготта̄дӣсу екаччам̣ на джа̄нанти, са̄ кусалачиттуппа̄десупи паваттатӣ’’ти ника̄йантарийа̄. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘авиджджа̄ пун̃н̃а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ хетупаччайо хотӣтиа̄дим̣ ваданто’’ти. упалаккхан̣ан̃хетам̣ сахаджа̄такот̣ийа̄. а̄ди-саддена акусалачиттенапи н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, йа̄ сам̣килит̣т̣ха̄ пан̃н̃а̄ти, ачетасикам̣ сӣлам̣, авин̃н̃аттисан̇кха̄там̣ рӯпабха̄вам̣ дуссилйанти евама̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. парасамайа̄йӯханам̣ парасамайе бйа̄па̄ра̄паттийа̄. йо таттха сакасамайена вируддхо аттхо, тасса ва̄ дӣпанена сийа̄, парасамайе ва̄да̄ропанена ва̄. тесу пуримам̣ ‘‘а̄чарийе анаббха̄чиккхантена̄’’ти имина̄ апанӣтанти итарам̣ дассети ‘‘парасамайам̣…пе… ана̄йӯхантена̄’’ти. асампин̣д̣ентена̄ти упачайаттхам̣ сандха̄йа ваданти. а̄йӯхана-саддо пана упачайаттхо на хотӣти кечива̄до на са̄рато гахетаббо.

таббипарийа̄йена̄ти йатха̄винайам̣ ават̣т̣ха̄нена. са̄ваджджасса анаваджджата̄дӣпана̄дина̄ каммантарам̣ бхинданто вина̄сенто, а̄лол̣енто ва̄ дхамматам̣ дхаммасабха̄вам̣ виломети випарӣтато дахати. маха̄падесети маха̄ападесе, буддха̄дайо маханте маханте ападиситва̄ вутта̄ни маха̄ка̄ран̣а̄ни. маха̄падесети ва̄ маха̄ока̄се, маханта̄ни дхаммасса патит̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄на̄нӣти вуттам̣ хоти. татра̄йам̣ вачанаттхо – ападисӣйатӣти ападесо, буддхо ападесо етасса̄ти буддха̄падесо. еса найо сесесупи. аттхато ча̄йам̣ маха̄падесо ‘‘саммукха̄ метам̣ бхагавато сута’’нтиа̄дина̄ кеначи а̄бхатасса ‘‘дхаммо’’ти ва̄ ‘‘адхаммо’’ти ва̄ виниччхайане ка̄ран̣ам̣. ким̣ пана танти? тасса йатха̄бхатасса суттотаран̣а̄ди ева. йади евам̣ катхам̣ чатта̄роти? дхаммасса две сампада̄йо бхагава̄, са̄вака̄ ча. тесу са̄вака̄ сан̇гхаган̣апуггалавасена тивидха̄. евам̣ ‘‘амумха̄ майа̄ айам̣ дхаммо пат̣иггахито’’ти ападиситабба̄нам̣ бхедена чатта̄ро. тена̄ха ‘‘саммукха̄ метам̣ бхагавато сута’’нтиа̄ди. неттийампи вуттам̣ ‘‘буддха̄падесо сан̇гха̄падесо самбахулаттхера̄падесо екаттхера̄падесо’’ти.

суттасутта̄нуломаа̄чарийава̄дааттаноматимаха̄падесети еттха тиссо сан̇гӣтийо а̄рул̣ха̄ни тӣн̣и пит̣ака̄ни аттхасӯчана̄диаттхена суттам̣. йатха̄вуттасса суттасса ануломато йатха̄вутта̄ ева чатта̄ро маха̄падеса̄ сутта̄нуломам̣. па̄л̣ийа̄ аттхага̄хан̣ена дхаммата̄йам̣ патит̣т̣ха̄панато ат̣т̣хакатха̄ а̄чарийава̄до. найагга̄хена анубуддхийа̄ аттано пат̣ибха̄нам̣ аттаномати. еттха ча суттаа̄чарийава̄дааттаноматӣнампи кеначи а̄бхатасса дхамма̄дхамма̄дибха̄вавиниччхайане ка̄ран̣абха̄васабха̄вато маха̄падесата̄ вутта̄ти ведитабба̄. сантит̣т̣хати аппат̣иба̄ханто, авиломенто ча. таббипарийа̄йена атидха̄вати. екасса падасса екена пака̄рена аттхам̣ ватва̄ тассева пуна пака̄рантарена аттхам̣ ваданто ва̄ апарехи парийа̄йехи ниддисати на̄ма йатха̄ ‘‘авиджджа̄ дуккхасаччасса йа̄тха̄васарасалаккхан̣ам̣ пат̣ивиджджхитум̣ на детӣ’’тиа̄дим̣ ватва̄ пуна ‘‘айам̣ авиджджа̄ дуккха̄дӣсу ан̃н̃а̄н̣а’’нти вутта̄пи ‘‘дуккхасаччасса екадесо хотӣ’’тиа̄дивачанам̣. атха ва̄ хетубха̄вена вуттасса аттхасса пуна пхалабха̄вена вачанам̣ тамеваттхам̣ пунара̄ваттетва̄ ниддисанам̣ йатха̄ ‘‘вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти ватва̄ пуна ‘‘на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатана’’нти вачанам̣. атха ва̄ ‘‘саббаметам̣ бхавачаккам̣ камман̃чева випа̄ко ча. килесакаммавипа̄кавасена тивидха’’нти ча а̄дина̄ вуттассеваттхасса дувидхативидха̄дивибха̄гадассанам̣ тамеваттхам̣ пунара̄ваттетва̄ ниддисананти еваметтха аттхо ведитаббо.

саттавоха̄роти ‘‘сатто’’ти саман̃н̃а̄. йе хи дхамме самӯхабхӯте санта̄навасена ваттама̄не упа̄да̄йа саттапан̃н̃атти, тасса̄ тато ан̃н̃атха̄на̄н̃н̃атха̄аччанта̄бха̄васан̇кха̄те анте анупагамма йа̄тха̄вато сан̇гахан̣ам̣, бодханан̃ча дхаммата̄йам̣ акусаласса дуккарам̣ дурабхисамбхаванти. авиджджа̄дикасса паччайадхаммасса сан̇кха̄ра̄дипаччайуппаннадхаммам̣ пати хетуа̄дина̄ паччайена паччайабха̄во паччайа̄ка̄ро, пат̣иччасамуппа̄доти аттхо.

вуттанайена̄ти ‘‘а̄чарийе анаббха̄чиккхантена̄’’тиа̄дина̄ вуттанайена. ка̄ман̃четтха сабба̄пи аттхаван̣н̣ана̄ имина̄ва найена ка̄табба̄, пат̣иччасамуппа̄даван̣н̣ана̄йа пана гарутарабха̄вам̣ дассенто евам̣ вадати.

па̄л̣идхамманти тепит̣акабуддхавачанам̣. пат̣иччасамуппа̄данти пат̣иччасамуппа̄дапа̄л̣им̣.

аттхам̣ катва̄ти хитам̣ катва̄. йатха̄йам̣ хита̄вахо хоти, евам̣ катва̄. ат̣т̣хим̣ катва̄ти ва̄ атта̄нам̣ аттхикам̣ катва̄. сутачинта̄майа̄дим̣ н̃а̄н̣ависесам̣. тадан̇гавиккхамбхана̄дина̄ килесаккхайависесам̣.

бхава̄дӣсу а̄дӣнаваппат̣иччха̄данато, балавӯпаниссайато, каммасса висесахетубха̄вато ча ват̣т̣асса мӯлака̄ран̣ам̣ авиджджа̄. випа̄кават̣т̣анимиттасса каммават̣т̣асса ка̄ран̣абхӯтампи килесават̣т̣ам̣ авиджджа̄мӯлаканти дассанаттхам̣ авиджджа̄ а̄дито вутта̄. тан̣ха̄пи хи авиджджа̄йа пат̣иччха̄дита̄дӣнаве ева висайе асса̄да̄нупассино паваттати, на ан̃н̃атха̄. мӯла̄дидассанаса̄ман̃н̃ан̃ча̄ти валлийа̄ мӯламаджджхапарийоса̄насса дассанена пат̣иччасамуппа̄дасса там̣дассанаса̄ман̃н̃ан̃ча йоджетаббам̣, самантачаккхуна̄ саббасса дит̣т̣хаттепи десана̄ка̄ле десана̄н̃а̄н̣ачаккхуна̄ бодхетаббата̄васена екадесадассанасса адхиппетатта̄.

дит̣т̣хисахита̄йа ма̄насахита̄йа ва̄ тан̣ха̄йа ‘‘аха’’нти, итара̄йа ‘‘мама’’нти абхивадато. ‘‘абхинанданато’’ти хи имина̄ саппӣтика̄йа тан̣ха̄йа паватти дассита̄. ‘‘абхивадато’’ти имина̄ тато балаватара̄йа дит̣т̣хисахита̄йа ма̄насахита̄йа ва̄. ‘‘аджджхоса̄йа тит̣т̣хато’’ти имина̄ пана татопи балаватама̄йа дит̣т̣хисахита̄йа, кевала̄йа ва̄ тан̣ха̄йа паватти дассита̄. гилитва̄ паринит̣т̣ха̄петва̄ т̣ха̄нан̃хи аджджхоса̄нам̣. таппаччайанти тан̣ха̄паччайам̣. катхам̣ пана нандивачанена чатуббидхампи упа̄да̄нам̣ вуттанти а̄ха ‘‘нандита̄’’тиа̄ди. таттха нандита̄тадавиппайогата̄хӣти нандибха̄вена сабха̄вато тан̣хупа̄да̄нам̣, та̄йа нандийа̄ тан̣ха̄йа авиппайогена авина̄бха̄вена дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ вуттанти ведитаббам̣. ‘‘дит̣т̣ха̄бхинанданабха̄вена̄’’ти имина̄ дит̣т̣хийа̄пи нандибха̄вама̄ха.

пат̣исандхипаваттипхасса̄дайоти пат̣исандхийам̣ паватте ча уппаннапхассаманосан̃четана̄вин̃н̃а̄н̣а̄ни. ‘‘випа̄кават̣т̣абхӯте’’ти ча идам̣ паваттависесанам̣ дат̣т̣хаббам̣. ват̣т̣ӯпаттхамбхака̄ти ват̣т̣аттайӯпаниссайа̄. итарети акаммаджа̄. тасминти йатха̄вутте а̄ха̄рачатукке. ваттум̣ ват̣т̣антӣти тан̣ха̄нида̄нӯпаниссайато ‘‘тан̣ха̄нида̄на̄’’ти ваттум̣ йуджджанти.

йатха̄ арийамагго антадвайаваджджитамаджджхимапат̣ипада̄бха̄вато ‘‘н̃а̄йо’’ти вуччати, евам̣ пат̣иччасамуппа̄допӣти а̄ха ‘‘н̃а̄йоти магго, сойева ва̄ пат̣иччасамуппа̄до’’ти. аттано пат̣иведха̄йа сам̣ваттати асаммохапат̣иведхена пат̣ивиджджхитаббатта̄. сам̣ваттатӣти ча нимиттасса каттӯпача̄равасенетам̣ вуттам̣ йатха̄ ‘‘арийабха̄вакара̄ни сачча̄ни арийасачча̄нӣ’’ти. пакатиа̄дайо хет̣т̣ха̄ саччавибхан̇ге хетувиппат̣ипаттикатха̄йам̣ дассита̄ ева. ака̄ран̣ам̣ ‘‘ка̄ран̣а’’нти ган̣ханти йатха̄ ка̄пила̄дайо. на кин̃чи ка̄ран̣ам̣ буджджханти йатха̄ там̣ ан̃н̃е ба̄лапутхуджджана̄. итара̄санти маджджхато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄ десана̄дӣнам̣ тиссаннам̣. тадаттхата̄самбхавепӣти йатха̄сакехи ка̄ран̣ехи паваттидассанаттхата̄самбхавепи. аттхантарасаббха̄ватоти пайоджанантарасаббха̄вато. вутта̄ни хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 225) ‘‘джара̄маран̣а̄дикасса дуккхасса аттана̄ адхигатака̄ран̣асандассанаттхам̣. а̄ха̄ранида̄нававаттха̄пана̄нуса̄рена йа̄ва атӣтам̣ аддха̄нам̣ атихаритва̄ пуна атӣтаддхато пабхути хетупхалапат̣ипа̄т̣исандассанаттхам̣. ана̄гатаддхахетусамут̣т̣ха̄нато пабхути ана̄гатаддхасандассанаттха’’нти тиссаннам̣ йатха̄ккамам̣ тӣн̣и пайоджана̄ни.

там̣там̣пхалапат̣иведхоти джа̄тиа̄дӣнам̣ джара̄маран̣а̄дитам̣там̣пхала̄вагамо. анувилокайатоти пуриме викаппе випассана̄нимиттам̣ анувилоканам̣, дутийе десана̄нимиттам̣. ка̄мупа̄да̄набхӯта̄ тан̣ха̄ маносан̃четана̄ха̄расан̇кха̄тасса бхавасса, там̣сампайутта̄нам̣, таннимитта̄нан̃ча сеса̄ха̄ра̄нам̣ висесапаччайо хотӣти а̄ха ‘‘а̄ха̄ратан̣ха̄дайо паччуппаннаддха̄’’ти. а̄ди-саддена йа̄ва вин̃н̃а̄н̣ам̣ гахетаббам̣. а̄ха̄ратан̣ха̄дайоти еттха паччуппаннакаммават̣т̣апарийа̄панне а̄ха̄ре гахетва̄ аддхайоджанам̣ катва̄ ана̄гатавипа̄кават̣т̣апарийа̄панне гахетва̄ йоджетум̣ вуттам̣ ‘‘а̄ха̄ра̄ ва̄ тан̣ха̄йа пабха̄ветабба̄ ана̄гато аддха̄’’ти. пабха̄ветабба̄ти а̄йатим̣ уппа̄детабба̄. йуджджатӣти пхалабхӯте а̄ха̄ре паччуппанне паччаккхато дассетва̄ ‘‘там̣нида̄нам̣ тан̣хам̣ тасса̄ нида̄на’’нтиа̄дина̄ пхалапарампара̄йа ка̄ран̣апарампара̄йа ча дассанам̣ татха̄буджджханака̄нам̣ пуггала̄нам̣ аджджха̄сайа̄нуломато, дхаммасабха̄ва̄виломанато ча йуттийа̄ сан̇гайхати. йади тан̣ха̄дайо атӣто аддха̄, тан̣ха̄ггахан̣енева сан̇кха̄ра̄виджджа̄ гахита̄ти киматтхам̣ пуна те гахита̄ти а̄ха ‘‘сан̇кха̄ра̄виджджа̄ татопи атӣтатаро аддха̄ вутто сам̣са̄расса ана̄дибха̄вадассанаттха’’нти. атӣтанти ва̄ атӣтата̄са̄ман̃н̃ена атӣтатарампи сан̇гахитам̣ дат̣т̣хаббам̣.

пунаббхава̄бхиниббаттиа̄ха̄рака̄ти пунаббхавӯпапаттипаччайа̄. ити вачанатоти евам̣ вуттавачанасаббха̄вато. вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро та̄ва пунаббхава̄бхиниббаттийа̄ хету, итаре пана катханти а̄ха ‘‘там̣сампайуттатта̄…пе… кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса̄’’ти. тасса а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттиа̄ха̄рака̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄ти самбандхо. саддха̄дӣнам̣ упаниссайата̄ паричча̄га̄дика̄ле, ра̄га̄дӣнам̣ гадхитасса бходжана̄дика̄ле. тена йатха̄ккамам̣ кусала̄кусалакаммавин̃н̃а̄н̣а̄йӯханам̣ дасситам̣. тасма̄ти йасма̄ а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттиа̄ха̄рака̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄ гайханти, тасма̄. пуримойеваттхоти ‘‘а̄ха̄ратан̣ха̄дайо паччуппаннаддха̄’’тиа̄дина̄ вуттааттхо. атӣтети атӣте аддхани. тато паранти тато атӣтаддхато парам̣ паччуппанне ана̄гате ча аддхани ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄. паччаккха̄нанти паччуппаннабхавапарийа̄панната̄йа паччаккхабхӯта̄нам̣. паччуппаннам̣ хетунти етарахи ваттама̄нам̣ тан̣ха̄дикам̣ а̄ха̄ра̄дӣнам̣ хетум̣.

суттам̣ а̄харати ‘‘а̄савасамудайа̄ авиджджа̄самудайо’’ти (ма. ни. 1.103). ват̣т̣ахетуноти випа̄кават̣т̣ахетуно, сакалават̣т̣ахетуно ва̄. акусалан̃хи каммам̣ каммават̣т̣асса килесават̣т̣асса ча паччайо хотийева. ‘‘бхаватан̣ха̄йапи хетубхӯта̄’’ти имина̄ килесават̣т̣асса̄пи авиджджа̄йа паччайабха̄вама̄ха. еван̃четам̣, бхиккхаве, вуччатӣ’’тиа̄дина̄ ват̣т̣асӣса̄нампи авиджджа̄тан̣ха̄нам̣ саппаччайата̄дассана̄падесена саббесампи сан̇кхатадхамма̄нам̣ хетупхалапарампара̄виччхедавуттийа̄ пурима̄йа кот̣ийа̄ апан̃н̃а̄йанам̣ вибха̄вети.

авиджджам̣ тан̣ха̄ ануваттатӣти дуккхе тан̣хам̣ абхибхавитва̄ паваттийа̄ тато авиджджа̄йа балавабха̄вама̄ха. авиджджа̄бхибхӯта̄ хи сатта̄ сатипи тан̣ха̄паритассите еканта̄наттхасан̃н̃итам̣ аттакиламатха̄нуйогадуккхамануйун̃джанти. тан̣хам̣ авиджджа̄ ануваттатӣти сукхе авиджджам̣ абхибхавитва̄ паваттийа̄ тато тан̣ха̄йа балавабха̄вама̄ха. йадипи са̄ваджджасукха̄нубхаве балаватӣйева авиджджа̄ виджджама̄наа̄дӣнавам̣ пат̣иччха̄дентӣ тит̣т̣хати, тан̣ха̄ пана татопи балаватарата̄йа сатте випула̄наттхасан̃хите анарийе сукхе нийоджетӣти авиджджа̄йа тадануваттанам̣ вуттам̣.

а̄йатаначхаккам̣ ва̄ ка̄йоти самбандхо. чаккха̄диниссайе сесадхаммети чаккха̄диниссайабхӯте, таппат̣ибаддхе ча сасанта̄напарийа̄панне дхамме. чаккха̄диниссите ева катва̄ти чаккха̄диггахан̣енева гахите катва̄. чаккха̄дика̄йанти чаккха̄дидхаммасамӯхам̣ паресам̣ пан̃чаккхандхам̣. пхассена пхут̣т̣хоти а̄рамман̣ам̣ пхусантена вийа уппаннена сукхаведанийена, дуккхаведанийена ча пхассена пхут̣т̣хо. пхассе хи татха̄ уппанне там̣саман̇гӣпуггало пхут̣т̣хоти воха̄ро хотӣти.

йатха̄ сал̣а̄йатана̄ни пхассасса висесапаччайо, евам̣ ведана̄йапӣти дассенто ‘‘сал̣а̄йатана̄нам̣ ведана̄йа висесапаччайабха̄ва’’нти а̄ха. таннисситанти сал̣а̄йатананисситам̣. атӣтаддха̄виджджа̄тан̣ха̄мӯлакоти атӣтаддхабхӯтаавиджджа̄тан̣ха̄мӯлако. ка̄йасса бхеда̄ ка̄йӯпаготи убхайаттха̄пи ка̄йасаддена упа̄диннаккхандхапан̃чако гахито. тадупагата̄ упападжджанам̣ пат̣исандхиггахан̣ам̣. убхайамӯлоти авиджджа̄тан̣ха̄мӯло.

анабхисамайабхӯтатта̄ти абхисамайасса пат̣ипаккхабхӯтатта̄. авиджджа̄йа̄ти авиджджа̄йа сати.

