7. сатипат̣т̣ха̄навибхан̇го
1. суттантабха̄джанӣйам̣
уддесава̄раван̣н̣ана̄
355. сама̄насаддавачанӣйа̄нам̣ аттха̄нам̣ уддхаран̣ам̣ аттхуддха̄ро. со йасма̄ саддаттхавича̄ро на хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘на идха…пе… аттхадассана’’нти. па-саддо падха̄наттхадӣпако ‘‘пан̣ӣта̄ дхамма̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. тикама̄тика̄ 14) вийа.
анавассутата̄ анупакилит̣т̣хата̄. тена̄ха ‘‘тадубхайавӣтиваттата̄’’ти.
бхусаттхам̣ паккхандананти бхусаттхависит̣т̣хам̣ паккханданам̣ анупависанам̣.
асса̄дасса̄ти тан̣ха̄йа. ‘‘ниччам̣ атта̄’’ти абхинивесаваттхута̄йа дит̣т̣хийа̄ висесака̄ран̣а̄нам̣ читтадхамма̄нам̣ тан̣ха̄йапи ваттхубха̄вато висесаггахан̣ам̣, татха̄ ка̄йаведана̄нам̣ дит̣т̣хийа̄пи ваттхубха̄васамбхавато ‘‘висесена̄’’ти вуттам̣. сара̄гавӣтара̄га̄дивибха̄гадвайавасенева читта̄нупассана̄йа вуттатта̄ там̣ ‘‘на̄типабхедагата’’нти вуттам̣. дхамма̄ти идха сан̃н̃а̄сан̇кха̄раккхандха̄ адхиппета̄, сан̇кха̄раккхандхо ча пхасса̄дивасена анекабхедоти дхамма̄нупассана̄ ‘‘атипабхедагата̄’’ти вутта̄. сара̄га̄дивибха̄гавасена сол̣асабхедатта̄ ва̄ читта̄нупассана̄ на̄типабхедагата̄ вутта̄, сутте а̄гатанайена нӣваран̣а̄дивасена анекабхедатта̄ дхамма̄нупассана̄ атипабхедагата̄ вутта̄. ‘‘висуддхимагготи вутта̄нӣ’’ти а̄нетва̄ йоджетаббам̣. та̄ анупассана̄ етесанти таданупассана̄, читтадхамма̄нупассино пуггала̄, тесам̣.
таттха ‘‘асубхабха̄вадассанена̄’’ти йатха̄т̣хитавасена̄пи йоджана̄ лаббхатева. бхавогхасса ведана̄ ваттху бхавасса̄дабха̄вато. ниччаггахан̣авасена̄ти атта̄бхинивесависит̣т̣хасса ниччаггахан̣асса васена. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘сассатасса аттано’’ти. огхесу вуттанайа̄ ева йога̄савесупи йоджана̄ аттхато абхиннатта̄ти те на гахита̄. ниччаггахан̣авасена̄ти атта̄бхинивесависит̣т̣хасса ниччаггахан̣асса васена. пат̣хамогхататийачатуттхагантхайоджана̄йам̣ вуттанайенева ка̄йачиттадхамма̄нам̣ итарупа̄да̄наваттхута̄ гахетабба̄ти ведана̄йа дит̣т̣хупа̄да̄наваттхута̄ дассита̄. татха̄ ка̄йаведана̄нам̣ чхандадоса̄гативаттхута̄ ка̄могхабйа̄па̄дака̄йагантхаваттхута̄вачанена вутта̄ти. тена̄ха ‘‘авутта̄нам̣ вуттанайена ваттхубха̄во йоджетаббо’’ти.
