4. саччавибхан̇го
1. суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
уддесаван̣н̣ана̄
189. саччавинимуттам̣ наттхи паваттиниваттитадубхайахетусандассанавасена паваттанато. саччесу каматӣти саччесу висайабхӯтесу паваттати. десетаббаттхависайа̄ хи десана̄ти. етесу каматӣти етесу арийасаччесу парин̃н̃а̄дикиччаса̄дханавасена паваттати. ‘‘сӣласама̄дхипан̃н̃а̄сан̇кха̄та’’нти вуттам̣ аттхасабха̄вам̣ каманакирийа̄йа каттубха̄вена гахитанти па̄кат̣атарам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘ким̣ каматӣ’’ти пуччхати. таббоха̄рена̄ти тадупача̄рена. етена ниппарийа̄йена аттхасабха̄вам̣ са̄санам̣, парийа̄йена вачанасабха̄ванти дассети.
там̣сабха̄ва̄ти дуккха̄дисабха̄ва̄. амуса̄сабха̄ва̄ти ба̄дхана̄дибха̄вена бхӯтасабха̄ва̄. ан̃н̃а̄ка̄рарахита̄ти аба̄дхана̄диа̄ка̄равивитта̄. двидха̄ти дуккхадуккхата̄таннимиттата̄хи. ра̄га̄дикилесапарил̣а̄хо килесада̄хо. санта̄насса авиппха̄риката̄каран̣ам̣ пуггалахим̣санам̣. аттано ева тикхин̣абха̄воти сан̇кхатадхаммасса аттано сабха̄венева руджа̄вахатиккхабха̄во. сарасенева̄ти сабха̄венева. сампин̣д̣акасса самудайасса, килесасанта̄парахитасса маггасса, авипарин̣а̄масса ниродхасса дассанена йатха̄сан̇кхйам̣ дуккхасса сан̇кхатасанта̄павипарин̣а̄мат̣т̣ха̄ а̄ви бхавантӣти а̄ха ‘‘итаре йатха̄ккамам̣ самудайамагганиродхадассанехи а̄вибхавана̄ка̄ра̄’’ти. бйа̄петва̄ти бхава̄дӣсу на̄на̄рамман̣есу ча висат̣а̄ хутва̄. анекаттхатта̄ дха̄тӯнам̣ ‘‘ӯханам̣ ра̄сикаран̣а’’нти ватва̄ пуна тадаттхам̣ виварати ‘‘дуккханиббаттана’’нти. екавока̄рабхавепи хи ра̄сибхӯтамева дуккхам̣ ниббаттати анекадхаммасамӯхато, пагева чатупан̃чавока̄рабхавесу. еттха ча бйа̄панаттхам̣ а̄ка̄рам̣, тасса ча йа-ка̄ра̄гамам̣ катва̄ сампин̣д̣анаттхам̣ а̄йӯхананти падам̣ ведитаббам̣. нидада̄тӣти дуккхасса екантака̄ран̣атта̄ там̣ нидассентам̣ вийа джанетӣти дассенто ‘‘идам̣ там̣ дуккха’’нтиа̄дима̄ха. дуккха…пе… а̄ви бхавати рогадассанена вийа роганида̄нам̣. сам̣йога…пе… дассанехӣти сам̣йогат̣т̣хо висам̣йогасабха̄васса ниродхасса, палибодхат̣т̣хо ниййа̄насабха̄васса маггасса дассанена а̄ви бхаватӣти аттхо. тети сам̣йогапалибодхат̣т̣ха̄.
еттха̄ти етасмим̣ а̄рамман̣абхӯте сати. самудайато вивеко вивекат̣т̣хо. ниродхо ча тан̣ха̄ккхайабха̄вато самудайато вивитто, тасма̄ авивекабхӯтасса самудайасса дассанена ниродхасса вивекат̣т̣хо а̄ви бхавати, нибба̄на̄дхигамахетубхӯтасса̄пи маггасса саппаччайата̄йа сан̇кхатабха̄вам̣ пассато аппаччайасса ниродхасса асан̇кхатат̣т̣хо а̄ви бхавати, татха̄ маран̣адхаммата̄йа дуккхам̣ винассантам̣ пассато амаран̣адхаммасса ниродхасса аматат̣т̣хо а̄ви бхаватӣти имаматтхам̣ дассети ‘‘вивека̄’’тиа̄дина̄. итаре самудайаниродхадуккхадассанехӣти еттха самудайадассанена ‘‘на̄йам̣ хету нибба̄на̄дхигама̄йа, айам̣ пана хетӯ’’ти хетут̣т̣хо а̄ви бхавати. татха̄ парамагамбхӣрасса нипун̣атарасса дуддасасса ниродхасса дассанена дассанат̣т̣хо сукхумарӯпадассанена чаккхуно вийа, дуккхадассанена пана анекарога̄туракапан̣аджанадассанена иссараджанасса ул̣а̄рабха̄во вийа маггасса а̄дхипатеййат̣т̣хо а̄ви бхавати.
те панете хетут̣т̣ха̄дике сарӯпато дассетум̣ ‘‘таттха палибодхупаччхедавасена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха палибодхупаччхедавасена̄ти самудайаппаха̄навасена. ‘‘магга̄дхипатино дхамма̄’’ти вачанатоти йасма̄ сатипи джха̄на̄дӣнам̣ а̄рамман̣а̄дхипатибха̄ве ‘‘джха̄на̄дхипатино дхамма̄’’ти евама̄ди на вуттам̣, ‘‘магга̄дхипатино дхамма̄’’ иччева пана вуттам̣. тасма̄ са̄тисайо магган̇гадхамма̄нам̣ а̄рамман̣а̄дхипатибха̄во. тена̄ха ‘‘висесато ва̄ а̄рамман̣а̄дхипатибхӯта̄ магган̇гадхамма̄ хонтӣ’’ти. со тесам̣ а̄ка̄роти йо магган̇га̄нам̣ гарум̣ катва̄ паччавеккхан̣авасена паваттадхамма̄нам̣ а̄рамман̣а̄дхипатипаччайата̄сан̇кха̄то а̄ка̄ро, со маггасса а̄дхипатеййат̣т̣хо. пуримо пана а̄дхипатеййат̣т̣хо сахаджа̄та̄дхипативасена вутто. абхисаметаббат̣т̣хоти йатха̄вуттапӣл̣ана̄диаттхамева пат̣ивиджджхитаббата̄йа екаджджхам̣ катва̄ вадати. тена абхисамайасаддам̣ камматтхам̣ дассети. абхисамайасса̄ти н̃а̄н̣асса. паваттиа̄ка̄роти париджа̄нана̄дивисеса̄ка̄ро. со хи маггаккхан̣е асаммохато сиддхо, паччха̄ паччавеккхан̣а̄дина̄ па̄кат̣о хоти. а̄ка̄ропи н̃а̄н̣ена аран̣ӣйато аттхоти вуччатӣти катва̄ татийанайо дассито. пӣл̣ана̄дина̄ дассито висайавибха̄генапи висайивибха̄го хоти йатха̄ ‘‘рӯпасан̃н̃а̄, саддасан̃н̃а̄’’ти (сам̣. ни. 3.57).
куччхитам̣ кханти гарахитам̣ хутва̄ аса̄рам̣. ‘‘сама̄гамо’’тиа̄дина̄ анвайато бйатирекато ча сам̣-саддасса сам̣йогаттхаджотакаттама̄ха. ‘‘уппаннам̣ удита’’нтиа̄дӣсу кеваласса панна-саддасса, ита-саддасса ча пайоге уппаттиаттхасса анупалаббханато, у-саддасса ча пайоге упалаббханато со уппаттиаттхам̣ дӣпетӣти а̄ха ‘‘евам̣ уппаннам̣ удитанти еттха̄пӣ’’ти. висум̣ пайуджджама̄на̄ти а̄гама-ита-падехи вина̄ пайуджджама̄на̄. садха̄туканти антонӣтена дха̄туна̄ садха̄тукам̣. тенева те ‘‘упасагга̄’’ти ча вутта̄.
дуккхавивекабха̄ванти дуккхавивиттатам̣. ниваттийа̄ти нибба̄насса. ниваттетва̄ти ануппа̄дасаддена висесанавасена ниваттетва̄. ниродхапаччайата̄ ниродхасса маггасса а̄рамман̣апаччайата̄. пуггаласаччхикирийа̄дхаммабха̄вехӣти пуггаладхаммабха̄вена саччхикаран̣адхаммабха̄вена ча. пхаланти арийапхалам̣. тасса̄ти нит̣т̣ха̄набхӯта̄йа пхаласан̇кха̄та̄йа дуккханиродхаппаттийа̄ абхисамайабхӯта̄йа дуккханиродхаппаттийа̄ пат̣ипадата̄ дат̣т̣хабба̄.
пат̣ивиджджханака̄ле ниппарийа̄йена буддха̄дисаман̃н̃а̄ти а̄ха ‘‘пат̣ивиддхака̄ле паватта’’нти. тато ева̄ти тена пака̄ситатта̄ ева.
таннимиттабха̄воти джа̄тиа̄ди вийа адхит̣т̣ха̄набха̄вена дуккхасса ка̄ран̣абха̄во, на самудайасаччам̣ вийа пабхавабха̄вена. удайаббайапӣл̣итабха̄во сан̇кха̄радуккхата̄. паваттанамева̄ти паватти ева. киччам̣ расоти расасса киччаттхатам̣ дассети. паваттиниваттӣсӯти ниддха̄ран̣е бхуммам̣. авика̄рата̄ вика̄ра̄бха̄во ниччата̄.