гахан̣анти гахетаббатам̣. тасма̄ти йасма̄ сати сан̇кха̄расаддена а̄гатасан̇кха̄раттепи авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ падха̄ната̄йа висум̣ вутта̄ гобалӣбаддан̃а̄йена, тасма̄. таттха вуттампӣти сан̇кха̄расаддена а̄гатасан̇кха̄ресу вуттампи абхисан̇кхаран̣акасан̇кха̄рам̣ ваджджетва̄ аггахетва̄ итаре сан̇кха̄ра̄ йоджетабба̄. еван̃хи аттхасса уддхаран̣уддхаритаббата̄двайам̣ асан̇карато дасситам̣ хоти. ‘‘идха ван̣н̣етаббабха̄вена̄’’ти имина̄ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ сатипи сан̇кха̄расаддена а̄гатасан̇кха̄рабха̄ве йатха̄вуттамева падха̄набха̄вам̣ уллин̇гети. ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти тадекадесо вуттоти самбандхо. имасмим̣ аттхавикаппе сан̇ган̣ханавасена сан̇кха̄расаддена а̄гатасан̇кха̄рехи сан̇гахита̄пи авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ идха ван̣н̣етаббабха̄вена падха̄на̄ти висум̣ гахита̄, пуримасмим̣ те ваджджетва̄ти айам̣ висесо. тена̄ха ‘‘ван̣н̣етаббасаббасан̇гахан̣авасена дувидхата̄ вутта̄’’ти. са̄ман̃н̃ато сан̇гайхама̄нампи падха̄набха̄ваджотанаттхам̣ висум̣ гайхати йатха̄ там̣ ‘‘пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄ра̄’’ти.

йена кусала̄кусаладхамма̄ ‘‘випа̄кадхамма̄’’ти вуччанти, там̣ а̄йӯханам̣, ким̣ пана танти? анупаччхиннатан̣ха̄виджджа̄ма̄не санта̄не сабйа̄па̄рата̄. тена̄ха ‘‘пат̣исандхи…пе… а̄йӯханараса̄’’ти. четана̄падха̄натта̄ пана тасса четана̄киччам̣ катва̄ вуттам̣. ра̄сикаран̣ам̣, а̄йӯхананти ча ра̄сибхӯтасса рӯпа̄рӯпасан̇кха̄тасса пхаласса ниббаттанато вуттам̣. ‘‘ана̄рамман̣ата̄ абйа̄катата̄’’ти идам̣ абйа̄катассева ана̄рамман̣атта̄ абйа̄катасамбандхинӣ ана̄рамман̣ата̄ти катва̄ вуттам̣. а̄йатанам̣, гхат̣ананти ча там̣там̣два̄рикадхаммаппаваттанамева дат̣т̣хаббам̣.

ананубодха̄дайо авиджджа̄паданиддесе а̄гата̄. авиджджа̄падасамбандхена дит̣т̣хивиппайутта̄ти иттхилин̇ганиддесо. асан̣т̣ха̄натта̄ти авиггахатта̄.

сока̄дӣнам̣ саббха̄ва̄ти ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти анит̣т̣ха̄петва̄ таданантарам̣ сока̄дӣнампи вутта̄нам̣ виджджама̄натта̄ тесам̣ васена ан̇габахуттаппасан̇ге пат̣иччасамуппа̄дан̇га̄нам̣ бахубха̄ве а̄панне. два̄дасева̄ти катхам̣ два̄дасева, нану сока̄дайопи дхаммантарабхӯта̄ пат̣иччасамуппа̄дадесана̄йам̣ вутта̄ти? саччам̣ вутта̄, на пана ан̇гантарабха̄вена̄ти дассенто ‘‘на хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха пхалена̄ти пхалабхӯтена джара̄маран̣ан̇гасан̇гахитена сока̄дина̄. мӯлан̇гам̣ дассетунти има̄йа пат̣иччасамуппа̄дадесана̄йа мӯлабхӯтам̣ авиджджан̇гам̣ сочана̄дӣхи саммоха̄паттикатханена дассетум̣ те сока̄дайо вутта̄ бхавачаккасса авиччхедадассанаттхам̣. джара̄маран̣ам̣ ка̄ран̣ам̣ етесанти джара̄маран̣ака̄ран̣а̄, сока̄дайо, таббха̄во джара̄маран̣ака̄ран̣ата̄. джара̄маран̣ам̣ нимиттам̣ етасса̄ти джара̄маран̣анимиттам̣. там̣ таннимитта̄нанти еттха танти суттам̣. таннимитта̄нам̣ дуккханимитта̄нам̣ сока̄дӣнам̣. тато пара̄йа̄ти ана̄гате дутийаттабха̄вато пара̄йа татийаттабха̄ва̄дӣсу пат̣исандхийа̄. хетухетубхӯта̄ти ка̄ран̣асса ка̄ран̣абхӯта̄. пат̣исандхийа̄ хи сан̇кха̄ра̄ ка̄ран̣ам̣, тесам̣ авиджджа̄. суттанти ‘‘ассутава̄ путхуджджано’’ти (ма. ни. 1.2, 17; сам̣. ни. 2.61; дха. са. 1007) имам̣ суттам̣ сандха̄йа вадати. авиджджа̄ сока̄дӣнам̣ ка̄ран̣анти дассита̄ ассутавата̄йа авиджджа̄бхибхаванадӣпанийа̄ тадуппаттивачанато. ‘‘на сока̄дӣнам̣ ба̄ласса джара̄маран̣анимиттата̄маттасса са̄дхакам̣ сутта’’нти вуттаматтхам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘на ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. тена на ча джара̄маран̣анимиттамева дуккхам̣ дуккхам̣, атха кхо авиджджа̄нимиттампеттха вуттанайена йоджетаббанти дассети. евам̣ джара̄маран̣ена сока̄дӣнам̣ екасан̇кхепам̣ катва̄ два̄дасева пат̣иччасамуппа̄дан̇га̄ни ведитабба̄ни.

касма̄ панеттха джара̄маран̣анта̄ ева десана̄ ката̄, ким̣ тато пара̄ паватти наттхӣти? но наттхи, аппахӣнакилесасса хи каммато, вин̃н̃а̄н̣а̄дипарийоса̄набхӯта̄йа ча чутийа̄ пат̣исандхипа̄тубха̄воти паваттитадупарамабхӯтам̣ джара̄маран̣ам̣ пунаббхава̄бхиниббаттинимиттам̣. там̣ пана каммӯпапаттибхавато джа̄тийа̄ дасситатта̄ ‘‘бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’’ти имина̄ва пака̄ситанти на пуна вуччати, на тато парам̣ паваттийа̄ абха̄вато. екакамманиббаттасса ча санта̄насса джара̄маран̣ам̣ парийоса̄нам̣. сати килесават̣т̣е каммуна̄ тато пунаббхавӯпапатти, асати пана тасмим̣ ‘‘есеванто дуккхасса̄’’ти джара̄маран̣апарийоса̄на̄ва десана̄ ката̄. йасма̄ пана на амаран̣а̄ джара̄ аттхи саббесам̣ уппаттиманта̄нам̣ па̄ка̄нантарабхедато, на ча̄джарам̣ маран̣ам̣ апа̄кабхеда̄бха̄ва̄, тасма̄ тадубхайамекаман̇гам̣ катам̣, на на̄марӯпам̣ вийа убхайат̣т̣ха̄не екаджджхам̣ уппаттийа̄, сал̣а̄йатанам̣ вийа ва̄ а̄йатанабха̄вена киччасамата̄йа. йа̄ пана̄йам̣ оса̄нам̣ гата̄ пунаббхава̄бхиниббатти дӣпита̄, та̄йа ‘‘вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нтиа̄ди, килесакамма̄бха̄ве тадабха̄вато ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти евама̄ди ева ва̄ аттхато пака̄сито хотӣти ват̣т̣аттайасса анават̣т̣ха̄нена париббхаманам̣ дасситам̣ хоти. атха ва̄ джара̄гахан̣ена парипаккапарипаккатара̄диккамена ваттама̄нам̣ на̄марӯпа̄ди, сока̄ди ча гайхати, татха̄сса парипа̄кака̄лаваттинӣ авиджджа̄ ча. йатха̄ха –

‘‘са кхо со, бхиккхаве, кума̄ро вуддхиманва̄йа индрийа̄нам̣ парипа̄каманва̄йа пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄рети чаккхувин̃н̃еййехи рӯпехи…пе… ка̄йавин̃н̃еййехи пхот̣т̣хаббехи…пе… раджанӣйехи. со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ пийарӯпе рӯпе са̄раджджати, аппийарӯпе рӯпе бйа̄паджджати, анупат̣т̣хитака̄йасати ча вихарати париттачетасо, тан̃ча четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти, йаттхасса те па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ апарисеса̄ нируджджхантӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 1.408).

еттха хи парипаккиндрийасса чхасу два̄ресу сара̄га̄диггахан̣ена тадавина̄бха̄вита̄йа вимуттийа̄ аппаджа̄нане ча сока̄дӣнам̣ паччайабхӯта̄ авиджджа̄ пака̄сита̄. апича ‘‘пийаппабхава̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄’’ти вачанато ка̄ма̄савабхава̄савехи, ‘‘тасса ‘ахам̣ рӯпам̣, мама рӯпанти парийут̣т̣хат̣т̣ха̄йино…пе… рӯпавипарин̣а̄ман̃н̃атха̄бха̄ва̄ уппаджджанти сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄’’ти (сам̣. ни. 3.1) вачанато дит̣т̣ха̄савато, ‘‘ассутава̄’’тиа̄дивачанато авиджджа̄савато сока̄дӣнам̣ паватти дӣпита̄ти тесам̣ хетута̄йа таггахан̣ена гахита̄ а̄сава̄. тесам̣ сайан̃ча джара̄сабха̄вата̄йа джара̄гахан̣ена гайханти, тато ча ‘‘а̄савасамудайа̄ авиджджа̄самудайо’’ти вачанато а̄саванимитта̄йа ча авиджджа̄йа джара̄гахан̣ена гахан̣ам̣. тато ча ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти а̄ват̣т̣ати бхавачаккам̣. апича ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти ватва̄ ‘‘бхавапаччайа̄ джа̄тӣ’’ти вадантенапи бхавачаккасса анават̣т̣ха̄нато париббхаманам̣ дасситам̣. еттха хи вин̃н̃а̄н̣ена авиджджа̄нивутасса пунаббхаво дассито, джа̄тийа̄ тан̣ха̄йа сампайуттасса, убхайаттха убхиннам̣ ануваттама̄натта̄ти авиджджа̄тан̣ха̄нимиттам̣ бхавачаккам̣ анават̣т̣ха̄нато париббхаматӣти айаматтхо дӣпитоти джара̄маран̣анта̄пи десана̄ на тато парам̣ паваттийа̄ абха̄вам̣ сӯчети атадаттхатта̄, на ча паччайантарадассанаттхамева пуна вачананти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣ екатрева тадубхайадесана̄йа тасса сиддхатта̄. татха̄ йам̣ каммам̣ авиджджа̄хетукам̣, там̣ тан̣ха̄хетукампи. йам̣ тан̣ха̄хетукам̣, там̣ авиджджа̄хетукампи ведитаббам̣. касма̄? двиннам̣ бхавамӯла̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃а̄вирахато. йатха̄ хи тан̣ха̄паччайа̄ ка̄мупа̄да̄нахетукам̣ каммабхавасан̇кха̄рам̣ ваданто на вина̄ бхаватан̣ха̄йа авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайоти дассети. татха̄ тамева авиджджа̄паччайам̣ десенто на антарена авиджджа̄йа бхаватан̣ха̄ каммабхавасса паччайоти. тато ча пуббе паватта̄ авиджджа̄дипаччайа̄ сан̇кха̄ра̄дайо, тан̣хупа̄да̄на̄дипаччайа̄ бхава̄дайо ча, татха̄ тан̣ха̄хетуупа̄да̄напаччайа̄ бхаво, авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, бхавапаччайа̄ джа̄ти, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣а̄дипаччайа̄на̄марӯпа̄дӣти еваметесам̣ ан̇га̄нам̣ пубба̄парасамбандхо дассито хотӣти ведитаббам̣.

уддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

авиджджа̄паданиддесаван̣н̣ана̄

226. пита̄ катхӣйатӣти асуко асукасса пита̄ти питубха̄вена катхӣйати. катхийама̄но ча асандехаттхам̣ ан̃н̃ехи миттадаттехи висесетва̄ катхӣйатӣти там̣ дассенто а̄ха ‘‘дӣгхо…пе… датто’’ти.

йа̄тха̄воти авипарӣто. киччаджа̄титоти пат̣иччха̄данакиччато, уппаджджанат̣т̣ха̄нато ча.

гахан̣ака̄ран̣авасена̄ти гахан̣асса ка̄ран̣абха̄вавасена. ан̃н̃асета̄дӣнам̣ ниваттака̄нӣти падам̣ а̄нетва̄ самбандхо.

чха̄дентийа̄ти чха̄дана̄ка̄рена паваттантийа̄. татха̄ паваттанахету там̣сампайутта̄ авиджджа̄сампайутта̄ дуккха̄рамман̣а̄ хонти.

тасма̄ти сабха̄вато агамбхӣратта̄ тесам̣ дуддасабха̄вакаран̣ӣ тада̄рамман̣ата̄ авиджджа̄ уппаджджати. итаресанти ниродхамагга̄нам̣. сама̄непи пан̣ӣтаасам̣килесика̄дибха̄ве саппаччайато аппаччайасса висесам̣ дассетум̣ ‘‘маггасса̄’’тиа̄ди вуттам̣.

авиджджа̄паданиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сан̇кха̄рападаниддесаван̣н̣ана̄

‘‘содхети апун̃н̃апхалато’’ти имина̄ пун̃н̃асса випа̄кадуккхавивиттатам̣ а̄ха, ‘‘дуккхато’’ти имина̄ четодуккхавивиттатам̣, ‘‘сам̣килесато’’ти имина̄ килесадуккхавивиттатам̣. ‘‘апун̃н̃апхалато’’ти ва̄ имина̄ пун̃н̃асса а̄йатим̣ хитатам̣ дассети. ‘‘дуккхасам̣килесато’’ти имина̄ паваттихитатам̣ паваттисукхатан̃ча дассети. там̣ниппха̄данена̄ти хитасукханиббаттанена. пуджджабхаваниббаттако пуджджаниббаттако.

‘‘евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣ’’тиа̄дӣсу пун̃н̃апхалампи пун̃н̃анти вуччатӣти а̄ха ‘‘пун̃н̃упаганти бхавасампаттупага’’нти.

а̄дибха̄вана̄ти ‘‘патхавӣ патхавӣ’’тиа̄дина̄ касин̣есу паваттабха̄вана̄. патхавӣ патхавӣти ва̄ еттха ити-саддо а̄диаттхо, пака̄раттхо ва̄. тена итаракасин̣а̄нам̣ гахан̣ам̣. а̄дибха̄вана̄тиа̄дибхӯта̄ бха̄вана̄. са̄ хи ‘‘парикамма’’нти вуччати. ман̣д̣алакаран̣ам̣ касин̣аман̣д̣алакаран̣ам̣.

да̄навасена̄ти деййадхаммапаричча̄гавасена. читтачетасика̄ дхамма̄ да̄нам̣ диййати етена̄ти. таттха̄ти тесу читтачетасикесу. да̄нам̣ а̄раббха̄ти техи ниббаттийама̄нам̣ паричча̄гам̣ уддисса. йатха̄ ва̄ со ниппаджджати, татха̄ т̣хапетва̄. адхикичча̄ти тассева вевачанам̣. йатха̄ ва̄ сампайуттехи ниббаттийама̄на̄ да̄накирийа̄ ниппхаттивасена адхикатам̣ па̄пун̣а̄ти, татха̄ катва̄. четана̄васенева хи да̄на̄дикамманиппхатти. итаресӯти ‘‘сӣлам̣ а̄раббха̄’’тиа̄дӣсу.

асариккхакампӣти аттана̄ асадисампи кат̣атта̄рӯпанти самбандхо. вина̄пи чатуттхаджджха̄навипа̄кена. рӯпатан̣ха̄сан̇кха̄тасса̄ти ‘‘рӯпатан̣ха̄’’ти еттха вуттарӯпатан̣хама̄ха. гун̃джанти гун̃джапхалапарима̄н̣ам̣ дха̄ран̣ӣйаваттхум̣. татха̄ тан̣д̣улам̣.

‘‘вачанависесаматтамева̄’’ти аттхависеса̄бха̄во вуттоти аттхависеса̄бха̄вама̄ха ‘‘ка̄йадва̄ре паватти ева хи а̄да̄на̄дипа̄пана̄’’ти. пуримена̄ти ‘‘ка̄йадва̄ре паватта̄’’ти имина̄. тан̃хи паваттиматтакатханато два̄рӯпалаккхан̣ам̣ хоти. паччхимена̄ти ‘‘а̄да̄на̄’’дивачанена.

ка̄йавачӣсан̇кха̄раггахан̣ети уддесам̣ сандха̄йа̄ха. ка̄йавачӣсан̃четана̄гахан̣ети ниддесам̣. вин̃н̃а̄н̣асса̄ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса. сахаджа̄тасса пана анантарасса ча паччайо хотийева. ‘‘кусала̄ випа̄кадхамма̄ ча̄’’ти идам̣ секкхапутхуджджанасанта̄не абхин̃н̃а̄четана̄ идха̄дхиппета̄, на итара̄ти катва̄ вуттам̣. тена йатха̄вуттаабхин̃н̃а̄четана̄пи пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса паччайо сийа̄ кусаласабха̄ватта̄, випа̄кадхамматта̄ ва̄ тадан̃н̃акусала̄кусалачетана̄ вийа̄ти дассети. тайидам̣ локуттаракусала̄йа анекантикам̣. на хи са̄ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса паччайо. атха випа̄када̄йинӣти вуччеййа, евампи ахосикаммена анекантикам̣. на хи тасса̄ випа̄куппа̄данам̣ аттхӣти а̄ха ‘‘на випа̄куппа̄данена кусалата̄ випа̄кадхаммата̄ ча̄’’ти. кевалан̃хи йа̄ ан̃н̃есам̣ випа̄кадхамма̄нам̣ сабйа̄па̄ра̄ саусса̄ха̄ паватти, тада̄ка̄ра̄васса̄ аппахӣнакилесе санта̄не паваттӣти випа̄кадхаммата̄, анаваджджат̣т̣хена кусалата̄ ча вутта̄. евампи йади випа̄кадхамма̄ абхин̃н̃а̄четана̄, катхам̣ авипа̄ка̄ти? асамбхаватоти там̣ асамбхавам̣ дассетум̣ ‘‘са̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. абхин̃н̃а̄четана̄ хи йади випа̄кам̣ уппа̄деййа, сабхӯмикам̣ ва̄ уппа̄деййа ан̃н̃абхӯмикам̣ ва̄. таттха ан̃н̃абхӯмикасса та̄ва уппа̄данам̣ айуттам̣ паччайа̄бха̄вато, татха̄ адассанато ча. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. сабхӯмикам̣ наваттабба̄рамман̣ам̣ ва̄ уппа̄деййа паритта̄диа̄рамман̣ам̣ ва̄, тесу аттано каммасама̄на̄рамман̣ата̄йа рӯпа̄вачаравипа̄касса дасситатта̄, паритта̄диа̄рамман̣атта̄ ча абхин̃н̃а̄четана̄йа наваттабба̄рамман̣ам̣ на уппа̄деййа. татха̄ екантанаваттабба̄рамман̣атта̄ рӯпа̄вачаравипа̄касса паритта̄диа̄рамман̣ан̃ча на уппа̄деййа̄ти айамасамбхаво. тена̄ха ‘‘аттана̄ садиса̄рамман̣ан̃ча̄’’тиа̄ди. таттха тит̣т̣ха̄никанти пат̣исандхибхаван̇гачутивасена т̣ха̄наттайавантам̣. ‘‘патхавӣкасин̣ам̣ а̄покасин̣а’’нтиа̄дина̄ кусалена абхиннам̣ катва̄ випа̄касса а̄рамман̣ам̣ деситанти а̄ха ‘‘читтуппа̄дакан̣д̣е…пе… вуттатта̄’’ти. ‘‘рӯпа̄вачаратикачатуккаджджха̄на̄ни кусалато ча випа̄като ча кирийато ча чатуттхасса джха̄насса випа̄ко а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ име дхамма̄ наваттабба̄ ‘‘паритта̄рамман̣а̄’’типи ‘махаггата̄рамман̣а̄’типи ‘аппама̄н̣а̄рамман̣а̄’типӣ’’ти вачанато рӯпа̄вачаравипа̄ко екантанаваттабба̄рамман̣оти а̄ха ‘‘на ча рӯпа̄вачаравипа̄ко паритта̄диа̄рамман̣о аттхӣ’’ти. сва̄йамасамбхаво паритта̄диа̄рамман̣а̄йа абхин̃н̃а̄четана̄йа випа̄ка̄бха̄вам̣ са̄дхети, на наваттабба̄рамман̣а̄йа. наваттабба̄рамман̣а̄пи хи са̄ аттхӣти на бйа̄пӣти випа̄ка̄нуппа̄дане тасса̄ ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘касин̣есу ча̄’’тиа̄дима̄ха. сама̄дхивиджамбханабхӯта̄ абхин̃н̃а̄ сама̄дхисса а̄нисам̣саматтанти ‘‘сама̄дхипхаласадиса̄’’ти вуттам̣. тасса тасса адхит̣т̣ха̄навикуббанадиббасаддасавана̄дикасса йадиччхитасса киччасса ниппха̄данаматтам̣ пана абхин̃н̃а̄четана̄, на ка̄лантарапхала̄, дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ вийа на̄пи випа̄капхала̄, атха кхо йатха̄вуттаа̄нисам̣сапхала̄ дат̣т̣хабба̄.