дха̄ран̣ата̄ асаммуссаната̄, ануссаран̣амева ва̄. екаттети екасабха̄ве ниссаран̣а̄дивасена. сама̄гамо саччхикирийа̄. сатипат̣т̣ха̄насабха̄во самма̄сатита̄ ниййа̄насатита̄ сама̄набха̄гата̄ екаджа̄тита̄ сабха̄гата̄. пуримасминти ‘‘екатте нибба̄не сама̄гамо екаттасамосаран̣а’’нти етасмим̣ аттхе. висунти на̄на̄аттхадвайабха̄вена. тадева гаманам̣ самосаран̣анти сатисаддаттхантара̄бха̄ва̄…пе… екабха̄васса̄ти йоджетаббам̣. сатисаддаттхавасена авуччама̄нети ‘‘еко сатипат̣т̣ха̄насабха̄во екатта’’нтиа̄дина̄ авуччама̄не, ‘‘екатте нибба̄не сама̄гамо екаттасамосаран̣а’’нти евам̣ вуччама̄нети аттхо. дха̄ран̣ата̄ва сатӣти ‘‘саран̣ата̄’’ти (дха. са. 14) вуттадха̄ран̣ата̄ ева сатӣти катва̄. сатисаддаттхантара̄бха̄ва̄ти сатисан̇кха̄тасса саран̣екаттасамосаран̣асаддаттхато ан̃н̃асса аттхасса абха̄ва̄. пуриманти саран̣ападам̣. нибба̄насамосаран̣епӣти йатха̄вутте дутийе аттхе саран̣екаттасамосаран̣апада̄ни сахита̄нева сатипат̣т̣ха̄некабха̄васса н̃а̄пака̄ни, евам̣ нибба̄насамосаран̣епи ‘‘екатте нибба̄не сама̄гамо екаттасамосаран̣а’’нти етасмимпи аттхе сати…пе… ка̄ран̣а̄ни.
а̄на̄па̄напабба̄дӣнанти а̄на̄па̄напаббаирийа̄патхачатусампаджан̃н̃а кот̣т̣ха̄са дха̄туманасика̄ранавасиватхикапабба̄нӣти етесам̣. имесу пана йасма̄ кесучи дева̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ на иджджхати, тасма̄ та̄ни ана̄маситва̄ йадипи кот̣т̣ха̄садха̄туманасика̄равасеневеттха десана̄ паватта̄, десанантаре пана а̄гатам̣ анавасесам̣ ка̄йа̄нупассана̄вибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘чуддасавидхена ка̄йа̄нупассанам̣ бха̄ветва̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 355) вуттам̣. тена̄ха ‘‘маха̄сатипат̣т̣ха̄насутте вутта̄на’’нти. ‘‘татха̄’’ти имина̄ ‘‘маха̄сатипат̣т̣ха̄насутте (дӣ. ни. 2.382) вутта̄на’’нти имамева упасам̣харати. пан̃чавидхена̄ти нӣваран̣аупа̄да̄наккхандха̄йатанабоджджхан̇гаарийасачча̄нам̣ васена пан̃чадха̄. бха̄вана̄нубха̄во арийамаггаггахан̣асаматтхата̄.
там̣нийаматоти тасса̄ ка̄йа̄нупассана̄дипат̣ипаттийа̄ нийамато. тасса̄ бхиккхубха̄ве нийате са̄пи бхиккхубха̄ве нийата̄йева на̄ма хоти.
ка̄йа̄нупассана̄уддесаван̣н̣ана̄
еттха̄ти ка̄йе. авайава̄ асса аттхӣти авайавӣ, самуда̄йо, самӯхоти аттхо, со пана авайававинимуттам̣ драбйантаранти га̄хо ладдхи авайавӣга̄хо. хаттхапа̄да̄диан̇гулинакха̄диан̇гапаччан̇ге саннивесависит̣т̣хе упа̄да̄йа йа̄йам̣ ан̇гапаччан̇гасаман̃н̃а̄ чева ка̄йасаман̃н̃а̄ ча, там̣ атиккамитва̄ иттхипурисаратхагхат̣а̄дидрабйантипарикаппанам̣ саман̃н̃а̄тидха̄ванам̣. атха ва̄ йатха̄вуттасаман̃н̃ам̣ атиккамитва̄ пакатиа̄дидрабйа̄диджӣва̄дика̄йа̄дипадаттхантарапарикаппанам̣ саман̃н̃а̄тидха̄ванам̣. ниччаса̄ра̄дига̄хабхӯто абхинивесо са̄ра̄да̄на̄бхинивесо.
на там̣ дит̣т̣ханти там̣ иттхипуриса̄ди дит̣т̣хам̣ на хоти. дит̣т̣хам̣ ва̄ иттхипуриса̄ди на хотӣти йоджана̄. йатха̄вуттанти кеса̄дибхӯтупа̄да̄йасамӯхасан̇кха̄там̣.
кеса̄дипатхавинти кеса̄дисан̃н̃итам̣ сасамбха̄рапатхавим̣. пубба̄парийабха̄вена̄ти санта̄навасена. ан̃н̃аттха̄ти ‘‘а̄пока̄йа’’нти евама̄дӣсу.
