1. суттантабха̄джанӣйам̣

1. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄

718. ‘‘есева найо’’ти дхамма̄дӣсу като атидесо сан̇кхепато тесам̣ дассанам̣ хотӣти а̄ха ‘‘сан̇кхепена дассетва̄’’ти. тесам̣ нируттипат̣ибха̄на̄нам̣ висайа̄ таббисайа̄, тесам̣, нируттипат̣ибха̄нависайабхӯта̄нанти аттхо. паччайуппанна̄дибхедехӣти паччайуппаннанибба̄набха̄ситаттха̄дибхедехи.

дуккхахетупхаладжа̄та̄дидхаммаджара̄маран̣а̄ни дуккха̄дӣни. саччахетудхаммапаччайа̄ка̄рава̄ресу дуккхасамудайа̄дипарийа̄йена а̄гато пхаланиббаттако хету, саччапаччайа̄ка̄рава̄ресу арийамагго, парийаттива̄ре бха̄ситам̣, абхидхаммабха̄джанӣйе кусалам̣, акусаланти евам̣ па̄л̣ийам̣ вутта̄нам̣йева васена пан̃ча дхамма̄ ведитабба̄ти имаматтхама̄ха ‘‘татха̄ дхамма̄ ча̄’’ти имина̄.

ниббаттакахетуа̄дӣнанти ниббаттакасампа̄пакан̃а̄пака̄нам̣. пуримоти паваттанаттхо. тасминти магге. паччхимоти па̄панаттхо дат̣т̣хаббо.

авипарӣтанируттӣти буддха̄дӣхи а̄чин̣н̣а̄ тасса тасса аттхасса ва̄чакабха̄ве нирул̣ха̄ йа̄тха̄ванирутти. йасма̄ вин̃н̃аттивика̄расахито саддо пан̃н̃аттӣти аттано адхиппа̄йо, тасма̄ параматато там̣ дассенто ‘‘авачанабхӯта̄йа̄’’ти висесетва̄ ‘‘кечи ван̣н̣айантӣ’’ти а̄ха. евам̣ сатӣти евам̣ нируттийа̄ пан̃н̃аттибха̄ве сати. пан̃н̃атти абхилапитабба̄ти а̄паджджатӣти вутте, хоту, ко досо тасса̄ вачанӣйабха̄ватоти када̄чи вадеййа̄ти а̄сан̇канто а̄ха ‘‘на ча вачанато…пе… учча̄ретаббам̣ аттхӣ’’ти. тесам̣ аттхадхамма̄нам̣. на вачананти авачанам̣ авачанасабха̄вам̣. евам̣пака̄ранти евам̣видхам̣ евам̣ нийаталин̇гависесаджотана̄ка̄рам̣.

