1. дуккхасаччаниддесо

джа̄тиниддесаван̣н̣ана̄

190. ‘‘джа̄тиа̄диниддесе’’ти имина̄ ‘‘таттха̄’’ти падасса аттхам̣ вадати. дуккхама̄тика̄ти дуккхадуккха̄дӣнам̣ дуккхависеса̄нам̣ уддесо. пададвайети ‘‘парийа̄йадуккхам̣, ниппарийа̄йадуккха’’нти етасмим̣ пададвайе.

дуккхатта̄йева̄ти ниппарийа̄йадуккхатам̣ вадати. сабха̄вена на̄мам̣ висесетӣти анваттхасан̃н̃атам̣ дассети. пуримена сабха̄вадуккхава̄чакена дуккхасаддена. со хи висесанам̣ аваччхедакабха̄вато паччхимам̣ сан̇кха̄радуккхат̣т̣хам̣ висесети. со хи ниваттетаббагахетаббаса̄дха̄ран̣атта̄ аваччхиндитаббо. тена̄ти випарин̣а̄маадхит̣т̣ха̄на̄дипака̄рависесена.

десетаббасса аттхасса сан̇кхипанам̣ идха сан̇кхепо, со ча таббибха̄га̄нам̣ са̄дха̄ран̣абха̄воти а̄ха ‘‘сан̇кхепо са̄ман̃н̃а’’нти. антокаритва̄ти антогадхе катва̄, сан̇гахетва̄ ва̄. убхайатха̄пӣти сан̇кхепатопи виттха̄ратопи. са̄дха̄ран̣абха̄га̄нам̣ вибхаджанам̣ вибха̄го, виттха̄роти а̄ха ‘‘виттха̄ро пана висесо’’ти. висесантараниваттакоти вибха̄гантара̄сан̇га̄хако.

191. апараттха̄ти бхуммавачанам̣ са̄миаттхе йатха̄ ‘‘саббаттха па̄дака’’нти а̄ха ‘‘са̄миаттхепи хи апараттхасаддо сиджджхатӣ’’ти. сиддхи пана ‘‘итара̄хипи диссатӣ’’ти имина̄ ведитабба̄. йасма̄ ча евам̣ саддо самбхавати, тасма̄ па̄л̣ийам̣ са̄мивасена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ бхуммавасена дасситанти дӣпенто ‘‘тесам̣ тесанти ва̄’’тиа̄дима̄ха. апарасса̄ти апарасса саттасса. манусса̄дибхедо упапаттибхаво гати, таббисесабхӯта̄ кхаттийа̄диса̄ман̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄на̄ кхандха̄ джа̄тӣти дассенто ‘‘пан̃чагативасена̄’’тиа̄дима̄ха.

тин̣а̄ка̄роти тин̣авикаппо, тин̣ависесоти аттхо. еванти нидассане. тена вуттаппака̄рам̣ пат̣хамам̣ вин̃н̃а̄н̣апа̄тубха̄вам̣ пачча̄масати. тадупа̄да̄йа̄ти тато пат̣т̣ха̄йа. арийабха̄вакаран̣атта̄ти арийабха̄вака̄ран̣атта̄. каротӣти хи каран̣ам̣. арийасадисатта̄ ва̄ арийасӣлам̣. путхуджджанакалйа̄н̣ака̄нампи хи чатупа̄рисуддхисӣлам̣ арийасӣласадисам̣. а̄ка̄равика̄ра̄ти уппаджджана̄диа̄ка̄равикатийо. сахуппа̄дака̄ти уппа̄дасахита̄ уппа̄да̄ваттха̄ кхандха̄. а̄йатанавасена̄ти парипун̣н̣а̄парипун̣н̣а̄йатанавасена. йонивасена̄ти ан̣д̣аджа̄дийонивасена. екекенева падена̄ти йатха̄ дутийанайе джа̄тиа̄дипадесу двӣхи двӣхи падехи парипун̣н̣а̄парипун̣н̣а̄йатанайонивибха̄гена саббасатте парийа̄дийитва̄ джа̄ти дассита̄, на евамидха. идха панетесу екекенева падена авибха̄гато саббасатте парийа̄дийитва̄. убхайаттха̄ти пуримапаччхиманайесу бха̄ваниддесова йутто. анабхихите вибхаттивидха̄нам̣, на̄бхихитети. па̄кат̣а̄ ниббаттӣти абхибйатта̄ ниббатти.

