16. н̃а̄н̣авибхан̇го
1. екакама̄тика̄диван̣н̣ана̄
751. сампайутта̄нам̣ ниссайапаччайата̄йа, а̄рамман̣асса паваттит̣т̣ха̄ната̄йа ока̄сат̣т̣хо ведитаббо. нахета̄дӣти а̄ди-саддена ‘‘ахетука̄’’тиа̄дикам̣ саббам̣ екавидхена н̃а̄н̣аваттхум̣ сан̇ган̣ха̄ти. екам̣ нахетӯти нахетута̄йа екам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣ам̣ нахетӯти вутта̄ тесам̣ нахетута̄. еканта̄хетубха̄вена хи те екаппака̄ра̄ва̄ти. ан̃н̃ампӣти ахетука̄ди. авитатхаса̄ман̃н̃айуттанти тенева ахетуката̄дина̄ йатха̄бхӯтена сама̄набха̄вена йуттам̣. н̃а̄н̣а̄рамман̣анти н̃а̄н̣асса а̄рамман̣ам̣ йатха̄вуттапан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ди. ваттхувибха̄вана̄ти пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄дикасса н̃а̄н̣аваттхусса йатха̄вуттависесена вибха̄вана̄ пака̄сана̄ пан̃н̃а̄.
оса̄надукасса̄ти ‘‘аттхаджа̄пика̄ пан̃н̃а̄, джа̄питаттха̄ пан̃н̃а̄’’ти имасса дукасса. дукама̄тика̄ дхаммасан̇ган̣ийам̣ вуттадукама̄тика̄ти а̄ха ‘‘дукама̄тикам̣ анисса̄йа̄’’ти.
‘‘чинта̄майа̄ пан̃н̃а̄’’тиа̄дика̄ тикама̄тикам̣ анисса̄йа вутта̄ти а̄ха ‘‘евам̣ тика̄нурӯпехӣти еттха̄пи дат̣т̣хабба’’нти. йадипи джа̄па-саддо бйаттавачане, ма̄насе ча паваттати, джананаттхепи пана дат̣т̣хабботи дассенто а̄ха ‘‘анекаттхатта̄ дха̄тусадда̄на’’нтиа̄ди. кусалапан̃н̃а̄ випа̄касан̇кха̄тасса, кирийапан̃н̃а̄ парикамма̄дибхӯта̄ аттана̄ ниббаттетаббапхаласан̇кха̄тасса аттхасса ниббаттанато аттхаджа̄пика̄ти вутта̄ти а̄ха ‘‘аттхаджа̄пика̄ ка̄ран̣агата̄ пан̃н̃а̄’’ти. випа̄капан̃н̃а̄, кирийапан̃н̃а̄ ча сахаджа̄та̄дипаччайавасена там̣там̣випа̄ка̄диаттхам̣ джа̄пети джанетӣти а̄ха ‘‘джа̄пито джанито аттхо етисса̄ти джа̄питаттха̄’’ти. сатипи сахаджа̄та̄нам̣ паччайабха̄ве випа̄какирийапан̃н̃а̄ на кусала̄ вийа випа̄ка̄нам̣ ниппарийа̄йена ка̄ран̣авоха̄рам̣ лабхатӣти а̄ха ‘‘ка̄ран̣апан̃н̃а̄садисӣ’’ти. вибха̄ванаттхена пан̃н̃а̄ а̄рамман̣ам̣ вийа сампайуттепи пака̄сетийева̄ти вуттам̣ ‘‘пхалаппака̄санабхӯта̄’’ти. йато са̄ а̄локобха̄сападжджотапарийа̄йехи вибха̄вита̄.
10. дасакама̄тика̄ван̣н̣ана̄
760. ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣, асати джа̄тийа̄ наттхи джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣. атӣтампи аддха̄нам̣ джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣, асати джа̄тийа̄ наттхи джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣. ана̄гатампи аддха̄нам̣ джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣, асати джа̄тийа̄ наттхи джара̄маран̣анти н̃а̄н̣ам̣. йамписса там̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣, тампи кхайадхаммам̣ вайадхаммам̣ вира̄гадхаммам̣ ниродхадхамманти н̃а̄н̣ам̣. бхавапаччайа̄…пе… авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄…пе… ниродхадхамма’’нти (сам̣. ни. 2.34) евама̄гата̄ни саттасаттати н̃а̄н̣а̄ни. ‘‘джара̄маран̣е н̃а̄н̣ам̣, джара̄маран̣асамудайе н̃а̄н̣ам̣, джара̄маран̣аниродхе н̃а̄н̣ам̣, джара̄маран̣аниродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣ам̣. джа̄тийа̄ н̃а̄н̣ам̣…пе… сан̇кха̄ресу н̃а̄н̣ам̣…пе… пат̣ипада̄йа н̃а̄н̣а’’нти (сам̣. ни. 2.33) евама̄гата̄ни чатучатта̄рӣсам̣ н̃а̄н̣а̄ни. сутамайан̃а̄н̣а̄дӣни ана̄варан̣ан̃а̄н̣апарийоса̄на̄ни пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. ма̄тика̄ 1.1 а̄дайо) а̄гата̄ни тесаттати н̃а̄н̣а̄ни. тена̄ха ‘‘тесаттати пана…пе… на сам̣йуттаке’’ти. ‘‘сам̣йуттаке’’ти ва̄ идам̣ ‘‘саттасаттати н̃а̄н̣а̄нӣ’’ти имина̄ самбандхитаббам̣, на ‘‘тесаттатӣ’’ти имина̄. ан̃н̃аттха никкхепакан̣д̣а̄дӣсу. йатха̄ самма̄пат̣иведха̄бха̄вато миччха̄н̃а̄н̣а̄ди тхусара̄симхи никха̄такха̄н̣уко вийа а̄рамман̣е чан̃чалам̣ хоти, на евам̣ хоти йатха̄бхӯта̄вабодхакам̣ н̃а̄н̣анти а̄ха ‘‘йа̄тха̄вапат̣иведхато сайан̃ча акампийа’’нти. адхибалакаран̣ам̣ упаттхамбхананти там̣ пуггале а̄ропенто а̄ха ‘‘пуггалан̃ча…пе… каротӣ’’ти. висабха̄гадхаммесу ва̄ акампийаттхо, сабха̄гадхаммесу упаттхамбханаттхо ведитаббо.
абхимукхам̣ гаччхантӣти ‘‘упагаччхантӣ’’ти падасса аттхавачанам̣. упагаманан̃четтха саббан̃н̃ута̄йа пат̣иджа̄нанамева̄ти вуттам̣ ‘‘пат̣иджа̄нанавасена̄’’ти. ат̣т̣ха ва̄ париса̄ упасан̇камантӣти еттха̄пи пат̣иджа̄нанавасена саббан̃н̃утанти йоджетаббам̣. ат̣т̣хасу париса̄су дасситаакампийан̃а̄н̣айуттоти самбандхо.
