1. рӯпаккхандханиддесаван̣н̣ана̄
2. ‘‘кин̃чӣ’’ти падам̣ ‘‘екачча’’нти имина̄ сама̄наттханти а̄ха ‘‘кин̃чӣти пака̄рантарабхедам̣ а̄маситва̄ анийаманидассана’’нти. убхайена̄ти пака̄рабхедам̣ ана̄маситва̄ а̄маситва̄ ча анийамадассанавасена паваттена ‘‘йам̣ кин̃чӣ’’ти пададвайена. адхиппетаттханти рӯпам̣. атичча̄ти атиккамитва̄. паваттитоти паваттанато. нийаманаттханти ниваттанаттхам̣.
‘‘кин̃ча̄’’ти еттха ким̣-саддо пуччха̄йам̣ хетуаттхадӣпако, каран̣е четам̣ паччаттавачанам̣, ча-саддо вачана̄лан̇ка̄роти а̄ха ‘‘кена ка̄ран̣ена вадетха̄’’ти. дутийавикаппе пана вуттанайенева ка̄ран̣аттхе паваттам̣ ким̣-саддам̣ ‘‘вадетха̄’’ти кирийа̄падасамбандханена упайогавасена парин̣а̄метва̄ вадати ‘‘там̣ ка̄ран̣ам̣ вадетха̄’’ти.
пуримасанта̄насса бхеданти пуримасанта̄насса вина̄сам̣, вина̄са̄падесена четтха санта̄не висадисуппа̄дамева дассети. тенева̄ха ‘‘висадисасанта̄нуппаттидассанато’’ти. нану ча арӯпадхамма̄нампи виродхипаччайасамава̄йе висадисуппатти аттхӣти? саччам̣ аттхи, са̄ пана на па̄кат̣атара̄, па̄кат̣атара̄ ча идха̄дхиппета̄. тенева̄ха ‘‘сӣта̄дисаннипа̄те’’ти. татха̄ ча̄ха бхагава̄ ‘‘сӣтенапи руппати, ун̣хенапи руппатӣ’’тиа̄ди (сам̣. ни. 3.79). ида̄ни бхеда-саддо уджукамева вика̄ра̄паттим̣ вадатӣти дассенто ‘‘бхедо ча̄’’тиа̄дима̄ха. висадисарӯпуппаттийева, на уппаннасса ан̃н̃атха̄бха̄воти адхиппа̄йо. тена ка̄пилийам̣ парин̣а̄мава̄дам̣ пат̣иккхипати. йади пуримасанта̄нато бхедо висадисуппатти руппанам̣, евам̣ санте лаккхан̣асса атиппасан̇го сийа̄ти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘арӯпаккхандха̄на’’нтиа̄ди. еттха сӣта̄дӣхӣти а̄ди-саддена йатха̄ ун̣хаджигхаччха̄дайо сан̇гайханти, евам̣ а̄ха̄ра̄дӣнампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. йена̄ти йена сӣта̄дӣхи сама̄гамена. таттха̄ти тесу рӯпадхаммесу. а̄ха̄ра̄дикасса ва̄ т̣хитиппаттасса̄ти самбандхо. йатха̄ рӯпадхамма̄нам̣ т̣хитиккхан̣е сӣта̄дӣхи сама̄гамо хоти, евам̣ арӯпаккхандха̄нам̣ ан̃н̃ехи сама̄гамо наттхи атилахупариваттито, тасма̄ арӯпадхамма̄ рӯпадхамма̄нам̣ вийа па̄кат̣асса вика̄расса абха̄вато ‘‘руппантӣ’’ти, ‘‘руппаналаккхан̣а̄’’ти ча на вуччантӣти самбандхо. ‘‘руппатӣ’’ти падасса каттукаммаса̄дхана̄нам̣ васена аттхам̣ дассетум̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘куппати гхат̣т̣ӣйати пӣл̣ӣйати бхиджджатӣ’’ти вуттанти тадаттхам̣ виваранто ‘‘куппатӣти етена̄’’тиа̄дима̄ха. копа̄дикирийа̄ти копасан̇гхат̣т̣анапӣл̣анакирийа̄. копа-саддо четтха кхобхапарийа̄йо ведитаббо. каттубхӯто каммабхӯто