паратоти парабха̄ге анантараманодва̄ре. саддаггахан̣а̄нуса̄рена гахита̄йа на̄манируттийам̣ нируттипат̣исамбхида̄ паваттатӣти ваданти. йади евам̣ касма̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘нируттипат̣исамбхида̄ паччуппанна̄рамман̣а̄’’ти вутта̄ти а̄ха ‘‘нирутти…пе… сандха̄йа вутта’’нти. паччха̄ джа̄нананти саддаггахан̣уттарака̄лам̣ на̄манируттийа̄ джа̄нанам̣. еванти евам̣ саддаггахан̣ато паччха̄ на̄манируттим̣ а̄раббха паваттам̣ н̃а̄н̣ам̣ нируттипат̣исамбхида̄ти гайхама̄не. евам̣ нируттийа̄ на̄мапан̃н̃аттипаккхе па̄л̣ийа̄, ат̣т̣хакатха̄йа ча виродхам̣ дассетва̄ саддапаккхе тадабха̄вам̣ дассенто ‘‘йатха̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. там̣там̣саддавибха̄ваканти йатха̄ тасса тасса саддаппабхеданиччхайасса паччайабхӯтам̣ диббасотан̃а̄н̣ам̣ садда̄рамман̣амева там̣ там̣ саддам̣ вибхӯтам̣ кароти, евам̣ нируттиппабхеданиччхайасса паччайабхӯтам̣ нируттисадда̄рамман̣амева нируттипат̣исамбхида̄н̃а̄н̣ам̣ там̣ вибхӯтам̣ каротӣти тасса паччуппанна̄рамман̣ата̄ вутта̄. саддам̣ пана вибха̄вентам̣ екантато саддӯпанибандхам̣ пан̃н̃аттимпи вибха̄ветийева, йато сабха̄ва̄сабха̄вависесавибха̄ванам̣ сампаджджати. ан̃н̃атха̄ хи саддаматтаггахан̣е висеса̄вабодхо ева на сийа̄ти пора̄н̣а̄ пан̃н̃аттивибха̄ванампи тасса иччханти. там̣вибха̄ваканти нируттисаддавибха̄вакам̣. на па̄л̣ивиродхо хотӣти йадипи абхидхаммабха̄джанӣйе ‘‘йа̄йа нируттийа̄ тесам̣ дхамма̄нам̣ пан̃н̃атти хотӣ’’ти (вибха. 727) вуттам̣, тампи сабха̄ванируттисаддена дхамма̄нам̣ пабодханамева сандха̄йа вуттам̣, на таббинимуттам̣ пан̃н̃аттинти ‘‘нируттисадда̄рамман̣а̄ нируттипат̣исамбхида̄’’ти вуччама̄не па̄л̣ийа̄ виродхо на хотӣти аттхо. ‘‘паччавеккхантасса̄’’ти вуттатта̄ саддам̣ гахетва̄ паччха̄ гахита̄йа пан̃н̃аттийа̄ паччавеккхан̣ена бхавитаббанти а̄сан̇кеййа̄ти тада̄сан̇ка̄ниваттанаттхама̄ха ‘‘там̣ сабха̄ванируттим̣ саддам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄’’тиа̄ди. сабха̄ванируттим̣ вибха̄вентам̣йева̄ти сабха̄ванируттивисайасса саммохасса пагева виддхам̣ситатта̄ аттхаса̄дханавасена абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣ам̣ вийа там̣ вибха̄вентамева паваттати. тена̄ха ‘‘нируттим̣ бхиндантам̣ пат̣ивиджджхантамева уппаджджатӣ’’ти. пабхедагаманан̃четтха анавасесато нируттивибха̄гаджа̄нанам̣. татха̄ сесесу. саккат̣ана̄ма̄дӣти саккат̣авасена вуттана̄ма̄кхйа̄та̄ди. нипа̄тападам̣ на̄ма̄дипада̄ни вийа аттхам̣ на вадати, атха кхо бйан̃джети джотетӣти ‘‘бйан̃джана’’нти вуттам̣ нипа̄тападам̣.

бодхи н̃а̄н̣ам̣ ман̣д̣абхӯтам̣ еттха̄ти бодхиман̣д̣о, маха̄бодхит̣т̣ха̄нам̣. тена̄ха ‘‘пат̣хама̄бхисамбуддхат̣т̣ха̄не’’ти. ан̃н̃ена пака̄рена̄ти уггаха̄диппака̄рена.

ан̃н̃атха̄ хонтӣти пурисайуге пурисайуге екадесена париваттанта̄ ка̄лантаре ан̃н̃а̄ка̄ра̄ бхаванти. винассантӣти там̣там̣бха̄са̄нам̣ манусса̄нам̣ вина̄сена на пан̃н̃а̄йанти, манусса̄нам̣ дуруггахан̣а̄дина̄ каттхачи када̄чи париваттантӣпи брахмалока̄дӣсу йатха̄сабха̄венева ават̣т̣ха̄нато на саббаттха, саббада̄, саббатха̄ ча париваттати. тена̄ха ‘‘каппавина̄сепи тит̣т̣хатийева̄’’ти. етасса нируттипат̣исамбхида̄н̃а̄н̣асса.