пхаласампаттипаваттӣти саппурисӯпаниссайа̄дӣнам̣ ка̄ран̣асампаттӣнам̣ пхалабхӯта̄йа патирӯпадесава̄сааттасамма̄пан̣идхиа̄дисампаттийа̄ паваттанам̣. а̄ди-саддена суттасеса̄ сан̇гахита̄. таттха саппурисӯпаниссайа̄дике. касма̄ панеттха сама̄не аттхакичче пат̣иведхан̃а̄н̣асса вийа десана̄н̃а̄н̣асса̄пи йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄ната̄ на вутта̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пат̣иведханит̣т̣хатта̄’’тиа̄ди. пат̣иведханит̣т̣хатта̄ти пат̣иведхасса парийоса̄натта̄. тена̄ти пат̣иведхапарийоса̄набхӯтена арахаттамагган̃а̄н̣ена. тададхигамена хи сампаттасакаласаббан̃н̃угун̣о бхагава̄ анантапат̣ибха̄но анупама̄йа буддхалӣл̣а̄йа дхаммам̣ десетум̣ саматтхо ахоси. ‘‘пат̣иладдхасса̄пӣ’’ти имина̄ саббатха̄ лабха̄пакасса пат̣иведха̄нурӯпата̄ десана̄н̃а̄н̣асса асаккун̣еййа̄ти дӣпети, тена ча пат̣иведханаматтенеттха аттхасиддхӣти дассети. тена̄ха ‘‘десана̄н̃а̄н̣асса̄’’тиа̄ди.
ха̄набха̄гийадхамманти ва̄ ха̄набха̄гийабха̄васса ка̄ран̣ам̣. ка̄масахагатасан̃н̃а̄дидхамманти ка̄магун̣а̄рамман̣ам̣ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄дим̣. пуббева ката̄бхисан̇кха̄ра̄динти ‘‘чанде ва̄ сӯрийе ва̄ еттакам̣ гате вут̣т̣хахисса̄мӣ’’тиа̄дина̄ сама̄паджджанато пуббе паваттачитта̄бхисан̇кха̄рапарикамма̄дим̣.
тадабха̄ваггахан̣ена̄ти килеса̄варан̣а̄бха̄ваггахан̣ена. т̣хитинти аттхибха̄вам̣. таббипарӣта̄йа̄ти ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дика̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄. т̣ха̄на̄бха̄ванти аппаваттим̣, наттхибха̄вам̣ ва̄. упарӣти имисса̄ бала̄нам̣ ануккамакатха̄йа упари анантарамева. випа̄ка̄варан̣а̄бха̄вадассана̄дикасса̄ти а̄ди-саддена камма̄варан̣а̄бха̄вадассанам̣ сан̇ган̣ха̄ти. итаранти адхигамасса ат̣т̣ха̄надассанам̣. там̣сахита̄нам̣ дха̄тӯнанти ра̄га̄дисахита̄нам̣ сабха̄ва̄нам̣. вематтата̄ ча тесам̣ паччайависесасиддхена аваттха̄дивисесена ведитабба̄. чарийа̄хетӯнанти ра̄га̄дичарийа̄ка̄ран̣абхӯта̄нам̣ дхамма̄нам̣.
1. екаканиддесаван̣н̣ана̄
761. айам̣ висесоти сама̄непи найадвайасса тесам̣ ахетубха̄ва̄дидӣпане екасса хетубха̄ва̄дипат̣иседхата̄, итарасса ра̄сантара̄сан̇гахоти идам̣ на̄на̄каран̣ам̣. ека̄йа джа̄тийа̄ти а̄да̄наниккхепапариччхиннасса екасса бхавасса. тадантогадхата̄йа̄ти гатиантогадхата̄йа. таттха таттха̄ти там̣там̣гатичутибхавесу.
762. татха̄ти ан̃н̃адва̄ра̄рамман̣ата̄йа. кхӣра̄дӣнам̣…пе… вилаккхан̣ата̄ти йатха̄ кхӣрасса дадхибха̄вена, дадхино таккабха̄вена вилаккхан̣ата̄патти, на евам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ нахетубха̄ва̄дито ан̃н̃асса сабха̄ва̄патти аттхӣти аттхо.
763. махаттепӣти путхуттепи. бахубха̄вава̄чако хи айам̣ маха̄-саддо ‘‘маха̄джано’’тиа̄дӣсу вийа рӯпасан̇гха̄т̣асса адхиппетатта̄. ан̃н̃атха̄ сабха̄вадхаммасса ка̄ махантата̄, сукхумата̄ ва̄. чаккхувин̃н̃а̄н̣асса вачанам̣ катва̄ вуттатта̄ а̄ха ‘‘чаккхупаса̄де мама ваттхумхӣ’’ти. иссарийат̣т̣ха̄нанти иссарийапаваттанат̣т̣ха̄нам̣. татха̄ хи нам̣ ан̃н̃аттха бха̄витам̣ вибха̄вентамева тит̣т̣хати, ан̃н̃авин̃н̃а̄н̣а̄ни ча тена диннанайа̄нева таттха паваттанти, апи диббачаккхун̃а̄н̣ам̣, йато там̣ андхасса на ниппхаджджати.
764. ваваттхита̄нампӣти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асам̣кин̣н̣а̄нампи. пат̣ипа̄т̣инийамо нийата̄нупуббиката̄. тена̄ти ‘‘аббокин̣н̣а̄’’ти вачанена.
766. а̄ват̣т̣анабха̄во а̄ваджджанакиччата̄.
тесанти рӯпа̄дӣнам̣. етесан̃хи рӯпа̄дӣнам̣ пан̃чахи вин̃н̃а̄н̣ехи сама̄гамо. абхинипатитабба̄ни а̄ламбитабба̄ни, виджа̄нитабба̄нӣти аттхо. тена̄ха ‘‘а̄рамман̣акаран̣ена пат̣ивиджа̄нитабба̄нӣ’’ти. кусала̄кусалачетана̄йа, там̣сампайутта̄нан̃ча йатха̄вутта̄нам̣ ‘‘манопуббан̇гама̄…пе… акусалам̣ ва̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 766) евам̣ вутта̄нам̣ пат̣ивиджа̄нитабба̄нам̣ пат̣ивиджа̄нананти самбандхо. камматтхе хи етам̣ са̄мивачанам̣. сахаджапуббан̇гамадхаммена̄ти дассана̄дӣхи сахаджа̄тапхасса̄дина̄ пуббан̇гамена а̄ваджджана̄дина̄. киччантаранти дассана̄дикиччато ан̃н̃ам̣ сампат̣иччхана̄дикиччам̣.
