18. дхаммахадайавибхан̇го
1. саббасан̇га̄хикава̄раван̣н̣ана̄
978. дха̄тусамбхава…пе… сан̇гахитатта̄ти еттха кхандха̄дӣнам̣ ка̄мадха̄туа̄дидха̄тӯсу самбхавабхедабхинна̄нам̣ ниравасесато сан̇гахитатта̄ти вибха̄гена йоджана̄, татха̄ сесесупи парийа̄паннапабхедабхинна̄нантиа̄дина̄. таттха ‘‘ниравасесато сан̇гахитатта̄’’ти имина̄ ‘‘саббасан̇га̄хикава̄ро’’ти айамасса аттха̄нугата̄ саман̃н̃а̄ти дассети. йасма̄ четтха кхандха̄дӣнам̣ два̄дасаннам̣ кот̣т̣ха̄са̄нам̣ анавасесасан̇гахо, тасма̄ евам̣ дутийава̄ра̄дӣнан̃четтха ануппавесо ведитаббо. кхандха̄дӣнамева хи тесам̣ самбхава̄дивича̄ро уппатта̄нуппаттидассанава̄роти ваттум̣ йуттоти йоджана̄. ануппаттидассанан̃четтха аттха̄паттисиддхам̣ ведитаббам̣. на хи таттха ‘‘кати кхандха̄ на па̄тубхавантӣ’’тиа̄дипа̄л̣и аттхи.
979. пуччха̄нурӯпанти йена̄дхиппа̄йена пуччха̄ ката̄, таданурӯпам̣. авитатхабйа̄каран̣ам̣ на̄ма буддха̄нам̣ ева а̄вен̣икам̣, ан̃н̃есам̣ там̣ йа̄диччхикам̣ сутаккхарасадисанти а̄ха ‘‘саббан̃н̃увачанам̣ вин̃н̃а̄йа кататта̄’’ти.
саббасан̇га̄хикава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. уппатта̄нуппаттива̄раван̣н̣ана̄
991. ‘‘ка̄мабхаве’’ти идам̣ ока̄савасена ватва̄ пуна саттасанта̄навасена ваттум̣ ‘‘ка̄мадха̄тусамбхӯта̄нан̃ча̄’’ти вуттанти таматтхависесам̣ дассенто ‘‘иддхийа̄…пе… аттхо’’ти а̄ха. ‘‘на ваттаббам̣ сийа̄’’ти касма̄ вуттам̣, йадипи асан̃н̃асатта̄нам̣ ачаккхукатта̄ рӯпа̄йатанам̣ аччантасукхуматта̄ хет̣т̣химабхӯмика̄нан̃ча агочаро, сама̄набхӯмика̄нам̣ пана вехаппхала̄нам̣, упарибхӯмика̄нан̃ча суддха̄ва̄са̄нам̣ чаккха̄йатанасса гочаро хотӣти а̄йатана̄дикиччам̣ каротийева̄ти сакка̄ ваттум̣. йам̣ панеттха виттха̄рато ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. ‘‘хет̣т̣хато авӣчинирайам̣ парийантам̣ катва̄ упарито параниммитавасаваттидеве антокаритва̄ йам̣ етасми’’нтиа̄дина̄ (дха. са. 1287) вуттападеса̄ ка̄ма̄вачара̄диока̄са̄. те саттаника̄йа̄ ча дха̄тӯти вуччанти самуда̄йасса авайава̄дха̄рабха̄вато йатха̄ ‘‘ма̄сапун̃джо ма̄со’’ти. сатта̄ уппаджджанти еттха̄ти саттуппатти, уппаджджанат̣т̣хена сатта̄ва уппатти саттуппаттӣти евам̣ ока̄сасатталокадвайасса саттуппаттипарийа̄йо ведитаббо. саттабха̄вена уппатти, на анупа̄диннаккхандха̄ вийа сан̇кха̄рабха̄венева̄ти адхиппа̄йо. ке пана тети а̄ха ‘‘сатта̄ва̄савасена…пе… упа̄диннакаккхандха̄’’ти. там̣там̣парийа̄панна̄нанти там̣там̣сатта̄ва̄сапарийа̄панна̄нам̣ сатта̄нам̣, сан̇кха̄ра̄намева ва̄. садиса̄дхит̣т̣ха̄набха̄вена̄ти садиса̄ка̄рена паваттама̄на̄нам̣ кхандха̄нам̣ патит̣т̣ха̄набха̄вена. йебхуййена хи тасмим̣ сатта̄ва̄се дхамма̄ сама̄на̄ка̄рена паваттанти.