аджджхаттабахиддха̄ти сапарасанта̄не ка̄йо вуттоти. ‘‘ка̄йо’’ти четтха саммасанупага̄ рӯпадхамма̄ адхиппета̄ти а̄ха ‘‘аджджхаттабахиддха̄дхамма̄на’’нти. гхат̣итам̣ ека̄баддхам̣ а̄рамман̣ам̣ гхат̣ита̄рамман̣ам̣, ека̄рамман̣абхӯтанти аттхо. тена̄ха ‘‘екато а̄рамман̣абха̄во наттхӣ’’ти.
антоолӣйана̄ антосан̇кочо антара̄воса̄нам̣.
двӣхӣти абхиджджха̄винайадоманассавинайехи.
сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча сатисампаджан̃н̃ам̣, тена. етена каран̣абхӯтена. випаккхадхаммехи анантаритатта̄ авиччхиннасса. тасса саббаттхикакаммат̣т̣ха̄насса.
ка̄йа̄нупассана̄уддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ведана̄нупассана̄диуддесаван̣н̣ана̄
сукха̄дӣнанти сукхадуккха̄дуккхамасукха̄нам̣.
рӯпа̄диа̄рамман̣ана̄наттабхеда̄нам̣ васена йоджетаббанти самбандхо. татха̄ ча сесесупи. саваттхука̄ваттхука̄дӣти а̄ди-саддена хӣна̄дийониа̄дибхедам̣ сан̇ган̣ха̄ти. висум̣ висум̣ на ваттаббанти чоданам̣ дассетӣти йоджана̄. екаттха̄ти ка̄йа̄дӣсу екасмим̣. пуримачодана̄йа̄ти ‘‘пуббе пахӣнатта̄ пуна паха̄нам̣ на ваттабба’’нти чодана̄йа. пахӣнанти виккхамбхитам̣. пат̣ипаккхабха̄вана̄йа̄ти маггабха̄вана̄йа. убхайаттха̄ти убхайачодана̄йа. убхайанти париха̄радвайам̣. йасма̄ пуримачодана̄йа на̄на̄пуггалапариха̄ро, на̄на̄читтаккхан̣икапариха̄ро ча самбхавати, дутийачодана̄йа пана на̄на̄читтаккхан̣икапариха̄ройева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘самбхавато йоджетабба’’нти. маггасатипат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ сандха̄йа вуттам̣. саббаттха̄ти саббесу ка̄йа̄дӣсу.
ведана̄нупассана̄диуддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
уддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ка̄йа̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄
356. аджджхатта̄дӣти а̄ди-саддена идха вутта̄ бахиддха̄аджджхаттабахиддха̄анупассанаппака̄ра̄ вийа маха̄сатипат̣т̣ха̄насутте вутта̄ самудайадхамма̄нупассиа̄дианупассанаппака̄ра̄пи ка̄йа̄нупассана̄бха̄вато гахита̄ иччева ведитаббам̣. таттха̄ти аджджхатта̄дианупассана̄йам̣. чуддаса пака̄ра̄ маха̄сатипат̣т̣ха̄насутте а̄гатачуддасаппака̄ра̄дике апеккхитва̄ идха вутта̄. аджджхатта̄диппака̄ро еко пака̄роти а̄ха ‘‘екаппака̄раниддесена̄’’ти. ба̄хиресӯти екаччесу ан̃н̃атиттхийесу. тесампи хи а̄на̄па̄на̄дивасена саматхапаккхика̄ ка̄йа̄нупассана̄ самбхавати. тена̄ха ‘‘екадесасамбхавато’’ти.
тачасса ча атачапариччхинната̄ тачена апариччхинната̄ аттхӣти йоджана̄. ‘‘дӣгхаба̄ху наччатӯ’’тиа̄дӣсу вийа ан̃н̃ападаттхепи сама̄се авайавападаттхасан̇гахо лаббхатева̄ти вуттам̣ ‘‘ка̄йекадесабхӯто тачо гахито ева̄’’ти. тачапат̣ибаддха̄нам̣ накхадантанха̄румам̣са̄нам̣, тачапат̣ибаддха̄нам̣ тадануппавит̣т̣хамӯла̄нам̣ кесалома̄нам̣, таппат̣ибаддхапат̣ибаддха̄нам̣ итаресам̣ самӯхабхӯто саббо ка̄йо ‘‘тачапарийанто’’твева вуттоти дассенто ‘‘таппат̣ибаддха̄’’тиа̄дима̄ха. аттхи кеса̄, аттхи лома̄ти самбандхо. таттха аттхӣти путхуттава̄чӣ екам̣ нипа̄тападам̣, на кирийа̄падам̣. кирийа̄падатте хи сантӣти ваттаббам̣ сийа̄, вачанавипалла̄сена ва̄ вуттанти.
