2. ведана̄ккхандханиддесаван̣н̣ана̄

8. чаккха̄дайо паса̄да̄ти ол̣а̄рикаттабха̄вапарийа̄панна̄ чаккхусотагха̄надживха̄паса̄да̄, маномайаттабха̄вапарийа̄панна̄ чаккхусотаппаса̄да̄ ча. ка̄йавоха̄рам̣ арахантӣти ка̄йантогадхатта̄ ка̄йекадесатта̄ ча ка̄йоти ваттаббатам̣ араханти. ка̄йоти хи аттабха̄вопи вуччати ‘‘сакка̄йадит̣т̣хӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.21; 3.155), караджака̄йопи ‘‘со имамха̄ ка̄йа̄ ан̃н̃ам̣ ка̄йам̣ абхиниммина̄тӣ’’тиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 3.14). таббаттхука̄ти чаккха̄диниссита̄ ка̄йика̄ти парийа̄йена вутта̄, ниппарийа̄йена пана четасика̄ва. йатха̄ха ‘‘йам̣ тасмим̣ самайе таджджа̄чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄тусампхассаджам̣ четасикам̣ нева са̄там̣ на̄са̄там̣ четосампхассаджам̣ адуккхамасукхам̣ ведайита’’нтиа̄ди (дха. са. 152). ‘‘на хи чаккха̄дайо ка̄йаппаса̄да̄ хонтӣ’’ти имина̄ ка̄йапаса̄даниссита̄ ведана̄ ниппарийа̄йена ка̄йика̄ти дассети. ка̄йикачетасика̄дибха̄вена̄ти а̄ди-саддена кусала̄кусала̄бйа̄ката̄дибха̄ва̄ сан̇гайханти. тена̄ти сукха̄диведанекадесасса аддха̄самайавасена атӣта̄дибха̄ва̄бха̄вена. кечи панеттха ‘‘хет̣т̣ха̄ дасситанайатта̄ па̄кат̣атта̄ аддха̄васена, екамухутта̄дипуббан̣ха̄дӣсу утуа̄дина̄ рӯпасса вийа ведана̄йа вибха̄го на гайхатӣти самайавасена ча атӣта̄дибхедо на дассито’’ти ваданти. санта̄навасена паватта̄нампи ведана̄нам̣ читтена самӯхато гахетаббатам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ведана̄самуда̄йо’’ти. техӣти аддха̄самайавасена атӣта̄дибха̄вехи. еттха̄ти етасмим̣ вибхан̇ге. тети ‘‘веданекадеса̄’’ти вутта̄ ка̄йикачетасика̄дибха̄вена бхинна̄ сукха̄диведана̄висеса̄. йади веданекадеса̄ еттха гахита̄, кхан̣апариччхинна̄ва те гахетабба̄, на сантатипариччхинна̄ти а̄ха ‘‘екасантатийам̣ пана̄’’тиа̄ди. тесӯти сукха̄дибхедесу. бхедоти висесо. тасса̄ти сукха̄дивисесасса. йатха̄ четтха, евам̣ ‘‘там̣сахитатадуппа̄дака̄’’ти еттха̄пи там̣-саддена сукха̄дивисесо пачча̄мат̣т̣хоти ведитаббо. сантати париччхедика̄ бхавитум̣ арахатӣти самбандхо. сантатикхан̣авасенева париччхедо вутто, на аддха̄самайавасена̄ти адхиппа̄йо.

‘‘пуббанта̄парантамаджджхагата̄’’ти нит̣т̣хитахетукичча̄ анит̣т̣хитапаччайакичча̄ти вутта̄, там̣ пана атиккантахетупаччайакиччанти евам̣ вуттасса найасса упалаккхан̣анти а̄ха ‘‘пуббанта̄парантамаджджхагата̄ти етена хетупаччайакиччавасена вуттанайам̣ дассетӣ’’ти. еттха кусала̄кусалакирийаведана̄нам̣ рӯпасса вийа, випа̄ка̄нам̣ вийа ча айам̣ на̄ма джанакахетӯти ниппарийа̄йена на сакка̄ ваттум̣, парийа̄йена пана анантарапаччайабхӯто хетӯти ваттаббо.