двиннам̣ двиннанти екавока̄рабхаве рӯпа̄йатанадхамма̄йатанавасена двиннам̣, чатувока̄рабхаве мана̄йатанадхамма̄йатанавасена двиннам̣. сесети пан̃чавока̄рабхаве. пан̃чаннанти чаккхусотаманорӯпадхамма̄йатанавасена пан̃чаннам̣. та̄ни хи рӯпабхаве пан̃чавока̄ре упапаттиккхан̣е уппаджджанти. ка̄мадха̄туйам̣ пат̣исандхиккхан̣е уппаджджама̄на̄нанти йоджана̄. викала̄викалиндрийа̄нанти апарипун̣н̣апарипун̣н̣а̄йатана̄нам̣ сатта̄нам̣. индрийавасенева хи а̄йатана̄нам̣ векаллам̣ иччхитаббам̣. таттха викалиндрийасса саттаннам̣ наваннам̣ дасаннам̣ пунапи дасаннам̣, итарасса ека̄дасаннам̣ а̄йатана̄нам̣ васена сан̇гахо ведитаббо. саттаннанти ка̄йаманорӯпагандхарасапхот̣т̣хаббадхамма̄йатанавасена саттаннам̣. габбхасеййакан̃хи сандха̄йетам̣ вуттам̣. наваннанти чаккхусотасадда̄йатанаваджджа̄нам̣ наваннам̣. андхабадхиравасена хидам̣ вуттам̣. дасаннанти чаккхусаддаваджджа̄нам̣. пуна дасаннанти сотасаддаваджджа̄нам̣. андхавасена, бадхиравасена четам̣ двайам̣ вуттам̣. ека̄дасаннанти саддаваджджа̄нам̣.

там̣дуккхабха̄воти парийа̄йадуккхабха̄во. таттха ниббаттинива̄ран̣ена̄ти уппалападума̄дӣсу уппаттипат̣иккхепена абха̄вакатханена. дуккхуппаттика̄ран̣ети дуккхуппаттийа̄ хетубхӯте дуккхуппаттит̣т̣ха̄не.

маран̣аниддесаван̣н̣ана̄

193. кхандхабхедасса̄ти кхандхавина̄сасса. соти кхандхабхедо. пабандхасамуччхедоти пабандхасса аччантасамуччхедо. таббха̄ватоти саммутимаран̣абха̄вато. тадекадесабха̄ватоти тадавайавабха̄вато. тассева на̄манти асаммохаттхам̣ вуттам̣ саббасса̄пи екакамманиббаттаджӣвитиндрийаппабандхавиччхедабха̄вато. саммутимаран̣амева хи джа̄тиккхайамаран̣ам̣, там̣ пана джа̄тиккхайамаран̣ам̣ упаккамамаран̣ам̣, сарасамаран̣анти дувидхам̣. таттха сарасамаран̣ампи а̄йуккхайамаран̣ам̣, пун̃н̃аккхайамаран̣анти дувидхам̣. еваметесам̣ тадекадесата̄ ведитабба̄. йан̃четтха упаккамамаран̣ам̣, там̣ ака̄ламаран̣ам̣. сарасамаран̣ам̣ ка̄ламаран̣ам̣. маран̣ена сатта̄ йатха̄ладдхааттабха̄вена вийуджджантӣти а̄ха ‘‘сампаттибхаваккхандхехи вийоджетӣ’’ти.