каммат̣т̣ха̄насса ва̄чуггатакаран̣а̄дина̄ угган̣ханам̣ уггахо. кот̣т̣ха̄сапа̄л̣ийа̄ хи ва̄чуггатакаран̣ам̣, манасикирийа̄йа кеса̄дӣнам̣ ван̣н̣а̄дито упадха̄ран̣асса ча пагун̣абха̄ва̄па̄данам̣ идха уггахо. йена пана найена йога̄вачаро таттха кусало хоти, со видхӣти вутто.
пуримехӣти пуримапуримехи пан̃чакачхаккехи самбандхо вутто. ‘‘мам̣сам̣…пе… вакка’’нти хи ануломато ваккапан̃чакасса пуна ‘‘ваккам̣…пе… кеса̄’’ти ваккапан̃чакасса, тачапан̃чакасса ча пат̣иломато саджджха̄йаккамо самбандхо дассито. сва̄йам̣ саджджха̄йоти самбандхо. висум̣ типан̃ча̄ханти ануломато пан̃ча̄хам̣, пат̣иломато пан̃ча̄хам̣, ануломапат̣иломато пан̃ча̄ханти евам̣ пан̃чакачхаккесу паччекам̣ типан̃ча̄хам̣. пуримехи екато типан̃ча̄ханти тачапан̃чака̄дӣхи саддхим̣ ануломато ваккапан̃чака̄дӣни екаджджхам̣ катва̄ вуттанайенева типан̃ча̄хам̣. а̄диантадассанавасена̄тиа̄дибхӯтасса ануломато саджджха̄йасса, ануломапат̣иломато саджджха̄йе антабхӯтасса пат̣иломато саджджха̄йасса дассанавасена. тена̄ха ‘‘анулома…пе… антимо’’ти. етампӣти йадидам̣ пуримехи саддхим̣ паччхимасса пан̃чака̄дино екато саджджха̄йакаран̣ам̣, пан̃чака̄дӣнам̣ паччекам̣ анулома̄дина̄ саджджха̄йаппака̄рато ан̃н̃о саджджха̄йаппака̄ро есоти аттхо. двиннам̣ хаттха̄нам̣ екамукха̄ ан̃н̃аман̃н̃асамбандха̄ т̣хапита̄ ан̇гулийо идха хаттхасан̇кхалика̄ти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘ан̇гулипантӣ’’ти. асубхалаккхан̣ам̣ кеса̄дӣнам̣ пат̣иккӯлабха̄во. тхаддха̄дибха̄во дха̄тулаккхан̣ам̣.
аттано кот̣т̣ха̄со, сама̄но ва̄ кот̣т̣ха̄со сакот̣т̣ха̄со, таттха бхаво сакот̣т̣ха̄сико, каммат̣т̣ха̄нам̣.
ка̄йа̄нупассанам̣ хитва̄ти асубхато ва̄ дха̄туто анупассанам̣ манасика̄рам̣ акатва̄. пуббе вийа парийантата̄лан̃ча а̄дита̄лан̃ча агантва̄.
сама̄дха̄на̄дивисесайогена адхикам̣ читтанти адхичиттам̣. тена вуттам̣ ‘‘саматхавипассана̄читта’’нти. манасикаран̣ам̣ читтанти екантам̣ сама̄дхинимиттассева саманна̄ха̄ракам̣ читтам̣. виккхепавасена читтасса на̄на̄рамман̣е висат̣аппаватти идха пабхан̃джанам̣, сама̄дха̄нена тадабха̄вато на ча пабхан̃джанасабха̄вам̣.
саккхибхаваната̄ паччаккхака̄рита̄. пуббахета̄дикети а̄ди-саддена таданурӯпаманасика̄ра̄нуйога̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.
самаппаваттанти лӣнуддхаччарахитам̣. татха̄паваттийа̄ти маджджхимасаматханимиттам̣ пат̣ипаттийа̄, таттха ча паккханданена сиддха̄йа йатха̄вуттасамаппаваттийа̄. пан̃н̃а̄йа тосетӣти йа̄йам̣ таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ анативаттана̄, индрийа̄нам̣ екарасата̄, тадупагавӣрийава̄хана̄, а̄севана̄ти има̄сам̣ са̄дхика̄ бха̄вана̄пан̃н̃а̄, та̄йа адхичиттам̣ тосети пахат̣т̣хам̣ кароти. йатха̄вуттависесасиддхийа̄ва хи там̣са̄дхика̄йа пан̃н̃а̄йа там̣ читтам̣ сампахам̣ситам̣ на̄ма хоти. евам̣ сампахам̣санто ча йасма̄ саббасо парибандхависодханена пан̃н̃а̄йа читтам̣ вода̄петӣти ча вуччати, тасма̄ ‘‘самуттеджети ча̄’’ти вуттам̣. нирасса̄данти пуббена̄парам̣ висеса̄ла̄бхена бха̄вана̄расавирахитам̣. сампахам̣сетӣти бха̄вана̄йа читтам̣ самма̄ паха̄сети памодети. самуттеджетӣти самма̄ таттха уттеджети.