авипа̄кабха̄вена ка̄ран̣ена, тена ва̄ саддхим̣. ан̃н̃анти рӯпабха̄ва̄дим̣. бха̄санакаран̣акара̄ти вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄панавасена паваттакусала̄кусалачиттуппа̄дадхамма̄. те ева ка̄йан̇гава̄чан̇гам̣ ачопетва̄ паватта̄ там̣садиса̄. пуббан̇гамапат̣ивиджа̄нананти пуббан̇гамабха̄вена виджа̄нанам̣ манодва̄рикаджавана̄нам̣ пуречарабха̄вена гахан̣ам̣. таттха̄ти пан̃чадва̄ре. ‘‘на пат̣исиддха’’нти ватва̄ сва̄йамаппат̣иседхо са̄маттхийаладдхоти дассетум̣ ‘‘на ка̄йакаммам̣…пе… анун̃н̃а̄татта̄’’ти вуттам̣. ‘‘татха̄’’ти идам̣ йатха̄ ка̄йавачӣкаммапат̣т̣хапанам̣, евам̣ кусала̄дидхаммасама̄да̄нампи наттхӣти упасам̣харан̣аттхам̣ ведитаббам̣. йади на бхавато чавати, катхам̣ пан̃чадва̄ре чути вутта̄ти а̄ха ‘‘на пан̃чадва̄рика…пе… атам̣два̄рикатта̄’’ти. тасса̄ па̄л̣ийа̄. а̄па̄тхаматтанти а̄па̄тхагаманаматтам̣ а̄рамман̣апаччайабха̄ваматтам̣. ан̃н̃анти ‘‘рӯпам̣ нӣла’’нти евама̄дидхаммависесам̣. тена̄ха ‘‘дхаммасабха̄ва’’нти. рӯпанти ча на ган̣ха̄тӣти рӯпа̄рамман̣ампи сама̄нам̣ ‘‘рӯпам̣ на̄мета’’нти на ган̣ха̄ти. татха̄ ча̄ху еке ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣асаман̇гӣ нӣлам̣ виджа̄на̄ти, но ту нӣла’’нти. рӯпанӣла̄диа̄ка̄ро рӯпа̄рамман̣арӯпа̄да̄на̄ка̄рапан̃н̃атти. таджджа̄пан̃н̃атти хеса̄ йатха̄ аниччата̄ди. са̄тисайам̣ савитаккасавича̄ратта̄. тато ан̃н̃анти садда̄рамман̣ато ан̃н̃ам̣ на̄мапан̃н̃аттиа̄рамман̣ам̣, ан̃н̃атха̄ сахуппаттипат̣иседхо на самбхавеййа̄ти адхиппа̄йо.
манодва̄репӣти на пан̃чадва̄рейева дутийе могхава̄ре, атха кхо манодва̄репи. а̄ваджджанам̣ дваттиккхаттум̣…пе… дат̣т̣хаббам̣ екачиттаккхан̣икасса а̄ваджджанасса уппаттийам̣ татха̄ асамбхавато.
тасса̄ти йа̄тха̄вакаваттхувибха̄вана̄йа пан̃н̃а̄йа.
екаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. дуканиддесаван̣н̣ана̄
767. адхикаран̣есӯти падаттхесу. ан̃н̃атра сабха̄вам̣ гахетва̄ти аттхасаддасса таттха паваттана̄ка̄радассанам̣, тена аттхасаддасса сабха̄ваттхатам̣ дассети. адхикаран̣авасена лин̇гапариваттим̣ гаччхати. ‘‘абхидхеййа̄нурӯпам̣ лин̇гавачана̄нӣ’’ти хи саддавидӯ ваданти.
дуканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. тиканиддесаван̣н̣ана̄
768. парипа̄читесӯти са̄дхитесу. ‘‘вихитесӯ’’ти еттха дуддха̄дӣсу вийа бхӯтака̄лата̄ на̄дхиппета̄ти а̄ха ‘‘висайависесанаматтамева̄’’ти. ‘‘каммам̣, сиппа’’нти пан̃н̃а̄ ка̄ран̣ӯпача̄рена вутта̄ти а̄ха ‘‘пан̃н̃а̄ ева ва̄…пе… ведитабба̄’’ти.
кусалам̣ каммам̣ сакам̣ екантам̣ хитасукха̄вахатта̄. таппат̣ипаккхатта̄ итарам̣ акусалам̣ каммам̣ носакам̣. саччапат̣иведха̄нуломанам̣ сачча̄нуломанам̣ вуттанти а̄ха ‘‘таппат̣иведхапаччайабха̄вена̄’’ти. маггасаччасса ануломанато ва̄ сачча̄нуломиката̄, татха̄ параматтхасаччасса ануломанато. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘маггасаччасса̄’’тиа̄ди. пан̃н̃а̄ вутта̄ пан̃н̃а̄висайе пан̃н̃а̄киччасса дасситатта̄. ‘‘йогавихитесӯ’’тиа̄дина̄ вуттабхӯминиддесо, ‘‘каммассакатам̣ сачча̄нуломика’’нти вуттасарӯпаниддесо, ‘‘рӯпам̣ аничча’’нтиа̄дина̄ вуттаппака̄раниддесо ча йатха̄вутта̄…пе… ниддеса̄. ‘‘йогавихитесу камма̄йатанесу кхантим̣, каммассакатам̣ кхантим̣, ‘рӯпам̣ аничча’нти кханти’’нтиа̄дина̄ кхантиа̄дипадехи йоджетабба̄. олоканам̣ паччаккхакаран̣ам̣. дхамма̄ олоканам̣ кхамантӣти пан̃н̃а̄йа тадолоканасаматтхатама̄ха.
769. мун̃чатӣти паджахати. а̄раббха-кирийа̄йа адхит̣т̣ха̄нам̣ саман̇гибха̄во, адхикаран̣ам̣ пат̣т̣хапананти а̄ха ‘‘мун̃ча…пе… ваттум̣ йутта’’нти.
770. пан̃часӣладасасӣла̄ни каммават̣т̣екадесабхӯта̄ни сандха̄йа тесам̣ дхаммат̣т̣хитийам̣ самавародхо вутто. сатипи саванети ‘‘идха, бхиккхаве, арийаса̄вако па̄н̣а̄типа̄та̄ пат̣ивирато’’тиа̄дина̄ (а. ни. 8.39; ката̄. 480) татха̄гатато саване сатипи. бхиккхуа̄дӣнампи там̣ вуттам̣ адхисӣлапан̃н̃а̄панам̣ вийа на буддха̄вен̣иканти.
адхипан̃н̃а̄ниббаттесӯти т̣хапетва̄ адхипан̃н̃ам̣ тадан̃н̃есу маггапхаладхаммесу. тададхит̣т̣ха̄несӯти тасса̄ адхипан̃н̃а̄йа адхит̣т̣ха̄несу випассана̄дхаммесу.