аттха̄дӣсу н̃а̄н̣анти аттхапат̣исамбхида̄ди. аттхадхамманируттивасена тӣсу. аттхадхамманируттипат̣ибха̄навасена чатӯсупи ва̄. аттхадхамма̄дина̄ аттана̄ джотетаббена саха аттхена̄ти са̄ттхака̄ни. саббо аттхадхамма̄дико аттхо висайабхӯто етасса н̃а̄н̣асса аттхӣти саббаттхакам̣. саббасмим̣ аттха̄дике висайе кхиттам̣ аттано паччайехи т̣хапитам̣ паваттитам̣. арахаттаппаттийа̄ висада̄ хонти пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ саббасо виддхам̣ситатта̄. пан̃чаннанти адхигамапарийаттисаванапарипуччха̄пуббайога̄нам̣. йатха̄йоганти йам̣ йам̣ йасса пуггаласса висадата̄йа йуджджати, татха̄ йоджетаббам̣.

парипуччха̄хету паватта̄ катха̄ парипуччха̄ти вутта̄ти а̄ха ‘‘пуччха̄йа…пе… парипуччха̄ти вутта̄’’ти.

техӣти маггехи. пат̣ила̄бхо на̄ма пуббайогасампаттийа̄ аттха̄дивисайасса саммохасса самуччхинданам̣, там̣ пана маггакиччамева̄ти а̄ха ‘‘со локуттаро’’ти. аттха̄дӣнам̣ пабхедато саллаккхан̣авибха̄ванававаттха̄пана̄ йатха̄рахам̣ париттакусаламаха̄кирийачиттавасена хотӣти вуттам̣ ‘‘пабхедо ка̄ма̄вачаро’’ти. йатха̄ пуббайого адхигамасса балавапаччайо сабха̄вахетубха̄вато, на татха̄ пабхедасса асабха̄вахетута̄йа, парампарапаччайата̄йа ча̄ти адхиппа̄йо. парийаттиа̄дӣнам̣ пабхедасса балавапаччайата̄йа, адхигамасса ча тадабха̄ве есева найо. таттха̄ти нимиттаттхе бхуммам̣, та̄су парийаттисаванапарипуччха̄су нимиттабхӯта̄сӯти аттхо. йам̣ вуттам̣ хотӣти ‘‘етесу пана̄’’тиа̄дина̄ ат̣т̣хакатха̄вачанена йам̣ аттхаджа̄там̣ вуттам̣ хоти. там̣ дассентоти там̣ ниддха̄ретва̄ дассенто. ‘‘пуббайога̄дхигама̄’’ти ватва̄ ‘‘двепӣ’’ти вачанам̣ адхигамасахитойева пуббайого пабхедасса балавапаччайо, на кевалоти дассанаттхам̣. тена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘двепи екато хутва̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 718). ‘‘двепи висадака̄ран̣а̄’’ти вутте пуббайогасса̄пи висадака̄ран̣аттам̣ лаббхатева̄ти а̄ха ‘‘двепи висадака̄ран̣а̄ти…пе… вутта’’нти.

сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. саччава̄ра̄диван̣н̣ана̄

719. ка̄латтайепӣти атӣта̄дӣсу тӣсупи ка̄лесу. хетупхаладхамма̄ хетӯнам̣ пхалабхӯта̄ дхамма̄, паччайаниббатта̄ти аттхо. тесан̃ча хетудхамма̄ти тесам̣ хетупхала̄нам̣ паччайаниббатта̄нам̣ хетубхӯта̄ дхамма̄ ‘‘дхамма̄’’ти вутта̄ти йоджана̄. винеййавасена̄ти татха̄винетаббапуггаладжджха̄сайавасена. уппанна̄ самуппанна̄тиа̄ди на вуттанти уппанна̄ самуппанна̄ ут̣т̣хита̄ самут̣т̣хита̄ паччуппанна̄тиа̄ди на вуттам̣ екантапаччуппаннассева сан̇га̄хакатта̄. там̣ниббаттака̄ти тесам̣ аттхабха̄вена вутта̄нам̣ ниппха̄дака̄. дхамма̄ти вутта̄ дхаммабха̄вена катхита̄.

саччава̄ра̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

суттантабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.