кечи пана ‘‘сама̄набхӯмикато а̄севанала̄бхена балаванта̄ни джха̄на̄нӣти та̄ни випа̄кам̣ денти сама̄паттибха̄вато, абхин̃н̃а̄ пана сатипи джха̄набха̄ве тадабха̄вато тасмим̣ тасмим̣ а̄рамман̣е а̄гантука̄ва̄ти дуббала̄, тасма̄ випа̄кам̣ на детӣ’’ти ваданти. там̣ ака̄ран̣ам̣ пунаппунам̣ парикаммавасена абхин̃н̃а̄йапи васӣбха̄васаббха̄вато. йам̣ пана ваданти ‘‘па̄дакаджджха̄не аттана̄ сама̄насабха̄вехи джаванехи ладдха̄севане саммадева васӣбха̄ваппатте парисуддхата̄диат̣т̣хан̇гасаманна̄гамена са̄тисайе джа̄те абхин̃н̃а̄ ниббаттанти, та̄сан̃ча чатуттхаджджха̄никатта̄ чатуттхаджджха̄набхӯмико ева випа̄ко ниббаттеййа, со ча йатха̄вуттагун̣ена балавата̄ па̄дакаджджха̄ненева катока̄сена сиджджхатӣти анока̄сата̄йа абхин̃н̃а̄ на випа̄кам̣ детӣ’’ти. тампи ака̄ран̣ам̣ авипа̄кабха̄вато та̄сам̣. сати хи випа̄када̄йибха̄ве випа̄касса анока̄сачодана̄ йутта̄, авипа̄ката̄ ча та̄сам̣ вуттанайа̄ ева.

на хотӣти вин̃н̃а̄н̣асса паччайо на хотӣти. уддхаччачетана̄пи абхин̃н̃а̄четана̄то ниббисесена вутта̄ти ман̃н̃ама̄но ‘‘випа̄ке’’ти ча вачанам̣ на випа̄ка̄рахата̄маттава̄чако, атха кхо випа̄касаббха̄вава̄чакоти а̄ха ‘‘вича̄ретабба’’нти. татха̄ ча вуттам̣ ‘‘на хи ‘випа̄ке’ти вачанам̣ випа̄кадхаммавачанам̣ вийа випа̄ка̄рахатам̣ вадатӣ’’ти. таттха йам̣ вича̄ретаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. идам̣ панеттха саннит̣т̣ха̄нам̣ – йасма̄ уддхаччачетана̄ паваттивипа̄камева дети, на пат̣исандхивипа̄кам̣, тасма̄ тасса̄ паваттивипа̄касса васена вибхан̇ге випа̄ко уддхат̣о. убхайавипа̄када̄йика̄йа пана четана̄йа на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайо вуччатӣти тадабха̄вато пат̣т̣ха̄не тасса̄ со на вутто. йам̣ пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣асса паччайабха̄ве апанетабба̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 226 сан̇кха̄рападаниддеса) вуттам̣, там̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣амева сандха̄йа вуттам̣. ‘‘евам̣ уддхаччачетана̄пи на хотӣ’’ти идампи вин̃н̃а̄н̣асса паччайата̄бха̄ваматтам̣ гахетва̄ вуттам̣. еван̃хеттха ан̃н̃аман̃н̃ам̣ па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йа ча авиродхо дат̣т̣хаббо.

еттха̄ти уддхаччачетана̄йа випа̄када̄не. аматаггапатхети евам̣на̄маке пакаран̣е. ‘‘путхуджджанасанта̄не акусала̄ дассанена паха̄табба̄, секкхасанта̄не бха̄вана̄йа паха̄табба̄’’ти имасса аттхасса вуттатта̄ ‘‘путхуджджана̄нам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘на вуччантӣ’’ти имина̄ путхуджджане паваттабахиддха̄сам̣йоджана̄дӣнам̣ бха̄вана̄йа паха̄таббапарийа̄йа̄бха̄вам̣ дассети. ‘‘йади вуччеййу’’нтиа̄дина̄ тамеваттхам̣ йуттито ча а̄гамато ча вибха̄вети. таттха кесан̃чӣти сакабхан̣д̣е чхандара̄га̄дӣнам̣. кечӣти сакка̄йадит̣т̣хиа̄дайо. када̄чӣти атӣта̄дике кисмин̃чи ка̄ле. чаттатта̄тиа̄ди парийа̄йавачанам̣. упанисса̄йа̄ти упаниссайапаччайе катва̄.

итаресанти надассаненапаха̄табба̄нам̣. на ча на хонтӣти самбандхо. еван̃ча катва̄ти йатха̄вуттапа̄л̣ийам̣ уддхаччаггахан̣ена уддхаччасахагатачиттуппа̄до гахито, на йаттха каттхачи уддхаччанти еваматтхе сати. танти дит̣т̣хим̣. ‘‘атӣта̄дибха̄вена наваттаббатте’’ти касма̄ вуттам̣, нану ана̄гата̄ ева паха̄табба̄ти? на, уппаджджана̄раха̄ ниппарийа̄йена ана̄гата̄ на̄ма, паха̄табба̄ пана на уппаджджана̄раха̄ти тесам̣ атӣта̄дибха̄вена наваттаббата̄ вутта̄. дассанам̣ апеккхитва̄ти бха̄витам̣ дассанамаггам̣ упанидха̄йа. саха̄йавираха̄ти дассанапаха̄таббасан̇кха̄тасахака̄рика̄ран̣а̄бха̄вато. випа̄кам̣ на джанайантӣти сакалакилесапариккхайе вийа екаччапариккхайепи таннимиттам̣ там̣ екаччам̣ каммам̣ на випаччатӣти адхиппа̄йо. випа̄ко вибхан̇ге вуттоти пат̣исандхипаваттибхедам̣ дувидхампи випа̄кам̣ сандха̄йа̄ха.

акусала̄нанти йатха̄вуттависеса̄нам̣ путхуджджанасанта̄не акусала̄нам̣. аппаха̄табба̄нанти аппаха̄таббасабха̄ва̄нам̣ кусала̄дӣнам̣. аппаха̄таббавируддхасабха̄вата̄ са̄ваджджата̄. ‘‘евампӣ’’тиа̄ди досантарадассанам̣. тена йадипи тесам̣ акусала̄нам̣ имасмим̣ тике татийападасан̇гахо на сийа̄, наваттаббата̄ пана а̄паджджатӣти дӣпети. саббена саббам̣ дхаммавасена асан̇гахитасса тикадукесу наваттаббата̄паттӣти а̄ха ‘‘на̄паджджатӣ’’ти. ида̄ни там̣ наваттаббата̄на̄паджджанам̣ ‘‘читтуппа̄дакан̣д̣е’’тиа̄дина̄ ка̄ран̣ато, нидассанато ча вибха̄вети. йаттха̄ти йасмим̣ тике. нийогатоти нийамато екантато. тесанти падаттайасан̇гахитадхамма̄нам̣. йатха̄вуттападесу вийа̄ти йатха̄вуттесу пат̣хама̄дӣсу тӣсу падесу. йатха̄ бхиндитабба̄ читтуппа̄да̄, итаре ча йатха̄рахам̣ ра̄ситтайавасена бхиндитва̄ бхаджа̄пита̄ там̣там̣кот̣т̣ха̄сато ката̄, евам̣. таттха̄пӣти чатуттхакот̣т̣ха̄сепи. бхаджа̄петаббети наваттаббабха̄вам̣ бхаджа̄петаббе. тадабха̄ва̄ти тасса чатуттхакот̣т̣ха̄сасса абха̄ва̄. татха̄ти наваттаббабха̄вена.

уппаннаттике атӣта̄, идха йатха̄вуттаакусала̄ на вутта̄, апеккхитаббабха̄вена̄рахита̄пи там̣сабха̄ва̄нативаттанато татха̄ вуччантӣти наваттаббата̄паттидосам̣ парихаранто тасса уда̄харан̣ам̣ та̄ва дассетум̣ ‘‘атха ва̄ йатха̄ саппат̣игхехӣ’’тиа̄дима̄ха. там̣сабха̄во четтха са̄ваджджата̄висит̣т̣хо дассанапаха̄таббабха̄ва̄бха̄во. ‘‘еван̃ча сатӣ’’тиа̄дина̄ имасмим̣ паккхе ладдхагун̣ам̣ дассети. бха̄вана̄йа паха̄табба̄нанти парийа̄йена ниппарийа̄йена ча бха̄вана̄йа паха̄табба̄нам̣, таттха пурима̄нам̣ амукхйасабха̄ватта̄, паччхима̄нам̣ авипа̄катта̄ на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайата̄ на вутта̄ти адхиппа̄йо. йатха̄ ча бха̄вана̄йа паха̄табба̄нам̣ на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайабха̄во наттхи, евам̣ дассанена паха̄табба̄нам̣ васена тесам̣ паччайала̄бхопи наттхӣти дассенто ‘‘на ча…пе… вутта̄’’ти ватва̄ таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘йе хи…пе… паваттантӣ’’ти. таттха на те дассанато уддхам̣ паваттантӣти йе дассанена паха̄таббапаччайа̄ килеса̄, те дассанена паха̄таббапаккхика̄ ева̄ти тесам̣ бха̄вана̄йа паха̄таббапарийа̄йо ева наттхи, катхам̣ тесам̣ васена дассанена паха̄табба̄ бха̄вана̄йа паха̄табба̄нам̣ кеначи паччайена паччайоти вуччеййа̄ти аттхо. атха ва̄ йе путхуджджанасанта̄не на дассанена паха̄табба̄, на те параматтхато бха̄вана̄йа паха̄табба̄. йе пана те секкхасанта̄не, на тесам̣ паччайабхӯта̄ дассанена паха̄табба̄ аттхӣти евампи дассанена паха̄табба̄ бха̄вана̄йа паха̄табба̄нам̣ кеначи паччайена паччайоти на вутта̄ти ведитаббам̣. йади дассаненапаха̄таббапаччайа̄ килеса̄ дассанапаккхика̄, таппаччайам̣ уддхаччасахагатам̣ дассанена паха̄таббам̣ сийа̄ти катхам̣ тасса екантабха̄вана̄йа паха̄таббата̄ вутта̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘дассанена паха̄таббапаччайасса̄’’тиа̄ди. тасма̄ти йасма̄ сара̄гавӣтара̄гасанта̄несу саха̄йавекаллена каммасса випа̄ка̄випа̄кадхаммата̄ вийа путхуджджанасеккхасанта̄несу уддхаччасахагатасса вуттанайена савипа̄ка̄випа̄ката̄ сиддха̄, тасма̄. тасса̄ти уддхаччасахагатасса. та̄дисассева̄ти уддхаччасахагатабха̄вена екасабха̄васса.

еттха ча йам̣ ‘‘на бха̄вана̄йа паха̄таббампи аттхи уддхаччасахагата’’нтиа̄ди аматаггапатхе вуттам̣, там̣ ака̄ран̣ам̣, касма̄? тасса екантена бха̄вана̄йа паха̄таббатта̄. йатха̄ха ‘‘катаме дхамма̄ бха̄вана̄йа паха̄табба̄? уддхаччасахагато читтуппа̄до’’ти (дха. са. 1583). йади хи уддхаччасахагатам̣ на бха̄вана̄йа паха̄таббампи абхависса, йатха̄ атӣта̄рамман̣аттике ‘‘нийога̄ ана̄гата̄рамман̣а̄ наттхӣ’’ти ватва̄ ‘‘ка̄ма̄вачаракусаласса випа̄като даса читтуппа̄да̄’’тиа̄дина̄ пуна вибхаджитва̄ вуттам̣, евамидха̄пи ‘‘катаме дхамма̄ бха̄вана̄йа паха̄табба̄? нийога̄ бха̄вана̄йа паха̄табба̄ наттхӣ’’ти ватва̄ ‘‘уддхаччасахагато читтуппа̄до сийа̄ бха̄вана̄йа паха̄таббо, сийа̄ на ваттаббо ‘дассанена паха̄таббо’типи ‘бха̄вана̄йа паха̄таббо’типӣ’’тиа̄ди ваттаббам̣ сийа̄, на ча татха̄ вуттам̣. йа̄ ча таматтхам̣ пат̣ипа̄дентена ‘‘йади вуччеййу’’нтиа̄дина̄ йутти вутта̄, са̄пи айутти. касма̄? дассанена паха̄табба̄рамман̣а̄нам̣ ра̄гадит̣т̣хивичикиччхуддхачча̄нам̣ дассанена паха̄таббабха̄вассева иччхитатта̄.

йан̃ча ‘‘уддхаччам̣ уппаджджатӣ’’ти уддхаччасахагатачиттуппа̄до вуттоти дассетум̣ адхипатипаччайаниддесе уддхаччасса ануддхаран̣ам̣ ка̄ран̣абха̄вена вуттам̣, тампи ака̄ран̣ам̣ ан̃н̃атха̄пи са̄васесапа̄т̣хадассанато. татха̄ хи ‘‘атӣто дхаммо паччуппаннасса дхаммасса, ана̄гато дхаммо паччуппаннасса дхаммасса а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 2.18.2) етесам̣ вибхан̇ге четопарийан̃а̄н̣аггахан̣ам̣ катва̄ ‘‘паччуппанно дхаммо паччуппаннасса дхаммасса̄’’ти имасса вибхан̇ге лаббхама̄нампи четопарийан̃а̄н̣аггахан̣ам̣ на катам̣.

саха̄йабха̄во ча дассанена паха̄табба̄нам̣ бха̄вана̄йа паха̄таббасса випа̄када̄нам̣ пати вича̄ретаббо. ким̣ авиджджа̄ди вийа да̄на̄дӣнам̣ уппаттийа̄ ева викуппа̄данасаматтхата̄па̄данена дассанена паха̄табба̄ бха̄вана̄йа паха̄табба̄нам̣ сахака̄рика̄ран̣ам̣ хонти, уда̄ху килесо вийа каммасса пат̣исандхида̄не сатӣти, кин̃четтха – йади пуриманайо, сота̄панна̄дисеккхасанта̄не бха̄вана̄йа паха̄таббасса кирийабха̄во а̄паджджати, саха̄йавекаллена авипа̄касабха̄вата̄йа а̄па̄дитатта̄ кхӣн̣атан̣ха̄виджджа̄ма̄не санта̄не да̄на̄ди вийа. атха дутийо, бха̄вана̄йа паха̄табба̄бхиматасса̄пи дассанена паха̄таббабха̄во а̄паджджати, пат̣исандхида̄не сати апа̄йагаманӣйасабха̄ва̄нативаттанато. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева, тасма̄ па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йа ча авируджджханавасенеттха аттхавиниччхайо вуттанайенева ведитаббо.

са̄ти уддхаччачетана̄. вин̃н̃а̄н̣апаччайабха̄вети сампун̣н̣авипа̄кавин̃н̃а̄н̣апаччайабха̄ве. ка̄ран̣ам̣ дассентоти авикалапхалуппа̄дана̄дхика̄ре тадабха̄вато йадипи уддхаччачетана̄ вин̃н̃а̄н̣асса паччайабха̄ве апанетабба̄, авиджджа̄йа пана паччайуппаннабха̄ве гахетабба̄ти имам̣ ка̄ран̣ам̣ дассенто. сабба̄пӣти вӣсатипи. тена̄ха ‘‘екавӣсатӣти ваттабба’’нти. танти йена ка̄ран̣ена сан̇кха̄раггахан̣ена абхин̃н̃а̄четана̄йа аггахан̣ам̣, там̣ ка̄ран̣ам̣. итара̄вачанасса̄пӣти уддхаччачетана̄вачанасса̄пи. ким̣ пана там̣? вин̃н̃а̄н̣асса паччайабха̄ва̄бха̄во ева. бхеда̄бха̄ва̄ти ка̄йавачӣсан̇кха̄равасена вибха̄га̄бха̄вато. сам̣йоготи тикантарападавасена сам̣йоджанам̣, татха̄ сан̇гахоти аттхо.

сукхасан̃н̃а̄йа гахан̣ам̣ асса̄дананти адхиппа̄йена̄ха ‘‘сукхасан̃н̃а̄йа…пе… дассетӣ’’ти. ‘‘сукхасан̃н̃а̄йа̄’’ти ча идам̣ каран̣аттхе каран̣авачанам̣. випалла̄со хи дуккхе сукхасан̃н̃а̄. йам̣ пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ан̃н̃а̄н̣ена̄’’ти вуттам̣, там̣ хетумхи каран̣авачанам̣ випалла̄сасса̄дана̄нам̣ авиджджа̄йа хетубха̄вадассанато. ‘‘ратхо сетапариккха̄ро’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.4) парива̄раттхопи париккха̄расаддо хотӣти вуттам̣ ‘‘тан̣ха̄йа парива̄ре’’ти. тан̣ха̄парива̄рети ча тан̣ха̄йа киччаса̄дханена сан̇кха̄ра̄нам̣ сахака̄рика̄ран̣абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. париккха̄рат̣т̣хо сан̇кха̄рат̣т̣хо вийа бхӯсанат̣т̣хо хотӣти дассенто ‘‘сан̇кхате алан̇кате’’ти а̄ха. париккхароти йатха̄ пхалада̄насаматтха̄ хонти, татха̄ сан̇кхароти. амаран̣аттха̄ти амататтха̄, нибба̄наттха̄ти аттхо. дуккаракирийа̄ти пан̃ча̄тапатаппана̄дидуккарачарийа̄. девабха̄ва̄йа тапо девабха̄ваттхам̣ тапо. ма̄ретӣти маро хетуаттхам̣ антонӣтам̣ катва̄. аман̇галампи ман̇галапарийа̄йена вохаранти ман̇галика̄ти вуттам̣ ‘‘дит̣т̣хе адит̣т̣хасаддо вийа̄’’ти йатха̄ ‘‘асиве сива̄’’ти.

папа̄там̣ патанадуккхасадисанти катва̄ вуттам̣ ‘‘джа̄тиа̄дипапа̄тадуккха’’нти. индадуддабрахмакӯт̣асан̃н̃итапаббатасикхараппапа̄то марупапа̄то. там̣ пун̃н̃апхалам̣ аттхо пайоджанам̣ етасса̄ти тадаттхо.

парибба̄джика̄йа тарун̣ийа̄. асавасо асеривиха̄рӣ. килеса̄сучипаггхаран̣ена пан̣д̣итехи джигуччханӣйам̣. ра̄га̄дипарил̣а̄хена, кат̣укавипа̄ката̄йа ча дуккхам̣. а̄рабхати кароти. сабхайасса̄пи писа̄чанагарасса ка̄магун̣асамиддхийа̄ сукхавипалла̄сахетубха̄во вийа̄ти йоджана̄. бхиннаджа̄тийена авомиссата̄ нирантарата̄. джара̄йа маран̣ена ча ан̃н̃атхаттам̣ випарин̣а̄мо.