771. апа̄йуппа̄данам̣ авад̣д̣хиниббаттанам̣. тасмим̣йева т̣ха̄нети тасмим̣йева кхан̣е.
тиканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. чатукканиддесаван̣н̣ана̄
793. паритассанам̣ паритта̄со, читтутра̄со ча̄ти ‘‘на паритассатӣ’’ти падасса ‘‘на паттхети на уттасатӣ’’ти аттхама̄ха.
796. арийасаччесу дхаммасаддо ‘‘дит̣т̣хадхаммо’’тиа̄дӣсу вийа. арийамагго, тасса ча пхалам̣ дхаммо йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипанне апа̄йесу апатама̄не дха̄ретӣти. таттха пан̃н̃а̄ти тасмим̣ арийамаггапхале ниссайабхӯте пан̃н̃а̄. тена̄ха ‘‘там̣сахагата̄’’ти. авидитам̣ видитам̣ вийа нети н̃а̄петӣти найо, анума̄нам̣, тасса найанам̣ паваттанам̣, там̣ пана висум̣йевекам̣ н̃а̄н̣уппа̄дананти а̄сан̇ка̄йа ниваттанаттхама̄ха ‘‘на ан̃н̃а…пе… висесо’’ти. аттано хи адхигама̄нуса̄рена пара̄дхигата̄нам̣ ка̄латтайе магга̄дӣнам̣ паваттиа̄ка̄ра̄нума̄нам̣ найанайанам̣. ануминана̄ка̄рамева хисса сандха̄йа вуттам̣ ‘‘н̃а̄н̣ассева паваттивисесо’’ти. ка̄ран̣ан̃ча найанайанасса саччесу паччаккхапаваттанато. ‘‘татха̄’’ти имина̄ йатха̄ магган̃а̄н̣ато ан̃н̃а̄пи ‘‘имина̄ дхаммена̄’’ти ваттум̣ йуттам̣, татха̄ пака̄рантаренапи ‘‘имина̄ дхаммена н̃а̄н̣ена̄’’ти еттха аттхо йуджджатӣти имаматтхам̣ упасам̣харати. тена̄ти тасма̄ н̃а̄н̣ена н̃а̄тато сампайогехи найанайанато. н̃а̄н̣ависайабха̄вена̄ти пат̣иведхан̃а̄н̣асса висайабха̄вена. н̃а̄тена пат̣ивиддхена чатусаччадхаммена, н̃а̄н̣асампайогена ва̄ н̃а̄тена джа̄нитва̄ т̣хитена маггапхаладхаммена.
саббена саббанти саббаппака̄рена саббам̣, анавасесанти аттхо. аддхаттайапарийа̄паннан̃хи саббам̣ тебхӯмакасан̇кха̄рагатам̣ саммасӣйати. найанатоти найагга̄хато. анурӯпаттхава̄чако ва̄ ка̄ран̣асаддо ‘‘ка̄ран̣ам̣ вадатӣ’’тиа̄дӣсу вийа.
анвайан̃а̄н̣ассапи парийога̄хетва̄ паваттанато сависесо висайа̄вабодхоти вуттам̣ ‘‘дхамме н̃а̄н̣а…пе… абха̄ва̄’’ти. висайобха̄санаматтаджа̄нанаса̄ман̃н̃ена̄ти асатипи абхисамечча гахан̣е висайавибха̄ванасан̇кха̄таавабодхаса̄ман̃н̃аматтена. ‘‘н̃а̄н̣а’’нти самматесӯти ‘‘н̃а̄н̣а’’нти вохаритесу ладдхан̃а̄н̣авоха̄ресу. саммутивасена̄ти дхамман̃а̄н̣а̄ди вийа самукхена висайе аппаваттитва̄ пан̃н̃аттимукхена паваттам̣. авасесанти саммутин̃а̄н̣амева̄ха. итаран̃а̄н̣аттайависабха̄ганти дхамман̃а̄н̣а̄дин̃а̄н̣аттайавидхурам̣.
797. ка̄мабхавадхаммети ка̄мабхавасан̇кха̄те дхамме.
798. са̄ти пат̣хамаджджха̄напан̃н̃а̄. вӣтара̄габха̄вана̄ваттхасса̄ти ‘‘вӣтара̄го хотӣ’’ти евам̣ вуттасса. танти чхат̣т̣ха̄бхин̃н̃ам̣. магган̃а̄н̣ан̃хи киччато маггасаччампи пат̣ивиджджхати. итара̄ти хет̣т̣химамаггапан̃н̃а̄. тадупаниссайатта̄ти тасса̄ чхат̣т̣ха̄бхин̃н̃а̄йа, тасса ва̄ пат̣ивиджджханасса упаниссайатта̄ пат̣ивиджджхати на̄ма. йатха̄нурӯпанти дит̣т̣ха̄сава̄дӣнам̣ йатха̄нурӯпам̣. а̄саваккхайети а̄саваккхайапарийа̄йе ка̄ран̣ӯпача̄рена. там̣ниббаттанатоти тасса а̄саваккхайасан̇кха̄тасса пхаласса ниббаттанато. идан̃ча ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайе н̃а̄н̣ам̣ чхат̣т̣ха̄бхин̃н̃а̄’’ти сутте а̄гататта̄ вуттам̣.
801. абхивисит̣т̣хена ва̄ н̃а̄н̣ена па̄кат̣ам̣ каронтасса̄ти адхигамавасена пака̄сам̣ вибхӯтам̣ каронтасса.
802. васита̄пан̃чакарахитам̣ васибха̄вам̣ апа̄питам̣ пат̣иладдхаматтам̣. пат̣ипада̄рамман̣асахагата̄ пан̃н̃а̄ пат̣ипада̄рамман̣асамбандхинӣти а̄ха ‘‘пан̃н̃а̄йа пат̣ипада̄рамман̣уддесена̄’’ти.
чатукканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. пан̃чаканиддесаван̣н̣ана̄
804. тамева пан̃н̃ам̣ ‘‘двӣсу джха̄несу пан̃н̃а̄ пӣтипхаран̣ена̄’’тиа̄дина̄ вибхаджати. абхисанданапарисанданапарипӯран̣а̄нипи париппхаран̣ам̣ вийа пхаран̣а̄пӣтийа̄, там̣сахагатасукхасса ча киччависесабхӯта̄ни адхиппета̄нӣти а̄ха ‘‘абхисандетӣти…пе… ведитабба’’нти. а̄дина̄ найена̄ти ‘‘абхисандетӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.226; ма. ни. 1.427) сутте а̄гатанайена. пхаран̣ан̃четтха пӣтисукхасамут̣т̣хитапан̣ӣтарӯпехи ка̄йасса абхибйа̄панам̣ дат̣т̣хаббам̣. а̄рамман̣ети пӣтипхаран̣ата̄сукхапхаран̣ата̄сӣсена вутта̄нам̣ тикадукаджха̄на̄нам̣ а̄рамман̣е. та̄ти пӣтипхаран̣ата̄сукхапхаран̣ата̄.