ча аттхоти каттукаммаса̄дхана̄нам̣ васена вуччама̄но бхӯтупа̄да̄йарӯпасан̇кха̄то аттхо. каммакаттуттхена бхиджджати-саддена̄ти йада̄ каммакаттуттхо руппати-саддо, тада̄ бхиджджати-саддопи тадаттхо ева ведитабботи аттхо. таттха йада̄ камматтхе ‘‘руппатӣ’’ти падам̣, тада̄ ‘‘сӣтена̄’’тиа̄дӣсу каттуаттхе каран̣авачанам̣. йада̄ пана ‘‘руппатӣ’’ти падам̣ каттуаттхе каммакаттуаттхе ва̄, тада̄ хетумхи каран̣авачанам̣ ведитаббам̣. ‘‘йам̣ пана руппатӣ’’тиа̄дина̄ ‘‘куппатӣ’’тиа̄дӣнам̣ каттукамматтха̄нампи аттхавачана̄нам̣ вачане ка̄ран̣ам̣ дассети. йадипи аттха-саддо ‘‘пӣл̣анат̣т̣хо’’тиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 1.17; 2.8) сабха̄вапарийа̄йопи хоти, ‘‘кенат̣т̣хена̄’’ти панеттха абхидхеййапарийа̄йо адхиппетоти а̄ха ‘‘кенат̣т̣хена̄ти пуччха̄сабха̄гавасена руппанат̣т̣хена̄’’ти, руппанасадда̄бхидхеййабха̄вена̄ти аттхо. тенева̄ха ‘‘на кевалам̣ саддаттхойева руппана’’нти. тасса аттхасса̄ти тасса бхӯтупа̄да̄йаппабхедасса сабха̄вадхаммасса. руппаналаккхан̣ан̃ча на̄метам̣ аниччата̄ди вийа каккхал̣атта̄дито ан̃н̃анти на гахетаббам̣. пан̃н̃аттивисесо хи танти, каккхал̣атта̄дӣнам̣йева пана арӯпадхаммавидхуро сабха̄вависесоти ведитаббам̣.
муччха̄паттийа̄ти муччха̄йа мохасса а̄паджджанена. каппасан̣т̣ха̄нам̣ удаканти каппасан̣т̣ха̄пакамаха̄мегхавут̣т̣хам̣ удакам̣. татха̄ти таппака̄рата̄йа кха̄рабха̄ве сати удакена каппавут̣т̣ха̄нака̄ле вийа патхавӣ вилӣйеййа. локантарийасатта̄нам̣ пана па̄пакаммабалена акха̄репи кха̄ре вийа сарӣрасса вилӣйана̄ ведитабба̄. тенева̄ти сауссаданиссайанирайасса вуттатта̄ ева. на хи авӣчимхи пан̃чавидхабандхана̄дикаммака̄ран̣ам̣ каронти.
3. пакаран̣аппаттам̣ рӯпам̣ паккхипитва̄ ма̄тика̄ т̣хапита̄ти а̄нетва̄ самбандхо. маха̄бхӯту…пе… а̄паджджати таппака̄рабха̄вена атӣтам̣се ган̣анам̣ гатанти вуттатта̄ти адхиппа̄йо. ‘‘на хӣ’’тиа̄дина̄ дхаммантараниваттанаттхата̄ пака̄рантараниваттанаттхата̄ ча бхӯтупа̄да̄йагахан̣асса наттхӣти дассети. там̣дассанети ган̣анантарадассане. там̣сабха̄ватта̄ти бхӯтупа̄да̄йасабха̄ватта̄. ‘‘на ча̄’’тиа̄дина̄ бхӯтупа̄да̄йасабха̄во атӣтам̣саган̣итата̄йа там̣сабха̄вассапи ан̃н̃атха̄ ган̣итатта̄, атам̣сабха̄васса ча татха̄ ган̣итатта̄ ака̄ран̣анти дассети. ‘‘аджджхатта…пе… лаббхатӣ’’ти етена дутийанайе на кевалам̣ йатха̄вуттова досо, атха кхо абйа̄питопи досоти дассети. тадетам̣ пана ака̄ран̣ам̣ ка̄ран̣абха̄вассева анадхиппетатта̄. на хеттха бхӯтупа̄да̄йарӯпабха̄во атӣтам̣се ган̣анасса ка̄ран̣анти адхиппетам̣, йато йатха̄вуттадоса̄патти сийа̄.