а̄сайо паваттит̣т̣ха̄нам̣.
ваваттхитатанти асам̣кин̣н̣атам̣.
антоти аббхантаре кот̣т̣ха̄се. сукхуманти сукхуманха̄руа̄дим̣ сандха̄йа вадати.
та̄лапат̣т̣ика̄ та̄лапаттавиливехи катакат̣аса̄рако.
ган̣ана̄йа матта̄-саддо катипайехи ӯнабха̄вадӣпанаттхам̣ вуччати. дантат̣т̣хиваджджита̄ни тӣхи ӯна̄ни тӣн̣и ат̣т̣хисата̄ни. тасма̄ ‘‘тиматта̄нӣ’’ти вуттам̣. йам̣ пана висуддхимагге ‘‘атирекатисатаат̣т̣хикасамуссайа’’нти (висуддхи. 1.122) вуттам̣, там̣ дантат̣т̣хӣнипи гахетва̄ саббасан̇га̄хиканайена вуттам̣. ‘‘гоппхакат̣т̣хика̄дӣни авутта̄нӣ’’ти на ваттаббам̣ ‘‘екекасмим̣ па̄де две гоппхакат̣т̣хӣнӣ’’ти вуттатта̄, ‘‘а̄нисадат̣т̣хиа̄дӣнӣ’’ти пана ваттаббам̣.
тена ат̣т̣хина̄ти ӯрут̣т̣хина̄.
марумпехӣти марумпачун̣н̣ехи.
сусама̄хитачиттена хетубхӯтена. на̄на̄рамман̣авиппханданавирахена̄ти на̄на̄рамман̣абха̄вена виппханданам̣ на̄на̄рамман̣авиппханданам̣, тена вирахена. анатиккантапӣтисукхасса джха̄начиттасса. там̣саман̇гӣпуггаласса ва̄.
пат̣иккӯладха̄туван̣н̣ависесанти пат̣иккӯлависесам̣, дха̄тувисесам̣, ван̣н̣акасин̣ависесам̣. ваккапан̃чака̄дӣсу пан̃часу висум̣, хет̣т̣химехи екато ча саджджха̄йе чханнам̣ чханнам̣ пан̃ча̄ха̄нам̣ васена пан̃ча ма̄са̄ парипун̣н̣а̄ лаббханти, тачапан̃чаке пана висум̣ типан̃ча̄хамева̄ти а̄ха ‘‘аддхама̄се ӯнепӣ’’ти. ма̄сантарагаманам̣ саджджха̄йасса саттама̄дима̄сагаманам̣.
йаментанти бандхентам̣.
‘‘нӣлам̣ пӣта’’нтиа̄дина̄ сан̇гха̄т̣е нӣла̄диваваттха̄нам̣ там̣ниссайатта̄ маха̄бхӯте упа̄да̄йа̄ти а̄ха ‘‘маха̄бхӯтам̣…пе… дуггандхантиа̄дина̄’’ти. упа̄да̄йарӯпам̣ маха̄бхӯтена париччхиннанти йоджана̄. тасса̄ти упа̄да̄рӯпасса. татоти маха̄бхӯтато. чха̄йа̄йа а̄тапапаччайабха̄во а̄тапо паччайо етисса̄ти, а̄тапасса чха̄йа̄йа уппа̄дакабха̄во чха̄йа̄тапа̄нам̣ а̄тапапаччайачха̄йуппа̄дакабха̄во. тена уппа̄детаббауппа̄дакабха̄во ан̃н̃аман̃н̃апариччхедаката̄ти дассети. а̄йатана̄ни ча два̄ра̄ни ча̄ти два̄даса̄йатана̄ни, тадекадесабхӯта̄ни два̄ра̄ни ча.
саппаччайабха̄ва̄ти саппаччайатта̄.