сама̄дхимукхена̄ти сама̄дхим̣ мукхам̣ памукхам̣ катва̄, сама̄дхисӣсена̄ти аттхо, сама̄дхипамукхена ва̄ уддесаниддесена. ан̃н̃е килеса̄ дит̣т̣хима̄на̄дайо. аппайогена̄ти джха̄навимоккха̄дӣнам̣ вийа уппа̄данӣйапарикаммапайогена вина̄. а̄ваджджана̄садисо хи пхаласама̄паттиаттхо саммасанача̄ро. т̣хапитатта̄ти паваттитатта̄. сатибахулата̄йа̄ти сатийа̄ абхин̣хуппаттийа̄. париччхинданасатийа̄ ка̄ласса сатоти дассетӣти йоджана̄.
пан̃чаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. чхакканиддесаван̣н̣ана̄
805. висуддхибха̄ванти висуддхийа̄ саббха̄вам̣. ‘‘диббачаккхун̃а̄н̣екадесатта̄’’ти идам̣ тасса парибхан̣д̣ан̃а̄н̣атта̄ вуттам̣. татха̄ хи па̄л̣ийам̣ ‘‘сатта̄нам̣ чутӯпапа̄тан̃а̄н̣а̄йа читтам̣ абхинӣхарати абхининна̄метӣ’’ти (дӣ. ни. 1.247) а̄рабхитва̄ ‘‘со диббена чаккхуна̄ висуддхена̄’’тиа̄ди (дӣ. ни. 1.246) вуттам̣. диббасса тирохитавиппакат̣т̣ха̄дибхедасса, итарасса ча рӯпа̄йатанасса дассанасаматтхасса̄пи диббачаккхун̃а̄н̣асса сикха̄патти чавама̄нопападжджама̄насаттадассананти а̄ха ‘‘муддхаппаттена ча̄’’тиа̄ди.
чхакканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. саттаканиддесаван̣н̣ана̄
806. чхаббидхампи паччавеккхан̣ан̃а̄н̣анти ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (вибха. 806) вуттам̣ пат̣иччасамуппа̄дан̇га̄нам̣ паччавеккхан̣авасена паваттан̃а̄н̣ам̣. саха гахетва̄ти екаджджхам̣ гахетва̄ випассана̄рамман̣абха̄васа̄ман̃н̃ена екаттена гахетва̄. сан̇кхипитва̄ вуттена̄ти пуббе чхадха̄ вуттам̣ вийа дасситам̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣анти евам̣ сан̇кхипитва̄ вуттена. ‘‘кхайадхамма’’нтиа̄дина̄ пака̄рена дассананти самбандхо. паваттан̃а̄н̣асса̄ти ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нтиа̄дина̄ паваттасса н̃а̄н̣асса, паватте ва̄ сам̣са̄рават̣т̣е н̃а̄н̣асса. н̃а̄н̣а̄рамман̣а̄ випассана̄ н̃а̄н̣авипассана̄. випассана̄ти ча ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нтиа̄дина̄ паччайапаччайуппаннадхамме вибха̄гена дассанато дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣ идха̄дхиппетам̣. тасса кхайадхаммата̄диджа̄нанам̣ пат̣ивипассана̄. тена̄ха ‘‘випассана̄пат̣ивипассана̄дассанаматта’’нти.
еваметтха ат̣т̣хакатха̄дхиппа̄йавасена па̄л̣ийа̄ аттхам̣ дассетва̄ ида̄ни аттано адхиппа̄йавасена дассетум̣ ‘‘па̄л̣ийам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. саббаттха̄ти аддхаттайе паччайависесена паччайуппаннависесаниддха̄ран̣е. н̃а̄н̣авачанена̄ти ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нтиа̄дина̄ н̃а̄н̣асса гахан̣ена. ан̇га̄нанти саттасаттатийа̄ ан̇га̄нам̣. итисаддена̄ти ‘‘ниродхадхамма’’нти еттха вуттаитисаддена. пака̄сетва̄ти н̃а̄н̣асса паваттиа̄ка̄рам̣ джотетва̄. тена дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ато ан̃н̃ам̣йева парийоса̄не вуттам̣ н̃а̄н̣анти дассети. тена̄ха ‘‘випассана̄н̃а̄н̣ам̣ саттамам̣ н̃а̄н̣а’’нти. айамева четтха аттхо йуттоти дассенто ‘‘на хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘тампи н̃а̄н̣анти самбандхо на хотӣ’’ти евам̣ самбандхо на йутто ан̇гантарабха̄васса авибха̄ванатоти аттхо. тена вуттам̣ ‘‘там̣н̃а̄н̣а…пе… анадхиппетатта̄’’ти. на хи висум̣ висум̣ вуттамева екаджджхам̣ вачанаматтена аттхантарам̣ хотӣти. ‘‘кхайадхаммам̣…пе… ча̄’’ти имина̄ пуримасмим̣ паккхе упачайена досама̄ха.
саттаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. ат̣т̣хаканиддесаван̣н̣ана̄
808. паччанӣкадхаммети нӣваран̣а̄дипаччанӣкадхамме. дуккханти сама̄паджджане асати уппаджджанакадуккхам̣.
ат̣т̣хаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. дасаканиддесо
пат̣хамабаланиддесаван̣н̣ана̄
809. на т̣ха̄нанти ат̣т̣ха̄нам̣, анупалаббханаттхо айамака̄роти а̄ха ‘‘авиджджама̄нам̣ т̣ха̄нам̣ ат̣т̣ха̄на’’нти. абха̄ваттхо ва̄, на ан̃н̃апат̣ипаккха̄диаттхоти а̄ха ‘‘наттхи т̣ха̄нанти ва̄ ат̣т̣ха̄на’’нти. ко панетасса аттхадвайасса висесоти? пат̣хамо хетупаччайехи анупалаббхама̄натам̣ вадати, дутийо саббена саббам̣ абха̄ванти айаметесам̣ висесо. тан̣хупа̄да̄на̄дӣнампи сукхато упагаманасса хетубха̄ве дит̣т̣хивипалла̄сасса со са̄тисайо асукхепи дал̣хам̣ паватта̄панатоти а̄ха ‘‘дит̣т̣хивипалла̄сова…пе… адхиппета’’нти. ‘‘аттадит̣т̣хивасена̄’’ти касма̄ висесетва̄ вуттам̣, нану арийаса̄вакасса сабба̄пи дит̣т̣хийо наттхӣти? саччам̣ наттхи, аттадит̣т̣хисанниссайа̄ пана саббадит̣т̣хийоти дассетум̣ ‘‘аттадит̣т̣хивасена̄ти падха̄надит̣т̣хима̄ха̄’’ти вуттам̣. бхеда̄нурӯпасса ваттхуно. бхеда̄нурӯпена ‘‘адхамме дхаммо’’тиа̄динайаппаваттена.