ка̄ран̣аттхоти мӯлаттхо. мӯлан̃хи ‘‘а̄дӣ’’ти вуччати ‘‘ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣, дит̣т̣хи ча уджука̄’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.369). тена̄ха ‘‘сандхибандханаччхедамӯлаканти аттхо’’ти.

пхалакирийа̄габбха̄ ӣдисӣ хетукирийа̄ти катва̄ вуттам̣ ‘‘антогадха̄’’ти. бйасанасса хи а̄па̄дакехи а̄па̄данам̣ а̄па̄детаббаа̄паттийа̄ сахева сиджджхатӣти.

соканиддесаван̣н̣ана̄

194. сукхам̣ хиноти паваттати етена̄ти сукхака̄ран̣ам̣ хитам̣. бхогабйасана̄дипадаттхависесанти бхогабйасанам̣, сӣлабйасананти евам̣ бхогасӣлапада̄нам̣ васена аттхависесам̣. сама̄сависесанти ‘‘рогойева бйасанам̣, дит̣т̣хи ева бйасана’’нти сама̄на̄дхикаран̣авасена сама̄сависесам̣. аннапа̄наваттхайа̄на̄ди парибхун̃джитаббато бхоготи адхиппето, со ча дхаммасамӯхабха̄вена. таббина̄са̄ти н̃а̄тибхогабйасана̄ни вутта̄нӣти те вика̄рабха̄вена пан̃н̃а̄петаббатта̄ пан̣н̣аттиматта̄. париниппханнам̣ на̄ма кхандхапан̃чакам̣. атам̣сабха̄ватта̄ пан̣н̣атти апариниппханна̄, аниппханна̄ ча хотӣти вуттам̣ ‘‘апариниппханнатам̣ сандха̄йа аниппханна̄нӣти а̄ха̄’’ти. на хи пан̣н̣атти кеначи ниппха̄дӣйати. ан̃н̃аттха̄пи апариниппханне аниппханнавоха̄ро а̄гатоти дассетум̣ ‘‘апариниппханнатам̣йева̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄ман̃четтха апариниппханнам̣ ‘‘аниппханна’’нти вуттам̣, ‘‘ниппханна’’нти пана на париниппханнамева вуччати, на̄пи саббо сабха̄вадхаммоти дассенто ‘‘кхандхавибхан̇ге ча̄’’тиа̄дима̄ха. ниппханната̄ вутта̄ти самбандхо. аниппханната̄ сабха̄вадхамматтепи кеначи на ниппха̄дӣйатӣти катва̄.

сан̇кучитам̣ чинтананти пӣтисоманассапат̣ипаккхато, досасампайогато ча а̄рамман̣е анабхиратиппаваттима̄ха. анто аттано ниссайасса ниддаханавасена ва̄ джха̄нам̣ чинтанам̣ антониджджха̄нам̣. сатипи анусочанабха̄ве аттано ката̄катакусала̄кусалависайо мановилекхабхӯто виппат̣иса̄ро куккуччам̣, йатха̄вуттаантониджджха̄нам̣ сокоти убхиннам̣ висесо ведитаббо.

‘‘манодва̄раджаванаккхан̣е’’ти парибйаттамантониджджха̄нам̣ сандха̄йа̄ха, итарам̣ пана пан̃чадва̄раджаванесупи лаббхатева. тена̄ха ‘‘ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄дӣ’’тиа̄ди. доманассасса̄ти асочана̄ка̄расса доманассасса, сочана̄ка̄расса̄пи ва̄ на̄на̄вӣтхикасса. тампи хи дуккхамева̄ти. ан̃н̃атха̄ти манодва̄раджаване ева гахите. таттха̄ти ка̄йаваттхукаманодва̄рикесу.