йатха̄вуттена а̄ка̄рена̄ти ‘‘ити идам̣ саттавидхам̣ уггахакосаллам̣ суггахитам̣ катва̄’’тиа̄дина̄ (вибха. ат̣т̣ха. 356), ‘‘имам̣ пана каммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄ветва̄ арахаттам̣ па̄пун̣итука̄мена̄’’тиа̄дина̄ (вибха. ат̣т̣ха. 356) ва̄ вуттаппака̄рена видхина̄. ‘‘ависесато пана са̄дха̄ран̣авасена евам̣ ведитабба̄’’ти, ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа̄’’ти ча ваданти. ван̣н̣а̄димукхена̄ти ван̣н̣апат̣иккӯласун̃н̃ата̄мукхена. упат̣т̣ха̄нанти каммат̣т̣ха̄насса упат̣т̣ха̄нам̣, йо уггахоти вутто. еттха̄ти чатуккапан̃чакаджджха̄напат̣хамаджджха̄навипассана̄су екасмим̣ сандхӣйати. кена? каммат̣т̣ха̄наманасика̄ренева, тасма̄ уггахова сандхи уггахасандхӣти ведитаббам̣.
ут̣т̣ха̄накам̣ уппаджджанакам̣. са̄тирека̄ни чха амбан̣а̄ни кумбхам̣. татоти мукхадхованакха̄данабходжанакиччато. ниваттатӣти арахатта̄дхигамена аччантаниваттивасена ниваттати.
каммамева̄ти манасика̄ракаммамева. а̄рамман̣анти пуббабха̄габха̄вана̄рамман̣ам̣.
татха̄ти ванамаккат̣о вийа.
еканти екам̣ кот̣т̣ха̄сам̣.
саттагахан̣арахитети саттапан̃н̃аттимпи ана̄маситва̄ деситатта̄ вуттам̣. сасанта̄ната̄йа ахам̣ка̄раваттхумхи аппахӣнама̄насса пахӣна̄ка̄рам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘виддхаста̄хам̣ка̄ре’’ти. таттха̄ти парасса ка̄йе.
357. а̄димхи севана̄ манасика̄расса уппа̄дана̄ а̄рамбхо.
362. гамита̄ти вигамита̄.
ка̄йа̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ведана̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄
363. сампаджа̄насса̄ти самма̄ пака̄рехи джа̄нантасса, ваттха̄рамман̣ехи саддхим̣ сукхаса̄миса̄диппака̄рехи авипарӣтам̣ веданам̣ джа̄нантасса̄ти аттхо. пуббабха̄габха̄вана̄ воха̄ра̄нуса̄ренева паваттатӣти а̄ха ‘‘воха̄раматтена̄’’ти. ведайа̄мӣти ‘‘ахам̣ ведайа̄мӣ’’ти аттупана̄йика̄ вутта̄ти, парин̃н̃а̄таведанопи ва̄ уппанна̄йа сукхаведана̄йа локавоха̄рена ‘‘сукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣ’’ти джа̄на̄ти, вохарати ча, пагева итаро. тена̄ха ‘‘воха̄раматтена вутта’’нти.
убхайанти вӣрийасама̄дхим̣. саха йоджетва̄ти самадхуракиччато анӯна̄дхикам̣ катва̄. аттхадхамма̄дӣсу саммохавиддхам̣санавасена паватта̄ маггапан̃н̃а̄ ева локуттарапат̣исамбхида̄.
ван̣н̣амукха̄дӣсу тӣсупи мукхесу. париггахасса̄ти арӯпапариггахасса. ‘‘ваттху на̄ма караджака̄йо’’ти вачанена ниваттитам̣ дассенто ‘‘на чаккха̄дӣни чха ваттхӯнӣ’’ти а̄ха. ан̃н̃аман̃н̃упаттхамбхена т̣хитесу двӣсу нал̣акала̄песу екасса итарапат̣ибаддхат̣т̣хитита̄ вийа на̄мака̄йасса рӯпака̄йапат̣ибаддхавуттита̄дассанан̃хетам̣ ниссайапаччайависесадассананти.
тесанти йесам̣ пхассавин̃н̃а̄н̣а̄ни па̄кат̣а̄ни, тесам̣. ан̃н̃есанти тато ан̃н̃есам̣, йесам̣ пхассавин̃н̃а̄н̣а̄ни на па̄кат̣а̄ни. сукхадуккхаведана̄нам̣ сувибхӯтавуттита̄йа вуттам̣ ‘‘саббесам̣ винеййа̄нам̣ ведана̄ па̄кат̣а̄’’ти. вила̄петва̄ вила̄петва̄ти сувисуддхам̣ наванӣтам̣ вила̄петва̄ сӣтибхӯтам̣ атисӣтале удаке паккхипитва̄ паттхиннам̣ т̣хитам̣ маттхетва̄ парипин̣д̣етва̄ пуна вила̄петва̄ти сатава̄рам̣ евам̣ катва̄.