уппатта̄нуппаттива̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. парийа̄панна̄парийа̄паннава̄раван̣н̣ана̄
999. таттха, ан̃н̃аттха ча̄ти тасмим̣, ан̃н̃асмин̃ча бхаве, ока̄се ча. париччхедака̄рика̄йа ка̄ма̄дитан̣ха̄йа париччхиджджа а̄панна̄ гахита̄ти парийа̄панна̄ти там̣там̣бхава̄диантогадха̄ там̣там̣парийа̄панна̄.
парийа̄панна̄парийа̄паннава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. уппа̄дакакаммаа̄йуппама̄н̣ава̄ро
1. уппа̄дакакаммаван̣н̣ана̄
1021. дха̄туттайабхӯтадевавасена̄ти ка̄ма̄дидха̄туттайе ниббаттадева̄нам̣ васена.
уппа̄дакакаммаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. а̄йуппама̄н̣аван̣н̣ана̄
1026. супаримаджджитакан̃чана̄да̄сам̣ вийа собхати виджджотатӣти субхо, сарӣробха̄со, тена субхена кин̣н̣а̄ викин̣н̣а̄ти субхакин̣н̣а̄.
1027. там̣там̣манасика̄ранти париттапатхавӣкасин̣а̄дигатаманасика̄рам̣. аппана̄ккхан̣епӣти пи-саддена пуббабха̄гам̣ сампин̣д̣ети. чханданам̣ а̄рамман̣апарийесанам̣ чхандо, каттукамйата̄чхандо. пан̣идха̄нам̣ читтат̣т̣хапана̄ пан̣идхи, сан̃н̃а̄вира̄га̄дӣхи а̄рамман̣асса висесанам̣ татха̄паватта̄йа бха̄вана̄йа а̄рамман̣акаран̣амева.
випулам̣ вуччати махантам̣, сантабха̄вопи маханӣйата̄йа махантамева̄ти а̄ха ‘‘випула̄ пхала̄ти випуласантасукха̄йуван̣н̣а̄дипхала̄’’ти.
1028. йам̣ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, сан̃джӣве есо еко раттидиво, та̄йа раттийа̄ тим̣са раттийо ма̄со, тена ма̄сена два̄дасама̄сико сам̣ваччхаро, тена сам̣ваччхарена пан̃ча вассасата̄ни сан̃джӣве а̄йуппама̄н̣ам̣. йам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, есо ка̄л̣асутте еко раттидиво…пе… тена сам̣ваччхарена вассасахассам̣ ка̄л̣асутте а̄йуппама̄н̣ам̣. йам̣ йа̄ма̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, есо сан̇гха̄те еко раттидиво…пе… тена сам̣ваччхарена две вассасахасса̄ни сан̇гха̄те а̄йуппама̄н̣ам̣. йам̣ тусита̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, роруве есо еко раттидиво…пе… тена сам̣ваччхарена чатта̄ри вассасахасса̄ни роруве а̄йуппама̄н̣ам̣. йам̣ нимма̄наратӣнам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, маха̄роруве есо еко раттидиво…пе… тена сам̣ваччхарена ат̣т̣ха вассасахасса̄ни маха̄роруве а̄йуппама̄н̣ам̣. йам̣ параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, та̄пане есо еко раттидиво…пе… тена сам̣ваччхарена сол̣аса вассасахасса̄ни та̄пане а̄йуппама̄н̣ам̣. маха̄та̄пане упад̣д̣хантаракаппо. авӣчийам̣ еко антаракаппо ча а̄йуппама̄н̣анти ваданти. дева̄нам̣ адхимуттака̄лакирийа̄ вийа та̄дисена пун̃н̃абалена антара̄пи маран̣ам̣ хотӣти ‘‘каммамева пама̄н̣а’’нти вуттанти ведитаббам̣. еван̃ча катва̄ аббуда̄диа̄йупариччхедопи йуттатаро хотӣти.