11. санта̄панакиччанти парид̣аханакиччам̣. джа̄тиа̄дисан̇каранти джа̄тисабха̄вапуггалалокийалокуттарато сан̇карам̣ самбхедам̣ акатва̄. сама̄наджа̄тийанти екаджа̄тийам̣. сукхато таджджа̄тийа̄ адуккхамасукха̄ пан̣ӣта̄ти йоджетабба̄ти самбандхо. сама̄набхедети бхӯмантара̄дисама̄навибха̄ге. упабрӯхита̄нам̣ дха̄тӯнанти ул̣а̄рарӯпасамут̣т̣ха̄панена пан̣ӣта̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣. виба̄дхита̄нанти ниппӣл̣ита̄нам̣ мила̄пита̄нам̣. убхайанти сукха̄дидвайам̣. еттха ча кхобхана̄, а̄лул̣ана̄ ча ка̄йикасукхасса васена ведитабба̄. абхисандана̄ джха̄насукхасса. мадайана̄ ка̄масукхасса. татха̄ чха̄дана̄. а̄син̃чана̄ саббасса. чха̄дана̄ а̄син̃чана̄ ва̄ саббасса васена ведитабба̄.

сабха̄ва̄дибхедена ча̄ти сабха̄вапуггалалокийа̄дибхедена ча. екантапан̣ӣте локуттаре хӣнапан̣ӣта̄нам̣ пат̣ипада̄нам̣ васена хӣнапан̣ӣтата̄. екантахӣне акусале чханда̄дивасена хӣнапан̣ӣтата̄, ол̣а̄рикасукхумата̄ ча. татха̄ хи вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘йа̄ ол̣а̄рика̄, са̄ хӣна̄. йа̄ сукхума̄, са̄ пан̣ӣта̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 11). акусала̄дӣсу досасахагата̄диантарабхедавасена упа̄да̄йупа̄да̄йа ол̣а̄рикасукхумата̄ там̣там̣ва̄панавасена вуччати, на кусала̄кусала̄дивасена̄ти а̄ха ‘‘там̣там̣ва̄панавасена катханепи париваттанам̣ наттхӣ’’ти. досуссанната̄йа̄ти килеса̄дхиката̄йа. татха̄ти досуссанната̄йа. катхам̣ пана кусалесу досуссанната̄? упаниссайавасена, килеса̄дхикехи санта̄не паваттама̄на̄ кусала̄ дхамма̄ килесехи самба̄дхаппаттийа̄ тин̣а̄дӣхи самба̄дхаппатта̄ни вийа сасса̄ни випулапхалаул̣а̄рапхала̄ на хонтӣти. татха̄ти мандадосата̄йа. кусала̄нам̣ мандадосата̄пи вуттанайа̄нуса̄рена ведитабба̄. ол̣а̄рикасукхуманикантӣти еттха антогадхависесам̣ никантийа̄ ол̣а̄рикасукхумата̄са̄ман̃н̃ам̣ вуттам̣. йатха̄ хеттха ол̣а̄рикаса̄ман̃н̃ена ол̣а̄рикол̣а̄рикатарол̣а̄рикатама̄ никантийо гайханти, татха̄ сукхумасукхуматарасукхуматама̄ сукхумата̄са̄ман̃н̃ена гайхантӣти. сукхуматаманикантиваттхунти четтха йа̄ва бхаваггам̣ випассана̄н̃а̄н̣ан̃ча ведитаббам̣.

13. йади сийа̄ти йади асампайого висам̣сат̣т̣хо сийа̄.

сантикато акусалатоти акусалабха̄вена сантикато лобхасахагата̄диакусалаведайитато. акусала̄ти досасахагата̄диакусалаведана̄ дӯрети йатха̄ уддхарӣйати. тато дӯрато кусалатоти тато акусалато дӯрато ка̄ма̄вачара̄дикусалаведайитато кусала̄ ка̄ма̄вачара̄дикусалаведана̄. ‘‘на сакка̄’’ти вуттам̣ уддхаритум̣ асаккун̣еййатам̣ ‘‘татха̄ хи сатӣ’’тиа̄дина̄ виварати. тасма̄ти йасма̄ дӯрато сантикуддхаран̣ам̣ вуттанайена сантикато сантикуддхаран̣амева хоти, татха̄ сати аттхависесо на хоти, упа̄да̄йупа̄да̄йа дӯрасантиката̄ идха вуччати. тасма̄ сантикато сантикуддхаран̣ан̃ча на сакка̄ ка̄тум̣ аттхависеса̄бха̄вато, анадхиппетатта̄ ча̄ти адхиппа̄йо.