‘‘на та̄ва̄хам̣ па̄пима паринибба̄йисса̄мӣ’’ти вачанато ‘‘та̄та ехи, та̄ва идам̣ раджджам̣ пат̣ипаджджа̄хӣ’’тиа̄дӣсу йадипи парима̄н̣анийаманакамападапӯран̣аматта̄дӣсупи та̄ва-саддо диссати, идха пана ваккхама̄натта̄пеккхо адхиппетоти вуттам̣ ‘‘та̄ва̄ти ваттаббантара̄пеккхо нипа̄то’’ти. авиджджа̄паччайа̄ пана…пе… дассетӣти пуббена̄парам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ авируджджханама̄ха.

ра̄га̄диасса̄данака̄лесӯти ра̄га̄дӣнам̣ асса̄данака̄лесу. ‘‘ра̄гадит̣т̣хисампайутта̄йа̄’’ти еттха ра̄гасампайутта̄йа та̄ва авиджджа̄йа йоджана̄ хоту ра̄гасса асса̄данабха̄вато, дит̣т̣хисампайутта̄йа пана катханти а̄ха ‘‘тадавиппайутта̄ ча дит̣т̣хӣ…пе… ведитабба̄’’ти. там̣сампайуттасан̇кха̄расса̄ти ра̄га̄дисампайуттасан̇кха̄расса. авиджджа̄рамман̣а̄дитанти авиджджа̄йа а̄рамман̣а̄дитам̣. а̄ди-саддена а̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайапакатӯпаниссайе, анантара̄дике ча паччайе сан̇ган̣ха̄ти. анавиджджа̄рамман̣асса̄ти на авиджджа̄рамман̣асса авиджджам̣ ана̄раббха паваттасса. а̄рамман̣а̄дхипатианантара̄дипаччайавачанесӯти а̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайапаччайавачанесу авуттасса анавиджджа̄рамман̣асса, анантара̄дипаччайавачанесу авуттасса пат̣хамаджаванасса, двӣсупи вуттасса авиджджа̄рамман̣асса дутийа̄диджаванасса̄ти йоджетаббам̣. анантарапаччайала̄бхино анантара̄дина̄, сахаджа̄тасса хетуа̄дина̄, асахаджа̄тасса упаниссайа̄дина̄ сан̇кха̄расса авиджджа̄ паччайо хотӣти айаматтхо ‘‘йам̣ кин̃чӣ’’тиа̄дина̄ дасситоти ведитаббам̣. саматиккамабхавапаттхана̄васена̄ти авиджджа̄саматиккаматтха̄йа арӯпа̄вачараджджха̄на̄ни уппа̄дентасса, авиджджа̄саммӯл̣хатта̄ арӯпабхавасампаттийо паттхетва̄ та̄нева джха̄на̄ни ниббаттентасса̄ти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ре вуттена найена, вуттанайа̄нуса̄рена̄ти аттхо.

екака̄ран̣ава̄до а̄паджджати йатха̄ пакатииссарападжа̄патипурисака̄ла̄дива̄да̄. екасмим̣йева локасса ка̄ран̣абхӯте сати тато сакала̄йа паваттийа̄ анавасесато, саббада̄ ча паваттитаббам̣ апеккхитаббасса ка̄ран̣антарасса абха̄вато. на четам̣ аттхи каменева паваттийа̄ дассанато. ка̄ран̣антара̄пеккхата̄йа пана екака̄ран̣ава̄до апахато сийа̄ екасса ча анекасабха̄вата̄бха̄ва̄. йаттака̄ тато ниббаттанти, саббехи техи сама̄насабха̄вехева бхавитаббам̣, на висадисехи, итаратха̄ тасса екабха̄во ева на сийа̄ти имаматтхама̄ха ‘‘саббасса…пе… паттито ча̄’’ти. па̄рисесена̄ти екато екам̣, екато анекам̣, анекато еканти имесу тӣсу пака̄ресу авиджджама̄несу анупалаббхама̄несу па̄рисесан̃а̄йена. анекато анеканти екасмим̣ чатуттхе ева ча пака̄ре виджджама̄не. йадидам̣ ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, пхассапаччайа̄ ведана̄’’тиа̄дина̄ екахетупхаладӣпанам̣, там̣ еттха десана̄вила̄сена, винеййаджджха̄сайавасена ва̄ дхамма̄нам̣ падха̄напа̄кат̣а̄са̄дха̄ран̣абха̄вавибха̄ванаттханти екахетупхаладӣпанам̣ на нупападжджати упападжджатийева̄ти дассети ‘‘йасма̄’’тиа̄дина̄.

йатха̄пхассанти сукхаведанӣйа̄дичаккхусампхасса̄дитам̣там̣пхасса̄нурӯпанти вуттам̣ хотӣти дассенто ‘‘сукхаведанӣйа’’нтиа̄дим̣ ватва̄ ‘‘ведана̄ваваттха̄нато’’ти падасса аттхам̣ дассетум̣ ‘‘сама̄несӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сама̄несӯти ависит̣т̣хесу. пхассавасена̄ти сукхаведанӣйа̄дипхассавасена. випарийа̄йа̄бха̄ватоти бйаттайа̄бха̄вато. на хи када̄чи сукхаведанӣйам̣ пхассам̣ пат̣ичча дуккхаведана̄, дуккха̄диведанӣйам̣ ва̄ пхассам̣ пат̣ичча сукхаведана̄ уппаджджати. сукха̄дичаккхусампхассаджа̄дӣнанти сукха̄дӣнам̣, чаккхусампхассаджа̄дӣнан̃ча ведана̄нам̣. ол̣а̄рикасукхума̄дӣти а̄ди-саддена хӣнапан̣ӣта̄дисан̇гахо дат̣т̣хаббо. таттха йам̣ упа̄да̄йа йа̄ ведана̄ ‘‘ол̣а̄рика̄, хӣна̄’’ти ва̄ вуччати, на там̣йева упа̄да̄йа тасса̄ када̄чипи сукхумата̄ пан̣ӣтата̄ ва̄ аттхӣти вуттам̣ ‘‘ол̣а̄рикасукхума̄дисан̇кара̄бха̄вато’’ти. йатха̄вуттасампхассасса̄ти сукхаведанӣйа̄дипхассасса. сукхаведанӣйапхассатойева сукхаведана̄, на итарапхассато. сукхаведанӣйапхассато сукхаведана̄ва, на итараведана̄. татха̄ сесесупӣти убхайападанийамавасена йатха̄пхассам̣ ведана̄ваваттха̄нам̣, йатха̄веданам̣ пхассававаттха̄нанти пададвайена ка̄ран̣антара̄саммиссата̄ пхаласса, пхалантара̄саммиссата̄ ча ка̄ран̣асса дассита̄ пат̣хамапаккхе асам̣кин̣н̣ата̄ваваттха̄нанти катва̄. дутийапаккхе пана паччайабхедабхиннена ка̄ран̣ависесена пхалависесо, пхалависесена ча ка̄ран̣ависесо ниччхӣйатӣти айаматтхо дассито саннит̣т̣ха̄нам̣ ваваттха̄нанти катва̄. пуримасмин̃ча паккхе дхамма̄нам̣ асан̇карато ваваттха̄нам̣ вуттам̣, дутийасмин̃ча йатха̄ваваттхитабха̄ваджа̄нананти айаметесам̣ висесо. утуа̄дайоти а̄ди-саддена читтависама̄ча̄ра̄ питтава̄та̄дайопи сан̇гайханти. екасмим̣ досе купите итарепи кхобхам̣ гаччханти. сантесупи тесу семхапат̣ика̄рена рогавӯпасамато семхо па̄кат̣оти аттхо.

‘‘бхаво’’ти вутта̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ ка̄ран̣асса пака̄ран̣ам̣, ка̄ран̣амева ва̄ тан̣ха̄ти а̄ха ‘‘тан̣ха̄йа сан̇кха̄рака̄ран̣абха̄васса вуттатта̄’’ти. тасса̄пӣти тан̣ха̄йапи. тан̣ха̄ хи ка̄ма̄саво бхава̄саво ча. ка̄ма̄савабхава̄сава̄ ка̄мупа̄да̄нам̣, дит̣т̣ха̄саво итарупа̄да̄нанти а̄ха ‘‘чатурупа̄да̄набхӯта̄ ка̄мабхавадит̣т̣ха̄сава̄’’ти. те ча ‘‘упа̄да̄напаччайа̄ бхаво’’ти вачанато упа̄да̄нан̃ча, ‘‘тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄на’’нти вачанато тан̣ха̄ ча сан̇кха̄расса ка̄ран̣анти па̄кат̣а̄. анасса̄данӣйесу анека̄дӣнававокин̣н̣есу сан̇кха̄ресу асса̄да̄нупассана̄ авиджджа̄йа вина̄ на хотӣти дассенто а̄ха ‘‘асса̄да̄нупассино…пе… дассита̄ хотӣ’’ти. кхӣн̣а̄савасса сан̇кха̄ра̄бха̄ватоти бйатирекенапи авиджджа̄йа сан̇кха̄рака̄ран̣абха̄вам̣ вибха̄вети. екантена хи кхӣн̣а̄савова виддасу. етена ба̄ла̄нам̣ ева самбхавато авиджджа̄йа аса̄дха̄ран̣ата̄ вутта̄ти дассети. ваттха̄рамман̣а̄дӣни хи итаресампи са̄дха̄ран̣а̄ни. ваттха̄рамман̣атан̣хупа̄да̄на̄дӣни вийа авиджджа̄пи пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣнам̣ са̄дха̄ран̣ака̄ран̣анти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘пун̃н̃абхава̄дӣ’’тиа̄ди. таттха а̄ди-саддена апун̃н̃а̄нен̃джабхава̄ гахетабба̄. пун̃н̃абхавоти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рахетуко упапаттибхаво. еса найо сесесу. еттха ча киччакаран̣ат̣т̣ха̄набхедена киччаватӣ авиджджа̄ бхиндитва̄ дассита̄. на хи йадаваттха̄ авиджджа̄ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄нам̣ упаниссайо, тадаваттха̄ ева итаресам̣ упаниссайоти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. еттха ча бхава̄дӣнаваппат̣иччха̄дананти аттхато пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣнам̣ там̣там̣бхавасан̇кха̄тадуккхахетусабха̄ва̄набхисамайанимиттата̄.

т̣ха̄нанти дхарама̄ната̄ адхиппета̄ти вуттам̣ ‘‘т̣ха̄навируддхоти аттхита̄вируддхо’’ти. т̣ха̄на̄вируддха̄ чаккхурӯпа̄дайо. ‘‘пуримачиттан̃хӣ’’тиа̄дина̄ т̣ха̄навируддхо ча уда̄хат̣оти а̄ха ‘‘на идам̣ екантикам̣ сийа̄’’ти. ‘‘чаккхурӯпа̄дайо’’тиа̄дина̄ хи парато т̣ха̄на̄вируддха̄ уда̄харӣйантӣти. пуримасиппа̄дисиккха̄ хи паччха̄ паваттама̄насиппа̄дикирийа̄нам̣ самодха̄на̄самбхава̄ т̣ха̄навиродхоти йатха̄вуттаматтхам̣ саматтхетум̣ ‘‘на ча сиппа̄дӣна’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха танти пат̣исандхиа̄дит̣ха̄нам̣. идха̄ти т̣ха̄насабха̄вакичча̄диггахан̣е. а̄ди-саддена а̄рамман̣абхӯмисанта̄на̄дивируддха̄ гахетабба̄, те ча ануломато готрабхусса, готрабхуто маггасса лин̇гапариваттана̄дивасена ча паваттийам̣ ведитабба̄. наманаруппанавиродха̄ сабха̄вавируддхо паччайоти йоджана̄. таттха наманаруппананти арӯпарӯпабха̄вамева дассети. каммам̣ четана̄сабха̄вам̣, рӯпам̣ руппанасабха̄ванти сабха̄вавируддхам̣. мадхурамбилараса̄дӣти кхӣрам̣ мадхурарасам̣ питтупасаманам̣ мадхуравипа̄касабха̄вам̣, дадхи амбиларасам̣ питтабрӯханам̣ кат̣укавипа̄касабха̄ванти ато сабха̄вавиродха̄.

дадхиа̄дӣнӣти дадхипала̄ла̄ни. бхӯтин̣акасса̄ти бхӯтин̣акана̄макасса осадхивисесасса. авӣ на̄ма ел̣ака̄, та̄ пана йебхуййена ратталомака̄ хонтӣти вуттам̣ ‘‘ратта̄ ел̣ака̄’’ти. випа̄ка̄нампи паччайабха̄вато, авипа̄ка̄нампи паччайуппаннабха̄вато на випа̄кадхаммавипа̄ка̄пеккха̄ паччайапаччайуппанната̄ти вуттам̣ ‘‘випа̄ка̄йева те ча на̄’’ти. тена̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. тадавипа̄ка̄нанти тасса̄ авиджджа̄йа авипа̄кабхӯта̄нам̣. на на йуджджати йуджджати ева паччайуппанната̄маттасса адхиппетатта̄. тадавируддха̄нанти та̄йа авиджджа̄йа авируддха̄нам̣.

пубба̄парийававаттха̄нанти ка̄йапаваттигатиджа̄тиа̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ пубба̄парабха̄вена паватти, са̄ пана кеначи акат̣а̄ акат̣авидха̄ пат̣инийатасабха̄ва̄ти дассетум̣ нийатива̄дина̄ вуттанидассанам̣ а̄харанто ‘‘аччхеджджасутта̄вута̄бхеджджаман̣ӣнам̣ вийа̄’’ти а̄ха. дутийавикаппе сан̇гатӣти адхиччасамуппа̄до йа̄диччхиката̄, йам̣ сандха̄йа ‘‘йадиччха̄йа паваттанам̣ ниваттанам̣ йадиччха̄йа̄’’тиа̄ди вуччати. бха̄воти дхамма̄нам̣ сабха̄васиддхита̄, йам̣ сандха̄йа ваданти ‘‘кан̣т̣акасса кот̣итикхин̣абха̄вам̣, капит̣т̣хапхаласса ват̣т̣абха̄вам̣, мигапаккхӣнам̣ ва̄ вичиттаван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дитам̣ ко абхисан̇кхароти, кевалам̣ сабха̄васиддхова̄йам̣ висесо’’ти. тена̄ха ‘‘саббе сатта̄, саббе па̄н̣а̄, саббе бхӯта̄, саббе джӣва̄ аваса̄ абала̄ авӣрийа̄ нийатисан̇гатибха̄вапарин̣ата̄’’ти (дӣ. ни. 1.168). етехи викаппанехӣти чутиа̄дӣсу саммӯл̣хата̄йа ‘‘сатто маратӣ’’тиа̄дивикаппанехи ка̄ран̣абхӯтехи. акусалам̣ читтам̣ катва̄ти айонисоманасика̄рапарибрӯханена читтам̣ акусалам̣ катва̄.

сутта̄дидхамманти суттагеййа̄дипарийаттидхаммам̣. парийаттидхамман̃хи саммадева джа̄нанто пат̣ипаттидхаммам̣ парипӯретва̄ пат̣иведхадхамме патит̣т̣хахати. танти там̣ джа̄нанам̣, нибба̄на̄бхисамайоти аттхо.

сан̇кха̄рападаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

вин̃н̃а̄н̣ападаниддесаван̣н̣ана̄

227. йатха̄вуттасан̇кха̄рапаччайа̄ти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дивуттаппака̄расан̇кха̄рапаччайа̄. вин̃н̃а̄н̣а̄дайо ведана̄парийоса̄на̄ етарахи випа̄кават̣т̣абхӯта̄ идха̄дхиппета̄ти а̄ха ‘‘там̣камманиббаттамева вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхавитум̣ арахатӣ’’ти. айан̃ча аттхаван̣н̣ана̄ дха̄тукатха̄па̄л̣ийа̄ на саметӣти дассенто ‘‘дха̄тукатха̄йам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха дха̄тукатха̄йам̣ вачанато саббавин̃н̃а̄н̣апхассаведана̄париггахо като дха̄тукатха̄йанти йоджана̄. саппадеса̄ти са̄васеса̄, випа̄ка̄ ева̄ти адхиппа̄йо. вин̃н̃а̄н̣а̄дӣсу хи випа̄кесуйева адхиппетесу йатха̄ –

‘‘випа̄кехи дхаммехи йе дхамма̄ виппайутта̄, те дхамма̄ асан̇кхатам̣ кхандхато т̣хапетва̄ пан̃чахи кхандхехи два̄дасаха̄йатанехи терасахи дха̄тӯхи сан̇гахита̄. катихи асан̇гахита̄? на кехичи кхандхехи на кехичи а̄йатанехи пан̃чахи дха̄тӯхи асан̇гахита̄’’ти (дха̄ту. 477) –

випа̄кавиппайутта̄нам̣ сан̇гаха̄сан̇гаха̄ виссаджджита̄, евамидха̄пи виссаджджитаббам̣ сийа̄. тена̄ха ‘‘випа̄ка̄ дхамма̄ти имасса вийа виссаджджанам̣ сийа̄’’ти. тасма̄ти йасма̄ виппайуттена сан̇гахита̄сан̇гахитападаниддесе ниппадеса̄ва вин̃н̃а̄н̣апхассаведана̄ гахита̄, тасма̄. таттха̄ти дха̄тукатха̄йам̣. абхидхаммабха̄джанӣйавасена̄ти имасмим̣ пат̣иччасамуппа̄давибхан̇ге абхидхаммабха̄джанӣйавасена. тена̄ха ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ ча̄’’тиа̄ди. тена йатха̄вуттааттхаван̣н̣ана̄ суттантабха̄джанӣйавасена вутта̄ти йатха̄дасситам̣ виродхам̣ парихарати. йади абхидхаммабха̄джанӣйавасена дха̄тукатха̄па̄л̣и паватта̄, атха касма̄ ‘‘ка̄мабхаво пан̃чахи кхандхехи ека̄дасаха̄йатанехи саттарасахи дха̄тӯхи сан̇гахито. рӯпабхаво пан̃чахи кхандхехи пан̃чаха̄йатанехи ат̣т̣хахи дха̄тӯхи сан̇гахито’’тиа̄дина̄ (дха̄ту. 67-68) упа̄диннаккхандхавасена бхаво виссаджджитоти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘бхаво пана…пе… на абхидхаммабха̄джанӣйавасена гахито’’ти. еван̃ча катва̄ти абхидхаммабха̄джанӣйавасена аггахитатта̄ ева. таттха̄ти дха̄тукатха̄йам̣. випа̄кан̃хетанти хи-саддо хетуаттхо. йасма̄ йатха̄вуттаба̄ттим̣савидхавин̃н̃а̄н̣ам̣ випа̄кам̣, тасма̄ там̣ сан̇кха̄рапаччайанти имаматтхам̣ дассенто ‘‘вин̃н̃а̄н̣асса випа̄катта̄’’тиа̄дима̄ха.

