1. хетупаччайаниддесаван̣н̣ана̄

1. йо хетупаччайоти уддит̣т̣хо, со евам̣ ведитабботи етена хетусан̇кха̄тасса паччайадхаммасса хетусампайуттакатам̣самут̣т̣ха̄нарӯпасан̇кха̄та̄нам̣ паччайуппанна̄нам̣ хетупаччайена паччайабха̄во хетупаччайоти уддит̣т̣хоти. йо пана хетубха̄вена йатха̄вутто паччайадхаммо йатха̄вутта̄нам̣ паччайуппанна̄нам̣ паччайо хоти, со хетупаччайоти уддит̣т̣хоти ведитабботи дассети. убхайатха̄пи хетубха̄вена упака̄раката̄ хетупаччайоти уддит̣т̣хоти дасситам̣ хоти. еса найо сесапаччайесупи. упака̄раката̄ пана дхаммасабха̄во ева, на дхаммато ан̃н̃а̄ аттхӣти. татха̄ татха̄ упака̄ракам̣ там̣ там̣ дхаммам̣ дассенто хи бхагава̄ там̣ там̣ упака̄ракатам̣ дассетӣти.

хетӯ хетусампайуттака̄нанти еттха пат̣хамо хету-саддо паччаттаниддит̣т̣хо паччайаниддесо. тена етасса хетубха̄вена упака̄раката̄ хетупаччайата̄ти дассети. дутийо паччайуппаннависесанам̣. тена на йесам̣ кесан̃чи сампайуттака̄нам̣ хетупаччайабха̄вена паччайо хоти, атха кхо хетуна̄ сампайутта̄намева̄ти дассети. нану ча сампайуттасаддасса са̄пеккхатта̄ дутийе хетусадде авиджджама̄непи ан̃н̃асса апеккхитаббасса аниддит̣т̣хатта̄ аттана̄ва сампайуттака̄нам̣ хетупаччайена паччайоти айаматтхо вин̃н̃а̄йатӣти? на̄йам̣ еканто. хетусаддо хи паччаттаниддит̣т̣хо ‘‘хетупаччайена паччайо’’ти еттхева бйа̄ват̣о йада̄ гайхати, тада̄ сампайуттависесанам̣ на хотӣти сампайутта̄ ависит̣т̣ха̄ йе кечи гахита̄ бхавеййунти евам̣ сампайуттасаддена аттани ева бйа̄ват̣ена хетусаддена висесанена вина̄ йесам̣ кесан̃чи сампайутта̄нам̣ гахан̣ам̣ хотӣти там̣ сандха̄йа ‘‘атха̄пи…пе… аттхо бхавеййа̄’’ти а̄ха. нану йатха̄ ‘‘арӯпино а̄ха̄ра̄ сампайуттака̄нам̣ дхамма̄на’’нти (пат̣т̣ха̄. 1.1.15), ‘‘арӯпино индрийа̄ сампайуттака̄на’’нти (пат̣т̣ха̄. 1.1.16) ча вутте дутийена а̄ха̄раггахан̣ена индрийаггахан̣ена ча вина̄пи а̄ха̄риндрийасампайуттака̄ва гайханти, евамидха̄пи сийа̄ти? на, а̄ха̄риндрийа̄сампайуттасса абха̄вато. ваджджетабба̄бха̄вато хи таттха дутийаа̄ха̄риндрийаггахан̣е асатипи там̣сампайуттака̄ва гайхантӣти там̣ на катам̣, идха пана ваджджетаббам̣ аттхӣти ваттаббам̣ дутийам̣ хетуггахан̣анти.