со ева̄ти йо лин̇ге апариватте тасмим̣ аттабха̄ве бхаван̇гаджӣвитиндрийаппабандхо, со ева. тан̃хи упа̄да̄йа екаджа̄тисаман̃н̃а̄, на четтха бха̄вакала̄паджӣвитиндрийасса васена чодана̄ ка̄табба̄ тадан̃н̃ассева адхиппетатта̄. тан̃хи таттха авиччхедавуттийа̄ пабандхавоха̄рам̣ лабхати, итарампи ва̄ бха̄ва̄нупа̄ланата̄са̄ман̃н̃ена̄ти анока̄са̄ва чодана̄.
сапаттавасена йоджетаббанти ‘‘сапаттам̣ ма̄ремӣти абхисандхина̄ сапаттена нипаннат̣т̣ха̄не нипаннам̣ мануссабхӯто мануссабхӯтам̣ ма̄тарам̣ питарам̣ ва̄ ма̄ренто’’тиа̄дина̄ йоджетаббам̣. саббаттха̄ти чатӯсупи викаппесу. пуримам̣ абхисандхичиттанти пуббабха̄гийо маран̣а̄дхиппа̄йо. аппама̄н̣ам̣ тена аттхасиддхийа̄ абха̄вато. путхуджджанассева там̣ диннам̣ хотӣти еттха йатха̄ арахаттам̣ патва̄ парибхуттампи путхуджджанака̄ле диннам̣ путхуджджанада̄намева хоти, евам̣ маран̣а̄дхиппа̄йена путхуджджанака̄ле паха̄ре динне арахаттам̣ патва̄ тенева паха̄рена мате касма̄ арахантагха̄тойева хоти, на путхуджджанагха̄тоти? висесасамбхавато. йатха̄ хи да̄нам̣ деййадхаммасса паричча̄гаматтена хоти, на евам̣ вадхо. со хи па̄н̣о, па̄н̣асан̃н̃ита̄, вадхакачетана̄, упаккамо, тена маран̣анти имесам̣ пан̃чаннам̣ ан̇га̄нам̣ па̄рипӯрийа̄ва хоти, на апа̄рипӯрийа̄. тасма̄ арахаттам̣ паттассева маран̣анти арахантагха̄тойева хоти, на путхуджджанагха̄то. йасма̄ пана ‘‘имам̣ ма̄ремӣ’’ти йам̣ санта̄нам̣ а̄раббха ма̄ран̣иччха̄, тасса путхуджджанакхӣн̣а̄савабха̄вена пайогамаран̣аккхан̣а̄нам̣ васена сатипи санта̄набхеде абхедойева. йада̄ ча аттхасиддхи, тада̄ кхӣн̣а̄савабха̄во. тасма̄ арахантагха̄това хотӣти ниччхитам̣. катхам̣ панеттха вадхакачетана̄ ваттама̄нависайа̄ сийа̄ти а̄ха ‘‘вадхакачиттам̣ паччуппанна̄рамман̣ампи…пе… паваттатӣ’’ти. таттха пабандхавиччхедавасена̄ти йена пабандхо виччхиджджати, та̄дисам̣ пайогам̣ ниббаттетӣти аттхо. тена йада̄ пабандхавиччхедо, тада̄ араха̄ти йатха̄вуттам̣ арахантагха̄там̣ патит̣т̣ха̄пети. на еванти йатха̄ ка̄лантара̄пеккхакиччасиддхам̣ вадхакачиттам̣, на евам̣ ча̄гачетана̄. ‘‘са̄ хӣ’’тиа̄дина̄ ча̄гачетана̄йа ка̄лантара̄напеккхакиччасиддхитам̣йева вибха̄вети. ан̃н̃асакакаран̣анти аттато винимочетва̄ ан̃н̃асса даккхин̣еййасса сантакабха̄вакаран̣ам̣. тасса̄ти чаджитаббасса ваттхуно. йасса̄ти йасса путхуджджанасса. тассева там̣ диннам̣ хоти, сачепи арахаттам̣ патва̄ тена парибхуттанти аттхо.
‘‘каппавина̄се’’ти идам̣ ‘‘сан̣т̣хаханте каппе’’ти вуттатта̄ маха̄каппавина̄сам̣ сандха̄йа вуттанти а̄ха ‘‘каппат̣т̣хакатха̄йа на саметӣ’’ти еттха а̄йукаппасса адхиппетатта̄. а̄йукаппо четтха авӣчийам̣ ниббаттасатта̄нам̣ антаракаппапарима̄н̣ам̣ парама̄йу ведитаббам̣. тан̃хи сандха̄йа ‘‘екам̣ каппам̣ асӣтибха̄ге катва̄ тато екабха̄гаматтам̣ ка̄ла’’нти (катха̄. ат̣т̣ха. 654-657) вуттам̣. тайидам̣ ‘‘екам̣ каппа’’нти йади екам̣ маха̄каппанти аттхо, татха̄ сати вӣсатиантаракаппапарима̄н̣о еко асан̇кхйеййакаппоти вуттам̣ хоти. атха екам̣ асан̇кхйеййакаппанти аттхо, саббатха̄пи ‘‘чатусат̣т̣хи антаракаппа̄’’ти вачанена вируджджхатӣти вӣмам̣ситаббам̣. йатха̄ пана каппат̣т̣хакатха̄йа айам̣ ат̣т̣хакатха̄ самети, там̣ дассетум̣ ‘‘каппавина̄сейева̄ти пана̄’’тиа̄дима̄ха.
пакататто ва̄ апа̄ра̄джико. сама̄насам̣ва̄сако каммаладдхӣнам̣ васена ана̄на̄сам̣ва̄сакоти еваметтха аттхо ведитаббо.