марӣчима̄йа̄атта̄нанти марӣчийа̄ ма̄йа̄йа аттано ча арийан̃а̄н̣асса̄ти арийа̄нам̣ н̃а̄н̣асса. тена арийа̄нам̣ магган̃а̄н̣а̄нуса̄рена паваттанакан̃а̄н̣ампи сан̇гахитам̣ хоти. тена̄ха ‘‘авитатхага̄хакасса̄’’тиа̄ди. тесанти пат̣иведхапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄нам̣. таттха пат̣иведхан̃а̄н̣асса пат̣ивиджджхитаббата̄ гочарабха̄во, итарасса а̄рамман̣абха̄во. пат̣ивиджджхитаббата̄, а̄рамман̣абха̄во ва̄ пат̣иведхан̃а̄н̣асса гочарабха̄во, итарасса а̄рамман̣абха̄вова.
ба̄дхакаппабхавабха̄вена̄ти ба̄дхакасса уппа̄дакабха̄вена висум̣ гахитатта̄ на тан̣ха̄ ба̄дхакабха̄вена гахита̄ паваттипаваттихетӯнам̣ асан̇каравасена бодханато. еван̃ча катва̄ абхидхаммабха̄джанӣйепи айаматтхаван̣н̣ана̄ йуджджатева. йадипи евам̣ ‘‘дуккхамева ба̄дхака’’нти нийама̄нупапатти, самудайабха̄ваппасан̇го ча̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘джа̄тиа̄дӣнам̣ вийа ва̄’’тиа̄ди. ба̄дхакаттасса ба̄дхакатте ча нийамоти а̄ха ‘‘двидха̄пи ба̄дхакаттха̄вадха̄ран̣ена̄’’ти. йатха̄ хи ба̄дхакаттасса дуккхе нийатата̄, евам̣ дуккхасса ча ба̄дхакатте нийатата̄ти. суттантабха̄джанӣйе тан̣ха̄йа ева самудайабха̄васса дасситатта̄ тан̣ха̄васена нийамам̣ дассенто ‘‘на тан̣ха̄йа вина̄’’тиа̄дима̄ха. суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ хеса̄ти. ‘‘кусалехи вина̄’’тиа̄дина̄ дуккхахетута̄йа тан̣ха̄йа падха̄набха̄вама̄ха. татха̄ хи са̄ каммавичиттата̄йа хетубха̄вам̣ гаччхантӣ висесена каммасса сахака̄рика̄ран̣ам̣ хотӣти. двидха̄пи нийамена̄ти маггова ниййа̄нам̣, ниййа̄намева ча магготи двиппака̄рена нийамена.
вачӣсаччам̣ саччава̄ча̄, там̣самут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ ча̄ти а̄ха ‘‘виратисаччети муса̄ва̄давиратийа’’нти. кечи пана ‘‘виратисаччам̣ сама̄да̄навиратӣ’’ти ваданти, тесампи на сама̄да̄наматтам̣ виратисаччам̣, атха кхо сама̄да̄на̄висам̣ва̄данам̣. там̣ пана пат̣ин̃н̃а̄саччатта̄ муса̄ва̄давиратийева хоти. тена̄ха ‘‘на хи ан̃н̃авиратӣсу саччасаддо нирул̣хо’’ти. сатипи дуккхасамудайа̄вабодхе йа̄вадева ниродхамагга̄дхигаматтха̄ пан̃н̃а̄бха̄вана̄ти паччхимадвайассева саччаттхам̣ са̄тисайам̣, тададхигамасса ча авива̄дахетукам̣ сутте вибха̄витам̣ дассенто ‘‘тасса пана̄’’тиа̄дима̄ха.
т̣ха̄нам̣ наттхӣти аттано ва̄дапатит̣т̣ха̄панака̄ран̣ам̣ наттхӣти аттхо. аттабха̄вапат̣ила̄бхенева сатта̄нам̣ джа̄тиа̄дӣнам̣ патти саммукхӣбха̄во ча джа̄йатӣти а̄ха ‘‘сампаттата̄, паччаккхата̄ ча пат̣хамата̄’’ти. бхагавато десана̄ккаменева ва̄ пат̣хама̄дита̄ дат̣т̣хабба̄.
париджанана̄дӣхӣти парин̃н̃а̄ппаха̄насаччхикирийа̄бха̄вана̄хи, ниссаккавачанан̃четам̣ ан̃н̃асаддапеккха̄йа. дхамман̃а̄н̣акиччанти сабха̄вадхамма̄вабодхакиччам̣. парин̃н̃еййа̄дӣни етаппарама̄нева̄ти ито парам̣ неййам̣ наттхӣти дассети.
дуккха̄дӣнам̣ арийасаччабха̄васса анурӯпам̣ йуттам̣, а̄чарийапарампара̄гатам̣ ва̄ саванам̣ ануссаво. сута̄нуса̄рена, ан̃н̃атха̄ ва̄ каккхал̣апхусана̄дианичча̄дисабха̄васа̄ман̃н̃а̄ка̄рапаригган̣ханам̣ а̄ка̄рапаривитакко. йатха̄витаккита̄ка̄расса дит̣т̣хисан̇кха̄та̄йа дассанабхӯта̄йа пан̃н̃а̄йа ниджджха̄наккхаманам̣ рочанам̣ дит̣т̣хиниджджха̄наккханти. а̄диччо вийа пабха̄йа ниродхам̣ пхусати саччхикароти килесандхака̄рам̣ виддхам̣сети. чатта̄рипи сачча̄ни пассатӣти вуттам̣ ‘‘йо, бхиккхаве, дуккхам̣ пассатӣ’’тиа̄дина̄.
ка̄лантарадассананти на̄на̄бхисамайам̣ вадати. екадассиноти екасаччадассино. на йоджетабба̄ сийа̄ти йоджана̄йан̃ча саббадассанам̣ дассанантарапараманти дассана̄нупарамо а̄паджджеййа, сачча̄нан̃ча на̄на̄бхисамайе дуккхадассана̄дӣхи пат̣хамамагга̄диппахеййа̄нам̣ сам̣йоджанаттайа̄дӣнам̣ екадесаппаха̄нам̣ а̄паджджати. татха̄ ча сати екадесасота̄паттимаггат̣т̣хата̄, таданантаран̃ча паттаббена пхалена екадесасота̄панната̄ ча а̄паджджати, тасма̄ на сачча̄нам̣ на̄на̄бхисамайо йутто. йатха̄ ча на̄на̄бхисамайо на йутто, евам̣ а̄рамман̣а̄бхисамайопи. йади хи а̄рамман̣акаран̣ена чатусачча̄бхисамайо иччхито, на магго сайамева атта̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ каротӣти апарипун̣н̣о сачча̄бхисамайо сийа̄. ан̃н̃ена маггена магго а̄ламбӣйатӣти парипун̣н̣ова̄ти че? евам̣ сати йена маггена магго а̄ламбито, сопи ан̃н̃ена, сопи ан̃н̃ена̄ти анават̣т̣ха̄нам̣ сийа̄, тасма̄ на а̄рамман̣апат̣иведхато чатусачча̄бхисамайо йутто, вуттанайенева пана йутто. кин̃ча париччхиндитаббам̣ самуччхиндитаббан̃ча а̄ламбитва̄ париччхедасамуччхедабха̄вана̄ магган̃а̄н̣асса на йутта̄ тато аниссат̣абха̄вато, саббасан̇кхатавиниссат̣ам̣ нибба̄намева пана а̄рамман̣ата̄ йутта̄. ахетукадит̣т̣хи акирийадит̣т̣хиггахан̣ена гахита̄ хетубйа̄па̄рова параматтхато кирийа̄ти катва̄.
паваттетӣти саджджати, паваттийа̄ ва̄ хету хоти. ниваттетӣти сам̣харати палайам̣ гамети, палоката̄дивасена ва̄ моккхахету хоти. падха̄натоти пакатито, йам̣ ‘‘абйатта’’нтипи вуччати.
‘‘ка̄ло кароти бхӯта̄ни, ка̄ло сам̣харатӣ паджа̄;
ка̄ло сутте джа̄гарати, ка̄ло хи дуратиккамо’’ти. –
евам̣ва̄да̄ ка̄лава̄дино. ‘‘кан̣т̣акасса тикхин̣ата̄, капит̣т̣хапхала̄дӣнам̣ париман̣д̣алата̄, мигапаккхисарӣсапа̄дӣнам̣ вичиттабха̄воти евама̄дайо кена ка̄рита̄? сабха̄венева сиддха̄, евам̣ саббампи, на еттха кассачи ка̄мака̄ро’’ти евам̣ва̄да̄ сабха̄вава̄дино. ‘‘локо нийато аччхеджджасутта̄вута̄бхеджджаман̣исадисо, на еттха кассачи пурисака̄ро’’ти евам̣паваттава̄да̄ нийатива̄дино, –
‘‘йадиччха̄йа паваттанти, йадиччха̄йа ниваттаре;
йадиччха̄йа сукхадуккхам̣, тасма̄ йадиччхатӣ паджа̄’’ти. –
евам̣паваттава̄да̄ йадиччха̄ва̄дисан̇кха̄та̄ адхиччасамуппаттива̄дино ча еттха сабха̄вава̄де ева антогадха̄ти дат̣т̣хабба̄. ан̣ӯхи локо паваттатӣти а̄джӣвакава̄дам̣ сандха̄йа̄ха. со хи ака̄ран̣апариггахо. кан̣а̄дава̄до пана иссариччха̄васена ан̣ӯнам̣ сам̣йогавийогато локасса паваттиниваттим̣ вадати. падха̄насса аппаваттӣти махата̄дибха̄вена апарин̣а̄мо, анабхибйатти ва̄. ‘‘ахаман̃н̃о, пакати ан̃н̃а̄’’ти евам̣ паваттапакатипурисантараджа̄нанена аттасукхадуккхамохесу авибха̄гаггахан̣е ниваттите кира вуттанайена падха̄нам̣ наппаваттати, со вимоккхоти ка̄пила̄. евама̄дӣти а̄ди-саддена маха̄брахмуно самӣпата̄, сам̣йоготи евама̄дӣнампи сан̇гахо ведитаббо.