таттха̄пӣти йаттха арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ ева…пе… дасситам̣, таттха̄пи. йесу суттесу тадантогадхам̣ рӯпакаммат̣т̣ха̄нанти йоджана̄.
ведана̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
читта̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄
365. килесасампайутта̄нам̣ на висуддхата̄ хотӣти самбандхо. итарехипӣти аттана̄ сампайуттакилесато итарехипи асампайуттехи. висум̣ вачананти ан̃н̃а̄кусалато висум̣ катва̄ вачанам̣. висит̣т̣хаггахан̣анти висит̣т̣хата̄гахан̣ам̣, а̄вен̣икасамохата̄дассананти аттхо, йато тадубхайам̣ момӯхачиттанти вуччати.
читта̄нупассана̄ниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дхамма̄нупассана̄ниддесо
ка. нӣваран̣апаббаван̣н̣ана̄
367. екасмим̣ йуге баддхагон̣а̄нам̣ вийа екато паватти йуганаддхата̄.
гахан̣а̄ка̄рена̄ти асубхепи а̄рамман̣е ‘‘субха’’нти гахан̣а̄ка̄рена. нимиттанти ча̄ти субханимиттанти ча вуччатӣти йоджана̄. екам̣сена сатта̄ аттано аттано хитасукхамева а̄сӣсантӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘а̄кан̇кхитасса хитасукхасса̄’’ти. анупа̄йо ева ча хитависит̣т̣хасса сукхасса айонисоманасика̄ро, а̄кан̇кхитасса ва̄ йатха̄дхиппетасса хитасукхасса анупа̄йабхӯто. авиджджандха̄ хи та̄дисепи паваттантӣти. ниппха̄детаббети айонисоманасика̄рена ниббаттетаббе ка̄маччхандети аттхо.
таданукӯлатта̄ти тесам̣ асубхе ‘‘субха’’нти, ‘‘асубха’’нти ча паватта̄нам̣ айонисоманасика̄районисоманасика̄ра̄нам̣ анукӯлатта̄. рӯпа̄дӣсу аничча̄диабхинивесасса, аниччасан̃н̃а̄дӣнан̃ча йатха̄вуттаманасика̄рӯпаниссайата̄ таданукӯлата̄.
а̄ха̄ре пат̣иккӯласан̃н̃ам̣ со уппа̄детӣти самбандхо. таббипарин̣а̄масса̄ти бходжанапарин̣а̄масса ниссанда̄дикасса. тада̄дха̄расса̄ти ударасса, ка̄йассева ва̄. соти бходжанематтан̃н̃ӯ. суттантапарийа̄йена ка̄мара̄го ‘‘ка̄маччханданӣваран̣а’’нти вуччатӣти а̄ха ‘‘абхидхаммапарийа̄йена̄’’ти. абхидхамме хи ‘‘нӣваран̣ам̣ дхаммам̣ пат̣ичча нӣваран̣о дхаммо уппаджджати напуреджа̄тапаччайа̄’’ти (пат̣т̣ха̄. 3.8.8) етасса вибхан̇ге ‘‘арӯпе ка̄маччханданӣваран̣ам̣ пат̣ичча тхинамиддханӣваран̣ам̣ уддхаччанӣваран̣ам̣ авиджджа̄нӣваран̣ам̣ уппаджджатӣ’’тиа̄дивачанато бхавара̄гопи ка̄маччханданӣваран̣ам̣ вуттанти вин̃н̃а̄йати. тена̄ха ‘‘саббопи лобхо ка̄маччханданӣваран̣а’’нти.
сӣма̄бхеде катети атта̄димарийа̄да̄йа бхинна̄йа, атта̄дӣсу саббаттха екарӯпа̄йа метта̄бха̄вана̄йа̄ти аттхо. виха̄ра̄диуддесарахитанти виха̄ра̄дипадесапариччхедарахитам̣. уггахита̄йа метта̄йа. ат̣т̣хавӣсативидха̄ти иттхиа̄дивасена саттавидха̄ паччекам̣ авера̄дӣхи йоджана̄васена ат̣т̣хавӣсативидха̄. сатта̄дииттхиа̄диавера̄дийогена̄ти еттха сатта̄диавера̄дийогена вӣсати, иттхиа̄диавера̄дийогена ат̣т̣хавӣсатӣти ат̣т̣хачатта̄рӣсам̣ екисса̄ диса̄йа. татха̄ сесадиса̄супӣти сабба̄ сан̇гахетва̄ а̄ха ‘‘асӣта̄дхикачатусатаппабхеда̄’’ти.