евампи хетӯ хетусампайуттака̄нанти еттха хетусампайуттака̄нам̣ со ева сампайуттакахетӯти висесанасса акататта̄ йо кочи хету йасса кассачи хетусампайуттакасса хетупаччайена паччайоти а̄паджджатӣти? на̄паджджати, паччаттаниддит̣т̣хассева хетусса пуна сампайуттависесанабха̄вена вуттатта̄, етадаттхамева ча вина̄пи дутийена хетусаддена хетусампайуттабха̄ве сиддхепи тасса гахан̣ам̣ катам̣. атха ва̄ асати дутийе хетусадде хетусампайуттака̄нам̣ хетупаччайена паччайо, на пана хетӯнанти евампи гахан̣ам̣ сийа̄ти таннива̄ран̣аттхам̣ со вутто, тена хетусампайуттабха̄вам̣ йе лабханти, тесам̣ саббесам̣ хетӯнам̣ ан̃н̃есампи хетупаччайена паччайоти дасситам̣ хоти. йасма̄ пана хетуджха̄намагга̄ патит̣т̣ха̄матта̄дибха̄вена нирапеккха̄, на а̄ха̄риндрийа̄ вийа са̄пеккха̄ ева, тасма̄ етесвева дутийам̣ хета̄диггахан̣ам̣ катам̣. а̄ха̄риндрийа̄ пана а̄харитаббаиситабба̄пеккха̄ ева, тасма̄ те вина̄пи дутийена а̄ха̄риндрийаггахан̣ена аттана̄ ева а̄харитаббе ча иситаббе ча а̄ха̄риндрийабхӯте ан̃н̃е ча сампайуттаке париччхиндантӣти там̣ таттха на катам̣, идха ча дутийена хетуггахан̣ена паччайуппанна̄нам̣ хетуна̄ паччайабхӯтенева сампайутта̄нам̣ хетӯнам̣ ан̃н̃есан̃ча париччхиннатта̄ пуна висесанакиччам̣ наттхӣти пан̃ха̄ва̄ре ‘‘кусала̄ хетӯ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄на’’нтиа̄дӣсу (пат̣т̣ха̄. 1.1.401) дутийам̣ хетуггахан̣ам̣ на катанти дат̣т̣хаббам̣.

ниддиситаббасса апа̄кат̣атта̄ти там̣-саддо пуримавачана̄пеккхо вуттассева ниддесо ‘‘рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄на’’нтиа̄дӣсу (пат̣т̣ха̄. 1.1.2) пуримавачанена ниддиситаббе па̄кат̣ӣбхӯте ева паваттати. еттха ча паччаттаниддит̣т̣хо хетусаддо ‘‘хетупаччайена паччайо’’ти еттха бйа̄ват̣о сампайуттасаддена вийа там̣-садденапи анапеккханӣйо ан̃н̃о ча кочи ниддиситаббаппака̄сако вутто наттхи, тасма̄ ‘‘там̣сампайуттака̄на’’нти ча на вуттанти адхиппа̄йо.

‘‘хетусампайуттака̄на’’нти имина̄ пана паччайуппаннавачанена асаматтена паччайуппаннавачанантара̄пеккхена пуббе вуттена там̣-саддена ниддиситаббам̣ па̄кат̣ӣкатам̣, тена ‘‘там̣самут̣т̣ха̄на̄на’’нти еттха там̣гахан̣ам̣ катанти. ким̣ пана тасмим̣ хетусампайуттакасадде там̣-саддена ниддиситаббам̣ па̄кат̣ӣбхӯтанти? йехи хетӯхи сампайутта̄ ‘‘хетусампайуттака̄’’ти вутта̄, те хетӯ чева сампайуттакависесанабхӯта̄ таббисесита̄ ча хетусампайуттака̄. тена̄ха ‘‘те хетӯ чева̄’’тиа̄ди. ан̃н̃атха̄ ‘‘те хетӯ чева̄’’ти етасса паччаттаниддит̣т̣хена хетусаддена самбандхе сати йатха̄ идха тенева там̣-саддена ниддиситабба̄ па̄кат̣а̄, евам̣ пуббепи бхавитум̣ арахантӣти ‘‘ниддиситаббасса апа̄кат̣атта̄ ‘там̣сампайуттака̄на’нти на вутта’’нти идам̣ на йуджджеййа̄ти. дувидхампи ва̄ хетуггахан̣ам̣ апанетва̄ там̣саддавачанӣйатам̣ чодети парихарати ча. там̣самут̣т̣ха̄на̄нанти ча хетусамут̣т̣ха̄на̄нанти йуттам̣. хетӯ хи паччайа̄ти.