екатта̄ти екабха̄вато екопи вутто. тайоти киччавибха̄гена. та̄нӣти самма̄ва̄ча̄дисӣла̄ни. чхандасса саддахана̄нукӯла̄пи чханданавасена паватти хотӣти саддхиндрийасаддха̄балехи саддхим̣ чхандиддхипа̄до вутто. та̄дисе ка̄ле упеккха̄нимитта̄нубрӯханена упака̄ра̄ сама̄дхисса самава̄хита̄васена та̄дисакичча̄ва упеккха̄ ведитабба̄.
вигха̄такатта̄ти сам̣харан̣ӣйавасена вихантабха̄вато.
арийасаччадвайанти самудайамаггасаччадвайам̣. тенева̄ти йатха̄вуттадуккха̄дисадда̄нам̣ парин̃н̃еййа̄дива̄чакатта̄ ева. а̄дипадасан̇гахоти ‘‘дуккхам̣, на арийасачча’’нти имина̄ чатукке а̄дипаде сан̇гахо. тадапеккханти арийасаччасадда̄пеккхам̣ дуккхасаддам̣. чатуттхападасан̇гахоти ‘‘нева дуккхам̣, на арийасачча’’нти имина̄ падена сан̇гахо. авасесакилеса̄дайоти тан̣ха̄ваджджакилеса̄ авасеса̄кусала̄, са̄сава̄ни кусаламӯла̄ни, са̄сава̄ ча кусаладхамма̄. те хи абхидхаммабха̄джанӣйе самудайабха̄вена вутта̄, на арийасаччабха̄вена̄ти а̄ха ‘‘самудайо, на арийасачча’’нти. ан̃н̃а̄ни магган̇га̄нӣти пхаласамма̄дит̣т̣хиа̄дайо. имина̄ найена̄ти еттха̄йам̣ йоджана̄ – аттхи самудайо, на арийасаччам̣, аттхи арийасаччам̣, на самудайо, аттхи самудайо чева арийасаччан̃ча, аттхи нева самудайо, на арийасаччам̣. таттха пат̣хамападам̣ вуттаттхам̣. ниродхо арийасаччам̣, на самудайо, тан̣ха̄ самудайо чева арийасаччан̃ча, маггасампайутта̄ дхамма̄ са̄ман̃н̃апхала̄ни ча йасса паха̄на̄йа бхагавати брахмачарийам̣ вуссати, тадабха̄вато нева самудайо, на арийасаччам̣. итарасаччадвайам̣ арийасаччам̣ тасса тасса пабха̄вакат̣т̣хена сийа̄ самудайо, на пана йасса паха̄на̄йа бхагавати брахмачарийам̣ вуссати татхаттхена. итарачатуккадвайепи а̄дипадам̣ вуттаттхамева. сесесу самудайо арийасаччам̣, на ниродхо, асан̇кхатадха̄ту ниродхо чева арийасаччан̃ча, маггасампайутта̄ дхамма̄, са̄ман̃н̃апхала̄ни ча йасса саччхикирийа̄йа бхагавати брахмачарийам̣ вуссати татхаттхена нева ниродхо, на арийасаччам̣. итарасаччадвайам̣ арийасаччам̣, ниродхадхаммата̄йа сийа̄ ниродхо, на пана йасса саччхикирийа̄йа бхагавати брахмачарийам̣ вуссати татхаттхена. татха̄ ниродхо арийасаччам̣, на магго, арийамагго магго чева арийасаччан̃ча, маггасампайутта̄ дхамма̄, са̄ман̃н̃апхала̄ни ча йасса бха̄вана̄йа бхагавати брахмачарийам̣ вуссати татхаттхена нева магго, на арийасаччам̣. итарасаччадвайам̣ сийа̄ магго упапаттимаггабха̄вато, на пана йасса бха̄вана̄йа бхагавати брахмачарийам̣ вуссати татхаттхена.
сантанти сама̄нам̣. евам̣ итаресупӣти ка̄табба̄пи кирийа̄ ка̄ракарахита̄ кевалам̣ аттано паччайехи та̄йа паваттама̄на̄йа паччайаса̄маггӣ кирийам̣ каротӣти воха̄раматтам̣ хоти. ниббутигамакесупи есева найо.
са̄савата̄ асубхата̄ килеса̄сучипаггхаран̣ато. дуккха̄дӣнанти дуккхасамудайамагга̄нам̣. самудайа̄дибха̄воти дуккхасса самудайамаггабха̄во, самудайасса маггадуккхабха̄во, маггасса дуккхасамудайабха̄во ча, на пана ниродхабха̄во дуккха̄дӣнанти самбандхо. ан̃н̃аман̃н̃асаман̇гита̄ти дуккха̄дӣнам̣ итарӣтарасабха̄вайого. тан̣ха̄йа̄ти а̄дха̄ре бхуммам̣. пунаббхавасса̄ти пунабхавасан̇кха̄тасса а̄йатидуккхасса. пакатива̄дӣнанти ка̄пила̄нам̣. вика̄ра̄ти махата̄дайо бйатта̄. вибха̄ватоти абхибйаттито, парин̣а̄мато ва̄ пуббе. пат̣иппалӣна̄ ча̄ти паччха̄ пакатийам̣ палайам̣ гата̄ весаммам̣ мун̃читва̄ сатта̄дисамабха̄вена анто саморуддха̄. тена̄ха ‘‘пакатибха̄венева тит̣т̣хантӣ’’ти. пакатибха̄венева̄ти абйаттабха̄венева. самудайабха̄вена̄ти тан̣ха̄сан̇кха̄тапабхавабха̄вена. ан̃н̃атха̄ там̣сампайуттаавиджджа̄дӣнампи самудайабха̄во лаббхатева̄ти. авибхаттехӣти весаммавирахена пакатибха̄вам̣ гатехи. ‘‘вика̄рехӣ’’ти са̄ман̃н̃ато вутте ‘‘маханта̄’’тиа̄дина̄ сарӯпато дассети. таттха махантоти маха̄буддхи. тан̃хи ка̄пила̄ ‘‘маха̄аджджха̄сайо’’ти ча вохаранти. рӯпатамматта̄дайо пан̃ча тамматта̄, ахам̣ка̄ро ча̄ти чха ависеса̄. чаккху сотам̣ гха̄нам̣ дживха̄ ка̄йо ва̄ча̄ па̄н̣и па̄до па̄йу упаттхам̣ маноти ека̄дасиндрийа̄ни. патхавӣ а̄по теджо ва̄йо а̄ка̄санти пан̃ча бхӯтависеса̄, техи. ‘‘пакатибха̄венева т̣хитехӣ’’ти имина̄ ‘‘авибхаттехӣ’’ти падасса аттхам̣ вадати. сагаббха̄ти сабӣджа̄ асун̃н̃ата̄. тантӯсӯти суттесу самава̄йика̄ран̣абхӯтесу. татха̄ капа̄лесу. тивидхан̃хи те ка̄ран̣ам̣ ваданти упа̄да̄нака̄ран̣ам̣ нимиттака̄ран̣ам̣ самава̄йика̄ран̣анти. таттха туривемасала̄ка̄дайо упа̄да̄нака̄ран̣ам̣. тантава̄йо нимиттака̄ран̣ам̣. тантаво самава̄йика̄ран̣анти. двӣсу ан̣ӯсӯти патхавӣбхӯтесу ва̄ а̄потеджова̄йобхӯтесу ва̄ двӣсу парама̄н̣ӯсу. идхабуддхивоха̄раджанакоти ‘‘идха тантӯсу пат̣о, идха капа̄лесу гхат̣о, идха бӣран̣есу гхат̣о’’тиа̄дина̄ найена хетупхала̄нам̣ самбандхабхӯтена сатта̄нам̣ идхабуддхивоха̄ра̄ джа̄йанти. со говиса̄н̣а̄нам̣ вийа ависум̣ сахасиддха̄нам̣ самбандхо самава̄йо. кха̄н̣усена̄нам̣ вийа пана висум̣сиддха̄нам̣ самбандхо сам̣його. тӣсу ан̣ӯсу тиан̣укам̣ пхалам̣ самаветам̣ екӣбхӯтамива самбандханти йоджана̄. ‘‘самавета’’нти етасса ‘‘екӣбхӯтамива самбандха’’нти идам̣ аттхавиваран̣ам̣. маха̄парима̄н̣анти махантапарима̄н̣ам̣ маха̄патхавӣа̄дикам̣ екам̣ пхалам̣, йам̣ те ‘‘ка̄рийам̣ драбйа’’нти ваданти. йехи ка̄ран̣ехи а̄раддхам̣ ка̄рийадрабйам̣, тадантогадха̄ни ева та̄ни ка̄ран̣а̄ни ман̃н̃антӣти а̄ха ‘‘аттано антогадхехи ка̄ран̣ехӣ’’ти. сати самава̄йе хетумхи пхалам̣ самаветанти пхале хету сийа̄, там̣ наттхӣти дассенто а̄ха ‘‘самава̄йа̄бха̄ва̄ пхале хету наттхӣти хетусун̃н̃ам̣ пхала’’нти.