‘‘соманассасахагата̄нева сандха̄йа вутта’’нти идам̣ вича̄ретаббам̣ упеккха̄сахагатакусала̄кусаладжавана̄нантарампи соманассасахагататада̄рамман̣асса иччхитатта̄. татха̄ хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘чатуннам̣ пана духетукакусалачитта̄нам̣ ан̃н̃атараджаванасса парийоса̄не ахетукачиттам̣ тада̄рамман̣абха̄вена патит̣т̣ха̄тӣ’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. 498 випа̄куддха̄ракатха̄) ватва̄ ‘‘ит̣т̣ха̄рамман̣е пана сантӣран̣ампи тада̄рамман̣ампи соманассасахагатамева̄’’ти вуттам̣. кусала̄кусалан̃хи абхиит̣т̣хампи а̄рамман̣ам̣ татха̄бхисан̇кхаран̣ена када̄чи на маджджхаттам̣ катва̄ на паваттати, випа̄кам̣ пана йатха̄сабха̄ватова а̄рамман̣арасам̣ анубхавати. тена̄ха ‘‘на сакка̄ випа̄кам̣ ван̃чету’’нти. кирийаджавана̄нам̣ пана висайа̄бхисан̇кхаран̣асса балавабха̄вато таданантара̄нам̣ тада̄рамман̣а̄нам̣ йатха̄висайам̣ ведана̄васена таданугун̣ата̄ иччхита̄. йе пана кирийаджавана̄нантарам̣ тада̄рамман̣ам̣ на иччханти, тесам̣ ваттаббамева наттхи. йам̣ пана ‘‘джаванена тада̄рамман̣ам̣ нийаметабба’’нти вуттам̣, там̣ кусалам̣ сандха̄йа вуттанти ча вуттам̣. тасма̄ йатха̄вутто вича̄ретаббо. тихетукаджавана̄васа̄не ча духетукаджавана̄васа̄не ча̄ти самуччайаттхо ча-саддо. кечи пана вибха̄гам̣ акатва̄ ‘‘кусаладжавана̄васа̄непи ахетукатада̄рамман̣ам̣ хотӣти ‘йебхуййена̄’ти вутта’’нти ваданти. лобхачиттасса ва̄ сатта̄нам̣ бахулам̣ уппаджджанато ‘‘йебхуййена̄’’ти вуттам̣. ‘‘саким̣ ва̄’’ти вачанасилит̣т̣хата̄васена вуттам̣ йатха̄ ‘‘ат̣т̣ха ва̄ даса ва̄’’ти дассетум̣ ‘‘дираттатиратта̄дӣсу вийа ведитабба’’нти а̄ха. ва̄-саддасса абха̄ва̄ти суййама̄насса ва̄-саддасса абха̄вена вуттам̣. аттхато пана таттха̄пи ва̄-саддо лаббхатева. тираттам̣ пана ва̄са̄дике лаббхама̄не диратте ваттаббамева наттхӣти дираттаггахан̣ам̣ висум̣ на йоджетӣти адхиппа̄йена ‘‘вачанасилит̣т̣хата̄маттена̄’’ти вуттам̣. кевалам̣ ‘‘тиратта’’нти вутте ан̃н̃аттха ва̄са̄дина̄ антаритампи тираттам̣ ган̣хеййа, дираттависит̣т̣хам̣ пана тираттам̣ вуччама̄нам̣ тена анантаритамева тираттам̣ дӣпетӣти а̄ха ‘‘нирантаратираттадассанаттхам̣ ва̄’’ти. балаварӯпа̄дике а̄рамман̣ети атимахати рӯпа̄диа̄рамман̣е. ‘‘адхиппа̄йо’’ти етена екачиттаккхан̣а̄йукепи висайе када̄чи тада̄рамман̣ам̣ уппаджджеййа̄ти ‘‘саким̣ ева̄’’тиа̄дина̄ вуттаматтхам̣ уллин̇гети. ‘‘саббадва̄ресу тада̄рамман̣е две ева читтава̄ра̄ а̄гата̄’’ти вуттатта̄ айампи аттхо вича̄ретва̄ гахетаббо. анурӯпа̄йа пат̣исандхийа̄ти аттано аттано ануччхавикена пат̣исандха̄накиччена.

‘‘кати пат̣исандхийо, кати пат̣исандхичитта̄нӣ’’тиа̄дина̄ пат̣исандхивича̄ро парато виттха̄рато катхӣйатӣти а̄ха ‘‘пат̣исандхикатха̄ маха̄висайа̄ти катва̄ паваттимева та̄ва дассенто’’ти. ахетукадвайа̄дӣнанти а̄ди-саддена маха̄випа̄камахаггатавипа̄ке сан̇ган̣ха̄ти. два̄ранийама̄нийама̄вачананти два̄расса нийата̄нийата̄вачанам̣, нийатадва̄рам̣ анийатадва̄ранти ва̄ авачананти аттхо. ануппаттитоти на уппаджджанато. йадипи ‘‘анурӯпа̄йа пат̣исандхийа̄’’ти пат̣исандхипи хет̣т̣ха̄ гахита̄, ‘‘паваттийам̣ пана̄’’ти адхикататта̄ пана паваттийева пачча̄мат̣т̣ха̄. паччайуппаннабха̄вена пат̣хамуддит̣т̣ха̄ни сабба̄нипи локийавипа̄качитта̄ни анва̄десам̣ арахантӣти а̄ха ‘‘татрасса̄ти паваттийам̣ ба̄ттим̣савидхасса̄’’ти.

йатха̄ ка̄ма̄вачарапат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄тасса бӣджасса абха̄вепи рӯпабхаве чаккхусотиндрийапаваттиа̄нубха̄вато чаккхусотавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ самбхаво, евам̣ тенева ка̄ран̣ена сампат̣иччхана̄дӣнампи таттха самбхавоти дассенто ‘‘индрийапаваттиа̄нубха̄вато ева̄’’тиа̄дима̄ха. таттха чаккхусотадва̄рабхедена̄ти чаккхусотадва̄рависесена бхавитаббанти самбандхо. тасса̄ти чаккхусотадва̄расса. два̄раванта̄пеккхо два̄рабха̄воти а̄ха ‘‘вин̃н̃а̄н̣авӣтхибхеда̄йаттатта̄’’ти. тасмин̃ча сатӣти тасмим̣ два̄рабхеде вӣтхибхеде ча сати. бха̄воти уппатти. джанакам̣ анубандхати на̄ма̄ти там̣садисе таббоха̄рам̣ катва̄ вуттам̣.

идам̣ пана ватва̄ти рӯпа̄рӯпа̄вачарадхамме а̄раббха тада̄рамман̣а̄нуппаттим̣ ватва̄. бха̄вана̄йа̄ти акусалабха̄вана̄йа сам̣килесавад̣д̣ханена, сам̣килит̣т̣хасама̄дха̄нена̄ти аттхо. татха̄ хи лобхадосасахагатачиттуппа̄депи сама̄дхи ‘‘ават̣т̣хити ависа̄ха̄ро авиккхепо ависа̄хат̣ама̄насата̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 11) ниддит̣т̣хо. аваттхубха̄вадассанаттханти ат̣т̣ха̄набха̄вадассанаттхам̣, ана̄рамман̣абха̄вадассанаттханти аттхо.

‘‘кена каттха̄’’ти падасса ‘‘кена читтена касмим̣ бхаве’’ти сан̇кхепена вуттаматтхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘екӯнавӣсатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тена тена читтена̄ти тена тена ахетукадвайа̄дичиттена саддхим̣ паваттама̄на̄ пат̣исандхиккхан̣е рӯпа̄рӯпадхамма̄ екӯнавӣсати пат̣исандхийоти йоджана̄. тена тена читтена сахаджа̄та̄дипаччайата̄йа хетубхӯтена, каран̣абхӯтена ва̄. таттха таттха бхаве.

ануссаран̣аттхо бйа̄па̄ро ануссаран̣абйа̄па̄ро. кечӣти дхаммасириттхерам̣ сандха̄йа вадати. тӣсу джаванава̄ресу…пе… бхавитаббанти камма̄диупат̣т̣ха̄насса парато тӣхи джаванава̄рехи паваттитаббанти аттхо. тена̄ха ‘‘анека…пе… абхиппаламбанан̃ча хотӣ’’ти. тасма̄ти йасма̄ екаджаванава̄рассева камма̄диупат̣т̣ха̄нена маран̣ам̣ на самбхавати, тасма̄. пхот̣т̣хаббасса̄ти паха̄рапхот̣т̣хаббасса. бхаван̇гачитте ваттама̄не, антарантара̄ пан̃чадва̄равӣтхийа̄ ва̄ ваттама̄на̄йа пхот̣т̣хаббасама̄йоге пат̣хамам̣ ка̄йадва̄ра̄ваджджануппатти йутта̄, татха̄пи кисмин̃чи чинтийама̄не тамева̄раббха екасмим̣ джаванава̄ре паватте паччха̄ ка̄йадва̄ра̄ваджджануппатти сийа̄ читтасса лахупариваттибха̄ватоти кечива̄дасса адхиппа̄йо. йатха̄ нидда̄йантасса пхот̣т̣хаббасама̄йогена пабуджджханака̄ле манодва̄ра̄ваджджанамева а̄ват̣т̣ети, на ка̄йадва̄ра̄ваджджанам̣. ‘‘пан̃чахи вин̃н̃а̄н̣ехи на пат̣ибуджджхатӣ’’ти (вибха. 751) хи вуттам̣. евам̣сампадам̣ ва̄ етам̣ дат̣т̣хаббам̣. лахукапаччупат̣т̣ха̄нанти лахуупат̣т̣ха̄нам̣. манодва̄расса висайо камма̄дико. лахуката̄ти лахупат̣т̣ха̄ната̄. рӯпа̄нанти чаккха̄дирӯпадхамма̄нам̣. висайабха̄вепӣти рӯпа̄йатана̄дивисайасаббха̄вепи. йесам̣ висайо аттхӣти йесам̣ ниппарийа̄йена висайо аттхи. там̣дассанаттхамева̄ти тесам̣ са̄рамман̣а̄нам̣йева дассанаттхам̣. тена̄ти тасма̄.

‘‘бхӯмичиттуппа̄да̄дивасена̄’’ти идам̣ каммам̣ сандха̄йа вуттам̣, камманимиттассапи васена лаббхатева тасса чхал̣а̄рамман̣абха̄вато. гатинимиттасса пана пабхедо нӣла̄дикойева.

анупаччхиннесу маггена аппахӣнесу. тан̃ча камма̄дим̣. бхавантаранинна̄дита̄ читтасанта̄насса бхавапаттхана̄йа татха̄бхисан̇кхататта̄. йасмин̃хи читтасанта̄не пун̃н̃а̄дичетана̄йа вийа бхавапаттхана̄йа парибха̄вана̄ анупаччхинна̄, таттхева бхавантарапарийа̄панначиттуппатти. там̣ пана читтам̣ татха̄ уппаджджама̄нам̣ та̄йа вина̄митам̣ вийа хотӣти вуттам̣ ‘‘анупаччхиннакилесабалавина̄мита’’нти. саббаттха̄ти сугатидуггатӣсу. итара̄йа̄ти сугатипат̣исандхининна̄йа чутийа̄. ‘‘ниччхинантӣ’’ти вуттасса ниччхайасса нибандханам̣ а̄гамам̣ дассенто ‘‘нимиттасса̄дагадхитам̣ ва̄’’тиа̄дима̄ха.

акусале хи дуггатӯпаниссайе нийамите кусалам̣ сугатӯпаниссайоти нийамитамева хотӣти.

анит̣т̣хам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄ха йато дуггатипат̣исандхи дассӣйатӣти адхиппа̄йо. йади евам̣ ‘‘ра̄га̄дихетубхӯта’’нти касма̄ вуттанти а̄ха ‘‘тампи хи…пе… хотӣ’’ти. тампӣти анит̣т̣ха̄рамман̣ампи. йасма̄ пана хӣнам̣ а̄рамман̣анти а̄рамман̣абхӯтакамманимиттам̣ адхиппетам̣, тасма̄ ‘‘акусалавипа̄каджанакакаммасахаджа̄та̄нам̣ ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. камманимиттабхӯтан̃хи а̄рамман̣ам̣ йам̣ випа̄касса джанакам̣ каммам̣, тена сахаджа̄та̄нам̣, тасса каммасса садиса̄саннаджаванасахаджа̄та̄нан̃ча ра̄га̄дӣнам̣ а̄рамман̣апаччайасан̇кха̄то хету хоти, со ева часса хӣнабха̄воти дассетум̣ ‘‘тан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. каммавасена анит̣т̣ханти хӣнасса акусалакаммасса а̄рамман̣ато а̄рамман̣ата̄васена хӣнанти катва̄ анит̣т̣хам̣, сабха̄вена ит̣т̣хампӣти адхиппа̄йо. ‘‘ан̃н̃атха̄ ча̄’’тиа̄дина̄ камманимитта̄рамман̣асса акусалавипа̄касса на самбхавоти дассети. а̄саннакатакамма̄рамман̣асантатийанти а̄саннакатасса каммасса а̄рамман̣асанта̄не. там̣садисанти йатха̄вуттакамма̄рамман̣асадисам̣. пат̣исандхиа̄рамман̣ӯпат̣т̣ха̄паканти пат̣исандхийа̄ а̄рамман̣асса упат̣т̣ха̄пакам̣. чутиа̄саннаджавана̄нам̣ пат̣исандхиджанакатте айаматтхо лаббхеййа̄ти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘на ча пат̣исандхийа̄’’тиа̄ди. там̣сама̄навӣтхийанти та̄йа пат̣исандхийа̄ екавӣтхийам̣. на асса̄дита̄нӣти асса̄данабхӯта̄йа тан̣ха̄йа на а̄мат̣т̣ха̄ни.

саматта̄ти парипун̣н̣а̄, парийатта̄ ва̄. ‘‘маран̣ака̄ле…пе… сама̄динна̄’’ти вачанато йатха̄вуттачутиа̄саннаджавана̄нам̣ пат̣исандхида̄нам̣ сиддханти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘на ча дуббалехӣ’’тиа̄ди. ‘‘ваккхати ча̄’’тиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ упачайена па̄кат̣атарам̣ кароти. н̃а̄н̣аваттхувибхан̇гаван̣н̣ана̄йан̃хи ‘‘пан̃чахи вин̃н̃а̄н̣ехи на кан̃чи дхаммам̣ пат̣ивиджа̄на̄тӣ’’ти пада̄нам̣ аттхам̣ виваранто ваккхати ‘‘саббампи…пе… пат̣иккхитта̄нӣ’’ти. таттха пат̣ивиджа̄нана̄дӣти а̄ди-саддена ирийа̄патхакаппанака̄йавачӣкаммупат̣т̣ха̄панакусала̄кусаладхаммасама̄да̄насама̄паджджанавут̣т̣ха̄на̄ни сан̇ган̣ха̄ти. упападжджанасупинадассана̄дӣнам̣ манодва̄рикачиттенева паватти па̄кат̣а̄ти та̄ни бахи каронто ‘‘чаванапарийоса̄нам̣ кичча’’нти а̄ха. сахаджаванака̄нӣти джаванасахита̄ни, пан̃чадва̄рикаджаванехи саддхинти аттхо.

таттха̄ти ‘‘пан̃чахи вин̃н̃а̄н̣ехи на кан̃чи дхаммам̣ пат̣ивиджа̄на̄тӣ’’ти па̄л̣иван̣н̣ана̄йам̣. на кан̃чи дхаммам̣ пат̣ивиджа̄на̄тӣти еттха на саббе рӯпа̄дидхамма̄ дхаммаггахан̣ена гахита̄ти йатха̄дхиппетадхаммадассанаттхам̣ ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти (дха. па. 1-2) евам̣ вуттам̣ екампи кусалам̣ ва̄ акусалам̣ ва̄ на пат̣ивиджа̄на̄тӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти дассетва̄ тасса аттхам̣ виваранто ‘‘йеса’’нтиа̄дима̄ха. тассаттхо – йесам̣ кусала̄кусаладхамма̄нам̣ пат̣ивибха̄ванаппаваттийа̄ сиддха̄ випа̄кадхаммата̄ йонисоманасика̄раайонисоманасика̄расамут̣т̣ха̄на̄, йа̄йа сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ там̣санта̄не анвети анугаччхати, пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ са̄ випа̄кадхаммата̄ пат̣иккхитта̄ пат̣иседхита̄ти. та̄дисамева̄ти кусала̄кусаладхаммапат̣ивиджа̄нанасадисамева. йади пан̃чадва̄ре йатха̄вуттакиччасса каран̣е сахаджаванака̄ни вӣтхичитта̄ни пат̣иккхитта̄ни, катхам̣ таттха чаванупападжджана̄ни самбхавантӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘тада̄рамман̣а̄нантарам̣ пана̄’’тиа̄ди. ниппарийа̄йена манодва̄рикабха̄во манодва̄ра̄ваджджануппаттипуббакоти тадабха̄вена̄ха ‘‘имина̄ адхиппа̄йена̄’’ти. авасесекачиттаккхан̣а̄йуке рӯпа̄димхӣти йоджана̄.

упача̄ро вийа дат̣т̣хабба̄ сама̄на̄рамман̣атта̄, упапаттинимиттатта̄ ча. кечӣти дхаммасириттхерам̣ сандха̄йа вадати. махаггата̄васа̄нам̣ вадантӣти йатха̄паччайам̣ махаггатасама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣хитасса са̄ вӣтхи уппаджджати, тато чутичиттам̣ хотӣти ваданти. атӣта̄рамман̣а̄ ека̄дасавидха̄ти нава ка̄ма̄вачарасугатичутийо, две вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатананевасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанаа̄руппачутийоти евам̣ атӣта̄рамман̣а̄ ека̄дасавидха̄ сугатичутийо. пан̃ча рӯпа̄вачара̄, вутта̄васеса̄ две арӯпа̄вачара̄ти наваттабба̄рамман̣а̄ саттавидха̄ чутийо. дуггатичути пана парато вуччатӣти идха на гахита̄. татха̄ хи ваккхати ‘‘дуггатичутийа̄ пана…пе… на дассита̄’’ти.

евама̄дикети а̄ди-саддена ‘‘суддха̄йа ва̄ джаванавӣтхийа̄’’тиа̄дивачанам̣ сан̇ган̣ха̄ти. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘суддха̄йа ва̄ти махаггатакамманимитта̄рамман̣а̄йа джаванавӣтхийа̄’’ти. ‘‘вин̃н̃а̄йатӣ’’ти имина̄ йадипи ‘‘патхавӣкасин̣а̄дӣ’’тиа̄дисаддена арӯпа̄вачараджджха̄на̄рамман̣асса̄пи сан̇гахо самбхавати, ‘‘чаккхусота̄нам̣ ва̄’’ти пана два̄радвайассева васена викаппантаракаран̣ам̣ йатха̄дхиппетасса аттхасса н̃а̄паканти дассети. н̃а̄пакан̃ча на̄ма агатика̄ гатӣти йатха̄вуттам̣ н̃а̄пакам̣ асамбха̄венто ‘‘атха̄пӣ’’тиа̄дима̄ха. йо йаттха самбхавати, тасса йоджана̄ йатха̄самбхавайоджана̄, та̄йа. айампи пат̣исандхӣти а̄руппачутийа̄ анантарам̣ пат̣исандхим̣ вадати. таттхева̄ти ‘‘патхавӣкасин̣а̄дикам̣ ва̄ нимитта’’нти вутте пат̣хаме викаппе ева. хет̣т̣хима̄ хет̣т̣хима̄ пат̣исандхи наттхӣти йоджана̄. тена̄ти тасма̄. татоти чатуттха̄руппачутито. таттхева̄ти чатуттха̄руппе ева. атӣта̄рамман̣а̄ пат̣исандхи, тато чатуттха̄руппачутито ка̄ма̄вачаре атӣтапаччуппанна̄рамман̣а̄ пат̣исандхи. итара̄хӣти а̄руппачутӣхи. дутийа̄ а̄руппапат̣исандхи атӣта̄рамман̣а̄, итара̄ наваттабба̄рамман̣а̄ти а̄ха ‘‘йатха̄самбхава’’нти. атӣтапаччуппанна̄рамман̣а̄ ча ка̄ма̄вачарапат̣исандхӣти еттха̄пи итара̄хӣти самбандхо. саббаттха ча ‘‘йоджетабба̄’’ти самбандхитаббам̣. имасса висесасса̄ти ‘‘тена̄’’тиа̄дина̄ йатха̄вуттасса висесасса. висум̣ уддхаран̣ам̣ катам̣ адхикавачанаман̃н̃аматтхам̣ бодхетӣти.