‘‘кинтӣ’’ти еттха ‘‘ки’’нти пуббе йам̣ ‘‘рӯпа’’нти са̄ман̃н̃ато гахитам̣, тасса сарӯпапуччха̄. ити-саддо нидассанаттхо, на ка̄ран̣аттхо. тенасса йам̣ рӯпам̣ атӣтам̣ нируддхам̣…пе… атӣтам̣сена сан̇гахитам̣ атӣтакот̣т̣ха̄се ган̣анам̣ гатам̣, там̣ кинти че? ‘‘чатта̄ро ча…пе… рӯпа’’нти бхӯтупа̄да̄йавибха̄гадассанамукхена висесам̣ нидассети. йаттака̄ хи идха висеса̄ ниддит̣т̣ха̄ чаккха̄йатана̄дайо, тесамидам̣ нидассананти. на четтха пуриманайато ависесо. таттха хи рӯпасса бхӯтупа̄да̄йата̄маттасабха̄вадассаната̄ вутта̄. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘атӣтарӯпампи бхӯта̄ни чева̄’’тиа̄ди. идха пана бхӯтупа̄да̄йена нидассанабхӯтена рӯпасса саббависесавибха̄ваната̄ дассита̄. еван̃ча катва̄ абйа̄питадосопи четтха анока̄сова, йам̣ рӯпам̣ аджджхаттам̣…пе… упа̄диннам̣, кинти? чатта̄ро ча…пе… рӯпанти тадан̃н̃ависесанидассанасса адхиппетатта̄. татха̄ ча̄ха ‘‘евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо’’ти.
парийа̄йадесанатта̄ти сабха̄вато парийа̄йанам̣ париваттанам̣ парийа̄йо, уджукам̣ аппаваттӣти аттхо. парийа̄йена, парийа̄йабхӯта̄ ва̄ десана̄ еттха̄ти парийа̄йадесанам̣, суттантам̣. суттантан̃хи венеййаджджха̄сайавасена десетаббадхамме лесато лаббхама̄набха̄вакатханам̣, на уджуниппадесабха̄вакатхананти парийа̄йадесанам̣ на̄ма. тенева там̣ ‘‘йатха̄нуломаса̄сана’’нти вуччати. абхидхаммо пана десетаббадхамме уджуниппадесакатхананти ниппарийа̄йадесанам̣ на̄ма, йато ‘‘йатха̄дхаммаса̄сана’’нти вуччати. ниччхайена десоти ваваттха̄нато катханам̣. татха̄ бхаддекараттасутта̄дӣсу (ма. ни. 3.272 а̄дайо) вийа атӣта̄дибха̄во атӣта̄на̄гатапаччуппаннабха̄во аддха̄васена идха̄пи кхандхавибхан̇ге суттантабха̄джанӣйатта̄ ниддиситаббо сийа̄ти йоджана̄.
саннипатитанти сама̄гатам̣. санта̄навасена̄ти пубба̄паравасена. пуббена̄парасса самаппама̄н̣ата̄йа анӯнам̣ анадхикам̣, тато ева ека̄ка̄рам̣. паваттика̄лавасена ва̄ анӯнам̣ анадхикам̣, сама̄насабха̄вата̄йа ека̄ка̄рам̣. тена висабха̄гаутуна̄ анантаритатам̣ дассети. евам̣ а̄ха̄репӣти еттха висабха̄га̄ха̄рена анантарито анекава̄рам̣ анекадивасампи бхутто сабха̄гека̄ха̄рам̣ на̄ма. ‘‘тато пуббе висабха̄гаутуа̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ атӣтам̣, паччха̄ ана̄гата’’нти хи вуттанти. ‘‘ека̄ха̄расамут̣т̣ха̄на’’нти пана вуттатта̄ екассева а̄ха̄расса йоджана̄ йуттарӯпа̄ти апаре. пан̃чадва̄равасена̄ти еттха пан̃чадва̄ра̄ваджджанато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва тада̄рамман̣ам̣, йа̄ва джаванам̣, йа̄ва ва̄ вот̣т̣хаббанам̣, та̄ва паватта̄ читтасантати екавӣтхи. екаджаванасамут̣т̣ха̄нанти екаджаванава̄расамут̣т̣ха̄нам̣. еттха ча самайам̣ ана̄маситва̄ва сантативасена, сантатин̃ча ана̄маситва̄ва самайавасена атӣта̄дивибха̄го гахетаббо.