а̄ха̄рабхедети кабал̣ӣка̄ра̄диа̄ха̄рависесе. таппаччайадхаммабхедети аджджхохаран̣ӣйаваттхусал̣а̄йатанаавиджджа̄абхисан̇кха̄расан̇кха̄те тесам̣ паччайабхӯтадхаммависесе, оджат̣т̣хамакарӯпаведана̄пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпасан̇кха̄те ва̄ танниббаттадхаммависесе, те паччайа̄ етесам̣ дхаммависеса̄нанти таппаччайадхаммабхеда̄. рӯпа̄диа̄рамман̣авасена ва̄ти йоджана̄. йа̄надвайавасена̄ти саматхавипассана̄йа̄надвайавасена. кин̃ча̄пи маггаккхан̣е саматхавипассана̄ йуганаддха̄ва, йатха̄ пана сун̃н̃ата̄дисаман̃н̃а̄, евам̣ саматхавипассана̄саман̃н̃а̄пи а̄гаманато маггасса сийунти а̄ха ‘‘а̄гаманавасена вутто’’ти. йасса ва̄ пан̃н̃индрийам̣ адхикам̣, тасса магго випассана̄, итарасса саматхоти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.
сама̄дхиджа̄ти сама̄дха̄нат̣т̣хова. тато ева̄ти сама̄дхианугун̣акирийатта̄ва.
а̄да̄йа ӯхитва̄ти гахетва̄ вийа таккетва̄ витаккетва̄. двиннанти самма̄дит̣т̣хисамма̄сан̇каппа̄нам̣. пуримака̄ласса вийа ниддесо йатха̄ ‘‘екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄’’ти, ‘‘екам̣ маха̄бхӯтам̣ пат̣ичча тайо маха̄бхӯта̄’’ти ча.
ога̄хитунти н̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхитум̣. гахетум̣ асаккун̣еййата̄йа сан̣хаттам̣. сукхума̄йа пан̃н̃а̄йа гахетаббата̄йа сукхуматтам̣. итӣти имина̄ камена̄ти айаматтхоти адхиппа̄йена̄ха ‘‘итисаддена виджа̄нанаккамам̣ дассетӣ’’ти. евам̣ пака̄рехӣти евам̣-саддена джотийама̄но ева аттхо пака̄ра-саддена вуччатӣти ‘‘евам̣-саддена виджа̄нанака̄ран̣абхӯте найе дассетӣ’’ти вуттам̣. итӣти ва̄ нидассанаттхо. тена вуттаппабхеде пачча̄масанавасена нидассети. евам̣-саддо идаматтхо. тена евам̣ пака̄рехӣти идам̣пака̄рехи, ӣдисехӣти аттхо.
уддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
1. дуккхасаччаниддесо
джа̄тиниддесаван̣н̣ана̄
190. ‘‘джа̄тиа̄диниддесе’’ти имина̄ ‘‘таттха̄’’ти падасса аттхам̣ вадати. дуккхама̄тика̄ти дуккхадуккха̄дӣнам̣ дуккхависеса̄нам̣ уддесо. пададвайети ‘‘парийа̄йадуккхам̣, ниппарийа̄йадуккха’’нти етасмим̣ пададвайе.
дуккхатта̄йева̄ти ниппарийа̄йадуккхатам̣ вадати. сабха̄вена на̄мам̣ висесетӣти анваттхасан̃н̃атам̣ дассети. пуримена сабха̄вадуккхава̄чакена дуккхасаддена. со хи висесанам̣ аваччхедакабха̄вато паччхимам̣ сан̇кха̄радуккхат̣т̣хам̣ висесети. со хи ниваттетаббагахетаббаса̄дха̄ран̣атта̄ аваччхиндитаббо. тена̄ти випарин̣а̄маадхит̣т̣ха̄на̄дипака̄рависесена.
десетаббасса аттхасса сан̇кхипанам̣ идха сан̇кхепо, со ча таббибха̄га̄нам̣ са̄дха̄ран̣абха̄воти а̄ха ‘‘сан̇кхепо са̄ман̃н̃а’’нти. антокаритва̄ти антогадхе катва̄, сан̇гахетва̄ ва̄. убхайатха̄пӣти сан̇кхепатопи виттха̄ратопи. са̄дха̄ран̣абха̄га̄нам̣ вибхаджанам̣ вибха̄го, виттха̄роти а̄ха ‘‘виттха̄ро пана висесо’’ти. висесантараниваттакоти вибха̄гантара̄сан̇га̄хако.
191. апараттха̄ти бхуммавачанам̣ са̄миаттхе йатха̄ ‘‘саббаттха па̄дака’’нти а̄ха ‘‘са̄миаттхепи хи апараттхасаддо сиджджхатӣ’’ти. сиддхи пана ‘‘итара̄хипи диссатӣ’’ти имина̄ ведитабба̄. йасма̄ ча евам̣ саддо самбхавати, тасма̄ па̄л̣ийам̣ са̄мивасена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ бхуммавасена дасситанти дӣпенто ‘‘тесам̣ тесанти ва̄’’тиа̄дима̄ха. апарасса̄ти апарасса саттасса. манусса̄дибхедо упапаттибхаво гати, таббисесабхӯта̄ кхаттийа̄диса̄ман̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄на̄ кхандха̄ джа̄тӣти дассенто ‘‘пан̃чагативасена̄’’тиа̄дима̄ха.
тин̣а̄ка̄роти тин̣авикаппо, тин̣ависесоти аттхо. еванти нидассане. тена вуттаппака̄рам̣ пат̣хамам̣ вин̃н̃а̄н̣апа̄тубха̄вам̣ пачча̄масати. тадупа̄да̄йа̄ти тато пат̣т̣ха̄йа. арийабха̄вакаран̣атта̄ти арийабха̄вака̄ран̣атта̄. каротӣти хи каран̣ам̣. арийасадисатта̄ ва̄ арийасӣлам̣. путхуджджанакалйа̄н̣ака̄нампи хи чатупа̄рисуддхисӣлам̣ арийасӣласадисам̣. а̄ка̄равика̄ра̄ти уппаджджана̄диа̄ка̄равикатийо. сахуппа̄дака̄ти уппа̄дасахита̄ уппа̄да̄ваттха̄ кхандха̄. а̄йатанавасена̄ти парипун̣н̣а̄парипун̣н̣а̄йатанавасена. йонивасена̄ти ан̣д̣аджа̄дийонивасена. екекенева падена̄ти йатха̄ дутийанайе джа̄тиа̄дипадесу двӣхи двӣхи падехи парипун̣н̣а̄парипун̣н̣а̄йатанайонивибха̄гена саббасатте парийа̄дийитва̄ джа̄ти дассита̄, на евамидха. идха панетесу екекенева падена авибха̄гато саббасатте парийа̄дийитва̄. убхайаттха̄ти пуримапаччхиманайесу бха̄ваниддесова йутто. анабхихите вибхаттивидха̄нам̣, на̄бхихитети. па̄кат̣а̄ ниббаттӣти абхибйатта̄ ниббатти.
двиннам̣ двиннанти екавока̄рабхаве рӯпа̄йатанадхамма̄йатанавасена двиннам̣, чатувока̄рабхаве мана̄йатанадхамма̄йатанавасена двиннам̣. сесети пан̃чавока̄рабхаве. пан̃чаннанти чаккхусотаманорӯпадхамма̄йатанавасена пан̃чаннам̣. та̄ни хи рӯпабхаве пан̃чавока̄ре упапаттиккхан̣е уппаджджанти. ка̄мадха̄туйам̣ пат̣исандхиккхан̣е уппаджджама̄на̄нанти йоджана̄. викала̄викалиндрийа̄нанти апарипун̣н̣апарипун̣н̣а̄йатана̄нам̣ сатта̄нам̣. индрийавасенева хи а̄йатана̄нам̣ векаллам̣ иччхитаббам̣. таттха викалиндрийасса саттаннам̣ наваннам̣ дасаннам̣ пунапи дасаннам̣, итарасса ека̄дасаннам̣ а̄йатана̄нам̣ васена сан̇гахо ведитаббо. саттаннанти ка̄йаманорӯпагандхарасапхот̣т̣хаббадхамма̄йатанавасена саттаннам̣. габбхасеййакан̃хи сандха̄йетам̣ вуттам̣. наваннанти чаккхусотасадда̄йатанаваджджа̄нам̣ наваннам̣. андхабадхиравасена хидам̣ вуттам̣. дасаннанти чаккхусаддаваджджа̄нам̣. пуна дасаннанти сотасаддаваджджа̄нам̣. андхавасена, бадхиравасена четам̣ двайам̣ вуттам̣. ека̄дасаннанти саддаваджджа̄нам̣.