ким̣ джха̄нанти ат̣т̣хасу джха̄несу катарам̣ джха̄нам̣. бхавасӣса̄нӣти бхавагга̄ни, путхуджджанабхаваггам̣ арийабхаваггам̣ саббабхавагганти вехаппхала̄дӣнам̣ саман̃н̃а̄. кассачи сатта̄ти путхуджджанасса, кассачи пан̃ча̄ти сота̄паннасса, сакада̄га̄мино ча, кассачи тайоти ана̄га̄мино васена вуттам̣. тасма̄ со брахмака̄йика̄дӣхи чуто арӯпам̣ упападжджанто ведитаббо. ‘‘навасу брахмалокесу ниббаттаарийаса̄вака̄нам̣ татрӯпапаттийева хоти, на хет̣т̣хӯпапаттӣ’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 1028) айам̣ ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хоти адхиппа̄йена ‘‘йам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘татрӯпапаттипи хоти упарӯпапаттипи, на хет̣т̣хӯпапаттӣ’’ти пана па̄т̣хоти тена ‘‘хет̣т̣хӯпапаттийева нива̄рита̄’’тиа̄дивачанена пайоджанам̣ наттхи. арӯпадха̄тӯпапатти ча на нива̄рита̄ти самбандхо. арӯпадха̄тӯпапатти на нива̄рита̄ ‘‘маттхаке т̣хитова паринибба̄тӣ’’ти нийамасса аниччхитатта̄.
ан̃н̃аттха̄ти ка̄малоке. таттха̄ти рӯпалоке. айам̣ ат̣т̣хакатха̄ти ‘‘пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ ниббатто…пе… паринибба̄тӣ’’ти евам̣ паватта̄ ат̣т̣хакатха̄. тенева̄ти йасма̄ рӯпадха̄туйам̣ упапанно адхиппето, на упападжджана̄рахо, тенева ка̄ран̣ена. тасса̄ти йатха̄вуттасса рӯпадха̄туйам̣ упапаннасса арийаса̄вакасса. йена рӯпара̄гена таттха рӯпабхаве упапанно, тасмим̣ арӯпаджджха̄нена виккхамбхите саммадева дит̣т̣ха̄дӣнавесу йатха̄ ка̄марӯпабхавесу а̄йатим̣ бхава̄бхила̄со на бхависсати, евам̣ арӯпабхавепӣти дассенто а̄ха ‘‘пуна…пе… бхависсатийева̄’’ти. таттха ниббаттоти рӯпадха̄туйам̣ упапанно. арийамаггам̣ бха̄ветва̄ти хет̣т̣химам̣ арийамаггам̣ сампа̄детва̄. ниббаттабхава̄дӣнавадассанавасена̄ти тасмим̣ рӯпабхаве ниббаттопи таттхева а̄дӣнавадассанавасена. аниваттитабхава̄бхила̄соти упари арӯпабхаве ависсат̣т̣хабхавапаттхано, йато арӯпадха̄туйам̣ упападжджана̄рахо. тасса васена̄ти та̄дисасса арийаса̄вакасса васена. ‘‘кассачи пан̃ча, кассачи тайо анусайа̄ анусентӣ’’ти айам̣ йамакапа̄л̣и (йама. 2.анусайайамака.312) паватта̄.
а̄йуппама̄н̣аван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. абхин̃н̃еййа̄дива̄раван̣н̣ана̄
1030. ‘‘руппаналаккхан̣ам̣ рӯпам̣, анубхаваналаккхан̣а̄ ведана̄’’тиа̄дина̄ са̄ман̃н̃алаккхан̣апаригга̄хика̄. ‘‘пхусаналаккхан̣о пхассо, са̄талаккхан̣ам̣ сукха’’нтиа̄дина̄ висесалаккхан̣апаригга̄хика̄.
‘‘чатта̄ро кхандха̄ сийа̄ кусала̄’’тиа̄дӣсу идха йам̣ ваттаббам̣, там̣ кхандхавибхан̇га̄дӣсу вуттам̣, тасма̄ таттха вуттанайенева гахетаббанти адхиппа̄йо. сесам̣ йадеттха на вуттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.
абхин̃н̃еййа̄дива̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дхаммахадайавибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ити саммохавиноданийа̄ т̣ӣка̄йа лӣнаттхаван̣н̣ана̄
вибхан̇га-анут̣ӣка̄ саматта̄.