тесанти хетупаччайа̄нам̣. кала̄пасса̄ти рӯпакала̄пасса. камма̄нантара̄дӣти камма̄ди, анантара̄дӣти паччекам̣ а̄ди-саддо йоджетаббо. таттха пат̣хамена а̄дисаддена упаниссайапаччайасса а̄ха̄ра̄дино ча дутийена саманантара̄нантарӯпаниссайа̄дино сан̇гахо ведитаббо. читтуппа̄дасса четтха камма̄нантара̄дипаччайавасена, итарасса камма̄дивасенева джанакабха̄ве йоджана̄ дат̣т̣хабба̄. татха̄ читтуппа̄дасса пуреджа̄тавасена, итарасса паччха̄джа̄тавасена, убхайесампи сахаджа̄тавасена упаттхамбханам̣ ведитаббам̣. тенева̄ха ‘‘йатха̄самбхавам̣ йоджетабба’’нти. уппа̄даккхан̣ети хетукиччаккхан̣е. хетукиччам̣ на̄ма тасса тасса уппа̄детаббасса уппаттикаран̣ам̣, тан̃ча тасмим̣ кхан̣е уппаннапхалатта̄ тато парам̣ каттабба̄бха̄вато нит̣т̣хитан̃ча̄ти дат̣т̣хаббам̣. итарам̣ пана тӣсупи кхан̣есу паччайакиччам̣ дат̣т̣хаббанти йоджана̄.
6. анит̣т̣хана̄маниваттанасса̄ти анит̣т̣хана̄маниваттийа̄ ака̄ран̣абха̄вадассанена ит̣т̣хана̄мала̄бха̄панасса ака̄ран̣абха̄вам̣ дассети.
девамануссасампаттибхавети сампаттийутте сампанне девамануссабхаве. самиддхасобханата̄ти абхивуддхасобханата̄. тато ева̄ти сампаттивирахато ева, асампаннатта̄ ева̄ти аттхо. тесам̣йева хаттхиа̄дӣнам̣ сукхасса хетубха̄вам̣ на гаччханти са̄ран̣а̄дивасена дуккхапаччайатта̄. тесанти хаттхирӯпа̄дӣнам̣. ‘‘тасса тассева̄’’тиа̄дина̄ йатха̄вуттаматтхам̣ виварати. акусалена аттана̄ катена ниббаттам̣ дуккхасса паччайо хотӣти йоджана̄. тасма̄ти йасма̄ каммам̣ йасмим̣ санта̄не ниббаттам̣, таттхева сукхадуккха̄нам̣ паччайо хоти, на ан̃н̃аттха, тасма̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана̄ти екаччаматадассанам̣. таттха ‘‘анит̣т̣хам̣ на̄ма наттхӣ’’ти йасма̄ пат̣иседхадвайена кусалакаммаджасса ит̣т̣хабха̄во нийато, тасма̄ ‘‘кусалакаммаджамева ит̣т̣ха’’нти евам̣ анийаметва̄ ‘‘кусалакаммаджам̣ ит̣т̣хамева̄’’ти еваметтха нийамо гахетабботи дассенто ‘‘акусалакаммаджампӣ’’тиа̄дима̄ха. кинти акусалакаммаджам̣ собханам̣, йам̣ паресам̣ ит̣т̣хам̣ на̄ма сийа̄? йади дуггатийам̣ кесан̃чи тираччха̄на̄нам̣ сан̣т̣ха̄на̄дисампатти сугатийам̣ сатта̄нам̣ акусаланиссандена вирӯпарӯпата̄ вийа кусаланиссандена, катхам̣ тасса̄ акусалакаммаджата̄. атха пана йам̣ кесан̃чи амана̄пампи сама̄нам̣ рӯпам̣ мана̄пам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, там̣ сандха̄йа вуттам̣, евампи йатха̄ кесан̃чи тираччха̄на̄дӣнам̣ кусалакаммаджам̣ манусса̄дирӯпам̣ амана̄пато упат̣т̣хахантампи кусалавипа̄кассева а̄рамман̣абха̄вато аттхато ит̣т̣хамева на̄ма хоти, евам̣ акусалакаммаджам̣ кесан̃чи мана̄пам̣ хутва̄ упат̣т̣хахантампи акусалавипа̄кассева а̄рамман̣абха̄вато аттхато анит̣т̣хамева на̄ма хоти, еван̃четам̣ сампат̣иччхитаббам̣. ан̃н̃атха̄ ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄со, йам̣ ка̄йадуччаритасса ит̣т̣хо канто мана̄по випа̄ко уппаджджеййа̄’’тиа̄диат̣т̣ха̄напа̄л̣ийа̄ (ма. ни. 3.131) виродхо сийа̄. тенева̄ха ‘‘кусалакаммаджасса пана̄’’тиа̄ди. саббесанти аттано, паресан̃ча. ит̣т̣хасса абха̄во ваттабботи йатха̄ ‘‘кусалакаммаджам̣ анит̣т̣хам̣ на̄ма наттхӣ’’ти вуттам̣, евам̣ кин̃ча̄пи ‘‘акусалакаммаджам̣ ит̣т̣хам̣ на̄ма наттхӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ на вуттам̣, тена пана найадассанена акусалакаммаджасса абха̄во вутто ева хотӣти со сам̣ван̣н̣ана̄васена ниддха̄ретва̄ ваттабботи адхиппа̄йо. етена кусалакаммаджамева ит̣т̣ханти пуримапада̄вадха̄ран̣асса гахетаббатам̣ дассети.
ида̄ни ‘‘хаттхиа̄дӣнампӣ’’тиа̄дина̄ тамеваттхам̣ виварати. кусалавипа̄касса̄ти еттха̄пи кусалавипа̄кассева а̄рамман̣анти аттхо. манусса̄нанти ча нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣. итаресампи ча акусалакаммаджам̣ акусалавипа̄кассева, кусалакаммаджан̃ча кусалавипа̄кассева а̄рамман̣анти дасситова̄йам̣ найоти. касма̄ пана ит̣т̣ха̄нит̣т̣хамиссите ваттхумхи мана̄пата̄ва сан̣т̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘ит̣т̣ха̄рамман̣ена…пе… сакка̄ ватту’’нти. сут̣т̣ху вуттанти ‘‘ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ екантато випа̄кенева париччхиджджатӣ’’ти вадантехи ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ававаттха̄нам̣ саммадева вуттам̣. там̣ анугантва̄ти випа̄кавасена ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ававаттха̄нам̣ анугантва̄. саббаттха̄ти сугатидуггатӣсу, саббесу ва̄ а̄рамман̣есу.
‘‘анит̣т̣ха̄’’ти вачаненева тесам̣ ит̣т̣хата̄ ниваттита̄ти а̄ха ‘‘садисата̄ ча рӯпа̄дибха̄войева̄’’ти. ит̣т̣ха̄нева рӯпа̄дӣни ка̄магун̣а̄ти сутте вутта̄нӣти миттапат̣ипаккхо амитто вийа ит̣т̣хапат̣ипаккха̄ анит̣т̣ха̄ти адхиппета̄ти вуттам̣ ‘‘анит̣т̣ха̄ти…пе… воха̄ро вийа̄’’ти. сабба̄ни ва̄ти еттха ‘‘пийарӯпам̣ са̄тарӯпа’’нти (дӣ. ни. 2.400; ма. ни. 1.133; вибха. 203) вачанато катхам̣ анит̣т̣ха̄нам̣ рӯпа̄дӣнам̣ ка̄магун̣абха̄ва̄паттӣти че? тесампи випалла̄савасена тан̣ха̄ваттхубха̄вато пийарӯпабха̄васса адхиппетатта̄. йади евам̣ катхам̣ ‘‘чаккхувин̃н̃еййа̄ни рӯпа̄ни ит̣т̣ха̄нӣ’’тиа̄дисуттападам̣ (ма. ни. 1.166; 2.155; 3.57; сам̣. ни. 5.30) нӣйатӣти а̄ха ‘‘атисайена̄’’тиа̄ди.