там̣дуккхабха̄воти парийа̄йадуккхабха̄во. таттха ниббаттинива̄ран̣ена̄ти уппалападума̄дӣсу уппаттипат̣иккхепена абха̄вакатханена. дуккхуппаттика̄ран̣ети дуккхуппаттийа̄ хетубхӯте дуккхуппаттит̣т̣ха̄не.
маран̣аниддесаван̣н̣ана̄
193. кхандхабхедасса̄ти кхандхавина̄сасса. соти кхандхабхедо. пабандхасамуччхедоти пабандхасса аччантасамуччхедо. таббха̄ватоти саммутимаран̣абха̄вато. тадекадесабха̄ватоти тадавайавабха̄вато. тассева на̄манти асаммохаттхам̣ вуттам̣ саббасса̄пи екакамманиббаттаджӣвитиндрийаппабандхавиччхедабха̄вато. саммутимаран̣амева хи джа̄тиккхайамаран̣ам̣, там̣ пана джа̄тиккхайамаран̣ам̣ упаккамамаран̣ам̣, сарасамаран̣анти дувидхам̣. таттха сарасамаран̣ампи а̄йуккхайамаран̣ам̣, пун̃н̃аккхайамаран̣анти дувидхам̣. еваметесам̣ тадекадесата̄ ведитабба̄. йан̃четтха упаккамамаран̣ам̣, там̣ ака̄ламаран̣ам̣. сарасамаран̣ам̣ ка̄ламаран̣ам̣. маран̣ена сатта̄ йатха̄ладдхааттабха̄вена вийуджджантӣти а̄ха ‘‘сампаттибхаваккхандхехи вийоджетӣ’’ти.
ка̄ран̣аттхоти мӯлаттхо. мӯлан̃хи ‘‘а̄дӣ’’ти вуччати ‘‘ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣, дит̣т̣хи ча уджука̄’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.369). тена̄ха ‘‘сандхибандханаччхедамӯлаканти аттхо’’ти.
пхалакирийа̄габбха̄ ӣдисӣ хетукирийа̄ти катва̄ вуттам̣ ‘‘антогадха̄’’ти. бйасанасса хи а̄па̄дакехи а̄па̄данам̣ а̄па̄детаббаа̄паттийа̄ сахева сиджджхатӣти.
соканиддесаван̣н̣ана̄
194. сукхам̣ хиноти паваттати етена̄ти сукхака̄ран̣ам̣ хитам̣. бхогабйасана̄дипадаттхависесанти бхогабйасанам̣, сӣлабйасананти евам̣ бхогасӣлапада̄нам̣ васена аттхависесам̣. сама̄сависесанти ‘‘рогойева бйасанам̣, дит̣т̣хи ева бйасана’’нти сама̄на̄дхикаран̣авасена сама̄сависесам̣. аннапа̄наваттхайа̄на̄ди парибхун̃джитаббато бхоготи адхиппето, со ча дхаммасамӯхабха̄вена. таббина̄са̄ти н̃а̄тибхогабйасана̄ни вутта̄нӣти те вика̄рабха̄вена пан̃н̃а̄петаббатта̄ пан̣н̣аттиматта̄. париниппханнам̣ на̄ма кхандхапан̃чакам̣. атам̣сабха̄ватта̄ пан̣н̣атти апариниппханна̄, аниппханна̄ ча хотӣти вуттам̣ ‘‘апариниппханнатам̣ сандха̄йа аниппханна̄нӣти а̄ха̄’’ти. на хи пан̣н̣атти кеначи ниппха̄дӣйати. ан̃н̃аттха̄пи апариниппханне аниппханнавоха̄ро а̄гатоти дассетум̣ ‘‘апариниппханнатам̣йева̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄ман̃четтха апариниппханнам̣ ‘‘аниппханна’’нти вуттам̣, ‘‘ниппханна’’нти пана на париниппханнамева вуччати, на̄пи саббо сабха̄вадхаммоти дассенто ‘‘кхандхавибхан̇ге ча̄’’тиа̄дима̄ха. ниппханната̄ вутта̄ти самбандхо. аниппханната̄ сабха̄вадхамматтепи кеначи на ниппха̄дӣйатӣти катва̄.
сан̇кучитам̣ чинтананти пӣтисоманассапат̣ипаккхато, досасампайогато ча а̄рамман̣е анабхиратиппаваттима̄ха. анто аттано ниссайасса ниддаханавасена ва̄ джха̄нам̣ чинтанам̣ антониджджха̄нам̣. сатипи анусочанабха̄ве аттано ката̄катакусала̄кусалависайо мановилекхабхӯто виппат̣иса̄ро куккуччам̣, йатха̄вуттаантониджджха̄нам̣ сокоти убхиннам̣ висесо ведитаббо.
‘‘манодва̄раджаванаккхан̣е’’ти парибйаттамантониджджха̄нам̣ сандха̄йа̄ха, итарам̣ пана пан̃чадва̄раджаванесупи лаббхатева. тена̄ха ‘‘ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄дӣ’’тиа̄ди. доманассасса̄ти асочана̄ка̄расса доманассасса, сочана̄ка̄расса̄пи ва̄ на̄на̄вӣтхикасса. тампи хи дуккхамева̄ти. ан̃н̃атха̄ти манодва̄раджаване ева гахите. таттха̄ти ка̄йаваттхукаманодва̄рикесу.
паридеваниддесаван̣н̣ана̄
195. а̄деванасаддам̣ катва̄ти а̄девитва̄, вилапитва̄ти аттхо. пуггаласса самбхамабха̄воти йасса саттасса уппаджджати, тасса анават̣т̣ха̄набха̄во. самбхамам̣ ва̄ аббхантарагатам̣ тасса паччупат̣т̣ха̄пети па̄кат̣абха̄вакаран̣ена̄ти самбхамапаччупат̣т̣ха̄но.
мут̣т̣хӣхи потхана̄дӣни мут̣т̣хипотхана̄дӣни.
йена доманассена. пуббе вуттадуккхатоти ‘‘аттано кхандхам̣ мут̣т̣хӣхи потхетӣ’’тиа̄дина̄ вуттадуккхато. там̣нида̄нанти паридеванида̄нам̣.
дуккхадоманассаниддесаван̣н̣ана̄
196-7. ка̄йадуккха̄бхибхӯтасса патика̄ра̄бхила̄са̄йа та̄дисадуккха̄вахапайогака̄ла̄дӣсу ка̄йикадуккхасса тадупаниссайата̄ ведитабба̄. етена дуккхена̄ти ана̄тхата̄хаттхапа̄даччхедана̄дидуккхена.
упа̄йа̄саниддесаван̣н̣ана̄
198. дуккхат̣т̣ха̄нанисаджджа̄дӣни дуккхат̣т̣ха̄на̄дӣни. доманассасса ваттху хоти упа̄йа̄соти самбандхо.
аппийасампайоганиддесаван̣н̣ана̄
199. ан̃н̃аса̄пеккхасаддо асаматтхасама̄соти там̣ дассети ‘‘йена сама̄со, на тасса̄йам̣ пат̣иседхако а-ка̄ро’’ти.
паччхимадвайанти ‘‘самодха̄нам̣ миссӣбха̄во’’ти идам̣ пададвайам̣. тадаттхавасена̄ти самодха̄наттхасса, миссӣбха̄ваттхасса ча васена сан̇кха̄ресу лаббхати. а̄гатехи ча техи сан̇кха̄рехи пуггаласса сам̣його хотӣти йоджана̄.
там̣гахан̣аматтанти а̄па̄тхагата̄рамман̣аггахан̣аматтам̣.
иччха̄ниддесаван̣н̣ана̄
201. там̣ ка̄ланти чутичиттаниродхато уддхам̣ ка̄лам̣. ‘‘йампӣ’’ти йам̣-саддо каран̣аттхе паччаттанти йенапӣти аттхо вутто. ‘‘йам̣ иччха’’нти йам̣-саддо йада̄ иччха̄пеккхо, тада̄ ‘‘на лабхатӣ’’ти еттха ала̄бхападха̄на̄бха̄вато иччха̄ висесӣйатӣти а̄ха ‘‘ала̄бхависит̣т̣ха̄ иччха̄ вутта̄ хотӣ’’ти. ‘‘иччхам̣ на лабхати йа’’нти евам̣ кирийа̄пара̄масанабхӯто йам̣-саддо йада̄ ‘‘на лабхатӣ’’ти етам̣ апеккхати, таттха гун̣абхӯта̄ иччха̄, падха̄набхӯто ала̄бхоти а̄ха ‘‘тада̄ иччха̄висит̣т̣хо ала̄бхо вутто хотӣ’’ти.
хироттаппарахита̄ чхинника̄, дхуттика̄ти вуччантӣти а̄ха ‘‘чхиннабхиннаган̣ена̄ти нилладжджена дхуттаган̣ена̄’’ти. каппат̣ика̄ сиббитапилотикадха̄рино.
алаббханеййаиччханти алаббханеййаваттхусмим̣ иччхам̣.
упа̄да̄наккхандханиддесаван̣н̣ана̄
202. та̄дисасса ваттхуно саббха̄ва̄ти са̄ман̃н̃ато анавасесаггахан̣ам̣ сандха̄йа̄ха.
атипа̄кат̣ена ати вийа пака̄сена дуккхена̄ти аттхо.
дуккхасаччаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. самудайасаччаниддесаван̣н̣ана̄
203. мано вийа̄ти мано-саддасса вийа. ика-саддена̄ти ‘‘понобхавика̄’’ти еттха ика-саддена. гамийаттхатта̄ти н̃а̄питаттхатта̄. каран̣асӣлата̄ хи идха сӣлаттхо, со ча ика-саддена вуччатӣти кирийа̄ва̄чакасса каран̣асаддасса адассанам̣ аппайого. вуттаттха̄нан̃хи аппайого. сати паччайантарасамава̄йе пунаббхавасса да̄йика̄, тадабха̄ве ада̄йика̄ти вутта̄ти а̄ха ‘‘ада̄йика̄пи пунаббхавам̣ детиччева̄’’ти там̣сабха̄ва̄нативаттанато. тенева̄ха ‘‘сама̄насабха̄ватта̄, тада̄нубха̄ватта̄ ча̄’’ти. таттха сабха̄во тан̣ха̄йанам̣. а̄нубха̄во паччайасамава̄йе пхаланиппха̄данасаматтхата̄. итаресӯти авасит̣т̣хакилеса̄дӣсу. паваттивипа̄када̄йино каммасса саха̄йабхӯта̄ тан̣ха̄ ‘‘упадхивепакка̄’’ти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘упадхимхи йатха̄ниббатте’’тиа̄ди. йатха̄ниббаттети аттано паччайехи ниббаттаппака̄ре. нанданам̣ сам̣уппила̄ванам̣ абхитассанам̣. ран̃джанам̣ ваттхасса вийа ран̇гаджа̄тена читтасса випарин̣а̄манам̣, рама̄панам̣ ва̄. ра̄гасамбандхена̄ти ра̄гападасамбандхена ‘‘уппаннасса̄’’ти пуллин̇гавасена вуттам̣. рӯпа̄рӯпабхавара̄го висум̣ ваккхатӣти еттха ваккхати-кирийа̄падам̣ камматтхе ведитаббам̣.
‘‘саваттхукам̣ чаккху’’нти имина̄ сакалам̣ чаккхудасакама̄ха, дутийена сасамбха̄рачаккхум̣. чхидданти кан̣н̣асса чхиддападесам̣. кан̣н̣абаддханти кан̣н̣апа̄л̣и. ван̣н̣асан̣т̣ха̄нато раттакамбалапат̣алам̣ вийа, киччато мудусиниддхамадхурарасадам̣ ман̃н̃анти. са̄ман̃н̃ена гахита̄ти висайена ависесетва̄ гахита̄. висайависит̣т̣ха̄ти чаккха̄дивисайависит̣т̣ха̄. еттха уппаджджатӣти самуда̄йа̄вайавехи вийа са̄ман̃н̃ависесехи на на̄наттавоха̄ро на хоти йатха̄ ‘‘руккхо сим̣сапа̄’’ти. на хи саббо руккхо сим̣сапа̄. тасма̄ кирийа̄бхедасаббха̄вато ‘‘сайа̄на̄ бхун̃джанти садхана̄’’тиа̄дӣсу вийа ‘‘уппаджджама̄на̄’’ти еттха кирийа̄йа лаккхан̣ата̄, итараттха лаккхитаббата̄ ча вутта̄. йади уппаджджама̄на̄ хотӣти аниччхитатта̄ са̄сан̇кам̣ уппа̄дакирийа̄йа аттхибха̄вама̄ха. тена уппа̄де сатӣти айаметасса аттхоти ‘‘уппаджджама̄на̄’’ти еттха уппа̄до хетубха̄вена вутто, итаро ча тасса пхалабха̄вена̄ти а̄ха ‘‘со хи тена упайоджито вийа хотӣ’’ти. уппаджджама̄на̄ти ва̄ тан̣ха̄йа таттха уппаджджанасӣлата̄ уппаджджанасабха̄во, уппаджджанасаматтхата̄ ва̄ вутта̄. таттхева часса̄ уппаджджанасӣлата̄ сакка̄йато ан̃н̃асмим̣ висайе паваттийа̄ абха̄вато, саматтхата̄ паччайасамава̄йена, ан̃н̃атха̄ асаматтхата̄, йато када̄чи на уппаджджати. нивисама̄на̄ нивисатӣти еттха̄пи имина̄ найена аттхо ведитабботи.
самудайасаччаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. ниродхасаччаниддесаван̣н̣ана̄
204. тан̣ха̄йа вираджджанам̣ халиддира̄гасса вийа палуджджананти катва̄ а̄ха ‘‘кхайагаманавасена̄’’ти. виччхиннам̣ нируджджхананти вуттам̣ ‘‘аппаваттигаманавасена̄’’ти. чаджанам̣ чхад̣д̣анам̣, ха̄панам̣ ва̄ти а̄ха ‘‘анапеккхата̄йа чаджанавасена, ха̄нивасена ча̄’’ти.
тадаппаватти вийа̄ти тасса̄ титтаала̄буваллийа̄ аппаватти вийа. аппаваттихетубхӯтампи нибба̄нам̣ тан̣ха̄йа аппаватти вийа гайхатӣти а̄ха ‘‘тадаппаватти вийа̄’’ти йатха̄ ‘‘ра̄гаккхайо’’ти (сам̣. ни. 4.315, 330). аппаваттибхӯтанти тан̣ха̄йа аппаваттийа̄ паттам̣, паттаббанти аттхо. нибба̄нам̣ а̄гамма нируддха̄йапи тан̣ха̄йа пийарӯпаса̄тарӯпесу нируддха̄ти ваттаббата̄дассанаттхам̣ вутта̄ти йоджана̄. еттха ча йасма̄ магго, нибба̄нан̃ча тан̣ха̄йа самуччхедаса̄дханам̣, тасма̄ ‘‘пурима̄ ва̄ упама̄’’тиа̄дина̄ упама̄двайам̣ убхайаттха йатха̄ккамам̣ йоджитам̣, убхайат̣т̣ха̄нийам̣ пана убхайаттха̄пи лаббхатева.
ниродхасаччаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. маггасаччаниддесаван̣н̣ана̄
205. титтхийехи каппитасса маггасса пакатипурисантаран̃а̄н̣а̄дикасса. арийам̣ лабха̄петӣти арийам̣ са̄ман̃н̃апхалам̣ лабха̄пети.
таббипаккхавиратисабха̄ва̄ти тасса̄ самма̄ва̄ча̄йа випаккхато миччха̄ва̄ча̄йа виратисабха̄ва̄. бхедакарамиччха̄ва̄ча̄ писун̣ава̄ча̄, сабба̄пи ва̄ миччха̄ва̄ча̄ висам̣ва̄дана̄дивасена бхедакарӣти а̄ха ‘‘бхедакарамиччха̄ва̄ча̄паха̄нена̄’’ти. висам̣ва̄дана̄дикиччата̄йа хи лӯкха̄нам̣ апаригга̄хака̄нам̣ муса̄ва̄да̄дӣнам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄ синиддхабха̄вена паригга̄хакасабха̄ва̄ самма̄ва̄ча̄ таппаччайасубха̄ситасампат̣игга̄хаке джане, сампайуттадхамме ча паригган̣хантӣ паваттатӣти париггахалаккхан̣а̄. тена̄ха ‘‘джане, сампайутте ча паригган̣ханакиччаватӣ’’ти. чӣваракамма̄дико та̄дисо пайого. ка̄таббам̣ чӣварараджана̄дикам̣. нираваджджасамут̣т̣ха̄панакиччава̄ти нираваджджасса каттаббасса, нираваджджа̄ка̄рена ва̄ самут̣т̣ха̄панакиччава̄. сампайуттадхамме ча самут̣т̣ха̄пентоти еттха самут̣т̣ха̄панам̣ миччха̄каммантапат̣ипаккхабхӯтасса аттано киччасса анугун̣абха̄вена сампайутта̄нам̣ паваттанамева, уккхипанам̣ ва̄ несам̣ ка̄йикакирийа̄йа бха̄руккхипанам̣ вийа. сампайуттадхамма̄нам̣, а̄джӣвассева ва̄ висодханам̣ вода̄панам̣.
дит̣т̣хекат̣т̣ха̄ти дит̣т̣хийа̄ сахаджапаха̄некат̣т̣ха̄, пат̣хамамаггасамма̄дит̣т̣хивасенева там̣ ведитаббам̣. ‘‘дит̣т̣хекат̣т̣хаавиджджа̄дайо’’типи па̄т̣хо. етасмим̣ паккхе чатумаггасамма̄дит̣т̣хийа̄ сан̇гахо като хоти. упаримаггасамма̄дит̣т̣хийа̄ пана дит̣т̣хит̣т̣ха̄не там̣там̣маггаваджджхо ма̄но гахетаббо. со хи ‘‘аха’’нти паваттиа̄ка̄рато дит̣т̣хит̣т̣ха̄нийо. пака̄сетӣти киччапат̣иведхена пат̣ивиджджхати. тенева хи ан̇гена̄ти тенева самма̄дит̣т̣хисан̇кха̄тена магган̇гена. татха̄паваттитена каран̣абхӯтена, тена ва̄ ка̄ран̣ена. ан̇га-саддо хи ка̄ран̣аттхопи хотӣти. таттха̄ти магге, маггачиттуппа̄де ва̄.