а̄рамман̣авасена екавидха̄йа̄ти атӣта̄рамман̣ата̄васена екавидха̄йа. дувидха̄ти атӣта̄рамман̣а̄, паччуппанна̄рамман̣а̄ ча̄ти двиппака̄ра̄. дуггатичутийа̄ а̄рамман̣авасена ‘‘екавидха̄йа̄’’ти падам̣ а̄нетва̄ йоджетаббам̣. атӣтапаччуппанна̄рамман̣ата̄йа двиппака̄ра̄ ка̄ма̄вачарапат̣исандхи, наваттабба̄рамман̣ата̄йа екаппака̄ра̄ рӯпа̄вачарапат̣исандхи, наваттабба̄тӣта̄рамман̣ата̄йа двиппака̄ра̄ а̄руппапат̣исандхӣти а̄ха ‘‘двиекадвиппака̄ра̄нам̣ ка̄марӯпа̄руппа̄нам̣ васена̄’’ти. ‘‘татхева̄’’ти имина̄ ‘‘двиекадвиппака̄ра̄нам̣ ка̄марӯпа̄руппа̄нам̣ васена̄’’ти пададвайам̣ а̄кад̣д̣хати. дувидха̄йа̄ти наваттабба̄тӣта̄рамман̣ата̄васена дувидха̄йа. паччеканти висум̣ висум̣. двиннам̣ двиннам̣ ка̄ма̄руппа̄нанти еттха̄йам̣ йоджана̄ – наваттабба̄рамман̣а̄йа а̄руппачутийа̄ анантара̄ атӣта̄рамман̣а̄ паччуппанна̄рамман̣а̄ ча две ка̄мапат̣исандхӣ, наваттабба̄рамман̣а̄ атӣта̄рамман̣а̄ ча две а̄руппапат̣исандхӣ, татха̄ атӣта̄рамман̣а̄йапӣти има̄сам̣ васена ат̣т̣хавидха̄.

‘‘двидвӣ’’ти га̄тха̄йа вуттамеваттхам̣ сукхаггахан̣аттхам̣ сан̇гахетва̄ дассети. йадипи ‘‘каммасса кататта̄’’тиа̄дина̄пи каммасса випа̄ка̄нам̣ упаниссайапаччайабха̄во гахитойева хоти, ‘‘кусала̄кусалам̣ камма’’нтиа̄дина̄ пана висум̣ упаниссайапаччайабха̄во дассӣйатӣти ‘‘ка̄ма̄вачарасса…пе… а̄дина̄ на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайабха̄во дасситаппака̄ро’’ти а̄ха.

а̄дина̄ вимиссавин̃н̃а̄н̣ена̄ти екасса бхавасса а̄дибхӯтена рӯпавимиссена пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ена. ан̃н̃аттха̄ти сам̣седаджаопапа̄тикайонийам̣. авачанам̣ пат̣иккхепам̣ ман̃н̃ама̄но ‘‘гандхараса̄ха̄ра̄нам̣ пат̣иккхиттатта̄’’ти ватва̄ саббена саббам̣ рӯпабхаве те наттхӣти адхиппа̄йена̄ха ‘‘чаккхусотаваттхусаттакаджӣвитачхаккабха̄вепӣ’’ти. па̄л̣ийанти дхаммахадайавибхан̇гапа̄л̣ийам̣. пан̃ча̄йатана̄нӣти чаккхусотаманарӯпадхамма̄йатана̄ни. пан̃ча дха̄туйоти та̄ ева пан̃ча дха̄туйо. вуттан̃хи – ‘‘рӯпадха̄туйа̄ упапаттиккхан̣е катама̄ни пан̃ча̄йатана̄ни па̄тубхаванти? чаккха̄йатанам̣ рӯпа̄йатанам̣ сота̄йатанам̣ мана̄йатанам̣ дхамма̄йатанам̣. има̄ни пан̃ча̄йатана̄ни па̄тубхаванти. катама̄ пан̃ча дха̄туйо па̄тубхаванти? чаккхудха̄ту…пе… дхаммадха̄ту. има̄ пан̃ча дха̄туйо па̄тубхавантӣ’’ти (вибха. 1016). чха а̄йатана̄ни садда̄йатанена саддхим̣ та̄нийева. нава дха̄туйоти чаккхурӯпачаккхувин̃н̃а̄н̣асотасаддасотавин̃н̃а̄н̣аманодхаммамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо. саббасан̇гахавасена̄ти анавасесапариггахавасена. таттха̄ти рӯпадха̄туйам̣. ‘‘катха̄ваттхумхи ча̄’’тиа̄дина̄ на кевалам̣ дхаммахадайавибхан̇гапа̄л̣ийам̣йева, атха кхо пакаран̣антарепи гандха̄дайо пат̣иккхитта̄ти дассети. таттха гха̄на̄йатана̄дӣнам̣ вийа̄ти садисӯда̄харан̣адассанам̣. йатха̄ гха̄на̄йатана̄дӣнам̣ таттха рӯпабхаве бха̄во аттхи, та̄ пат̣иккхитта̄, евам̣ гандха̄йатана̄дӣнан̃ча̄ти. аттхи таттха гха̄на̄йатананти пуччха̄ сакава̄дисса. йан̃хи таттха а̄йатанам̣ наттхи, тасса васена̄йам̣ чодана̄. тато парава̄дӣ йам̣ таттха аджджхаттика̄нам̣ тин̣н̣ам̣ а̄йатана̄нам̣ гха̄на̄дикам̣ сан̣т̣ха̄нанимиттам̣, тадева а̄йатананти ладдхийа̄ ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣иджа̄на̄ти. ба̄хира̄нам̣ гандха̄йатана̄дӣнам̣ васена пут̣т̣хо йасма̄ гха̄наппаса̄да̄дайо таттха на иччхати, тасма̄ тесам̣ гочарам̣ пат̣иседхенто ‘‘на хевам̣ ваттаббе’’ти пат̣иккхипати. а̄ди-саддена ‘‘аттхи таттха дживха̄йатананти? а̄манта̄. аттхи таттха раса̄йатананти? на хевам̣ ваттаббе’’тиа̄динайаппаватта̄нам̣ ануломапат̣иломасам̣санданапан̃ха̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. апхот̣т̣хабба̄йатана̄нанти пхот̣т̣хабба̄йатанабха̄варахита̄нам̣, апхот̣т̣хаббасабха̄ва̄нанти аттхо.

ида̄ни ана̄йатанасабха̄ве гандхарасе пат̣иджа̄нитва̄пи досам̣ ваданто ‘‘йади ча̄’’тиа̄дима̄ха. авачане наттхи ка̄ран̣ам̣ йатха̄дхаммаса̄сане абхидхамме, тесам̣ ва̄ нисаттаниджджӣвасабха̄ватта̄ти адхиппа̄йо. йатха̄ ча дха̄тубха̄во, евам̣ дхаммабха̄во ча тесам̣ екантико, татха̄ а̄йатанабха̄во ча̄ти саббатха̄пи таттха виджджама̄на̄нам̣ гандхараса̄нам̣ а̄йатанесу авачане ка̄ран̣ам̣ наттхӣти дассенто ‘‘дхаммабха̄во ча̄’’тиа̄дима̄ха. ан̃н̃асса параматтхасса абха̄ва̄. кочи а̄йатанасабха̄воти дхамма̄йатанамева сандха̄йа вадати. тена йади рӯпабхаве гандхараса̄ виджджанти, йатха̄вуттака̄ран̣ато гандхараса̄йатанабха̄вена авуччама̄на̄пи дхамма̄йатанабха̄вена ваттабба̄ сийум̣, на ча вутта̄. тасма̄ нит̣т̣хаметтха гантаббам̣ ‘‘наттхева рӯпабхаве гандхараса̄’’ти дассети. кин̃ча рӯпадха̄туйам̣ гандхарасабха̄вена авутта̄нам̣, ка̄мадха̄туйам̣ вутта̄нам̣ тесам̣ ким̣ гандхарасабха̄вато ан̃н̃ена сабха̄вена рӯпадха̄туйам̣ аттхибха̄во, уда̄ху гандхарасабха̄вена. йади пуримо паккхо дхамма̄йатане тесам̣ сан̇гахо сийа̄ ана̄йатанасабха̄васса сабха̄вадхаммасса абха̄ва̄, атха дутийо тенева ка̄ран̣ена несам̣ гандхараса̄йатанабха̄во сиддхоти имаматтхам̣ дассенто ‘‘йади ча̄’’тиа̄дима̄ха. тасма̄ти йасма̄ гандхараса̄ дхаммахадайавибхан̇ге на вутта̄, катха̄ваттхумхи ча тесам̣ бха̄во пат̣иккхитто, пхуситум̣ асаккун̣еййа̄ патхавӣа̄дайо вийа гха̄йитум̣ са̄йитун̃ча асаккун̣еййа̄ те наттхи, дха̄тусаддена ча те гахита̄, дхаммабха̄во ча тесам̣ екантико, тасмин̃ча сати сиддхо а̄йатанабха̄во, тасма̄. татха̄ти па̄л̣ийам̣ авуттадхамме ха̄петва̄ чаккхусаттака̄дивасена. еванти чаккхусаттака̄дивасена рӯпаган̣ана̄йа карийама̄на̄йа. дхаммата̄ти па̄л̣идхаммо, рӯпабхаве ва̄ паваттанакарӯпадхаммата̄. ‘‘на виломита̄’’ти имина̄ йатха̄пат̣ин̃н̃а̄там̣ дхаммам̣ дӣпитам̣ уллин̇гети.

еттха ча рӯпа̄вачарасатта̄нам̣ гха̄надживха̄йатана̄бха̄вато виджджама̄на̄пи гандхараса̄ а̄йатанакиччам̣ на каронтӣти те ана̄маситва̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘пан̃ча̄йатана̄ни па̄тубхаванти, чха а̄йатана̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘тайо а̄ха̄ра̄’’ти ча аджджхохаритаббасса а̄ха̄расса абха̄вена оджат̣т̣хамакарӯпасамут̣т̣ха̄панасан̇кха̄тасса а̄ха̄ракиччасса акаран̣ато, на саббена саббам̣ гандхараса̄нам̣ оджа̄йа ча абха̄вато. ити висайино киччасса ча абха̄вена висайо, киччава̄ ча дхаммо на вутто. йасмин̃хи бхаве висайӣ наттхи, тасмим̣ там̣хетуко ниппарийа̄йена висайасса а̄йатанабха̄во наттхӣти виджджама̄насса̄пи авачанам̣, йатха̄ рӯпабхаве патхавӣтеджова̄йодха̄тӯнам̣ пхот̣т̣хабба̄йатанабха̄вена. йасса пана йаттха вачанам̣, тасса таттха висайӣсаббха̄вахетуко ниппарийа̄йена а̄йатанабха̄во вутто дит̣т̣хо йатха̄ таттхева рӯпа̄йатанасса. йади висайӣсаббха̄вахетуко висайасса ниппарийа̄йена а̄йатанабха̄во, катхам̣ асан̃н̃асатта̄нам̣ дева̄нам̣ две а̄йатана̄ни па̄тубхавантӣти. асан̃н̃асатта̄нан̃хи чаккха̄йатанам̣ наттхи, ачаккха̄йатанабха̄вена ча несам̣ рӯпа̄йатанам̣ ан̃н̃есам̣ ависайоти? на̄йам̣ виродхо. йена адхиппа̄йена рӯпадха̄туйам̣ сан̃н̃ӣнам̣ гандха̄йатана̄дӣнам̣ авачанам̣, тена рӯпа̄йатанасса̄пи авачананти асан̃н̃ӣнам̣ екам̣ а̄йатанам̣ ваттаббам̣. йатха̄сакан̃хи индрийагочарабха̄ва̄пеккха̄йа йесам̣ ниппарийа̄йена а̄йатанабха̄во аттхи, тесу ниддисийама̄несу тадабха̄вато рӯпадха̄туйам̣ сан̃н̃ӣнам̣ гандха̄дике висум̣ а̄йатанабха̄вена аватва̄ дхаммасабха̄ва̄нативаттанато, мановин̃н̃а̄н̣асса ча висайабха̄вӯпагаманато дхамма̄йатанантогадхе катва̄ ‘‘пан̃ча̄йатана̄нӣ’’ти па̄л̣ийам̣ вуттам̣. етадаттхан̃хи ‘‘дхамма̄йатана’’нти са̄ман̃н̃ато на̄макаран̣ам̣, пит̣т̣хиват̣т̣ака̄ни ва̄ та̄ни катва̄ ‘‘пан̃ча̄йатана̄нӣ’’ти вуттам̣. йена ча пана адхиппа̄йена асан̃н̃ӣнам̣ рӯпа̄йатанам̣ вуттам̣, тена сан̃н̃ӣнампи гандха̄дӣнам̣ висум̣ гахан̣ам̣ ка̄таббанти имасса найасса дассанаттхам̣ ‘‘асан̃н̃асатта̄нам̣ дева̄нам̣ две а̄йатана̄ни па̄тубхавантӣ’’ти (вибха. 1017) вуттам̣. асатипи хи аттано индрийе рӯпасса ван̣н̣а̄йатанасабха̄ва̄тиккамо наттхева̄ти там̣ рӯпа̄йатанантвева вуччати. имина̄ ча найадассанена гандха̄дӣни тӣн̣и паккхипитва̄ сан̃н̃ӣнам̣ ат̣т̣ха а̄йатана̄ни, асан̃н̃ӣнам̣ пан̃ча̄ти айаматтхо дассито хоти. еван̃четам̣ сампат̣иччхитаббам̣. ан̃н̃атха̄ рӯпалоке пхуситумасаккун̣еййата̄йа патхавӣа̄дӣнам̣ вачӣгхосо ева на сийа̄. на хи пат̣игхат̣т̣ана̄нигхам̣самантарена саддаппаватти аттхи, на ча пхусанасабха̄ва̄нам̣ каттхачи апхусанасабха̄вата̄ сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. пхот̣т̣хабба̄йатанасан̇кха̄тасса ча бхӯтаттайасса абха̄ве рӯпабхаве рӯпа̄йатана̄дӣнампи самбхаво ева на сийа̄, тасма̄ пхуситум̣ саккун̣еййата̄йапи патхавӣа̄дӣнам̣ таттха ка̄йиндрийа̄бха̄вена тесам̣ пхот̣т̣хаббабха̄во на вутто. еван̃ча катва̄ рӯпадха̄туйам̣ тесам̣ саппат̣игхавачанан̃ча саматтхитам̣ хоти. вуттан̃хи ‘‘асан̃н̃асатта̄нам̣ анидассанасаппат̣игхам̣ екам̣ маха̄бхӯтам̣ пат̣ичча две маха̄бхӯта̄’’тиа̄ди (пат̣т̣ха̄. 2.22.17). пат̣игхо хеттха бхӯтаттайасса ка̄йаппаса̄дам̣ пати там̣ниссайабхӯтагхат̣т̣анадва̄рена абхимукхабха̄во, со ча пхуситум̣ асаккун̣еййасабха̄васса гхат̣т̣ана̄йа абха̄вато наттхи. нану ‘‘две а̄йатана̄нӣ’’ти еттха парийа̄йа̄йатанам̣ адхиппетам̣, атха касма̄ гандха̄йатана̄дӣнипи гахетва̄ ‘‘пан̃ча̄йатана̄нӣ’’ти на вуттанти? ‘‘найадассанавасена десана̄ паватта̄’’ти вуттова̄йаматтхо. атха ва̄ таттха рӯпа̄йатанассева вачанам̣ када̄чи ан̃н̃абхӯмика̄нам̣ паса̄дасса висайабха̄вам̣ сандха̄йа, на пана итаресам̣ абха̄вато. на̄пи парийа̄йена гандха̄йатана̄дӣнам̣ а̄йатанасабха̄ва̄бха̄вато. асан̃н̃ӣнан̃хи рӯпа̄йатанам̣ сама̄набхӯмика̄нам̣ вехаппхала̄нам̣, упарибхӯмика̄нан̃ча суддхава̄са̄нам̣ паса̄дасса висайабха̄вам̣ гаччхати, на пана гандхараса̄ти тесам̣йева таттха̄вачанам̣ йуттам̣. катха̄ваттхумхи ча ниппарийа̄йена гандха̄йатана̄дӣнам̣ аттхибха̄вам̣ пат̣иджа̄нантам̣ сандха̄йа пат̣иседхо като. йадипи четам̣ вачанам̣ таттха гандха̄йатана̄дӣнам̣ абха̄вавибха̄ванам̣ на хоти, аттхибха̄вадӣпанампи пана ан̃н̃авачанам̣ наттхева̄ти? найидамевам̣ ат̣т̣хакатха̄су таттха несам̣ аттхибха̄васса ниддха̄ретва̄ вуттатта̄. йан̃хи ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ па̄л̣ийа̄ на вируджджхати, там̣ па̄л̣и вийа пама̄н̣абхӯтам̣ агарахита̄йа а̄чарийапарампара̄йа йа̄ваджджатана̄ а̄гататта̄. таттха сийа̄ – йам̣ па̄л̣ийа̄ на вируджджхати ат̣т̣хакатха̄вачанам̣, там̣ пама̄н̣ам̣. идам̣ пана вируджджхатӣти? найидамевам̣ йатха̄ на вируджджхати, татха̄ пат̣ипа̄дитатта̄. чаккха̄дӣнам̣ а̄йатана̄нам̣, танниссайа̄нан̃ча вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ саттасун̃н̃ата̄сандассанаттхам̣ бхагавато дха̄тудесана̄ти а̄йатанабха̄вена вутта̄нам̣йева дха̄тубха̄вадӣпанато дха̄тубха̄васса̄пи несам̣ авачанам̣ йуджджати ева, тасма̄ йатха̄ па̄л̣ийа̄ авиродхо хоти, татха̄ чаккхудасака̄дивасена ат̣т̣хакатха̄йам̣ рӯпаган̣ана̄ ката̄ти на еттха дхаммата̄виломана̄сан̇ка̄йа ока̄соти ведитаббам̣.

ел̣акасса джа̄така̄ле ун̣н̣а̄ джа̄тиун̣н̣а̄ти пат̣хамо аттхо. тато сукхуматаратам̣ сандха̄йа ‘‘габбхам̣…пе… итипи вадантӣ’’ти вуттам̣. самбхаванасса бхедо ва̄ самбхавабхедо, паваттибхедоти аттхо.

рӯпӣбрахмесӯти адхикаран̣е бхуммам̣, опапа̄тикайоникесӯти ниддха̄ран̣ети дассенто ‘‘опапа̄тикайоникехи рӯпӣбрахме ниддха̄ретӣ’’ти а̄ха. тена ‘‘опапа̄тикайоникесӯ’’ти са̄ман̃н̃ато вуттара̄сито ‘‘рӯпӣбрахмесӯ’’ти висесам̣ ниддха̄рети. на саметӣти на сам̣сандати, вируджджхатӣти аттхо. йа̄йа па̄л̣ийа̄ на самети, там̣ дассенто ‘‘дхаммахадайавибхан̇ге хӣ’’тиа̄дима̄ха.

ека̄даса̄ти парипун̣н̣а̄йатанасса садда̄йатанаваджджа̄ни ека̄даса̄йатана̄ни. кассачи даса̄йатана̄нӣти андхасса чаккха̄йатанаваджджа̄ни. кассачи апара̄ни даса̄йатана̄нӣти бадхирасса сота̄йатанаваджджа̄ни. кассачи нава̄йатана̄нӣти андхабадхирасса чаккхусота̄йатанаваджджа̄ни. кассачи сатта̄йатана̄нӣти габбхасеййакасса рӯпагандхарасака̄йапхот̣т̣хаббаманодхамма̄йатанавасена вуттам̣.

‘‘на вуттам̣ ат̣т̣ха̄йатана̄ни па̄тубхавантӣ’’ти идам̣ ‘‘на хи па̄л̣ийам̣…пе… вутта̄’’ти етасса аттхавиваран̣ам̣. чаккхусотагха̄навикаласса хи упападжджама̄насса ат̣т̣хева а̄йатана̄ни сийунти. сати ча агха̄накупапаттийам̣ пунапи ‘‘кассачи апара̄ни даса̄йатана̄ни па̄тубхавантӣ’’ти ваттаббам̣ сийа̄. татха̄ ча сати йатха̄ андхабадхирасса васена ‘‘кассачи нава̄йатана̄ни па̄тубхавантӣ’’ти (вибха. 1007) екава̄рам̣ вуттам̣, евам̣ андха̄гха̄накасса, бадхира̄гха̄накасса ча васена ‘‘кассачи апара̄ни нава̄йатана̄ни, кассачи апара̄ни нава̄йатана̄ни па̄тубхавантӣ’’ти ваттаббам̣ сийа̄, евам̣ на вуттанти имаматтхам̣ дассети ‘‘татха̄…пе… на ча там̣ вутта’’нти. евам̣ дха̄тупа̄тубха̄ва̄дипан̃хесӯти ‘‘кассачи ека̄даса дха̄туйо па̄тубхаванти, кассачи даса дха̄туйо, кассачи апара̄ даса дха̄туйо, кассачи нава дха̄туйо, кассачи сатта дха̄туйо па̄тубхавантӣ’’ти (вибха. 1007) евам̣ дха̄тупа̄тубха̄вапан̃хо ведитаббо. а̄ди-саддена ‘‘кассачи чуддасиндрийа̄ни па̄тубхавантӣ’’тиа̄ди (вибха. 1007) найаппаватта̄ индрийапан̃ха̄дайо сан̇гахита̄.