индрийабаддхарӯпавасена па̄л̣ийам̣ хӣнадуканиддесо паваттоти дассетум̣ ‘‘двӣсупи хӣнапан̣ӣтападесӯ’’тиа̄дима̄ха. авайавайоге са̄мивачанам̣, на каттарӣти адхиппа̄йо. ‘‘тесам̣ тесам̣ сатта̄на’’нти индрийабаддхарӯпе ниддит̣т̣хе касма̄ каммаджавасена аттхо вутто, на чатусантативасена̄ти а̄ха ‘‘саттасанта̄на…пе… вутта’’нти. падха̄натта̄ хи каммаджавасена аттхам̣ ватва̄ сесесу ‘‘евам̣ утусамут̣т̣ха̄на̄дӣсупӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ атидесо като. ‘‘техи техӣти етасмим̣ аттхе’’ти имина̄ ‘‘тесам̣ теса’’нти каттари са̄мивачанам̣ а̄сан̇кати. татха̄ сати висайе ва̄ са̄мивачане ладдхагун̣ам̣ дассети ‘‘на каммаджавасенева̄’’тиа̄дина̄, каммаджаггахан̣ан̃четтха упалаккхан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣.
марийа̄да̄бхӯтанти уттамамарийа̄да̄бхӯтам̣. тенева̄ха ‘‘йасса йева мана̄па̄, тасса тева парама̄’’ти. тесанти ка̄магун̣а̄нам̣. сабха̄ватоти лаккхан̣ато.
‘‘екасмим̣йева асса̄данакуджджханато’’тиа̄дина̄ ‘‘йасма̄ тейева рӯпа̄дайо еко асса̄детӣ’’тиа̄дикам̣ суттантавиваран̣ам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хабха̄ве хетубха̄вена вуттанти дассети. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хаггахан̣ам̣ хотӣти нибба̄не вийа анит̣т̣хаггахан̣ам̣ сан̃н̃а̄випалла̄сена ан̃н̃есупи а̄рамман̣есу ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄бхинивесо хотӣти адхиппа̄йо.
вибха̄го на̄ма асан̇каро, виттха̄ро ча̄ти ‘‘вибхатта’’нти падасса ‘‘ваваттхитам̣, пака̄сита’’нти ча аттхама̄ха. ан̃н̃есанти атиад̣д̣хадалидда̄нам̣. идам̣ ит̣т̣хам̣, анит̣т̣хан̃ча хотӣти еттха ча-саддена анит̣т̣хам̣, ит̣т̣хан̃ча хотӣти айампи аттхо вуттоти ведитаббам̣. анит̣т̣хам̣ ит̣т̣ханти ит̣т̣хасса ‘‘анит̣т̣ха’’нти, анит̣т̣хасса ‘‘ит̣т̣ха’’нти гахан̣е йатха̄сан̇кхйам̣ йоджана̄. индрийавика̄ра̄паттиа̄дина̄ти еттха а̄ди-саддена пубба̄бхисан̇кха̄ра̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. пуретарам̣ паваттачитта̄бхисан̇кха̄равасена̄пи хи вина̄ва сан̃н̃а̄випалла̄сам̣ ит̣т̣хам̣ ‘‘анит̣т̣ха’’нти, анит̣т̣хан̃ча ‘‘ит̣т̣ха’’нти гайхатӣти.