имассева̄ти арийамаггапарийа̄паннассева. йадипи вирамитаббато вирамантасса четана̄пи лаббхатева, виратийа̄ ева пана тада̄ падха̄набха̄воти а̄ха ‘‘вираман̣ака̄ле ва̄ виратийо’’ти. субха̄сита̄дӣти асампхаппала̄па̄ди. а̄ди-саддена аписун̣а̄ди сан̇гахита̄. бха̄сана̄дӣти еттха пана ка̄йасучарита̄ди. амагган̇гатта̄ти амаггасабха̄ватта̄. тамева четана̄йа амаггасабха̄ватам̣ дассетум̣ ‘‘екасса н̃а̄н̣асса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха самма̄ва̄ча̄дикиччаттайам̣ на̄ма миччха̄ва̄ча̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ па̄падхамма̄нам̣ самуччхинданам̣, маггачетана̄ ча там̣сабха̄ва̄ на хотӣти на тасса̄ маггаккхан̣е самма̄ва̄ча̄дибха̄васиддхи. там̣сиддхийанти киччаттайасиддхийам̣. йатха̄ панасса̄ пуббабха̄ге субха̄ситава̄ча̄дибха̄во, евам̣ маггаккхан̣епи сийа̄. евам̣ санте йатха̄ таттха екасса самма̄сан̇каппасса тикиччата̄, самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнан̃ча екека̄нам̣ чатукиччата̄, евам̣ ека̄ маггачетана̄ самма̄ва̄ча̄дикиччаттайасса са̄дхика̄ бхавеййа, татха̄ ча сати магге самма̄ва̄ча̄дӣни тӣн̣и ан̇га̄ни на бхавеййум̣, чхал̣ан̇гико ча арийамагго сийа̄ти тайидама̄ха ‘‘ека̄йа четана̄йа̄’’тиа̄дина̄. йасма̄ панетам̣ наттхи, тасма̄ маггапаччайата̄вачанато ча на четана̄йа маггабха̄воти маггаккхан̣е виратийова самма̄ва̄ча̄дайо.
брӯханам̣ сукхам̣. сантасукхам̣ упеккха̄. са̄ хи ‘‘упеккха̄ пана сантатта̄, сукхамиччева бха̄сита̄’’ти (висуддхи. 2.644; вибха. ат̣т̣ха. 232) вутта̄. витакка̄дӣнанти тейева абхиниропана̄дайо па̄кат̣апарийа̄йена вутта̄.
вачӣсан̇кха̄рабха̄вато вачӣбхедасса упака̄рако витакко. ‘‘са̄ваджджа̄…пе… упака̄рако ева̄’’ти имина̄ вачӣбхедатам̣ самут̣т̣ха̄пакачетана̄нам̣ вийа виратийа̄пи висесапаччайо витаккоти дассети. вачӣбхеданийа̄мика̄ ва̄ча̄ти вачӣдуччаритавиратима̄ха. са̄ хи самма̄ва̄ча̄бхӯта̄ миччха̄ва̄ча̄су сам̣йаминӣ. таттха йатха̄ висам̣ва̄дана̄димиччха̄ва̄чато авирато миччха̄каммантатопи на вираматева. йатха̄ха – ‘‘екам̣ дхаммам̣…пе… ака̄рийа’’нти (дха. па. 176). татха̄ ависам̣ва̄дана̄дина̄ самма̄ва̄ча̄йа т̣хито самма̄каммантампи пӯретийева̄ти а̄ха ‘‘вачӣбхеда…пе… упака̄рика̄’’ти. дхамма̄нам̣ паваттинит̣т̣ха̄бха̄вато йатха̄ гатӣти ниббатти вуччати, евам̣ паваттибха̄вато расалаккхан̣а̄нипӣти а̄ха ‘‘кичча̄дисабха̄ве ва̄’’ти.
абхинандананти тан̣ха̄дивасена абхинанданам̣.
ва̄чуггатакаран̣ам̣ уггахо, аттхапарипуччханам̣ парипуччха̄ти тадубхайам̣ савана̄дхӣнанти а̄ха ‘‘саванан̃а̄н̣е ева авародхам̣ гаччхантӣ’’ти. н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ гахан̣ам̣ паригган̣ханам̣.
тасса̄ти пайогасса.
соти ка̄мавитаккаппаваттийа̄ ка̄ран̣абхӯто субханимитте айонисоманасика̄ро. тасса̄ти ка̄мавитаккасса. гатам̣ гаманам̣ паватти, тасса упа̄йоти гатамагго.
паха̄таббаекаттанти паха̄таббата̄са̄ман̃н̃ам̣.
маггабха̄вена чатуббидхампи екаттена̄ти сота̄паттимагга̄дивасена чатуббидхампи маггабха̄вена екаттена са̄ман̃н̃ато гахетва̄ ‘‘асса̄’’ти екавачанена вуттанти аттхо. саббасса маггасса ан̃н̃аман̃н̃ам̣ садисата̄, татха̄ асадисата̄ ча екаччасадисата̄ ча джха̄нан̇гавасена саббасадисасабба̄садисаекаччасадисата̄, со ева висесоти йоджетаббам̣. випассана̄нийа̄мам̣ дхурам̣ катва̄ а̄ха̄ти самбандхо. идха пана̄ти имисса̄ саммохавиноданийам̣. саммаси…пе… ниваттанатоти пат̣хаматтхерава̄дам̣ ваданто тададжджха̄сайам̣ пураккхатва̄ вадатӣти адхиппа̄йена вуттам̣. итаратха̄ итарава̄да̄петтха дассита̄ ева̄ти. па̄дакаджджха̄нанийа̄манти па̄дакаджджха̄нанийа̄мам̣ дхурам̣ катва̄ а̄ха̄ти йоджана̄. ‘‘випассана̄ …пе… дат̣т̣хаббо’’ти касма̄ вуттам̣. на хи тасса̄ идха пат̣иккхепата̄ аттхи. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘кечи вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ нийа̄метӣти вадантӣ’’ти? найидамевам̣. идха̄пӣти идха па̄дакаджджха̄нанийа̄мепи випассана̄нийа̄мо на пат̣иккхиттоти айан̃хеттха аттхо. тенева̄ха ‘‘са̄дха̄ран̣атта̄’’ти. ‘‘идха пана̄’’ти имина̄пи пат̣хаматтхерава̄до сан̇гахитоти ведитаббо. йади евам̣ касма̄ випассана̄нийа̄мо висум̣ гахитоти? ва̄даттайа̄видхурата̄дассанаттхам̣. ан̃н̃е ча̄чарийава̄да̄ти саммаситаджджха̄напуггаладжджха̄сайава̄да̄.
‘‘а̄руппе тикачатуккаджджха̄нам̣…пе… на локийа’’нти идам̣ тхерава̄де а̄гатам̣ пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄йам̣ тантим̣ катва̄ т̣хапитанти ат̣т̣хаса̄линийам̣ сан̇гахетва̄ вуттанти а̄ха ‘‘вуттам̣ ат̣т̣хаса̄линийанти адхиппа̄йо’’ти. йесӯти паччхимаджджха̄наваджджа̄ни сандха̄йа вадати. таттха хи арӯпуппаттийам̣ сам̣сайо, на итарасмим̣. ‘‘чатуккапан̃чакаджджха̄на’’нти вутте ависесато са̄сава̄на̄савам̣ апеккхӣйати, ниваттетаббагахетаббаса̄дха̄ран̣авачаненеттха са̄савато аваччхинданаттхам̣ ‘‘тан̃ча локуттара’’нти ватва̄ ниваттитадхаммадассанаттхам̣ ‘‘на локийа’’нти вуттанти дассенто а̄ха ‘‘самуда̄йан̃ча…пе… а̄ха̄’’ти. итаратха̄ бйабхича̄ра̄бха̄вато ‘‘локуттара’’нти висесанам̣ нираттхакам̣ сийа̄. тайо магга̄ти дутийамагга̄дайо. таджджха̄никанти тикачатуккаджджха̄никам̣ сота̄паттипхала̄дим̣. ан̃н̃аджха̄ника̄пӣти тикачатуккаджджха̄нато ан̃н̃аджха̄ника̄пи чатуккаджджха̄ника̄пи магга̄ уппаджджанти. пи-саддена таджджха̄ника̄пи тикачатуккаджджха̄ника̄ти аттхо. йади евам̣ чатувока̄рабхавепи пан̃чавока̄рабхаве вийа маггасса тикачатуккаджджха̄никабха̄ве кенасса джха̄нан̇га̄динийа̄моти а̄ха ‘‘джха̄нан̇га̄динийа̄мика̄ пубба̄бхисан̇кха̄расама̄паттӣ’’ти. пубба̄бхисан̇кха̄расама̄паттӣти ча па̄дакабхӯта̄ аттана̄ атиккантадхаммавира̄габха̄вена випассана̄йа пубба̄бхисан̇кха̄рака̄рӣ арӯпасама̄патти, пхаласама̄патти ва̄. тена̄ха ‘‘па̄дака’’нти. на саммаситабба̄ти на саммаситабба̄ сама̄патти джха̄нан̇га̄динийа̄мика̄ саммаситабба̄нам̣ тикачатуккаджджха̄на̄нам̣ таттха ануппаджджанато, итараттха ча висеса̄бха̄вато. пхалассапӣти чатуттхапан̃чамаджджха̄никапхалассапи.