читтаджарӯпам̣ аджанайама̄на̄пӣти пи-саддена джанайама̄на̄пи. йади ‘‘читтасамут̣т̣ха̄на̄на’’нти вачанена пат̣исандхиккхан̣е кат̣атта̄рӯпасса аггахан̣ато там̣ на вуттам̣, сахаджа̄тапаччайавибхан̇ге читтачетасика̄нам̣ тасса кат̣атта̄рӯпасса паччайабха̄во на вутто бхавеййа. йади ча таттха читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ паччайабха̄вена там̣сама̄налаккхан̣а̄нам̣ кат̣атта̄рӯпа̄нампи паччайабха̄во нидассито, евамидха̄пи бхавитаббам̣. ‘‘читтасамут̣т̣ха̄на̄на’’нти пана аватва̄ ‘‘там̣самут̣т̣ха̄на̄на’’нти вачанам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ саббачиттачетасикасамут̣т̣ха̄ната̄дассанаттхам̣. евам̣пака̄рена хи там̣самут̣т̣ха̄навачанена таттха таттха вуттам̣ самут̣т̣ха̄навачанам̣ висеситам̣ хоти. нану ‘‘читтачетасика̄ дхамма̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄на’’нти вачанена читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ читтачетасикасамут̣т̣ха̄ната̄ вутта̄ти? на вутта̄. читтачетасика̄нам̣ паччайабха̄во ева хи таттха вуттоти.

читтапат̣ибаддхавуттита̄йа̄ти етенева хетуа̄дипат̣ибаддхатан̃ча дассети. ‘‘йан̃ча, бхиккхаве, четети, йан̃ча пакаппети, йан̃ча анусети, а̄рамман̣аметам̣ хоти, вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄ а̄рамман̣е сати патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса хоти, тасмим̣ патит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣е вирул̣хе на̄марӯпасса авакканти хоти, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатана’’нти (сам̣. ни. 2.39) имасмимпи сутте пат̣исандхина̄марӯпасса вин̃н̃а̄н̣апаччайата̄ вутта̄ти а̄ха ‘‘тасмим̣ патит̣т̣хите’’тиа̄ди.

пуриматарасиддха̄йа патхавийа̄ бӣджапатит̣т̣ха̄нам̣ вийа пуриматарасиддхе камме танниббаттассева вин̃н̃а̄н̣абӣджасса патит̣т̣ха̄нам̣ каммасса кат̣атта̄ уппаттӣти вуттам̣ хоти. тена̄ха – ‘‘каммам̣ кхеттам̣, вин̃н̃а̄н̣ам̣ бӣджа’’нти. касса пана там̣ кхеттам̣ бӣджан̃ча̄ти? на̄марӯпан̇курасса.

айан̃ча панаттхоти пат̣исандхийам̣ каммаджарӯпа̄нам̣ читтапат̣ибаддхавуттита̄. ока̄савасенева̄ти на̄марӯпока̄савасенева. со хи тасса аттхасса ока̄соти. ваттхурӯпаматтампӣти ваданто ваттхурӯпасса упаттхамбхака̄нам̣ сесарӯпа̄нампи тадупаттхамбхакабха̄венева арӯпадхамма̄нам̣ паччайабха̄вам̣ дассети, сахабхаванаматтам̣ ва̄. таттха ка̄йабха̄ва̄дикала̄па̄нам̣ каттхачи абха̄вато каттхачи абха̄ва̄бха̄вато ‘‘ваттхурӯпаматтампи вина̄’’ти а̄ха. сасса̄микети етассева висесанаттхам̣ ‘‘сара̄джаке’’ти вуттам̣.

паваттийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄дӣнам̣ паччайабха̄вапат̣иба̄ханатоти идам̣ касма̄ вуттам̣, нану тесам̣ паччайабха̄ваппасан̇гойева наттхи ‘‘хетӯ сахаджа̄та̄на’’нти (пат̣т̣ха̄. ат̣т̣ха. 1.1) вачанато. на хи йесам̣ хетӯ сахаджа̄тапаччайо на хонти, та̄ни хетусахаджа̄та̄ни на̄ма хонти. йади сийум̣, ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ сахаджа̄то абйа̄като дхаммо уппаджджати на хетупаччайа̄’’тиа̄ди ча лаббхеййа, на пана лаббхати, тасма̄ на та̄ни хетусахаджа̄та̄нӣти? саччаметам̣, йо пана хетӯхи сама̄нака̄луппаттиматтам̣ гахетва̄ хетусахаджа̄табха̄вам̣ ман̃н̃еййа, тасса̄йам̣ пасан̇го аттхӣти идам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. бхагава̄ пана вачана̄нам̣ лахугарубха̄вам̣ на ган̣ети, бодханеййа̄нам̣ пана аджджха̄сайа̄нурӯпато дхаммасабха̄вам̣ авиломенто татха̄ татха̄ десанам̣ нийа̄метӣти на каттхачи аккхара̄нам̣ бахута̄ ва̄ аппата̄ ва̄ чодетабба̄ти.

хетупаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.