тена випа̄кена̄ти тена кусала̄кусалавипа̄кена. а̄рамман̣асса ит̣т̣ха̄нит̣т̣хатанти йаттха там̣ уппаджджати, тасса буддхарӯпа̄дикасса гӯтха̄дикасса ча а̄рамман̣асса йатха̄ккамам̣ ит̣т̣хатам̣ анит̣т̣хатан̃ча нидассети. виджджама̄непи сан̃н̃а̄випалла̄се а̄рамман̣ена випа̄канийамадассананти ит̣т̣ха̄рамман̣е кусалавипа̄кова уппаджджати, анит̣т̣ха̄рамман̣е акусалавипа̄кова̄ти евам̣ а̄рамман̣ена випа̄канийамадассанам̣. а̄рамман̣анийамадассанаттханти йам̣ кусалавипа̄касса а̄рамман̣ам̣, там̣ ит̣т̣хам̣ на̄ма. йам̣ акусалавипа̄касса а̄рамман̣ам̣, там̣ анит̣т̣хам̣ на̄ма̄ти дассанаттхам̣. а̄рамман̣ена нийа̄мито хи випа̄ко аттано упака̄ракасса а̄рамман̣асса нийа̄мако хотӣти.
два̄рантаре дуккхасса паччайабхӯтасса а̄рамман̣асса два̄рантаре сукхавипа̄куппа̄данато, два̄рантаре сукхасса паччайабхӯтасса а̄рамман̣асса два̄рантаре дуккхавипа̄куппа̄данато випа̄кена а̄рамман̣анийамадассанена випа̄кавасена ит̣т̣ха̄нит̣т̣хата̄ дассита̄ти йоджана̄.
7. дуппариггахат̣т̣хена ка̄ран̣абхӯтена лаккхан̣асса индрийа̄дисабха̄васса дуппат̣ивиджджхата̄, евам̣ супариггахат̣т̣хена лаккхан̣асуппат̣ивиджджхата̄ ведитабба̄. ‘‘дӯре’’ти авуттасса̄ти лаккхан̣ато ‘‘дӯре’’ти акатхитасса. вуттампӣти лаккхан̣ато ‘‘дӯре’’ти вуттампи сукхумарӯпам̣.
‘‘бхиндама̄но’’ти самбхиндама̄ноти вуттам̣ хотӣти а̄ха ‘‘миссакам̣ каронто’’ти. йасма̄ пана бхеданам̣ вибха̄гакаран̣ампи хоти, тасма̄ дутийавикаппе ‘‘бхиндама̄но’’ти падасса ‘‘висум̣ каронто’’ти аттхама̄ха. татийавикаппе пана бхиндама̄ноти вина̄сентоти аттхо. тена̄ха ‘‘сантикабха̄вам̣ бхиндитва̄ дӯрабха̄вам̣, дӯрабха̄ван̃ча бхиндитва̄ сантикабха̄вам̣ каронто’’ти. на хи сакка̄ сантикасса таббха̄вам̣ авина̄сетва̄ дӯрабха̄вам̣ ка̄тум̣, татха̄ итарасса̄пи. сантикабха̄вакаран̣ена на бхиндати на вина̄сети, на ча ока̄садӯрато лаккхан̣ато дӯрам̣ висум̣ каран̣ена бхиндати вибха̄гам̣ кароти, на̄пи ока̄садӯрена лаккхан̣ато дӯрам̣ вомиссакакаран̣ена бхиндати самбхиндатӣти йоджана̄. ‘‘тидха̄ аттхо дат̣т̣хаббо’’ти сан̇кхепена вуттаматтхам̣ ‘‘на хӣ’’тиа̄дина̄ виварати. висум̣ кароти, вомиссакам̣ каротӣти кароти-саддам̣ а̄нетва̄ самбандхо. ‘‘еттха̄пӣ’’тиа̄дина̄ йатха̄ ‘‘ока̄сато дӯрамева бхиндатӣ’’ти еттха ока̄сато дӯрасса ока̄сато сантикабха̄вакаран̣ам̣ адхиппетанти вина̄санам̣ бхеданам̣, евам̣ ‘‘на лаккхан̣ато дӯрам̣ бхиндатӣ’’ти еттха̄пи лаккхан̣ато дӯрасса лаккхан̣ато сантикабха̄ва̄каран̣ам̣ абхеданам̣ авина̄сананти имаматтхам̣ дассети. вомиссакакаран̣авибха̄гакаран̣аттхатам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘бхиндама̄ноти еттха ча ан̃н̃атха̄ бхеданам̣ вутта’’нти. паччхиманайе вина̄санаттхамева сандха̄йа ‘‘бхеданам̣ идха ча ан̃н̃атха̄ вутта’’нти авоча.
рӯпаккхандханиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.