нийатасса пуггаласса виджджама̄натам̣ пат̣иседхетва̄ти йоджана̄. таттха пат̣иседхетва̄ти ‘‘пуггало пана нийато на̄ма наттхӣ’’ти евам̣ пат̣иседхетва̄. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘миччхаттасамматтанийатадхамма̄нам̣ вийа сабха̄вато’’ти. пан̃н̃аттиматтан̃хетам̣ миччхаттасамматтанийатадхамманиссайам̣, йадидам̣ нийато пуггалоти. йатха̄пуччхитанти ‘‘ким̣ пуббахету нийаметӣ’’тиа̄дина̄ пуччхитаппака̄рам̣ нийа̄макахетум̣. йена̄ти йена упаримаггаттайавипассана̄н̃а̄н̣ена. нийата̄нийатабхеданти сота̄панна̄динийатабхедам̣, саттаккхаттупарама̄дианийатабхедан̃ча. сота̄панно ева хи еко саттаккхаттупарамо на̄ма хоти, еко колам̣коло на̄ма, еко екабӣджӣ на̄ма̄ти сота̄паннасса нийатабха̄во вуттоти а̄ха ‘‘сота̄панно ча нийато’’ти. бйатирекаттхо хи айам̣ ча-саддо. тато пуббети сота̄паттимаггато пуббе. ‘‘пуббахетукиччам̣ наттхӣ’’ти идам̣ сота̄паннасса нийатата̄йа вуттатта̄ ваккхама̄нан̃ча досам̣ хадайе т̣хапетва̄ вуттам̣. упаримагга̄нам̣ саупаниссайатте пат̣хамамаггасса̄пи саупаниссайата̄ сиддха̄ ева̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йади хӣ’’тиа̄ди. тан̃ча нийататтам̣. асса̄ти сота̄паттимаггасса.
тенева кхӣн̣а̄ти сота̄паттимаггенева кхӣн̣а̄. ка̄ран̣упаччхедена хи пхалупаччхедо сийа̄. татоти саттаккхаттупарама̄дито. са̄ти саттаккхаттупарама̄дита̄. паваттитоти випа̄каппабандхато. тена̄ти сота̄паттимаггена. вут̣т̣ха̄нети вут̣т̣ха̄не сати. ка̄ран̣ена вина̄ пхалам̣ наттхӣти а̄ха ‘‘сакка̄йа…пе… бхавитабба’’нти. ‘‘на̄макаран̣анимиттато’’ти имина̄ на̄макаран̣ахетута̄йа нийа̄макатам̣ вибха̄вети екабӣджиа̄дисаман̃н̃а̄нам̣ анваттхасан̃н̃а̄бха̄вато. тена̄ха ‘‘випассана̄…пе… сандха̄йа вутта’’нти.
а̄ди-саддена ‘‘екомхи самма̄самбуддхо, сӣтӣбхӯтосми ниббуто’’тиа̄дӣни (маха̄ва. 11; катха̄. 405; ма. ни. 1.285) сан̇гайханти. еттха ча ‘‘садисо ме на виджджати, екомхи самма̄самбуддхо (маха̄ва. 11; катха̄. 405; ма. ни. 1.285). ‘аттхетарахи ан̃н̃е саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ бхагавата̄ самасама̄ самбодхийа’нти евам̣ пут̣т̣хо ахам̣, бханте, ‘но’ти вадеййа’’нтиа̄ди (дӣ. ни. 3.161) вачанехи имисса̄ локадха̄туйа̄ вийа ан̃н̃асса буддхасса ан̃н̃исса̄ локадха̄туйа̄ уппа̄до нива̄ритоти дат̣т̣хаббам̣. на хи виджджама̄не ‘‘садисо ме на виджджатӣ’’тиа̄ди сакка̄ ваттум̣. йам̣ пана ваданти ‘‘локадха̄тувисеса̄пеккха̄йа вутта’’нти, тампи наттхи татха̄ висесанасса абха̄вато, буддха̄нубха̄васса ча асаматтхабха̄вавибха̄ванато. а̄н̣а̄кхеттакиттанан̃четтха дхаммата̄дассанаттхам̣. саккоти хи бхагава̄ йаттха йаттха иччхати, таттха таттха а̄н̣ам̣ ваттетум̣. ‘‘екисса̄ локадха̄туйа̄’’ти ча идам̣ буддхакхеттабхӯта̄йа локадха̄туйа̄ дассанаттхам̣ вуттам̣. таттха̄йаматтхо – буддхакхеттабхӯта̄ ека̄ва̄йам̣ локадха̄ту. таттха екасмим̣ ка̄ле еко ева самма̄самбуддхо уппаджджатӣти. тена̄ха ‘‘буддхакхетта…пе… адхиппа̄йо’’ти.
тасма̄ти йасма̄ упасампада̄дхӣнам̣ па̄тимоккхам̣, упасампада̄ ча паббаджджа̄дхӣна̄, тасма̄. па̄тимоккхе сиддхе, сиддха̄су та̄су паббаджджӯпасампада̄су. тато парам̣ винат̣т̣хам̣ на̄ма хотӣти паччхимапат̣иведхато парам̣ пат̣иведхаса̄санам̣, паччхимасӣлабхедато ча парам̣ пат̣ипаттиса̄санам̣ винат̣т̣хам̣ на̄ма хотӣти са̄санабха̄васа̄ман̃н̃ена пана убхайам̣ екаджджхам̣ катва̄ дассенто ‘‘паччхима…пе… екато катва̄’’ти а̄ха.
паридеванака̄рун̃н̃анти паридеванена карун̣а̄йитаббата̄ карун̣а̄йана̄.
дхамма̄нам̣ сабха̄вависесо на сакка̄ дха̄ретум̣, йато па̄рамӣпавичайа̄дӣсу удакапарийантам̣ катва̄ маха̄патхавӣкампо ахоси, абхисамбодхидивасе ча т̣хапетва̄ пуббуттарадиса̄бха̄ге бодхируккхамӯле бхӯмибха̄го маха̄пурисам̣ дха̄ретум̣ на̄саккхи, ан̃н̃адаттху екапассе паккхиттаатибха̄рабхаритана̄ва̄ вийа чаккава̄л̣агаббхо випариватто. ‘‘самуппа̄дика̄’’ти ваттаббе са-ка̄ре а-ка̄расса а̄-ка̄ро, екасса ча па-ка̄расса лопо катоти дассенто а̄ха ‘‘самам̣ уддхам̣ паджджатӣти са̄мупа̄дика̄’’ти. самам̣ упа̄дийатӣти ва̄ самупа̄да̄, самупа̄да̄ ева са̄мупа̄дика̄, самупа̄хинӣти аттхо.
сантатикхан̣авасена̄ти сантативасена а̄йӯханасаман̇гита̄, сапуббапаччха̄бха̄гасса гахан̣авасена четана̄ккхан̣авасена четана̄саман̇гита̄ти йоджетабба̄. екасмим̣ упат̣т̣хите паччайавасена тадан̃н̃асса упат̣т̣ха̄нам̣ париваттанам̣.
пат̣хамабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дутийабаланиддесаван̣н̣ана̄
810. бхоге бхун̃джитум̣ на джа̄на̄ти, вина̄сетӣти йоджана̄.
лахупариваттита̄йа джӣвитасса̄ти адхиппа̄йо.
на ада̄си пайуттава̄ча̄йа уппаннанти адхиппа̄йена.
самма̄пайогена̄ти самма̄пат̣ипаттийа̄.
дутийабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃чамабаланиддесаван̣н̣ана̄
813. дха̄тусабха̄воти бхӯта̄дисан̇кха̄тадха̄тӯнам̣ сабха̄во. сабха̄гавасена пхалабхӯтена. аджджха̄сайадха̄тупариччхинданатоти аджджха̄сайасабха̄васса ‘‘хӣнам̣, пан̣ӣта’’нти ва̄ париччхиджджа джа̄нанато, вут̣т̣хинимиттена вийа махогхена упаримегхавут̣т̣хийа̄.
пан̃чамабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чхат̣т̣хабаланиддесаван̣н̣ана̄
саддаттхо самбхавати сама̄сантенева татха̄ саддасиддхито. тесанти паропара̄нам̣ висада̄висада̄нам̣ саддха̄дииндрийа̄нам̣. еван̃ча катва̄ти а̄сайа̄дито индрийапаропарийаттасса, индрийапаропарийаттато ча адхимуттибхедасса висит̣т̣хасабха̄ватта̄ ева.
815. ‘‘ке пана те арийа̄ва̄са̄’’ти пуччхитва̄ те суттенева дассенто ‘‘идха, бхиккхаве’’тиа̄дипа̄л̣им̣ а̄харитва̄ ‘‘евам̣ вутта̄’’ти нигаметва̄ пуна магга̄дхигаменева тесам̣ адхигамам̣ дассенто ‘‘етесӯ’’тиа̄дима̄ха. таттха итарети чхал̣ан̇гасаманна̄гамаека̄раккха̄сан̇кха̄йапат̣исевана̄дайо.
816. а̄рамман̣асанта̄на̄нусайанесӯти а̄рамман̣а̄нусайанам̣, санта̄на̄нусайананти двӣсу анусайанесу. йатха̄ хи маггена асамуччхинно ра̄го ка̄ран̣ала̄бхе уппаджджана̄рахо тха̄магатат̣т̣хена санта̄не анусетӣти вуччати, евам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣епӣти тасса а̄рамман̣а̄нусайанам̣ дат̣т̣хаббам̣. там̣ панасса анусайанам̣ уппаттийа̄ па̄кат̣ам̣ хотӣти дассетум̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘йатха̄ на̄ма̄’’тиа̄ди (вибха. ат̣т̣ха. 816) вуттам̣. ‘‘а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣а̄’’ти етена ит̣т̣ха̄рамман̣е ра̄гасса чирапарибха̄ванам̣ вибха̄вети. йасма̄ пана евам̣ чирапарибха̄витам̣ паривет̣хетва̄ вийа т̣хитам̣ хоти, тасма̄ ‘‘самантато вет̣хетва̄ вийа т̣хитабха̄вена анусайитатам̣ дассетӣ’’ти вуттам̣. татха̄ хи удаке нимуггасадисо уда̄хат̣о. ‘‘саббепи тебхӯмака̄ дхамма̄ ка̄манӣйат̣т̣хена ка̄ма̄’’тиа̄дипа̄л̣ивасена бхавара̄гасса̄пи ваттхука̄мата̄ ведитабба̄. ра̄гавасена̄ти а̄рамман̣араджджанавасена.
818. индрийависесо винеййа̄нам̣ индрийапаропарийаттам̣.
819. паха̄таббена упаддутаниродханаттхам̣ паха̄йакам̣ парийесатӣти пат̣хамам̣ паха̄таббам̣, паччха̄ паха̄йаканти айам̣ паха̄таббападжаханаккамо паха̄наккамападена вутто. йасса̄ти паха̄таббасса. танти паха̄таббам̣. пат̣хамам̣ вуччатӣти паха̄навича̄ран̣а̄нам̣ пат̣хамам̣ вуччати. тато паччха̄ аппаха̄таббам̣ йатха̄ там̣ дассанаттика̄дӣсу.
826. танти бхаван̇гам̣. тасса̄ти локуттарасса. па̄даканти антимабхавикасса бхаван̇гам̣ сандха̄йа̄ха.
чхат̣т̣хабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саттамабаланиддесаван̣н̣ана̄
828. сама̄панномхӣти ман̃н̃атӣти аттхо.
сама̄дхи ва̄ тасса а̄рамман̣абхӯтам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ читтаман̃джӯса̄ти йоджана̄. т̣хапетунти йатха̄париччхиннам̣ ка̄лам̣ сама̄паттичиттам̣ паваттетум̣.
техӣти сан̃н̃а̄манасика̄рехи. там̣сабха̄вата̄ти ка̄ма̄дидутийаджджха̄на̄дианупаккханданасабха̄вата̄. пагун̣авода̄нам̣ пагун̣абха̄васиддха̄ джха̄насса пат̣ипаккхато висуддхи.
саттамабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дасамабаланиддесаван̣н̣ана̄
831. пан̃н̃а̄ва вимуттӣти ра̄га̄дӣхи вимуттибхӯта̄ пан̃н̃а̄ва вимуттӣти йоджана̄. каммантарасса випа̄кантарамева̄ти аттхо випа̄кантараджа̄нанассева дутийабалакиччатта̄, каммантараджа̄нанасса ча татийабалакиччатта̄. баласадисатанти екаччабаласадисатам̣. касма̄ панеттха балан̃а̄н̣акичче вуччама̄не джха̄на̄диабалан̃а̄н̣ам̣ уда̄хат̣анти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йадипӣ’’тиа̄ди. тадантогадханти тасмим̣ джха̄на̄дипаччавеккхан̣а̄сабха̄ве саттамабалан̃а̄н̣е антогадхам̣. еванти джха̄на̄дин̃а̄н̣ам̣ вийа. аппетум̣, викуббитун̃ча̄ти аттана̄ вутта̄ка̄рам̣ сандха̄йа̄ха. самудайаппаха̄на̄диекаччан̃а̄н̣акиччампи акаронтам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ катхамаппана̄дикам̣ джха̄на̄дикиччам̣ кареййа, балан̃а̄н̣ехи пана джа̄нитаббам̣, тато уттарин̃ча джа̄нантампи йасма̄ екаччабалакиччам̣ на кароти, тасма̄ ан̃н̃а̄нева балан̃а̄н̣а̄ни, ан̃н̃ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣анти дассанаттхам̣ ‘‘етесам̣ пана киччам̣ на саббам̣ каротӣ’’тиа̄ди (вибха. ат̣т̣ха. 831) ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. таттха йатха̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ абалакиччам̣ екаччам̣ на кароти, евам̣ балакиччампӣти уда̄харан̣адассанавасена ‘‘тан̃хи джха̄нам̣ хутва̄ аппету’’нтиа̄ди вуттанти дассетум̣ ‘‘атха ва̄…пе… дат̣т̣хабба’’нти вуттам̣.
дасамабаланиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
н̃а̄н̣авибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.