паридеваниддесаван̣н̣ана̄

195. а̄деванасаддам̣ катва̄ти а̄девитва̄, вилапитва̄ти аттхо. пуггаласса самбхамабха̄воти йасса саттасса уппаджджати, тасса анават̣т̣ха̄набха̄во. самбхамам̣ ва̄ аббхантарагатам̣ тасса паччупат̣т̣ха̄пети па̄кат̣абха̄вакаран̣ена̄ти самбхамапаччупат̣т̣ха̄но.

мут̣т̣хӣхи потхана̄дӣни мут̣т̣хипотхана̄дӣни.

йена доманассена. пуббе вуттадуккхатоти ‘‘аттано кхандхам̣ мут̣т̣хӣхи потхетӣ’’тиа̄дина̄ вуттадуккхато. там̣нида̄нанти паридеванида̄нам̣.

дуккхадоманассаниддесаван̣н̣ана̄

196-7. ка̄йадуккха̄бхибхӯтасса патика̄ра̄бхила̄са̄йа та̄дисадуккха̄вахапайогака̄ла̄дӣсу ка̄йикадуккхасса тадупаниссайата̄ ведитабба̄. етена дуккхена̄ти ана̄тхата̄хаттхапа̄даччхедана̄дидуккхена.

упа̄йа̄саниддесаван̣н̣ана̄

198. дуккхат̣т̣ха̄нанисаджджа̄дӣни дуккхат̣т̣ха̄на̄дӣни. доманассасса ваттху хоти упа̄йа̄соти самбандхо.

аппийасампайоганиддесаван̣н̣ана̄

199. ан̃н̃аса̄пеккхасаддо асаматтхасама̄соти там̣ дассети ‘‘йена сама̄со, на тасса̄йам̣ пат̣иседхако а-ка̄ро’’ти.

паччхимадвайанти ‘‘самодха̄нам̣ миссӣбха̄во’’ти идам̣ пададвайам̣. тадаттхавасена̄ти самодха̄наттхасса, миссӣбха̄ваттхасса ча васена сан̇кха̄ресу лаббхати. а̄гатехи ча техи сан̇кха̄рехи пуггаласса сам̣його хотӣти йоджана̄.

там̣гахан̣аматтанти а̄па̄тхагата̄рамман̣аггахан̣аматтам̣.

иччха̄ниддесаван̣н̣ана̄

201. там̣ ка̄ланти чутичиттаниродхато уддхам̣ ка̄лам̣. ‘‘йампӣ’’ти йам̣-саддо каран̣аттхе паччаттанти йенапӣти аттхо вутто. ‘‘йам̣ иччха’’нти йам̣-саддо йада̄ иччха̄пеккхо, тада̄ ‘‘на лабхатӣ’’ти еттха ала̄бхападха̄на̄бха̄вато иччха̄ висесӣйатӣти а̄ха ‘‘ала̄бхависит̣т̣ха̄ иччха̄ вутта̄ хотӣ’’ти. ‘‘иччхам̣ на лабхати йа’’нти евам̣ кирийа̄пара̄масанабхӯто йам̣-саддо йада̄ ‘‘на лабхатӣ’’ти етам̣ апеккхати, таттха гун̣абхӯта̄ иччха̄, падха̄набхӯто ала̄бхоти а̄ха ‘‘тада̄ иччха̄висит̣т̣хо ала̄бхо вутто хотӣ’’ти.

хироттаппарахита̄ чхинника̄, дхуттика̄ти вуччантӣти а̄ха ‘‘чхиннабхиннаган̣ена̄ти нилладжджена дхуттаган̣ена̄’’ти. каппат̣ика̄ сиббитапилотикадха̄рино.

алаббханеййаиччханти алаббханеййаваттхусмим̣ иччхам̣.

упа̄да̄наккхандханиддесаван̣н̣ана̄

202. та̄дисасса ваттхуно саббха̄ва̄ти са̄ман̃н̃ато анавасесаггахан̣ам̣ сандха̄йа̄ха.

атипа̄кат̣ена ати вийа пака̄сена дуккхена̄ти аттхо.

дуккхасаччаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.