еттха ча йатха̄ ‘‘саттати уккам̣сато ча рӯпа̄нӣ’’ти падам̣ ‘‘сам̣седаджопапа̄тӣсӯ’’ти еттха йонидвайавасена йоджӣйати, на евам̣ ‘‘авакам̣сато тим̣са̄’’ти идам̣, идам̣ пана сам̣седаджайонивасенева йоджетаббам̣, екайоганиддит̣т̣хасса̄пи екадесо самбандхам̣ лабхатӣти. сам̣седаджассева ча джаччандхабадхираагха̄наканапум̣сакасса дживха̄ка̄йаваттхудасака̄нам̣ васена тим̣са рӯпа̄ни уппаджджантӣти вуттам̣, на опапа̄тикасса̄ти айаметтха ат̣т̣хакатха̄йа адхиппа̄йо. йе пана ‘‘опапа̄тикасса джаччандха…пе… уппаджджантӣти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта’’нти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. со хи пама̄дапа̄т̣хо. еван̃ча катва̄ а̄йатанайамакаван̣н̣ана̄йа ‘‘ка̄мадха̄туйам̣ пана агха̄нако опапа̄тико наттхи. йади бхавеййа, ‘кассачи ат̣т̣ха̄йатана̄ни па̄тубхавантӣ’ти вадеййа̄’’ти (йама. ат̣т̣ха. а̄йатанайамака 18-21) ваккхати. апаре пана̄ху ‘‘кассачи ека̄даса̄йатана̄ни па̄тубхаванти, йа̄ва ‘кассачи нава̄йатана̄нӣ’ти па̄л̣и опапа̄тике сандха̄йа вутта̄. тасма̄ пуббена̄парам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ авиродхо сиддхо хоти, татха̄ ча йатха̄вуттапа̄л̣ийа̄ айаматтхаван̣н̣ана̄ ан̃н̃адаттху сам̣сандати саметийева̄’’ти. йам̣ панеке ваданти ‘‘опапа̄тикаггахан̣ена сам̣седаджа̄пи сан̇гайханти. татха̄ хи дхаммахадайавибхан̇ге ‘ка̄мадха̄туйа̄ упапаттиккхан̣е кассачи ека̄даса̄йатана̄ни па̄тубхавантӣ’тиа̄дӣнам̣ (вибха. 1007) уддесе ‘опапа̄тика̄нам̣ пета̄на’нтиа̄дина̄ опапа̄тикаггахан̣амева катам̣, на сам̣седаджаггахан̣а’’нти, там̣ парипун̣н̣а̄йатана̄нам̣йева сам̣седаджа̄нам̣ опапа̄тикесу сан̇гахан̣авасена вуттанти ведитаббам̣. татха̄ хи ваккхати ‘‘сам̣седаджайоника̄ парипун̣н̣а̄йатана̄парипун̣н̣а̄йатанабха̄вена опапа̄тикасан̇гахам̣ катва̄ вутта̄’’ти ‘‘падха̄на̄йа ва̄ йонийа̄ саббам̣ парипун̣н̣а̄йатанайоним̣ дассетум̣ ‘опапа̄тика̄на’нти вутта’’нти ча. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана йонидвайам̣ сарӯпенева пака̄сетум̣, сам̣седаджайонивасенева ча авакам̣сато паваттим̣ дассетум̣ опапа̄тикайонийа̄ итарам̣ асан̇гахетва̄ ‘‘сам̣седаджопапа̄тӣсӯ’’ти вуттанти. саббам̣ там̣ вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.

чутипат̣исандхӣнанти анантара̄тӣтачутийа̄, таданантара̄йа мисса̄миссабхеда̄йа пат̣исандхийа̄. кхандха̄дӣхӣти кхандха̄рамман̣агатихетуведана̄пӣтивитаккавича̄рехи. махаггатааджджхатта̄рамман̣а̄йа махаггатааджджхатта̄рамман̣а̄, амахаггатабахиддха̄рамман̣а̄йа амахаггатабахиддха̄рамман̣а̄ти евама̄дино арӯпабхӯмӣсуйева чутипат̣исандхӣнам̣ бхеда̄бхедависесасса самбхавато ‘‘найамукхаматтам̣ дассетва̄’’ти вуттам̣. екаччасугатӣти махаггатаваджджасугати адхиппета̄ти а̄ха ‘‘рӯпа̄рӯпа̄вачара̄на’’нтиа̄ди. кечи пана ‘‘йатха̄ махаггата̄ваджджа̄, евам̣ уттаракурукаваджджа̄’’типи ваданти. екаччасугатичутийа̄ти вуттасугатичутийа̄. йадипи ‘‘айам̣ на̄ма дуггатипат̣исандхи на хотӣ’’ти нийамо наттхи, десана̄ пана сотапатита̄ гата̄ти ваданти. нийатабодхисатта̄пеккха̄йа ва̄ евам̣ вуттам̣. тесан̃хи екаччадуггатипат̣исандхи наттхи авӣчиа̄дӣсу анупападжджанато. ‘‘екаччадуггатичутийа̄’’ти еттха̄пи имина̄ найена аттхо ведитаббо.

екаччасугатипат̣исандхӣти пана ка̄ма̄вачарасугатипат̣исандхи ведитабба̄. сайамева̄ти аттана̄ ева. ‘‘бхедависесо ева ча евам̣ виттха̄рена дассито’’ти идам̣ ‘‘амахаггатабахиддха̄рамман̣а̄йа̄’’тиа̄дим̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘чатуккхандха̄йа…пе… пат̣исандхи хотӣ’’ти идам̣ пана абхедависесадассанамева̄ти. екекасмим̣ бхедети ‘‘амахаггатабахиддха̄рамман̣а̄йа̄’’ти евама̄дике екекасмим̣ бха̄ге. таттха таттхева̄ти ‘‘амахаггатабахиддха̄рамман̣а̄йа махаггатабахиддха̄рамман̣а̄, амахаггатаджджхатта̄рамман̣а̄йа махаггатаджджхатта̄рамман̣а̄’’тиа̄дина̄ тасмим̣ тасмим̣ бхеде, таттха таттхева ва̄ бхава̄дике чавитва̄ упападжджантасса васена чутипат̣исандхийоджана̄ ведитабба̄. бхумматтхе айам̣ то-саддоти дассенто ‘‘тато хетум̣ вина̄ти таттха хетум̣ вина̄’’ти а̄ха. тассаттхо – тасмим̣ пуримабхаве ниппханнам̣ авиджджа̄сан̇кха̄ра̄дикам̣ ка̄ран̣ам̣ вина̄ на хотӣти.

атимандабха̄вӯпагаманам̣ сакичча̄саматтхата̄. пан̃чадва̄рикавин̃н̃а̄н̣авасена чути пат̣исиддха̄, на таданантаравин̃н̃а̄н̣авасена. сва̄йаматтхо ‘‘пан̃чаннам̣ два̄ра̄на’’нтиа̄дина̄ хет̣т̣ха̄ ат̣т̣хакатха̄йама̄гатоти а̄ха ‘‘пан̃чадва̄рикавин̃н̃а̄н̣а̄нантарампи хи пуббе чути дассита̄’’ти. таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. чутичиттена саддхим̣ чаккха̄йатана̄дӣнам̣ ниродхо хотӣти дассетум̣ ‘‘йамаке ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. парин̣ататта̄ти парипа̄кавасена парийоса̄нам̣ гататта̄ти адхиппа̄йо. пхасса̄дайо йатха̄вуттачетана̄сахаджа̄тапхасса̄дайо. йатха̄упат̣т̣хите камма̄диа̄рамман̣е анекава̄рам̣ уппаттийа̄ санта̄насса абхисан̇кхаран̣ам̣ таттха пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣апатит̣т̣ха̄насса хетубха̄во.

санта̄навасена ниппаджджама̄на̄нам̣ намана̄дикирийа̄нам̣ екасмим̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ейева аттхасиддхӣти дассенто а̄ха ‘‘намана…пе… дассетӣ’’ти. патхавийам̣ сабалапайогехӣти патхавийа̄ а̄дха̄ран̣абхӯта̄йа аттано балена пайогена ча каран̣абхӯтена.

саддахетукоти саддасса падха̄на̄дибха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. та̄дисо паббатакуччхиа̄дипадесопи тасса хетуйева. падӣпантара̄дӣти а̄ди-саддена телават̣т̣иа̄дике сан̇ган̣ха̄ти. тато садда̄диппаваттито пуббе абха̄ва̄. пат̣игхоса̄дӣнан̃хи садда̄диппаваттито сати пуримасиддхийам̣ те садда̄дипаччайадесам̣ гаччхеййум̣, на пана те аттхӣти вуттам̣ ‘‘тато пуббе абха̄ва̄’’ти. упамеййепи евамева аттхо йоджетаббо. йатха̄ ча хетудесам̣ на гаччхати хетусамуппаннам̣, евам̣ тато на̄гаччхатӣти а̄ха ‘‘тасма̄ на…пе… а̄гата’’нти. те садда̄дайо паччайа̄ етесанти таппаччайа̄. вуттанайена̄ти упама̄йам̣ вуттанайенева. пуримабхавахетудесе саннихитам̣ хутва̄ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣ тато ан̃н̃атра бхавантаре там̣ упагантва̄ таппаччайам̣ на хотӣти аттхо. паччайато ниббаттама̄нам̣ паччайуппаннам̣ ан̃н̃атра агантва̄ паччайадесам̣ анупагатамева хутва̄ ниббаттатӣти пат̣хамо аттхо. пат̣хамам̣ паччайена самодха̄нагатам̣ хутва̄ тато ан̃н̃атра гантва̄ паччайуппаннаваттхубха̄вам̣ на̄паджджатӣти дутийо аттхо. йатха̄самбхаванти йа̄йа ‘‘на кхӣрато дадхи самбхӯтам̣ сийа̄, на кхӣраса̄мино дадхи сийа̄’’ти ча кхӣрададхӣсу екантам̣ еката̄йа на̄ната̄йа ча досайоджана̄ ката̄. имина̄ найена бӣджа̄дӣсу саббахетӯсу, ан̇кура̄дӣсу саббахетусамуппаннесу йатха̄самбхавам̣ хетуанурӯпам̣, хетусамупанна̄нурӯпан̃ча досайоджана̄ ка̄табба̄. санта̄набаддхесу дхаммесу екантаеката̄пат̣иседхена сассатага̄хасса пат̣иседхитатта̄ вуттам̣ ‘‘сайам̣катам̣ сукхам̣ дуккханти имам̣ дит̣т̣хим̣ нива̄ретӣ’’ти. татха̄ екантана̄ната̄пат̣иседхена уччхедага̄хо пат̣иседхито хотӣти а̄ха ‘‘парам̣катам̣ сукхам̣ дуккхам̣ ан̃н̃о кароти, ан̃н̃о пат̣исам̣ведетӣти имам̣ дит̣т̣хим̣ нива̄ретӣ’’ти. тена катана̄со, аката̄гамо ча ниваттито хотӣти адхиччасамуппаннадит̣т̣хинива̄ран̣енева нийатисабха̄вава̄дапат̣иседхопи катоти дат̣т̣хаббам̣.

таттха̄ти ан̇кура̄диппабандхасан̇кха̄те бхӯтупа̄да̄рӯпасанта̄не. танти виджджа̄па̄т̣ава̄ди. ан̃н̃асса̄ти ба̄лака̄ле катавиджджа̄парийа̄пун̣ана̄дито ан̃н̃асса. сан̇кха̄рато ан̃н̃о тан̣ха̄дико ан̃н̃апаччайо.

ниййа̄тана̄ди ева пхалам̣ ниййа̄тана̄дипхалам̣, апхалитам̣ ниййа̄тана̄дипхалам̣ етасса̄ти апхали…пе… пхалам̣, йатха̄вуттакирийа̄каран̣ам̣.

пин̣д̣авасена̄ти аката̄вайававибха̄гасса самуда̄йасса васена. саббаттха̄ти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дике саббасмим̣ паччайадхамме, пат̣исандхибхеде ва̄ паччайуппаннадхамме. балавакаммасса васена йоджетаббо. бхусо ниссайо хи упаниссайо. ‘‘ависесена̄’’ти вуттепи ка̄ма̄вачарапун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ паватте, итаро пат̣хамаджджха̄навипа̄ка̄дӣнам̣ паватте ча пат̣исандхийан̃ча паччайо хотӣти па̄кат̣ойаматтхоти там̣ авибхаджитва̄ ‘‘саббапун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ саха сан̇ган̣ха̄ти’’ччева вуттам̣. два̄даса̄кусалачетана̄бхедоти найидам̣ сама̄сападам̣, сандхивасена панетам̣ вуттам̣. два̄даса̄ти ча бхумматтхе паччаттавачанам̣, два̄дасасу акусалачетана̄су. акусалачетана̄бхедоти ека̄даса̄кусалачетана̄пабхедо, два̄даса̄кусалачетана̄пабхедо ча̄ти аттхо ведитаббо. еван̃хи сати на еттха кин̃чи вича̄ретаббам̣ хет̣т̣ха̄ виттха̄ритатта̄. кечи пана ‘‘два̄даса̄кусалачетана̄бхедоти идам̣ ‘чханнам̣ паватте’тиа̄дина̄ йоджетабба’’нти ваданти, тесам̣ матена уддхаччачетана̄йа гахан̣е пайоджанам̣ вича̄ретаббамева пат̣исандхийа̄пи паччайабха̄васса вуттатта̄. екасса̄ти еттха ева-саддо луттаниддит̣т̣хоти а̄ха ‘‘екассева паччайабха̄ванийамо’’ти. мила̄тама̄ла̄дӣнанти мила̄тама̄лакилит̣т̣хаваттха̄дӣнам̣. манопадосика̄нам̣ тадан̃н̃аваттхӯнампи анит̣т̣хата̄ катхам̣ на сийа̄, сийа̄ ева̄ти адхиппа̄йо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 227) пана пачурата̄бха̄вато там̣ ана̄маситва̄ ‘‘татха̄ ка̄ма̄вачарадевалокепӣ’’ти вуттам̣. кечи пана ‘‘девалоке анит̣т̣хам̣ на̄ма парикаппанавасена, сабха̄вато пана таттхуппаннам̣ ит̣т̣хамева̄’’ти ваданти.

‘‘екӯнатим̣сачетана̄бхедампӣ’’ти имина̄ уддхаччачетана̄йапи паваттивипа̄када̄йитам̣ ануджа̄на̄ти, ат̣т̣хакатха̄адхиппа̄йавасена ва̄ евама̄ха. пан̃чадасаннам̣ ахетукавипа̄кавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ пан̃чат̣т̣ха̄на̄ни две апанетва̄ авасеса̄нам̣ терасаннам̣. две две чаккхусотасампат̣иччханавин̃н̃а̄н̣а̄ни, тӣн̣и сантӣран̣а̄нӣти наваннам̣. екадесапаччайабха̄вена̄ти екадесасса вӣсатичетана̄бхедасса ка̄ма̄вачарачиттасан̇кха̄расса паччайабха̄вена екӯнатим̣сачетана̄бхедо самуда̄йо вутто. свева̄ти авайавагатена̄пи висесена самуда̄йо вохарӣйати йатха̄ ‘‘алан̇като ра̄джакума̄ро’’ти.

йаттха̄ти пан̃чавока̄рабхавам̣ сандха̄йа̄ха. таттха хи ‘‘ка̄ма̄вачарасугатийам̣ та̄ва т̣хитасса̄’’тиа̄дина̄ (вибха. ат̣т̣ха. 227) пат̣исандхийам̣ паваттийан̃ча випа̄касса виттха̄раппака̄санам̣ катам̣. чатуттхаджджха̄набхӯмӣти вехаппхалабхӯмим̣ вадати. тена̄ха ‘‘асан̃н̃а̄руппаваджджа̄’’ти. чатуттхаджджха̄намева хи бха̄вана̄висесаппаваттам̣ асан̃н̃абхӯмим̣ а̄руппабхӯмин̃ча ниппха̄дети, чатукканайавасена ва̄ сам̣ван̣н̣ана̄ вутта̄ти ведитабба̄. ат̣т̣ха маха̄випа̄ка̄, париттавипа̄кесу паччхимо, пан̃ча рӯпа̄вачаравипа̄ка̄ти евам̣ чуддасаннам̣. саттаннанти сеса̄нам̣ париттавипа̄ка̄нам̣йева саттаннам̣.

бхава̄дайоти бхавайонигатисатта̄ва̄се. тин̣н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нанти пурима̄нам̣ тин̣н̣ам̣ а̄руппавипа̄кавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣. тӣсӯти пан̃чама̄дӣсу тӣсу вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитӣсу. вуттанайена̄ти ‘‘ка̄мабхаве пана дуггатийам̣ ат̣т̣ханнампи париттавипа̄кавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ татхева паччайо паватте, но пат̣исандхийа’’нтиа̄дина̄ (вибха. ат̣т̣ха. 227) вуттанайенева.

вин̃н̃а̄н̣ападаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

на̄марӯпападаниддесаван̣н̣ана̄

228. йадипи суттанте абхидхамме ча пат̣иччасамуппа̄даниддесе рӯпападасса десана̄бхедо наттхи, абхидхамме пана ‘‘саббам̣ рӯпам̣ на хетӯ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 584) суттантато тасса десана̄бхедо аттхева̄ти а̄ха ‘‘суттанта̄…пе… бхедо’’ти. сан̇кхйеййесу париччхедато гахитесу аттхасиддхо таттха сан̇кхйа̄париччхедоти вуттам̣ ‘‘аттхато пана вуттамева хотӣ’’ти.

опапа̄тикасаттесӯти ва̄ са̄ман̃н̃ато саббе опапа̄тика̄ вутта̄. тесу брахмака̄йика̄диггахан̣ена рӯпа̄вачара̄ва вутта̄ти тадан̃н̃е сандха̄йа сесаопапа̄тика̄нанти сесаггахан̣ам̣ са̄ттхакамева. вуттанайена̄ти ‘‘две ва̄ тайо ва̄ дасака̄, омато а̄дина̄ саха̄’’тиа̄дина̄ (вибха. ат̣т̣ха. 227) рӯпамиссакавин̃н̃а̄н̣е вуттанайена.

‘‘две сантатисӣса̄нӣ’’ти а̄раббха йа̄ва ‘‘сатта сантатисӣса̄нӣ’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 228) еттакам̣ ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘саттакапарийоса̄на’’нти. екекачиттаккхан̣е тиккхаттум̣ рӯпуппаттим̣ анануджа̄нанто а̄ха ‘‘имина̄дхиппа̄йена̄’’ти. читтасса уппа̄даккхан̣ейева саббам̣ рӯпам̣ уппаджджатӣти хи аттано адхиппа̄йо.