ката̄ката̄нусочанан̃ча на хотӣти йоджана̄. ‘‘бахукам̣ сутам̣ хоти суттам̣ геййа’’нтиа̄дивачанато (а. ни. 4.6) бахуссутата̄ наван̇гасса са̄санасса васена ведитабба̄, на винайаматтассева̄ти вуд̣д̣хатам̣ пана анапеккхитва̄ иччева вуттам̣, на бахуссутатан̃ча̄ти.
тит̣т̣хати ануппанна̄ вичикиччха̄ еттха етесу ‘‘ахосим̣ ну кхо ахаматӣтамаддха̄на’’нтиа̄дика̄йа (ма. ни. 1.18; са. ни. 2.20) паваттийа̄ анекабхедесу пуримуппаннесу вичикиччха̄дхаммесӯти те т̣ха̄нӣйа̄ вутта̄.
ат̣т̣хаваттхука̄пӣти на кевалам̣ сол̣асаваттхука̄, на̄пи ратанаттайаваттхука̄ ча, атха кхо ат̣т̣хаваттхука̄пи. ратанаттайе сам̣сайа̄паннасса сиккха̄дӣсу кан̇кха̄самбхавато, таттха ниббематикасса тадабха̄вато ча сесавичикиччха̄нам̣ ратанаттайавичикиччха̄мӯликата̄ дат̣т̣хабба̄. анупависанам̣ ‘‘евамета’’нти саддаханавасена а̄рамман̣асса паккханданам̣.
нӣваран̣апаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
кха. боджджхан̇гапаббаван̣н̣ана̄
тена̄ти аттхасаннисситаггахан̣ена.
паччайавасена дуббалабха̄во мандата̄.
паббатападесаванагаханантаритопи га̄мо на дӯре, паббатам̣ париккхипитва̄ гантаббата̄йа а̄ва̄со аран̃н̃алаккхан̣ӯпето, тасма̄ мам̣сасотенева ассосӣти ваданти.
сампаттихетута̄йа паса̄до синехапарийа̄йена вутто.
индрийа̄нам̣ тиккхабха̄ва̄па̄данам̣ теджанам̣. тосанам̣ памоданам̣.
боджджхан̇гапаббаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саматхавипассана̄васена пат̣хамасса сатипат̣т̣ха̄насса, суддхавипассана̄васена итаресам̣. а̄гаманавасена вуттам̣ ан̃н̃атха̄ маггасамма̄сатийа̄ катхам̣ ка̄йа̄рамман̣ата̄ сийа̄ти адхиппа̄йо. ка̄йа̄нупассиа̄дӣнам̣ чатуббидха̄нам̣ пуггала̄нам̣ вутта̄нам̣. тена̄ха ‘‘на хи сакка̄ екасса…пе… ватту’’нти. анекасатисамбхава̄вабодхапасан̇га̄ти екачиттуппа̄дена анекисса̄ сатийа̄ самбхавасса, сати ча тасмим̣ анека̄вабодхасса ча а̄паджджанато. сакиччапариччхиннети аттано киччависесависит̣т̣хе. дхаммабхедена̄ти а̄рамман̣абхедависит̣т̣хена дхаммависесена. на дхаммасса дхаммо киччанти екасса дхаммасса ан̃н̃адхаммо киччам̣ на̄ма на хоти тадабха̄вато. дхаммабхедена дхаммасса вибха̄гена. тасса бхедоти тасса киччасса бхедо наттхи. тасма̄ти йасма̄ найидха дхаммасса вибха̄гена киччабхедо иччхито, киччабхедена пана дхаммавибха̄го иччхито, тасма̄. тена вуттам̣ ‘‘ека̄ва̄’’тиа̄ди.
суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
374. ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ’’ти идам̣ пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена сатипат̣т̣ха̄нависесанам̣, тан̃ча а̄гаманасиддхам̣, ан̃н̃атха̄ тасса асамбхаватоти а̄ха ‘‘а̄гаманавасена…пе… десетва̄’’ти. пуггалам̣ ана̄маситва̄ти ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ’’ти евам̣ пуггалам̣ аггахетва̄. татха̄ ана̄масанато ева а̄гаманависесанам̣ акатва̄. найадвайети анупассана̄найо, суддхиканайоти етасмим̣ найадвайе.
абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сатипат̣т̣ха̄навибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.