дуккхан̃а̄н̣а̄дӣнанти дуккхасамудайан̃а̄н̣а̄нам̣. там̣там̣кусала̄рамман̣а̄рамман̣атта̄ти ка̄ма̄вачара̄дӣсу йена йена кусалена саддхим̣ неккхаммасан̇каппа̄дайо уппаджджанти, тасса тасса кусаласса а̄рамман̣ам̣ а̄рамман̣ам̣ етесанти там̣там̣кусала̄рамман̣а̄рамман̣а̄, таббха̄вато. там̣там̣вирамитабба̄диа̄рамман̣атта̄ти висам̣ва̄данаваттхуа̄диа̄рамман̣атта̄. вӣтиккамитаббато ева хи виратӣти. ‘‘ан̇га̄на’’нти идам̣ ‘‘неккхаммасан̇каппа̄дӣна’’нти еттха̄пи йоджетаббам̣ авайавена вина̄ самуда̄йа̄бха̄вато. висесапаччайоти бхиннасӣласса, апарисуддхасӣласса ва̄ саммаппадха̄на̄самбхавато сама̄дха̄насса вийа ва̄йа̄масса сӣлам̣ висесапаччайо. айан̃ча аттхо йадипи пуримасиддхасӣлавасена йутто, сахаджа̄тавасена̄пи пана лаббхатева̄ти дассенто ‘‘сампайуттасса̄пӣ’’ти а̄ха. сахаджамева четтха адхиппетанти а̄ха ‘‘сампайуттассева ча̄’’тиа̄ди. саммосо пама̄до, таппат̣ипаккхо асаммосо аппама̄до, со читтасса а̄раккха̄ти а̄ха ‘‘четасо раккхитата̄’’ти.
сӣлаккхандхо ча̄ти ча-саддена сама̄дхиккхандхо ча. кхантиппадха̄натта̄ сӣласса адосаса̄дханата̄, нӣваран̣аджет̣т̣хакасса ка̄маччхандасса уджувипаччанӣкабха̄вато сама̄дхисса алобхаса̄дханата̄ дат̣т̣хабба̄. са̄сананти пат̣иведхаса̄санам̣, ‘‘са̄санабрахмачарийа’’нти ча ваданти.
маггасаччаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
206-214. ‘‘парин̃н̃еййабха̄варахите екантапаха̄таббе’’ти касма̄ вуттам̣, нану тан̣ха̄йапи чаккха̄дӣнам̣ вийа тан̣ха̄ваттхута̄вачанена парин̃н̃еййата̄ вутта̄. йатха̄ха ‘‘рӯпатан̣ха̄ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисатӣ’’тиа̄ди (дӣ. ни. 2.400; ма. ни. 1.133; вибха. 203). таппат̣ибаддхасам̣килесаппаха̄навасена саматиккамитаббата̄ хи парин̃н̃еййата̄. екантапаха̄таббата̄ ча на тан̣ха̄йа ева, атха кхо авасеса̄нам̣ сам̣килесадхамма̄нампи. татха̄ хи тесам̣ саббасо аччантаппаха̄йика̄ дассанабха̄вана̄ти? саччаметам̣, татха̄пи йатха̄ ‘‘дуккхам̣ арийасаччам̣ парин̃н̃еййа’’нти (сам̣. ни. 5.1099) тан̣ха̄вадждже упа̄да̄наккхандхапан̃чаке парин̃н̃еййабха̄во нирул̣хо, на татха̄ тан̣ха̄йа, тан̣ха̄йа пана ‘‘йа̄йам̣ тан̣ха̄ понобхавика̄’’тиа̄дина̄ (вибха. 203; дӣ. ни. 2.400; ма. ни. 1.91, 460; сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 14; пат̣и. ма. 1.34) самудайабха̄во вийа са̄тисайам̣ паха̄таббабха̄во нирул̣хоти дассетум̣ ‘‘парин̃н̃еййабха̄варахите екантаппаха̄таббе’’ти вуттам̣. йасса асан̇гахито падесо аттхи, со саппадесо, екадесоти аттхо. таттха̄ти арийасаччасадде. самудайоти самудайаттхо. ‘‘ниппадесато самудайам̣ дассету’’нти самудайассеветтха гахан̣е ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘дуккханиродха̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха дуккханиродха̄ти дуккхам̣, ниродхо ча. арийасаччадесана̄йанти арийасаччадесана̄йампи саччадесана̄йам̣ вийа. дхамматоти десетаббадхаммато ниппадеса̄ ева. ‘‘авасеса̄ ча килеса̄’’тиа̄дина̄ десана̄бхедо ева хи таттха висесо. тена̄ха ‘‘на хи тато ан̃н̃о’’тиа̄ди. апуббо наттхӣти дхаммато апуббо наттхӣти аттхо. тасса̄ти самудайасса. саббаттха тӣсупи ва̄ресӯти ат̣т̣хан̇гикапан̃чан̇гикасаббасан̇га̄хикабхедесу маха̄ва̄ресу, тадантогадхесу ча пан̃часу кот̣т̣ха̄сесу. апуббасса̄ти ‘‘авасеса̄ ча килеса̄’’тиа̄дина̄ тан̣ха̄йа апуббасса. авасит̣т̣хакилеса̄дӣнан̃хи самудайата̄вачанам̣ идха апуббадассанам̣. тасса йадипи дутийататийава̄ресу висесо наттхи, пан̃часу пана кот̣т̣ха̄сесу упарӯпари апуббам̣ дасситанти катва̄ евам̣ вуттам̣. тан̃хи самудайависесадассанам̣, итарам̣ пана маггависесадассанам̣. тасса ча дхаммато апубба̄бха̄во дасситойева. йади евам̣ дутийа̄дикот̣т̣ха̄сесу, пат̣хамакот̣т̣ха̄сепи ва̄ касма̄ тан̣ха̄ гахита̄ти а̄ха ‘‘апуббасамудайадассанаттха̄йапи хӣ’’тиа̄ди. кевала̄йа̄ти тадан̃н̃акилеса̄динирапеккха̄йа. десана̄васена на вуттоти на дхаммавасена̄ти адхиппа̄йо. тасма̄ дуккха̄дӣни таттха арийасаччадесана̄йам̣ саппадеса̄ни дассита̄ни хонти парийа̄йена̄ти дат̣т̣хаббам̣. абхидхаммадесана̄ пана ниппарийа̄йакатха̄ти катва̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ниппадесато самудайам̣ дассетум̣’’иччева вуттам̣. паччайасан̇кха̄танти паччайа̄бхиматам̣ паччайабхӯтам̣, паччайакот̣т̣ха̄сам̣ ва̄.
тесанти кусаладхамма̄нам̣. паччайа̄нам̣ паха̄навасена̄ти хетуниродхена пхаланиродхам̣ дассети, таппат̣ибаддхакилесаппаха̄нена ва̄ кусала̄нам̣ паха̄нам̣ вуттам̣. йатха̄ ‘‘дхамма̄пи во, бхиккхаве, паха̄табба̄’’ти (ма. ни. 1.240). ити парийа̄йато кусала̄нам̣ паха̄нам̣ вуттам̣, на ниппарийа̄йато тадабха̄ватоти а̄ха ‘‘на хи кусала̄ паха̄табба̄’’ти. йатха̄ ча кусаладхаммесу, абйа̄катадхаммесупи есева найо. ниродханти асан̇кхатадха̄тум̣. аппаваттибха̄воти йо ниродхасса нибба̄насса тан̣ха̄диаппаваттихетубха̄во, там̣ паха̄нанти вуттанти аттхо.
ка̄йакамма̄дисуддхийа̄ти пуббабха̄гака̄йакаммавачӣкаммаа̄джӣвасуддхийа̄ дӯратарӯпаниссайатам̣ арийамаггасса дассетӣти самбандхо. пан̃чан̇гикам̣…пе… паваттатам̣ дӣпети, на пана арийамаггасса пан̃чан̇гикатта̄ти адхиппа̄йо. н̃а̄паканидассананти н̃а̄пакабха̄ванидассанам̣, етена ‘‘вачанато’’ти идам̣ хетуаттхе ниссаккавачананти дассети. вачанатоти ва̄ ӣдисасса вачанасса саббха̄вато. пат̣ипада̄йа екадесопи пат̣ипада̄ ева̄ти аттхо. ниддит̣т̣хо дхаммасан̇га̄хакехи сан̇га̄йанавасена.
джха̄нехи десана̄павесо ‘‘локуттарам̣ джха̄нам̣ бха̄ветӣ’’ти (дха. са. 277) джха̄насӣсена десана̄ва. татха̄ бха̄вана̄павесо. па̄л̣игамананти па̄л̣ипаватти па̄т̣хадесана̄. йатха̄виджджама̄надхаммавасена̄ти тасмим̣ читтуппа̄де лаббхама̄навитакка̄дидхаммавасена.
абхидхаммабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. пан̃хапуччхакаван̣н̣ана̄
215. тасса̄ти суттантабха̄джанӣйасса. евам̣ пана̄ти ‘‘апичеса̄ самма̄дит̣т̣хи на̄ма пуббабха̄ге на̄на̄ккхан̣а̄ на̄на̄рамман̣а̄’’тиа̄диппака̄рена. еван̃ча катва̄ти локуттарамаггассева маггасаччабха̄васса адхиппетатта̄. тена̄ти тена ка̄ран̣ена, арийамаггассева уддиситва̄ ниддит̣т̣хатта̄ти аттхо.
пан̃хапуччхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саччавибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.