‘‘рӯпа̄джанакакаммаджа’’нти идам̣ бхӯтакатханаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ атам̣сабха̄вата̄бха̄ва̄. рӯпа̄джанакакаммаджанти ва̄ чутичиттам̣ сандха̄йа вуттам̣. пат̣исандхичиттам̣ пана ‘‘паваттийа’’нти имина̄ва ниваттитам̣. ‘‘саббесампи чутичиттам̣ рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄петӣ’’ти (дха. са. мӯлат̣ӣ. 636) ат̣т̣хаса̄линӣт̣ӣка̄йам̣ вуттова̄йаматтхо. пан̃чавин̃н̃а̄н̣аккхан̣е таппаччайа̄ рӯпуппаттийа̄ абха̄вена вуттам̣ ‘‘пан̃чавин̃н̃а̄н̣аппаваттика̄лам̣ сандха̄йа̄’’ти. таттха̄пи асахаджа̄тавин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ аттхева рӯпуппаттӣти а̄ха ‘‘сахаджа̄тавин̃н̃а̄н̣апаччайан̃ча̄’’ти. бхаван̇га̄дӣти бхаван̇гасампат̣иччханасантӣран̣атада̄рамман̣а̄ни. ан̃н̃ена̄ти йатха̄вуттакаммавин̃н̃а̄н̣ато ан̃н̃ена абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ена. рӯпамева хи кусала̄кусалакирийачиттаппаваттиккхан̣е абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ уппаджджати, на на̄мам̣ бхаван̇гам̣. там̣джанакена̄ти бхаван̇га̄диджанакена. каммавин̃н̃а̄н̣аппаччайа̄ випа̄качиттаппаваттика̄ле випа̄кана̄масса каммасамут̣т̣ха̄нарӯпасса ча васена. сахаджа̄тавин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ пана итарачиттаппаваттика̄лепи випа̄ко випа̄кана̄мавасена, читтасамут̣т̣ха̄нарӯпавасена ча на̄марӯпасса самбхаво дассетабботи а̄ха ‘‘сахаджа̄та…пе… йоджетабба’’нти. рӯпасаддена ча аттано екадесена̄ти самбандхо. ‘‘сарӯпа̄нам̣ екадесо екавибхаттийа’’нти (па̄н̣инӣ 1.2.64) саддалаккхан̣ам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сарӯпа̄нам̣ екадесо’’ти. иччхито хи екадесарӯпа̄нампи екадесо йатха̄ ‘‘нидасситавипаккхехӣ’’ти. нидассито ча нидасситавипаккхо ча нидасситавипаккхоти айан̃хеттха аттхо. ‘‘т̣ха̄на’’нти имина̄ сесасаддасса аттхам̣ вадати. сарӯпена т̣хапанан̃хи идха сесанам̣.

йам̣-там̣-садда̄нам̣ абйабхича̄ритасамбандхатта̄ авуттампи тато-саддам̣ а̄нетва̄ а̄ха ‘‘тато йуттамева иданти йоджетабба’’нти. випа̄касса аджанакам̣ випа̄ка̄джанакам̣, ниссандапхаламаттада̄йакакаммам̣, там̣ самут̣т̣ха̄нам̣ етасса̄ти випа̄ка̄джанакакаммасамут̣т̣ха̄нам̣. вуттанайена̄ти ‘‘ваттхука̄йавасена рӯпато две сантатисӣса̄ни, тайо ча арӯпино кхандха̄’’тиа̄дина̄ (вибха. ат̣т̣ха. 228) вуттена найена. убхайанти на̄мам̣ рӯпан̃ча.

камма̄рамман̣апат̣исандхиа̄дика̄лети еттха а̄ди-саддена саммасана̄дика̄ласан̇гахо дат̣т̣хаббо. танти абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣.

йадипи ‘‘аттхи рӯпам̣ читтасамут̣т̣ха̄на’’нтиа̄дивачанато (дха. са. 584) рӯпассапи вин̃н̃а̄н̣апаччайата̄ суттато джа̄нитабба̄, вин̃н̃а̄н̣асанниссита̄ ит̣т̣ха̄нубхавана̄дайо тасмим̣ сати саббха̄вато, асати ча абха̄вато йатха̄ саддхеййа̄диваттхумхи саддха̄дайоти на̄массапи йуттито вин̃н̃а̄н̣апаччайата̄ сиддха̄, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана вуттаматтхам̣ дассенто ‘‘суттато на̄мам̣…пе… джа̄нитабба’’нти а̄ха. йа̄вадева паччайапаччайуппаннадхаммаматтата̄вибха̄ванамукхена авипарӣтато паваттиниваттисандассанам̣ пат̣иччасамуппа̄дадесана̄, та̄вадева ча дхаммачаккаппаваттананти дассенто ‘‘йасма̄’’тиа̄дима̄ха. йасма̄ пана паваттиниваттивибха̄ванато саччадесана̄ва паччайа̄ка̄радесана̄, саччадесана̄ ча дхаммачаккаппаваттанам̣. йатха̄ха ‘‘идам̣ дуккханти ме бхиккхаве…пе… ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттита’’нтиа̄ди, тасма̄ ‘‘вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти падасса саччадесана̄бха̄вадӣпанена дхаммачаккаппаваттанабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘на̄марӯпаматтата̄вачаненева ва̄’’тиа̄ди вуттам̣.

на̄марӯпападаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сал̣а̄йатанападаниддесаван̣н̣ана̄

229. йатха̄самбхаванти самбхава̄нурӯпам̣. тена чатуннам̣ та̄ва бхӯта̄нам̣ сахаджа̄таниссайааттхиавигатавасена чаккха̄йатана̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ паччайабха̄во, ваттхӯсу пана хадайаваттхуно чхат̣т̣ха̄йатанасса пат̣исандхийам̣ сахаджа̄таниссайаан̃н̃аман̃н̃авиппайуттааттхиавигатавасена, паваттийам̣ йасма̄ анантарачиттена саддхим̣ уппаннамева ваттху т̣хитиппаттийа̄ балавабха̄вена тасса ниссайо бхавитум̣ саккоти, на сахаджа̄там̣, тасма̄ пуреджа̄таниссайавиппайуттааттхиавигатавасена. итараваттхӯнам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣асан̇кха̄тасса чхат̣т̣ха̄йатанасса индрийапаччайавасена ча, джӣвитасса индрийааттхиавигатавасена паччайабха̄во вуттоти дат̣т̣хаббо. екаппака̄ренева̄ти йатха̄ чаккха̄дӣнам̣ мана̄йатанасса пат̣инийатадассана̄дикичча̄нувидха̄нато нийато екаппака̄ренева паччайабха̄во, на евам̣ рӯпа̄йатана̄дӣнам̣, тесам̣ пана рӯпа̄рамман̣а̄дина̄ пака̄рантарена тасса паччайабха̄воти ‘‘анийамато’’ти вуттам̣. кечи пана ‘‘нийамато’’ти падам̣ ‘‘сасантатипарийа̄панна’’нти имина̄ самбандхитва̄ аттхам̣ ваданти ‘‘екантена сасантатипарийа̄панна’’нти.

‘‘чхат̣т̣ха̄йатанан̃ча мана̄йатанан̃ча чхат̣т̣ха̄йатана’’нти имина̄ виггахена аттхато, итарехи двӣхи саддатопи аттхатопи сарӯпатам̣ дассети. ‘‘чаккха̄дӣхи саха ‘сал̣а̄йатана’нти вутта’’нти вуттанайена екасесам̣ катва̄ мана̄йатанам̣ чаккха̄дӣхи саддхим̣ ‘‘сал̣а̄йатана’’нти па̄л̣ийам̣ вуттам̣ ‘‘на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатана’’нти. йатха̄вуттоти ‘‘чхат̣т̣ха̄йатанан̃ча мана̄йатанан̃ча̄’’тиа̄дина̄ аттана̄ вуттаппака̄ро. саббаттха̄ти на̄марӯпасаддена сал̣а̄йатанасаддена ча саддасарӯпата̄су, аттхасарӯпата̄су ва̄. йади суттантабха̄джанӣйе випа̄качхат̣т̣ха̄йатанамева адхиппетам̣, атха касма̄ ‘‘итарам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. авипа̄кан̃хи таттха итаранти адхиппетанти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘паччайанайе пана̄’’тиа̄ди.

сахаджа̄та̄дӣсу хетуа̄ха̄риндрийапаччайе паккхипитва̄ дасадха̄, тато екам̣ апанетва̄ навадха̄, тато екам̣ апанетва̄ ат̣т̣хадха̄ паччайабха̄во ведитаббо. еваметтха са̄дха̄ран̣авасена авакам̣со, хетуа̄диаса̄дха̄ран̣авасена уккам̣соти джха̄на̄дӣнампи васена ведитаббо.

пат̣исандхийам̣ арӯпадхамма̄ каммаджарӯпасса уппа̄даккхан̣е паччайа̄ хонтӣти ‘‘паватте’’ти висесети. ‘‘паччха̄джа̄тавиппайутта̄дайо ева̄’’ти нийамена сахаджа̄тапуреджа̄тавиппайутта̄дайо ниваттети.

‘‘авасесамана̄йатанасса̄’’ти авасесаггахан̣ампи пакаран̣ато висит̣т̣хависайамева̄ти дассетум̣ ‘‘пан̃чаккхандхабхаве’’тиа̄дима̄ха, йато ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ваттхурӯпа’’нтиа̄ди вуттам̣. йатха̄самбхавам̣ йоджетабботи на̄марӯпасса пат̣исандхийам̣ сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайааттхиавигата̄дипаччайабха̄во сахаджа̄та̄диса̄дха̄ран̣апаччайабха̄во, сампайуттавипа̄кахетуа̄ха̄риндрийа̄дипаччайабха̄во сампайутта̄диаса̄дха̄ран̣апаччайабха̄во на̄масса, рӯпасса пана виппайуттапаччайабха̄во йоджетаббо.

сал̣а̄йатанападаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пхассападаниддесаван̣н̣ана̄

230. тадабхедавасена̄ти тасса пхассасса абхедавасена, пхассабха̄васа̄ман̃н̃ена̄ти аттхо. на йуттам̣ екассева вачанам̣. ан̃н̃асса̄пӣти йатха̄вуттато ан̃н̃асса̄пи. сабба̄йатанато хи екасса пхассасса асамбхавачодана̄йам̣ таппасан̇гена ека̄йатанато анекасса̄пи самбхаво наттхӣти чодана̄ ‘‘ӣдисӣ дхаммата̄ наттхӣ’’ти н̃а̄панаттха̄ти дассети ‘‘ан̃н̃асса̄пӣ’’тиа̄дина̄. нидассанавасена̄ти уда̄харан̣адассанавасена. екапхассасса самбхаватоти ка̄ран̣а̄падесо. екапхассасамбхавасса лаббхама̄натта̄ ‘‘сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо’’ти бхагавата̄ вуттанти париха̄рам̣ дассентоти йоджана̄. сесесӯти екантиа̄дӣсу. навадха̄ паччайатте екам̣ випа̄камана̄йатанам̣ вибха̄вайе. татха̄ ча̄ти а̄рамман̣апуреджа̄тааттхиавигатавасена. йва̄йам̣ паччайабха̄во йа̄диса̄нам̣ хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘паччуппанна̄ни…пе… сандха̄йа вутта’’нти а̄ха. атӣта̄на̄гатака̄лавимутта̄нампи а̄рамман̣аматтата̄йа самбхавато а̄ха ‘‘а̄рамман̣а…пе… сандха̄йа вутта’’нти. таттха танти рӯпа̄йатана̄дим̣.

пхассападаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ведана̄паданиддесаван̣н̣ана̄

231. анантара̄дӣхӣти анантарасаманантарӯпаниссайанаттхивигатапаччайехи. упаниссайети анантарӯпаниссайе. анантарасаманантарапаччайа̄ хи анантарата̄васенева анантарӯпаниссайе антогадха̄. наттхивигатапаччайа̄ пана анантарасаманантарапаччайадхамма̄нам̣йева татха̄бха̄вато тадантогадха̄. тасса̄ти упаниссайасса.

саббасса̄ти випа̄касса, авипа̄касса ча. пат̣исандхибхаван̇гачутичиттасампайутта̄йа хи ведана̄йа сахаджа̄таманосампхассо вуттанайена ат̣т̣хадха̄ паччайо хоти. анантаро анантара̄дина̄, ана̄нантаро упаниссайавасенева паччайо хоти. самбхавадассанан̃четам̣, на та̄сам̣ манодва̄рикабха̄вадассананти дат̣т̣хаббам̣.

ведана̄паданиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

тан̣ха̄паданиддесаван̣н̣ана̄

232. йатха̄ ча раса̄йанаджа̄ни оджа̄джӣвита̄ни, евам̣ там̣нимиттам̣ сукхам̣, тадапанеййам̣ джара̄дидуккхан̃ча дхамма̄рамман̣абха̄вена йоджетаббам̣.

каммапхала̄бхипаттхана̄васена сатта̄ камма̄нипи а̄йӯхантӣти са̄тисайам̣ тан̣ха̄йа випа̄каведана̄ упаниссайо, на татха̄ итара̄ти а̄ха ‘‘випа̄ка̄ висесена…пе… ависесена итара̄ ча̄’’ти. итара̄ти авипа̄ка̄ти аттхо. ‘‘сукхамиччева бха̄сита̄’’ти идам̣ ит̣т̣хасабха̄вам̣йева упеккхам̣ сандха̄йа вуттам̣, на анит̣т̣хасабха̄вам̣. тена̄ха ‘‘упеккха̄ пана̄’’тиа̄ди. саббасса̄ти авӣтара̄гасса вӣтара̄гасса ча ведана̄вато пуггаласса.

ведана̄паччайа̄ ева̄ти айам̣ нийамо нийамантараниваттанапароти на̄сса паччайантараниваттанаттхата̄ дат̣т̣хабба̄. етена паччайуппаннантарапат̣иккхепопи ниваттито хоти.

тан̣ха̄паданиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

упа̄да̄нападаниддесаван̣н̣ана̄

233. пуримадит̣т̣хинти ‘‘сассато атта̄’’ти (дӣ. ни. 1.31) пагева абхинивит̣т̣хам̣ сассатага̄хам̣ сандха̄йа вуттам̣. тена̄ха ‘‘аттаггахан̣ам̣…пе… дат̣т̣хабба’’нти. упа̄дийама̄нанти ган̣хантам̣. локоти ва̄ гахан̣анти йам̣ ‘‘локо сассато’’ти гахан̣ам̣, са̄ дит̣т̣хӣти аттхо. тена̄ха ‘‘дит̣т̣хупа̄да̄набхӯта’’нти. ‘‘дхаммасан̇кхепа…пе… дит̣т̣химаттамева̄’’ти идам̣ бйавахита̄нам̣ пада̄нам̣ самбандхадассанам̣. таттха сан̇кхепато тан̣ха̄дал̣хаттам̣, сан̇кхепато дит̣т̣химаттамева чатта̄ри упа̄да̄на̄нӣти адхиппа̄йо. дхаммасан̇кхепавиттха̄ратоти самуда̄йабхӯтато дхаммасан̇кхепавиттха̄рато тадавайавабхӯтам̣ сан̇кхепам̣ виттха̄ран̃ча ниддха̄рети.

сассатага̄хапуббан̇гамо, уччхедага̄хапуббан̇гамо ча аттага̄хоти йоджана̄. тесанти йатха̄вуттасассатуччхедага̄ха̄нам̣ мӯлабха̄вена видха̄йакатта̄ са̄мибхӯто. а̄дина̄ ва̄ти ‘‘пат̣хамам̣ аттава̄дупа̄да̄на’’нтиа̄дина̄ ва̄ ва̄кйена.

йена бхавасса̄дена гадхитачитто бхаваниббаттакам̣ каммам̣ катва̄ упапанно, са̄ бхаваниканти санта̄не чира̄нубандха̄ абхин̣хуппаттика̄ упапаннаматтасса уппаджджатӣти а̄ха ‘‘йадипи…пе… паваттитаббатта̄’’ти. арахаттамаггаваджджхатта̄ бхавара̄гассапи ка̄мупа̄да̄набха̄во аттхева̄ти а̄ха ‘‘тан̣ха̄дал̣хаттам̣ на хотӣти ман̃н̃ама̄но’’ти. бхавара̄гопи хи сависайе дал̣хам̣ паваттатӣти. сабба̄пи тан̣ха̄ ка̄мупа̄да̄нанти еттха̄пи тасса арахаттамаггаваджджхата̄ вутта̄ти а̄нетва̄ йоджетаббам̣.

уппаттит̣т̣ха̄набхӯта̄ на а̄рамман̣абхӯта̄ти адхиппа̄йо. тена̄ти кхандха̄нам̣ а̄лайабха̄вена. а̄рамман̣а̄нантарапакатӯпаниссайа̄ти а̄рамман̣ӯпаниссайаанантарӯпаниссайапакатӯпаниссайа̄. анантарапаччайа̄дӣнанти анантарасаманантараа̄рамман̣апаччайа̄дӣнам̣.

упа̄да̄нападаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

бхавападаниддесаван̣н̣ана̄

234. ‘‘бхаватӣ’’ти идам̣ упапаттибхаваниббачанам̣. двайасса̄ти каммупапаттибхавадвайасса. ниппха̄данапхалам̣ пхаласса уппа̄данасаматтхата̄. ниббаттанам̣ ниппха̄данам̣.

‘‘бхагавам̣мӯлака̄’’ти (а. ни. 8.83; 9.1; 10.58; 11.19) вийа ‘‘сан̃н̃а̄вам̣бхаво’’ти ваттаббе аттхи-аттхе ва̄ вам̣-саддо луттаниддит̣т̣хоти а̄ха ‘‘сан̃н̃а̄бхаво’’ти. тасса ва̄ аттхети тасса вантусаддасса аттхе, аттхи-аттхети аттхо. ака̄рам̣ катва̄ти йатха̄ ‘‘пӣтисукхам̣ асса аттхӣ’’ти аттхе ака̄рам̣ катва̄ уппа̄детва̄ джха̄нам̣ пӣтисукханти вуччати, евам̣ сан̃н̃а̄ асса аттхӣти сан̃н̃о, бхаво, сова сан̃н̃абхаво. екасминти рӯпаккхандхе ева. паваттатта̄ти паваттакапаваттанат̣т̣ха̄на̄нам̣ абхедепи упача̄равасена бхиннам̣ вийа катва̄ дассети.

каммасан̇кха̄татанти ‘‘камма’’нти ваттаббатам̣, каммакот̣т̣ха̄сатам̣ ва̄. ‘‘четана̄хам̣, бхиккхаве, каммам̣ вада̄мӣ’’тиа̄дина̄ (а. ни. 6.63) суттепи четана̄йа каммабха̄во а̄гатова. ниппарийа̄йена пана четана̄ва каммабхавоти вуттаматтхам̣ абхидхаммапа̄л̣ийа̄ва са̄дхенто ‘‘вуттан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. има̄йа хи ведана̄сан̃н̃а̄вин̃н̃а̄н̣аккхандхехи, мана̄йатанамановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯхи, сан̇кха̄раккхандхадхамма̄йатанадхаммадха̄туекадесена ча каммабхавасса сампайуттатам̣ вадантийа̄ дха̄тукатха̄па̄л̣ийа̄ тасса четана̄бха̄во дӣпитоти.

дхаммабхедатоти четана̄четана̄сампайуттабха̄вена, кусала̄кусала̄бйа̄катабха̄вена ча дхаммавибха̄гато. ‘‘пунавачана’’нти имина̄ва пунаруттидоса̄патти пат̣ин̃н̃а̄та̄ти парасса а̄сан̇кам̣ дассенто ‘‘са̄ттхакамевидам̣ пунавачананти етам̣ на йуттанти че’’ти а̄ха. бхавекадесабха̄вена̄ти каммабхавасса екадесатта̄ сан̇кха̄ра̄нам̣. тена йесам̣ дхамма̄нам̣ самуда̄йо бхаво вутто, тадекадеса̄ сан̇кха̄ра̄, самуда̄йекадеса̄ ча аттхато бхинна̄ ева̄ти вуттамеветанти дассети. пуна йатха̄вуттамева бхедам̣ манаси катва̄ аттхато пунавачана̄бха̄вам̣ дассенто ‘‘парена ва̄’’тиа̄дима̄ха.

антогадхети ка̄мабхава̄диантогадхе сан̃н̃а̄бхава̄дике. ка̄мабхава̄дикети ка̄марӯпа̄рӯпабхаве.

упа̄да̄набхеданти ка̄мупа̄да̄на̄диупа̄да̄нависесам̣.

тена̄ти сӣлаббатупа̄да̄нена. ваккхама̄нена̄ти ‘‘идам̣ сӣлаббатам̣ на̄ма̄’’тиа̄дина̄ (вибха. ат̣т̣ха. 234) ат̣т̣хакатха̄йам̣ ваккхама̄нена пака̄рена. пура̄н̣ам̣ брахман̣д̣алин̇гакхандапура̄н̣а̄ди. ‘‘сетавадхайаджджам̣ а̄рабхате бхӯтика̄мо’’тиа̄дина̄ (висуддхи. маха̄т̣ӣ. 2.650) пасума̄ран̣авидха̄найутто йан̃н̃авидхи пасубандхавидхи.

аттано суддхимаггапара̄ма̄саматтатта̄ сӣлаббатупа̄да̄насса аттава̄дупа̄да̄нанимиттам̣ вуттам̣.