нану ча атисайавачаниччха̄васена аттхева аттхависесоти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘дӯрадӯратарата̄йа вийа сантикасантикатарата̄йа ча анадхиппетатта̄’’ти. йа̄ти акусалаведана̄. татоти кусалаведайитато. идха вуттасса дӯрасса̄ти имасмим̣ ведана̄ккхандхавибхан̇ге ‘‘акусала̄ ведана̄ кусала̄бйа̄ката̄хи ведана̄хи дӯре’’тиа̄дина̄ (вибха. 13) вуттасса дӯрасса. дӯрато аччантависабха̄гатта̄ти йато йам̣ ‘‘дӯре’’ти вуттам̣, тато аччантависадисатта̄ тасса васена дӯре сантикам̣ наттхӣти на сакка̄ дӯрато сантикам̣ уддхаритум̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – хет̣т̣ха̄ йа̄ ведана̄ йа̄йа ведана̄йа дӯрети вутта̄, са̄ ева тасса̄ кеначипи парийа̄йена сантикети на уддхаритабба̄ти. сантикети вуттаведанам̣йева сандха̄йа вадати. бхиннети лобхасахагата̄дивасена вибхатте. таттхева̄ти ‘‘сантике’’ти вуттааттхе ева. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘акусала̄ ведана̄ акусала̄йа ведана̄йа сантике’’ти евам̣ вуттаакусала̄йа ведана̄йамева лобхасахагата̄дивасена вибхатта̄йа дӯрабха̄вопи лаббхати. евам̣ сесесупӣти.

йади сантикато дӯрам̣ лаббхати, йадаггена дӯрам̣ лаббхати, тадаггена дӯрато сантикам̣ уддхарийеййа̄ти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘упа̄да̄йупа̄да̄йа дӯрато ча сантикам̣ на сакка̄ уддхариту’’нтиа̄ди. тассаттхо – йам̣ сантикато дӯрам̣ лаббхати, йадипи там̣ висабха̄гат̣т̣хена лаббхати, татха̄пи йам̣ таттха сантикам̣ лаббхати, там̣ сабха̄гат̣т̣хенева лаббхатӣти сантикатова сантикам̣ уддхат̣ам̣ сийа̄ти. тасма̄ти йасма̄ висабха̄гат̣т̣хена дӯрата̄, сабха̄гат̣т̣хена ча сантиката̄ иччхита̄, тасма̄. лобхасахагата̄йа досасахагата̄ висабха̄гата̄йа дӯре сама̄на̄ катхам̣ сантике бхавеййа̄ти адхиппа̄йо. нану та̄сам̣ акусаласабха̄гата̄ лаббхатева̄ти таттха уттарама̄ха ‘‘висабха̄гата̄’’тиа̄ди. таттха бхедам̣ аггахетва̄ на паваттатӣти бхедам̣ висесам̣ асадисатам̣ гахетва̄ ева паваттати висабха̄гата̄. дӯрата̄йа̄ти идха̄дхиппета̄йа дӯрата̄йа сабха̄гасса абйа̄пакатта̄ дӯрато сантикуддхаран̣ам̣ на сакка̄ ка̄тум̣. сати хи сабха̄габйа̄пакатте сийа̄ сантиката̄ти дӯрато сантикуддхаран̣ам̣ сакка̄ ка̄тунти адхиппа̄йо. ‘‘на хӣ’’тиа̄дина̄ тамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ кароти. сабха̄гата̄ти са̄ман̃н̃ам̣. бхеданти висесам̣. антогадхам̣ катва̄ва̄ти абхибйа̄петва̄ва. висабха̄габйа̄пакатта̄ сантиката̄йа̄ти идха̄дхиппетависабха̄гам̣ бйа̄петва̄ паваттанато хет̣т̣ха̄ вуттасантиката̄йа сантикато дӯруддхаран̣ам̣ сакка̄ ка̄тум̣. тамеваттхам̣ ‘‘акусалата̄ хӣ’’тиа̄дина̄ па̄кат̣ам̣ кароти.

ведана̄ккхандханиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.